Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm lâm học làm cơ sở bảo tồn cây gõ mật sindora siamensis teysm ex miq tại khu vực phía nam vườn quốc gia cát tiên tỉnh đồng nai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đặc điểm lâm học làm cơ sở bảo tồn cây gõ mật sindora siamensis teysm ex miq tại khu, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thế Đồi
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm lâm học làm cơ sở bảo tồn cây Gõ mật (Sindora siamensis Teysm. ex Miq) tại khu vực phía Nam Vườn Quốc Gia Cát Tiên, tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Nai

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.1. Nghiên cứu đặc điểm lâm học
• 1.1.2. Những nghiên cứu về tái sinh rừng
• 1.1.3. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Kết quả nghiên cứu về cây Gõ Mật
• 1.2.1. Phân loại hình thái
• 1.2.2. Phân bố - sinh thái
• 1.2.3. Giá trị sử dụng
• 1.3. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1.1. Mục tiêu chung
• 1.3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.3.1. Nghiên cứu đặc điểm phân bố loài Gõ mật
• 1.3.3.2. Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng nơi loài Gõ mật phân bố
• 1.3.3.3. Nghiên cứu đặc điểm tái sinh loài Gõ mật tại khu vực nghiên cứu
• 1.3.3.4. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài Gõ mật tại VQG Cát Tiên
• 1.3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.4.1. Phương pháp kế thừa
• 1.3.4.2. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp
• 1.3.4.3. Phương pháp điều tra phân bố cây Gõ mật
• 1.3.4.4. Phương pháp điều tra đặc điểm lâm học nơi có loài Gõ mật phân bố
• 1.3.4.5. Phương pháp nội nghiệp
• 1.4. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.2. Vị trí địa lý
• 1.4.3. Địa chất, thổ nhưỡng
• 1.4.4. Khí hậu, Thủy văn
• 1.4.5. Thảm thực vật
• 1.4.6. Điều kiện kinh tế xã hội
• 1.4.7. Kinh tế xã hội
• 1.4.8. Những tác động của vùng đệm đối với công tác quản lý bảo vệ rừng của VQG Cát Tiên
• 1.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đặc điểm phân bố loài Gõ mật
• 1.5.2. Đặc điểm phân bố loài Gõ mật theo độ cao
• 1.5.3. Đặc điểm đất nơi Gõ mật phân bố tại KVNC
• 1.5.4. Phân bố loài Gõ mật theo kiểu rừng
• 1.5.5. Mối quan hệ của loài Gõ mật với các loài khác
• 1.5.6. Đặc điểm cấu trúc rừng nơi Gõ mật phân bố
• 1.5.7. Đặc điểm cấu trúc tổ thành tầng cây cao tại khu vực nghiên cứu
• 1.5.8. Đặc điểm cấu trúc tầng thứ quần xã nơi có loài Gõ mật phân bố
• 1.5.9. Đặc điểm cấu trúc mật độ và độ tàn che
• 1.5.10. Đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến tái sinh tự nhiên của loài Gõ mật
• 1.5.11. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Gõ mật tại khu vực nghiên cứu
• 1.5.12. Tỷ lệ cây tái sinh triển vọng và nguồn gốc tái sinh
• 1.5.13. Chất lượng cây Gõ mật tái sinh theo cấp chiều cao
• 1.5.14. Tổ thành tầng cây tái sinh
• 1.5.15. Đặc điểm tầng thảm tươi tại khu vực phân bố
• 1.5.16. Đề xuất một số biện pháp nhằm bảo tồn loài Gõ mật tại VQG Cát Tiên
• 1.6. KẾT LUẬN – TỒN TẠI – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn cây gõ mật Sindora siamensis

Cây gõ mật (Sindora siamensis) là một trong những loài cây quý hiếm tại Việt Nam, đặc biệt là tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên. Loài cây này không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học. Nghiên cứu về cây gõ mật giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh thái, phân bố và tình trạng bảo tồn của loài này. Việc bảo tồn cây gõ mật không chỉ bảo vệ một loài thực vật mà còn bảo vệ cả hệ sinh thái rừng nơi nó sinh sống.

1.1. Đặc điểm sinh thái của cây gõ mật tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên

Cây gõ mật thường phát triển trong các khu rừng ẩm nhiệt đới, nơi có độ ẩm cao và ánh sáng đầy đủ. Loài cây này có khả năng chịu bóng tốt, giúp nó phát triển trong các khu rừng rậm rạp. Đặc điểm sinh thái này là yếu tố quan trọng trong việc xác định các biện pháp bảo tồn hiệu quả cho cây gõ mật.

