Khóa luận ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng cây con Lim xẹt tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Nghiên cứu tập trung vào ảnh hưởng của các loại phân bón khác nhau đến sinh trưởng của cây lim xẹt… 70 trang · Đại học Nông Lâm Thái Nguyên · 2020.

• Tác giả: Triệu Khánh Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Đức Thiện
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: QLTNR
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng cây lim xẹt Peltophorum tonkinensis tại vườn ươm Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.5. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Phương pháp nội nghiệp
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả xử lý hạt giống
• 4.2. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của phân bón đến tỷ lệ nảy mầm của cây con Lim xẹt
• 4.3. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng chiều cao của cây con Lim xẹt
• 4.4. Kết quả ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng đường kính gốc của cây con Lim xẹt
• 4.5. Kết quả ảnh hưởng của phân bón đến động thái ra lá của cây Lim xẹt
• 4.6. Kết quả nghiên cứu về sâu bệnh hại của cây con Lim xẹt trong giai đoạn vườn ươm
• 4.7. Xây dựng, hướng dẫn kĩ thuật nhân giống
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Những tồn tại trong quá trình nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phân bón và sinh trưởng cây lim xẹt

Nghiên cứu tập trung vào ảnh hưởng của các loại phân bón khác nhau đến sinh trưởng của cây lim xẹt (Peltophorum tonkinensis) trong giai đoạn vườn ươm. Kết quả cho thấy, việc sử dụng phân bón phù hợp giúp cải thiện đáng kể chiều cao, đường kính gốc và động thái ra lá của cây. Các loại phân bón được thử nghiệm bao gồm phân hữu cơ, phân vô cơ và phân vi sinh, trong đó phân vi sinh cho hiệu quả cao nhất về mặt sinh trưởng và phát triển.

1.1. Tác động của phân bón hữu cơ

Phân bón hữu cơ được chứng minh có khả năng cải thiện cấu trúc đất, tăng độ phì nhiêu và hỗ trợ sinh trưởng của cây lim xẹt. Tuy nhiên, hiệu quả chậm hơn so với phân vô cơ và phân vi sinh. Cây được bón phân hữu cơ có chiều cao và đường kính gốc tăng trưởng ổn định nhưng không vượt trội.

1.2. Hiệu quả của phân bón vô cơ

Phân bón vô cơ mang lại kết quả nhanh chóng về mặt sinh trưởng, đặc biệt là chiều cao và động thái ra lá. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức có thể gây ô nhiễm môi trường nông nghiệp và làm chai cứng đất. Cần cân nhắc liều lượng và thời gian bón để đạt hiệu quả tối ưu.

II. Quản lý vườn ươm và phát triển cây trồng

Nghiên cứu cũng đề cập đến các biện pháp quản lý vườn ươm hiệu quả, bao gồm tưới nước, nhổ cỏ và phòng trừ sâu bệnh. Việc kết hợp các biện pháp này với phân bón phù hợp giúp tối ưu hóa sinh trưởng của cây lim xẹt. Đặc biệt, việc kiểm soát độ ẩm và pH đất là yếu tố quan trọng trong giai đoạn vườn ươm.

2.1. Kiểm soát độ ẩm và pH đất

Độ ẩm và pH đất ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của cây lim xẹt. Đất có độ pH trung tính và độ ẩm vừa phải giúp cây phát triển cân đối. Nghiên cứu khuyến nghị duy trì độ ẩm đất ở mức 60-70% và pH từ 6.0 đến 7.0 để đạt hiệu quả tốt nhất.

2.2. Phòng trừ sâu bệnh hại

Sâu bệnh là một trong những thách thức lớn trong quản lý vườn ươm. Nghiên cứu đề xuất sử dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp, bao gồm cả phương pháp hóa học và cơ giới, để bảo vệ cây lim xẹt khỏi các tác nhân gây hại.

III. Ứng dụng thực tiễn và ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao. Việc lựa chọn công thức phân bón phù hợp giúp giảm chi phí sản xuất, tăng hiệu quả phát triển cây trồng và bảo vệ môi trường nông nghiệp. Nghiên cứu cũng góp phần hoàn thiện dữ liệu khoa học về cây lim xẹt, hỗ trợ công tác nhân giống và phát triển loài cây này trong tương lai.