1.2. Tình trạng hiện tại của cây gõ mật tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên

Hiện nay, cây gõ mật đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức và mất môi trường sống. Số lượng cây gõ mật trong tự nhiên đang giảm dần, đòi hỏi các biện pháp bảo tồn khẩn cấp để duy trì loài này trong hệ sinh thái rừng.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn cây gõ mật

Bảo tồn cây gõ mật tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên gặp nhiều thách thức, bao gồm sự khai thác gỗ trái phép và sự thay đổi môi trường sống. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến cây gõ mật mà còn đến toàn bộ hệ sinh thái rừng. Việc nhận diện và giải quyết các thách thức này là rất cần thiết để bảo tồn loài cây quý hiếm này.

2.1. Tác động của con người đến cây gõ mật

Hoạt động khai thác gỗ và phát triển nông nghiệp đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng và phát triển của cây gõ mật. Các biện pháp quản lý và bảo vệ rừng cần được thực hiện nghiêm ngặt để ngăn chặn tình trạng này.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến cây gõ mật

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu và môi trường sống của cây gõ mật. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của loài cây này, làm tăng nguy cơ tuyệt chủng.

III. Phương pháp nghiên cứu bảo tồn cây gõ mật hiệu quả

Để bảo tồn cây gõ mật, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu lâm học hiện đại. Các phương pháp này bao gồm điều tra phân bố, nghiên cứu đặc điểm sinh thái và đánh giá tình trạng bảo tồn. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả cho cây gõ mật.

3.1. Điều tra phân bố cây gõ mật tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên

Điều tra phân bố là bước đầu tiên trong nghiên cứu bảo tồn cây gõ mật. Việc xác định các khu vực có sự hiện diện của cây gõ mật sẽ giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về tình trạng và số lượng của loài cây này trong tự nhiên.

3.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của cây gõ mật

Nghiên cứu đặc điểm sinh thái giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của cây gõ mật. Các yếu tố như độ ẩm, ánh sáng và chất đất sẽ được phân tích để đưa ra các biện pháp bảo tồn phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu bảo tồn cây gõ mật

Kết quả nghiên cứu về cây gõ mật có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các chương trình bảo tồn và phát triển bền vững. Các biện pháp bảo tồn không chỉ giúp duy trì loài cây này mà còn góp phần bảo vệ đa dạng sinh học tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên.

4.1. Đề xuất các biện pháp bảo tồn cây gõ mật

Các biện pháp bảo tồn cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu. Việc tạo ra các khu vực bảo tồn riêng biệt cho cây gõ mật sẽ giúp bảo vệ loài cây này khỏi các tác động tiêu cực từ con người.

4.2. Tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo tồn cây gõ mật

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của cây gõ mật và các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết. Sự tham gia của cộng đồng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn loài cây này.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu bảo tồn cây gõ mật

Nghiên cứu bảo tồn cây gõ mật tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên là một nhiệm vụ quan trọng trong việc bảo vệ đa dạng sinh học. Tương lai của cây gõ mật phụ thuộc vào các biện pháp bảo tồn hiệu quả và sự tham gia của cộng đồng. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ loài cây quý hiếm này.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn cây gõ mật

Bảo tồn cây gõ mật không chỉ bảo vệ một loài thực vật mà còn bảo vệ cả hệ sinh thái rừng. Việc duy trì loài cây này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của môi trường tự nhiên.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu bảo tồn

Nghiên cứu bảo tồn cần tiếp tục được mở rộng và phát triển. Các chương trình nghiên cứu mới sẽ giúp nâng cao hiểu biết về cây gõ mật và các biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây Gõ mật với danh pháp khoa học là Sindora siamensis Teysm. ex Miq, thuộc họ Đậu (Fabaceae), là loài cây gỗ lớn bản địa quý hiếm được xếp vào mức độ Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam và thuộc Nhóm IIA theo quy định quản lý thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Vườn Quốc gia Cát Tiên có tổng diện tích tự nhiên 72.963,46 ha, nằm trên địa bàn 3 tỉnh Đồng Nai, Lâm Đồng và Bình Phước, sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới thường xanh giàu tính đa dạng sinh học bậc nhất khu vực Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, trước sức ép sinh kế từ 86 xã vùng đệm với diện tích 728.756 ha cùng tình trạng khai thác gỗ trái phép do giá trị kinh tế vượt trội của loại gỗ có vân nâu đẹp và độ bền cơ học cao, nguồn tài nguyên Gõ mật tự nhiên đang đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng về số lượng cá thể và khu vực phân bố.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn nhằm điều tra, đánh giá hiện trạng phân bố cá thể, phân tích các đặc điểm cấu trúc lâm phần, cấu trúc tầng tán và quy luật tái sinh tự nhiên của loài Gõ mật tại khu vực phía Nam Vườn Quốc gia Cát Tiên. Công trình được thực hiện trên thực địa từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 2 năm 2017 tại huyện Tân Phú và huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai. Kết quả nghiên cứu đã ghi nhận chính xác 59 cá thể Gõ mật trưởng thành, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng khoa học quan trọng phục vụ công tác quy hoạch các vùng bảo tồn nội vi (In-situ), xây dựng quy trình nhân giống ngoại vi (Ex-situ) và đóng góp vào chiến lược phát triển rừng bền vững của ngành lâm nghiệp Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết diễn thế sinh thái và cấu trúc phân tầng quần xã thực vật rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng kết hợp mô hình phân tích cấu trúc tầng tán của Richards. Theo hệ thống này, thảm thực vật rừng nhiệt đới thường xanh được đặc trưng bởi cấu trúc đa tầng, trong đó các loài cây gỗ tầng vượt tán và tầng ưu thế sinh thái giữ vai trò quyết định đến vi khí hậu và tiểu hoàn cảnh rừng. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng mô hình chỉ số giá trị quan trọng (IVI) được phát triển bởi Curtis và McIntosh nhằm xác định vị thế sinh thái và mức độ ưu thế của từng loài cây trong cấu trúc lâm phần hỗn loài.

Các khái niệm then chốt được sử dụng xuyên suốt công trình bao gồm:

• Đặc điểm lâm học: Tổng hòa các đặc tính sinh vật học, sinh thái học, cấu trúc lâm phần và mối quan hệ tương hỗ giữa loài cây với hoàn cảnh lập địa.
• Tái sinh tự nhiên: Tiến trình phục hồi sinh học của thế hệ cây con dưới tán rừng thông qua nguồn gốc hạt hoặc chồi nhằm duy trì sự tồn tại liên tục của quần xã.
• Chỉ số quan trọng (IVI%): Thước đo tổng hợp phản ánh vai trò của loài cây qua mật độ tương đối, tiết diện ngang tương đối và thể tích thân cây tương đối.
• Phẫu diện thổ nhưỡng: Cấu trúc các tầng phát sinh của đất phản ánh tính chất lý hóa và độ phì tự nhiên nơi cây sinh trưởng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua hệ thống điều tra ngoại nghiệp quy mô lớn kết hợp phân tích phòng thí nghiệm trong khoảng thời gian từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 2 năm 2017:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả thiết lập 16 tuyến điều tra thực địa cắt ngang các dạng địa hình và trạng thái rừng với chiều dài mỗi tuyến từ 10 đến 20 km, chiều rộng dải quan sát 30 m; lập 3 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình tạm thời có diện tích 1.000 m2 (kích thước 25m x 40m) tại 3 khu vực Sa Mách, Núi Tượng và Đạ Cộ; thiết lập 80 ô dạng bản (ODB) diện tích 4 m2 quanh gốc 10 cây mẹ đại diện theo 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc (4 ô trong tán và 4 ô ngoài tán); đào 3 phẫu diện đất với kích thước rộng 1,2m, dài 1,5m, sâu 1,5 đến 2,0m để lấy mẫu phân tích ở 3 tầng đất (0-10 cm, 10-30 cm, 30-60 cm).
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc phân bố tuyến theo địa hình giúp quét toàn diện diện tích phân bố tự nhiên mà không bỏ sót sinh cảnh; phương pháp tính chỉ số IVI% cho phép định lượng chính xác tỷ lệ đóng góp sinh thái của Gõ mật so với các loài cây gỗ đi kèm; phương pháp vẽ phẫu đồ trắc diện đứng kích thước 10m x 50m (tỷ lệ 1/200) theo David và Richards giúp mô tả trực quan cấu trúc không gian ba chiều của lâm phần; các chỉ tiêu độ chua pH(KCl) và hàm lượng dinh dưỡng khoáng được phân tích tiêu chuẩn tại phòng thí nghiệm chuyên ngành để làm rõ tập tính thích ứng lập địa của loài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa trên 16 tuyến khảo sát đã mang lại 4 phát hiện quan trọng về đặc điểm lâm học của loài Gõ mật:

Thứ nhất, về đặc điểm phân bố theo đai độ cao: Quần thể Gõ mật tại phía Nam Vườn Quốc gia Cát Tiên phân bố trong phạm vi độ cao tuyệt đối từ 100 đến 300 m so với mực nước biển với tổng số 59 cá thể được ghi nhận. Trong đó, đai độ cao từ 100 đến 150 m là môi trường sống tối thích nhất với 33 cá thể, chiếm tỷ lệ 55,93%; đai độ cao từ 150 đến 200 m bắt gặp 17 cá thể, chiếm 28,81%; đai độ cao từ 200 đến 250 m có 8 cá thể, chiếm 13,56%; đai độ cao từ 250 đến 300 m chỉ ghi nhận 1 cá thể duy nhất, chiếm 1,70%. Không tìm thấy cá thể nào ở độ cao dưới 100 m hoặc trên 300 m.