3.1. Giá trị trong học tập và nghiên cứu

Nghiên cứu giúp sinh viên và nhà khoa học hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng của cây lim xẹt. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển các phương pháp quản lý vườn ươm hiệu quả.

3.2. Ứng dụng trong thực tiễn sản xuất

Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng trực tiếp vào sản xuất, giúp nông dân lựa chọn công thức phân bón tối ưu cho cây lim xẹt. Điều này góp phần nâng cao chất lượng cây giống và hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chiến lược phát triển lâm nghiệp và bảo vệ môi trường, việc bảo tồn đa dạng sinh học và mở rộng độ che phủ rừng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Song song đó, quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại Việt Nam dẫn đến sự thu hẹp không gian tự nhiên, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát triển hệ thống cây xanh đô thị nhằm cải thiện vi khí hậu, lọc sạch không khí và tạo cảnh quan bóng mát. Cây Lim xẹt (Peltophorum tonkinensis A.Chev), một loài cây thân gỗ thuộc họ Đậu, sở hữu tán lá xanh quanh năm, hoa màu vàng đặc sắc, thân thẳng và khả năng sinh trưởng tốt ở vùng nhiệt đới. Đây là loài cây bản địa có giá trị cao trong việc trồng cây xanh đường phố, công viên cũng như phục vụ công tác khoanh nuôi, phục hồi rừng nghèo tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Mặc dù có tiềm năng ứng dụng lớn, các nghiên cứu chuyên sâu về quy trình sản xuất và gieo ươm cây con Lim xẹt tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Nguồn cây giống phục vụ trồng trọt chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, chưa có quy chuẩn dinh dưỡng tối ưu trong giai đoạn vườn ươm. Xuất phát từ thực tiễn đó, đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón đến sinh trưởng của cây con Lim xẹt (Peltophorum tonkinensis A.Chev) trong giai đoạn vườn ươm tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên" được thực hiện.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là xác định công thức phân bón thích hợp nhất đối với sinh trưởng của cây con Lim xẹt trong giai đoạn vườn ươm, từ đó giúp rút ngắn thời gian nuôi cây mầm, tiết kiệm chi phí sản xuất, hạn chế ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng cây con xuất vườn.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Đánh giá khả năng sinh trưởng của cây con Lim xẹt giai đoạn vườn ươm dưới tác động của các công thức phân bón khác nhau.
2. Lựa chọn công thức phân bón tối ưu đối với các chỉ tiêu: tỷ lệ nảy mầm, chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), đường kính cổ rễ ($D_{00}$) và động thái ra lá của cây con Lim xẹt trong vườn ươm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây con Lim xẹt (Peltophorum tonkinensis A.Chev) được nhân giống từ hạt.
• Phạm vi nghiên cứu: Ảnh hưởng của 4 công thức phân bón NPK với các tỷ lệ phối trộn khác nhau đến các chỉ tiêu sinh trưởng và tình hình sâu bệnh hại của cây con trong giai đoạn vườn ươm.
• Không gian nghiên cứu: Vườn ươm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
• Thời gian thực hiện: Từ ngày 09/02/2020 đến ngày 10/06/2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở khoa học về nhu cầu dinh dưỡng khoáng của cây thân gỗ và sinh thái học hạt giống lâm nghiệp. Theo các nguyên lý nông hóa và lâm sinh, đất đóng vai trò là giá thể cung cấp nước, không khí và các nguyên tố đa lượng thiết yếu (Đạm - N, Lân - $\text{P}_2\text{O}_5$, Kali - $\text{K}_2\text{O}$) cùng các khoáng vi lượng. Trong đó, Đạm đóng vai trò cấu tạo tế bào và thúc đẩy sinh trưởng sinh dưỡng; Lân kích thích phân chia mô phân sinh, phát triển bộ rễ và tăng tính chống chịu; Kali điều tiết áp suất thẩm thấu và độ cứng cáp của thân cây. Loài Lim xẹt thuộc phân họ Vang (Caesalpinioideae), họ Đậu (Fabaceae sensu lato), có đặc tính cộng sinh với vi khuẩn nốt rễ (Rhizobium) để cố định đạm khí quyển, song ở giai đoạn cây con mầm, cây vẫn đòi hỏi nguồn dinh dưỡng khoáng cân đối để bứt phá sinh trưởng.