Thứ hai, về tính chất thổ nhưỡng sinh cảnh: Gõ mật phân bố chủ yếu trên đất Feralit phát triển từ đá bazan (Fk) chiếm gần 60% diện tích và đất Feralit phát triển trên đá sét (Fs) chiếm khoảng 8% diện tích. Kết quả phân tích hóa lý cho thấy đất có phản ứng chua vừa đến chua nhiều với giá trị pH(KCl) dao động từ 4,07 đến 4,36. Hàm lượng lân dễ tiêu (P2O5) thuộc nhóm rất nghèo đến nghèo, biến động trung bình từ 4,09 đến 8,10 mg/100g đất, trong đó tầng đất mặt 10 đến 30 cm tại khu vực Sa Mách đạt giá trị cao nhất là 12,7 mg/100g đất.

Thứ ba, về cấu trúc tầng cây cao: Tại 3 ô tiêu chuẩn 1.000 m2, mật độ lâm phần đạt từ 420 đến 580 cây/ha với độ tàn che bình quân dao động từ 0,6 đến 0,75. Gõ mật tham gia vào tầng vượt tán và tầng tán chính với đường kính ngang ngực (D1.3) biến động từ 28 đến 68 cm, chiều cao vút ngọn (Hvn) từ 16 đến 24 m, thường xuyên xuất hiện cùng các loài cây ưu thế bản địa như Căm xe, Dầu rái, Bằng lăng và Cẩm lai.

Thứ tư, về quy luật tái sinh tự nhiên: Khảo sát 80 ô dạng bản quanh 10 cây mẹ cho thấy mật độ cây tái sinh đạt trung bình từ 1.200 đến 1.850 cây/ha. Đáng chú ý, tỷ lệ cây tái sinh phân bố ở vị trí ngoài mép tán chiếm trên 62,5% tổng số cá thể quan sát được, trong khi khu vực dưới tán kín chỉ chiếm dưới 37,5%. Tỷ lệ cây tái sinh có phẩm chất tốt đạt khoảng 45,8%, tập trung nhiều nhất ở cấp chiều cao dưới 1,0 m.

Thảo luận kết quả

Khi thảo luận về cấu trúc lâm phần, dữ liệu được trực quan hóa sinh động thông qua phẫu đồ trắc diện đứng tỷ lệ 1/200 và bản đồ phân bố GIS. Phẫu đồ không gian thể hiện rõ sự phân tầng thành 3 tầng cây gỗ rõ rệt, trong đó Gõ mật giữ vị trí vươn tán để đón nhận bức xạ mặt trời trực tiếp. Bản đồ phân bố không gian phản ánh tính chất phân bố cụm cục bộ tại các khu vực Đạ Cộ và Tà Lài, nơi có địa hình đồi bát úp lượn sóng nhẹ với độ dốc trung bình từ 6 đến 8 độ.

Nguyên nhân chính khiến cây tái sinh tập trung ở ngoài tán bắt nguồn từ đặc tính sinh thái ưa sáng điển hình của loài Gõ mật. Ở giai đoạn cây mạ và cây con mới nảy mầm từ hạt, cây đòi hỏi cường độ ánh sáng tán xạ mạnh để tăng cường hoạt động quang hợp. Dưới tán cây mẹ, độ che phủ dày đặc kết hợp với thảm mục tươi dày đã ức chế khả năng nảy mầm và khiến cây con dễ bị sâu bệnh phá hại. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các quy luật lâm sinh được công bố bởi các nhà nghiên cứu lâm nghiệp nhiệt đới, khẳng định rằng việc điều chỉnh độ tàn che rừng là chìa khóa then chốt để phục hồi nguồn gen Gõ mật tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả thực nghiệm về đặc điểm lâm học và hiện trạng phân bố, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý lâm sinh đồng bộ:

• Thiết lập và quản lý nghiêm ngặt vùng bảo tồn nội vi: Tiến hành cắm mốc ranh giới bảo vệ và gắn định vị vệ tinh GPS cho toàn bộ 59 cá thể Gõ mật mẹ đã được phát hiện tại các trạm Sa Mách, Đạ Cộ và Tà Lài. Mục tiêu giảm thiểu 100% các hành vi xâm hại hoặc khai thác trái phép cây mẹ. Thời gian thực hiện từ năm 2018 đến năm 2020 do Ban Quản lý Vườn Quốc gia Cát Tiên và Hạt Kiểm lâm Tân Phú chủ trì.
• Ứng dụng kỹ thuật lâm sinh xúc tiến tái sinh tự nhiên: Thực hiện biện pháp mở tán cục bộ quanh gốc cây mẹ bằng cách tỉa thưa vệ sinh tầng cây bụi, dây leo trong bán kính 15 đến 20 m nhằm hạ độ tàn che từ mức 0,7 xuống 0,45 đến 0,5 vào đầu mùa mưa. Mục tiêu nâng tỷ lệ cây tái sinh sinh trưởng tốt lên trên 65% và mật độ cây triển vọng đạt trên 600 cây/ha. Thời gian triển khai định kỳ vào tháng 5 hàng năm do lực lượng kiểm lâm địa bàn phối hợp nhân viên lâm sinh thực hiện.
• Xây dựng quy trình thu hái hạt giống và nhân giống ngoại vi: Tổ chức thu gom hạt giống chín đạt tiêu chuẩn chất lượng cao vào tháng 7 và tháng 8 hàng năm từ các cây mẹ có hình thái đẹp, xử lý vỏ hạt bằng nước ấm trước khi gieo ươm trong bầu dinh dưỡng đất Feralit trộn mùn hữu cơ. Mục tiêu sản xuất 10.000 cây giống xuất vườn đạt chiều cao trên 50 cm mỗi năm để phục vụ trồng làm giàu rừng. Thời gian thực hiện từ năm 2018 đến năm 2022 do Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển Sinh vật đảm trách.
• Tăng cường giao khoán bảo vệ rừng và phát triển sinh kế vùng đệm: Mở rộng chương trình đồng quản lý rừng với 7 xã giáp ranh trực tiếp vùng lõi, ký hợp đồng nhận khoán tuần tra bảo vệ với các hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Đắc Lua và Tà Lài. Mục tiêu cắt giảm 80% tình trạng khai thác lâm sản trái phép. Thời gian duy trì từ năm 2018 đến năm 2025 dưới sự chỉ đạo của Ủy ban nhân dân huyện Tân Phú và Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đồng Nai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Cán bộ quản lý khu bảo tồn thiên nhiên và lực lượng kiểm lâm: Cung cấp bộ bản đồ số hóa GIS về 59 vị trí phân bố cá thể Gõ mật và phương pháp thiết lập tuyến tuần tra hiệu quả trên thực địa, phục vụ việc xây dựng phương án quản lý rừng đặc dụng bền vững theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học chuyên ngành Lâm học, Sinh thái học: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật chuẩn mực với phương pháp điều tra 3 ô tiêu chuẩn 1.000 m2, kỹ thuật tính toán chỉ số quan trọng IVI% và hệ thống dữ liệu lý hóa đất Feralit làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu mở rộng.
• Kỹ sư lâm nghiệp và cán bộ kỹ thuật tại các trung tâm giống cây trồng: Nắm bắt chính xác đặc tính sinh thái đai cao tối thích 100 đến 150 m cùng mùa vụ thu hái quả tháng 7 đến tháng 8 để xây dựng quy trình nhân giống, trồng rừng gỗ lớn bản địa và phục hồi cảnh quan rừng thoái hóa.
• Các tổ chức bảo tồn đa dạng sinh học và cơ quan hoạch định chính sách: Sử dụng số liệu phân tích kinh tế - xã hội tại 86 xã vùng đệm để thiết kế các dự án tài trợ phát triển sinh kế cộng đồng gắn liền với mục tiêu bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm cấp quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

• Cây Gõ mật phân bố tối thích ở đai độ cao nào tại khu vực phía Nam Vườn Quốc gia Cát Tiên? Kết quả khảo sát trên 16 tuyến điều tra cho thấy loài Gõ mật phân bố tối thích nhất ở đai độ cao từ 100 đến 150 m với 33 cá thể, chiếm 55,93% tổng số cây tìm thấy. Các đai cao hơn có số lượng giảm dần do điều kiện địa hình và độ dày tầng đất thay đổi.

• Tính chất hóa lý của đất ảnh hưởng như thế nào đến sự sinh trưởng của loài Gõ mật? Phân tích 3 phẫu diện đất chuyên sâu xác định Gõ mật sinh trưởng tốt trên đất Feralit phát triển từ đá bazan và đá sét có độ pH(KCl) từ 4,07 đến 4,36. Mặc dù hàm lượng lân dễ tiêu nghèo đạt từ 4,09 đến 8,10 mg/100g đất, hệ rễ của loài vẫn thích nghi hiệu quả để hút dinh dưỡng khoáng.

• Vì sao tỷ lệ cây tái sinh tự nhiên ngoài mép tán lại cao hơn đáng kể so với khu vực dưới tán cây mẹ? Khảo sát 80 ô dạng bản quanh 10 cây mẹ chỉ ra rằng cây tái sinh ngoài mép tán chiếm trên 62,5% nhờ hấp thụ được ánh sáng tán xạ trực tiếp. Gõ mật là loài cây ưa sáng, do đó tán lá rậm rạp bên trong sẽ cản trở quá trình quang hợp và phát triển của cây con.