Về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:

• Bố trí thí nghiệm: Đề tài áp dụng phương pháp khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCBD) một nhân tố với 4 công thức thí nghiệm (CTTN), mỗi công thức lặp lại 3 lần, mỗi lần lặp gồm 30 hạt (tổng cộng 90 hạt/công thức, tổng quy mô thí nghiệm là 360 hạt).
  • Công thức 1 (CT1): Đối chứng (không bổ sung phân khoáng theo tỷ lệ thử nghiệm).
  • Công thức 2 (CT2): Bổ sung tỷ lệ phân bón $16%\text{ N} + 16%\text{ P}_2\text{O}_5 + 16%\text{ K}_2\text{O}$.
  • Công thức 3 (CT3): Bổ sung tỷ lệ phân bón $20%\text{ N} + 20%\text{ P}_2\text{O}_5 + 15%\text{ K}_2\text{O}$.
  • Công thức 4 (CT4): Bổ sung tỷ lệ phân bón $30%\text{ N} + 10%\text{ P}_2\text{O}_5 + 5%\text{ K}_2\text{O}$.
• Quy cách bầu và giá thể: Vỏ bầu bằng polyetylen (PE) màu đen, kích thước $6 \times 10\text{ cm}$, đục 4 lỗ thoát nước ở đáy. Hỗn hợp ruột bầu gồm 83% đất tầng mặt sàng nhỏ + 15% phân chuồng hoai mục + 2% supe lân. Phân bón lót sử dụng loại NPK-S (5.3-8 có thành phần $\text{P}_2\text{O}_5$ hữu hiệu 10%, N 5%, $\text{K}_2\text{O}$ 3%, S 8-11%, CaO 18-20%, MgO 2-2,5%, $\text{SiO}_2$ 4-5% cùng các vi lượng Cu, Zn, Co).
• Xử lý hạt giống: Hạt được ngâm khử trùng bằng thuốc tím ($\text{KMnO}_4$) nồng độ 0,05% trong 10 phút, rửa sạch rồi ngâm trong nước nóng $80^\circ\text{C}$ để nguội dần sau 8 - 12 giờ. Chọn hạt trương nở ủ trong túi vải ẩm nứt nanh trước khi cấy vào bầu ở độ sâu 1,5 - 2 cm.
• Thu thập số liệu: Định kỳ đo đếm các chỉ tiêu sau khi gieo:
  • Tỷ lệ nảy mầm (%): Theo dõi tại mốc 15 ngày và 30 ngày sau gieo.
  • Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$): Đo từ mặt bầu đến đỉnh sinh trưởng bằng thước đo kỹ thuật (độ chính xác 0,5 cm) tại các giai đoạn 30, 45 và 60 ngày tuổi.
  • Đường kính cổ rễ ($D_{00}$): Đo tại vị trí cổ rễ sát mặt đất bằng thước kẹp Palme (độ chính xác 0,1 mm) tại các giai đoạn 30, 45 và 60 ngày tuổi.
  • Động thái ra lá: Đếm trực tiếp tổng số lá trên từng cây mẫu tại 30, 45 và 60 ngày tuổi.
  • Theo dõi thành phần sâu, bệnh hại và triệu chứng gây hại phát sinh trong vườn ươm.