• Phương pháp nào được tác giả sử dụng để đánh giá vị trí sinh thái của Gõ mật trong lâm phần? Tác giả đã lập 3 ô tiêu chuẩn diện tích 1.000 m2, đo đếm tất cả các cây gỗ có D1.3 từ 6 cm trở lên và tính toán chỉ số giá trị quan trọng theo công thức IVI% = (N% + G% + V%)/3 của Thái Văn Trừng kết hợp vẽ trắc đồ rừng 10m x 50m.

• Mùa hoa và mùa quả chín của cây Gõ mật diễn ra vào thời gian nào trong năm? Quan sát chu kỳ vật học thực địa xác định mùa hoa của cây Gõ mật nở rộ vào khoảng tháng 3 đến tháng 4, thời gian quả chín tập trung từ tháng 7 đến tháng 8 hàng năm. Đây chính là thời điểm lý tưởng nhất để thu hái hạt giống đạt tỷ lệ nảy mầm cao.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập toàn diện cơ sở dữ liệu hiện trạng gồm 59 cá thể Gõ mật phân bố ở đai cao 100 đến 300 m, trong đó đai cao 100 đến 150 m chiếm ưu thế vượt trội với 55,93%.
• Xác định sinh cảnh lập địa đặc trưng của loài là đất Feralit chua vừa đến chua nhiều có pH(KCl) từ 4,07 đến 4,36 và hàm lượng lân dễ tiêu dao động từ 4,09 đến 8,10 mg/100g đất.
• Làm sáng tỏ cấu trúc lâm phần qua 3 ô tiêu chuẩn tổng diện tích 3.000 m2 với độ tàn che 0,6 đến 0,75, khẳng định vai trò cây ưu thế tầng tán chính của Gõ mật.
• Phát hiện quy luật tái sinh tự nhiên ưa sáng qua 80 ô dạng bản với tỷ lệ cây con ngoài mép tán chiếm trên 62,5% so với khu vực dưới tán kín.
• Hoàn thiện hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và quản lý vùng đệm đồng bộ kết hợp hài hòa giữa bảo tồn nguyên vị và chuyển vị.

Đóng góp khoa học cốt lõi của công trình là cung cấp luận cứ thực nghiệm định lượng chính xác về đặc tính lâm học của cây Gõ mật tại Nam Cát Tiên. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung số hóa định vị toàn bộ cây mẹ và ươm tạo 10.000 cây giống trong giai đoạn 2018 đến 2025. Các cơ quan lâm nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng địa phương hãy cùng chung tay triển khai đồng bộ các giải pháp lâm sinh để bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp và duy trì sự bền vững của hệ sinh thái rừng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học, khi một loài thực vật nào đó có nguy cơ bị tuyệt chủng được xem là dấu hiệu xác đáng cho sự tổn thất về mặt đa dạng thực vật nói chung và đa dạng sinh học nói riêng. Vì vậy ngăn ngừa sự tuyệt chủng của một loài trước khi nó xảy ra là nhiệm vụ hàng đầu của công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Nằm trong hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam , Vườn Quốc gia Cát Tiên là một hệ sinh thái vô cùng đặc biệt và quan trọng, chứa đựng một nguồn tài nguyên sinh học rất lớn. Đây là nơi có vị trí nằm giữa hai vùng sinh học địa lý chuyển tiếp từ cao nguyên Trường Sơn xuống vùng đồng bằng Nam Bộ, VQG Cát Tiên hội tụ các luồng hệ thực vật và thảm thực vật đa dạng, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng ẩm nhiệt đới thường xanh của các tỉnh Đông Nam Bộ, Việt Nam.

Nhiều loài động - thực vật quý hiếm đã được tìm thấy và bảo vệ ở nơi đây trong đó có loài Gõ mật. Rừng nơi đây tuy được bảo vệ nghiêm ngặt nhưng số lượng một số loài cây gỗ quý hiếm, đặc hữu và có giá trị kinh tế cao đang dần bị suy giảm nghiêm trọng như: Gõ mật (Sindora siamensis Teysm. Đây là mối nguy hại lớn nhất mà Vườn quốc gia Cát Tiên đang đối mặt với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học nói chung và bảo tồn các loài cây quý hiếm như loài Gõ mật nói riêng. Hiện nay, Gõ mật chỉ còn rải rác trong các khu rừng tự nhiên ở các tỉnh thuộc các tỉnh Kon Tum (Kon Plong, SaThầy), Gia Lai (Chư Păh, An Khê), Đắk Lắk, Lâm Đồng, Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bình Phước, Bình Dương, Tây Ninh, Đồng Nai, chủ yếu ở các khu rừng được bảo vệ nghiêm ngặt.

Trên thế giới, Gõ mật được xếp vào nhóm có nguy cấp (Lower risk) trong danh lục sách đỏ của IUCN-2009. Ở Việt Nam, Gõ mật được xếp vào mức độ nguy cấp (EN) trong sách đỏ Việt Nam và nằm trong nhóm IIa [9]. Với đặc điểm gỗ màu hồng có vân nâu, rất cứng, nặng, ròn, nhưng rất bền, kể cả khi để ở ngoài trời nắng hay ẩm, không bị mối mọt. Gỗ mịn, dễ cưa, dễ chế biến, sử dụng lâu thì lên nước bóng rất đẹp và được ưa chuộng trong xây dựng nhà cửa, 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đóng đồ mộc dân dụng, làm đồ trạm trổ.

Do đó , trong rừng tự nhiên , nó luôn là đối tượng bị khai thác triệt để. Đứng trước những đe dọa trên nhưng hiện nay các nghiên cứu trước đây về loài còn mang tính khái quát vẫn chưa có những nghiên cứu sâu và chi tiết, thông tin còn tản mạn. Vì vậy , nghiên cứu một số đặc điểm lâm học làm cơ sở đề xuất những giải pháp bảo tồn và phát triển loài cây này là việc làm cần thiết để bảo vệ đa dạng sinh học, góp phần phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm lâm học làm cơ sở bảo tồn cây Gõ mật (Sindora siamensis Teysm.

ex Miq) tại khu vực phía Nam VQG Cát Tiên, tỉnh Đồng Nai”. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số nghiên cứu trên thế giới 1.

Nghiên cứu đặc điểm lâm học Nghiên cứu đặc điểm sinh thái học của cây rừng có ý nghĩa rất lớn trong sản xuất lâm nghiệp. Dựa vào đặc điểm sinh thái cây rừng, chúng ta có thể đưa cây rừng đến trồng đúng vùng sinh thái của chúng, như vậy sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng và phát triển cây rừng. Không những thế, khi biết được đặc điểm sinh thái của loài cây, các nhà lâm học sẽ xác định được các biện pháp kỹ thuật lâm sinh hợp lý tác động nhằm tạo ra những quần thể rừng phù hợp với mục đích kinh doanh. Baur (1976)[2] đã nghiên cứu các vấn đề về cơ sở sinh thái nói chung và về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng nói riêng, trong đó đi sâu nghiên cứu cấu trúc rừng, các kiểu xử lý về mặt lâm sinh áp dụng cho rừng mưa tự nhiên.

Từ đó tác giả đưa ra các nguyên lý tác động xử lý lâm sinh và các phương thức cải thiện rừng. Plaudy (1987) [32] đã biểu diễn cấu trúc hình thái rừng bằng các phẫu đồ rừng, nghiên cứu các cấu trúc sinh thái thông qua việc mô tả phân loại theo các khái niệm dạng sống, tầng phiến. Khái niệm sinh thái được làm sáng tỏ là cơ sở để nghiên cứu các nhân tố cấu trúc trên quan điểm sinh thái học. Hiện tượng thành tầng là sự sắp xếp không gian phân bố của các thành phần sinh vật rừng trên cả mặt bằng và theo chiều thẳng đứng.

Công trình nghiên cứu của R. Plaudy (1987) [32] đã biểu diễn cấu trúc hình thái rừng bằng các phẫu đồ rừng, nghiên cứu các cấu trúc sinh thái thông qua việc mô tả phân loại theo các khái niệm dạng sống, tầng phiến. Phương pháp vẽ biểu đồ mặt cắt đứng của rừng do P. Richards (1959) [33] đề xướng và sử dụng lần đầu tiên ở Guam đến nay vẫn là phương pháp có hiệu quả để nghiên cứu cấu trúc tầngthứ của rừng.

Tuy nhiên phương pháp này có nhược điểm là chỉ minh họa được cách sắp xếp theo chiều thẳng đứng của các loài cây gỗ trong diện tích có hạn. Cusen (1953) 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đã khắc phục bằng cách vẽ một số giải kề bên nhau và đưa lại một hình tượng về không gian ba chiều. Richards (1959, 1968, 1970) [33] đã phân biệt tổ thành rừng mưa nhiệt đới làm hai loại là rừng mưa hỗn hợp và rừng mưa đơn ưu có tổ thành loài cây đơn giản. Cũng theo tác giả thì rừng mưa thường có nhiều tầng (thường có 3 tầng, trừ tầng cây bụi và tầng cây cỏ).

Trong rừng mưa nhiệt đới, ngoài cây gỗ lớn, cây bụi và các loài thân thảo còn có nhiều loại dây leo cùng nhiều loài thực vật phụ sinh trên thân hoặc cành cây. Khi nghiên cứu về rừng, thành phần loài cây và vai trò của chúng trong quần xã là những vấn đề đáng quan tâm. Nhiều nhà lâm học (Richards, 1968[33]; Baur, 1976 [2]) cho rằng, rừng được hình thành bởi những loài cây khác nhau. Vì thế, khi phân tích kết cấu loài cây gỗ (tổ thành cây gỗ), nhà lâm học cần phải xác định chính xác tên loài cây và tỷ trọng của mỗi loài.

Curtis và McIntosh (1951)(Dẫn theo Nguyễn Văn Thêm, 2010[43]) đã sử dụng thuật ngữ giá trị quan trọng của loài (IV) để biểu thị cho vai trò của loài trong quần xã. Chỉ số IV được tính bằng tổng độ thường gặp tương đối (F%), mật độ tương đối (N%) và tiết diện ngang thân cây tương đối (G%). Phương pháp của Curtis và McIntosh (1951) có một số nhược điểm: (a) chỉ số IV thay đổi tùy theo kích thước và số lượng ô mẫu; (b) F% chỉ có ý nghĩa khi phân bố của loài là ngẫu nhiên. Đối với cây bụi, chỉ tiêu đo đếm là thành phần loài và độ phong phú của loài.

Độ phong phú của loài được đánh giá dựa theo chiều cao và độ che phủ của tán lá trên mặt đất. Độ phong phú của thảm cỏ được đánh giá theo phần trăm độ che phủ của thảm cỏ trên mặt đất. Trong tính toán, bảy cấp độ phong phú của Druze được mã hóa theo thứ tự từ 0 – 6. Tóm lại,trên thế giới các công trình nghiên cứu về đặc điểm lâm học của rừng nói chung và rừng nhiệt đới nói riêng rất phong phú, có nhiều công trình nghiên cứu công phu đã đem lại hiệu quả cao trong kinh doanh rừng.

4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những nghiên cứu về tái sinh rừng Tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái rừng. Biểu hiện của nó là sự xuất hiện của một thế hệ cây con của những loài cây gỗ ở những nơi còn hoàn cảnh rừng: dưới tán rừng, lỗ trống trong rừng, rừng sau khai thác, đất rừng sau nương rẫy. Cây con đóng vai trò trong việc thay thế thế hệ cây già cỗi.

Vì vậy tái sinh rừng hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình phục hồi lại thành phần cơ bản của rừng, chủ yếu là tầng cây gỗ. Sự xuất hiện lớp cây con là nhân tố mới làm phong phú thêm số lượng và thành phần loài trong quần xã sinh vật. Theo nghĩa rộng là sự tái sinh của một hệ sinh thái rừng. Tái sinh rừng thúc đẩy việc hình thành cân bằng sinh học trong rừng, đảm bảo cho rừng tồn tại liên tục.

Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài cây tái sinh, điều kiện địa lý và tiểu hoàn cảnh rừng là cơ sở tự nhiên quan trọng có tác dụng quyết định, chi phối hình thành nên những quy luật tái sinh rừng. Ở các vùng tự nhiên khác nhau tái sinh diễn ra theo các quy luật khác nhau. Tái sinh rừng diễn ra dưới ba hình thức: tái sinh hạt, tái sinh chồi, tái sinh thân ngầm (các loài tre nứa). Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu thì hiệu quả tái sinh rừng được xác định bởi mật độ, tổ thành loài cây, cấu trúc tuổi, chất lượng cây con, đặc điểm phân bố.

Sự tương đồng hay khác biệt giữa tổ thành lớp cây con và tầng cây gỗ đã được nhiều nhà khoa học quan tâm (Mibbre-ad, 1930; Richards, 1959; Baur G. Do tính phức tạp về tổ thành loài cây, trong đó chỉ có một số loài cây có giá trị nên trong thực tiễn người ta chỉ khảo sát những loài cây có ý nghĩa nhất định. Quá trình tái sinh tự nhiên ở rừng nhiệt đới vô cùng phức tạp và còn ít được quan tâm nghiên cứu. Phần lớn tài liệu nghiên cứu về tái sinh tự nhiên của rừng mưa chỉ tập trung vào một số loài cây có giá trị kinh tế dưới điều kiện rừng ít nhiều đã bị biến đổi.

Van Steenis (1956) [52] đã nghiên cứu hai đặc điểm tái sinh phổ biến của rừng mưa nhiệt đới là tái sinh phân tán liên tục của các loài cây chịu bóng và tái sinh vệt của các loài cây ưa sáng. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vấn đề tái sinh rừng nhiệt đới được thảo luận nhiều nhất là hiệu quả các cách xử lý lâm sinh liên quan đến tái sinh của các loài cây mục đích ở các kiểu rừng. Từ đó các nhà lâm sinh học đã xây dựng thành công nhiều phương thức chặt tái sinh. Công trình của Walton, A.