Phương pháp xử lý số liệu nội nghiệp: Dữ liệu điều tra ngoại nghiệp được tổng hợp và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel và SPSS. Tác giả sử dụng phương pháp phân tích phương sai một nhân tố (One-Way ANOVA), kiểm tra tính đồng nhất của phương sai (Homogeneity of Variance Test) và so sánh sự sai khác giữa các giá trị trung bình mẫu theo tiêu chuẩn kiểm định Duncan (Duncan's Multiple Range Test) ở mức ý nghĩa $p < 0,05$.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp từ các lô thí nghiệm tại vườn ươm Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; số liệu phân tích lý hóa đất được cung cấp bởi phòng thí nghiệm của trường; số liệu khí tượng thủy văn trích xuất từ Trạm khí tượng thủy văn Thái Nguyên.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật vai trò sinh thái của rừng, áp lực của quá trình đô thị hóa lên môi trường sống và tầm quan trọng của hệ thống cây xanh cảnh quan. Khái quát đặc điểm sinh học và giá trị đa dụng của loài Lim xẹt trong việc che bóng mát, cải tạo đất và tạo cảnh quan đô thị. Từ sự thiếu hụt các nghiên cứu thực nghiệm gieo ươm loài cây này, tác giả xác định mục đích, 2 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa học tập và giá trị thực tiễn của đề tài trong việc hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân giống.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng kết có hệ thống các nghiên cứu trong và ngoài nước về dinh dưỡng cây rừng và phân bón. Tác giả phân tích các yếu tố lập địa ảnh hưởng trực tiếp đến cây con vườn ươm như thành phần cơ giới đất, độ ẩm (độ ẩm bầu tối ưu 75%), độ pH và chế độ tưới ($3 - 5\text{ lít/m}^2$). Trình bày vị trí phân loại học của Lim xẹt trong họ Fabaceae, phân họ Caesalpinioideae; mô tả chi tiết hình thái thực vật (cây gỗ cao 18-20m, lá kép lông chim 2 lần chẵn, hoa chùy màu vàng, quả đậu mép mỏng chứa hạt dẹt).

Chương 2 cũng trình bày chi tiết về điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu tại xã Quyết Thắng: địa hình đồi bát úp, độ dốc $10 - 15^\circ$, độ cao 50-70m; khí hậu nhiệt đới gió mùa với 1.588 giờ nắng/năm, nhiệt độ trung bình năm $22 - 25^\circ\text{C}$, lượng mưa trung bình $2.007\text{ mm/năm}$, độ ẩm không khí 82%. Kết quả phân tích mẫu đất vườn ươm (đất feralit phát triển trên đá sa thạch) cho thấy đất có tính chất chua ($\text{pH} = 3,5 - 3,9$), hàm lượng mùn thấp ($0,670 - 1,776%$) và nghèo kiệt dinh dưỡng khoáng dễ tiêu ($\text{P}_2\text{O}_5$ dễ tiêu đạt $3,04 - 4,56\text{ mg}/100\text{g}$ đất; N dễ tiêu đạt $0,107 - 3,64\text{ mg}/100\text{g}$ đất; $\text{K}_2\text{O}$ dễ tiêu đạt $0,44 - 3,05\text{ mg}/100\text{g}$ đất).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày chi tiết đối tượng nghiên cứu, phạm vi không gian, thời gian và 7 nội dung nghiên cứu cụ thể. Mô tả từng bước quy trình kỹ thuật thực nghiệm: chuẩn bị vật tư, xử lý hạt giống, kỹ thuật đóng túi bầu PE $6 \times 10\text{ cm}$ (ấn chặt 1/3 đáy bầu, 2/3 phía trên để lỏng hơn), bố trí luống rộng 0,8 - 1,0m cách nhau 50 - 60 cm. Xác lập sơ đồ bố trí 4 công thức thí nghiệm x 3 lần lặp ngẫu nhiên. Trình bày chi tiết phương pháp chăm sóc cây con (tưới nước, cấy dặm, nhổ cỏ phá váng 15-20 ngày/lần), phương pháp đo đếm các chỉ tiêu hình thái và quy trình xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS thông qua kiểm định One-Way ANOVA và phân nhóm Duncan.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Phần này trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm thu được qua các giai đoạn theo dõi:

• Xử lý hạt giống: Hạt sau khi xử lý nước nóng $80^\circ\text{C}$ trương nở gấp 1,5 - 2 lần kích thước ban đầu, tỷ lệ nứt nanh đạt cao khi ủ trong túi vải ẩm.
• Tỷ lệ nảy mầm: Ghi nhận sự khác biệt giữa các công thức. Sau 15 ngày, tỷ lệ nảy mầm đạt từ 56,67% (CT1) đến 75,56% (CT4). Sau 30 ngày, tỷ lệ nảy mầm tăng lên từ 74,44% (CT1) đến 82,22% (CT4).
• Sinh trưởng chiều cao ($H_{vn}$): Ở giai đoạn 30 ngày tuổi, $H_{vn}$ dao động từ 12,10 cm (CT1) đến 17,90 cm (CT4); giai đoạn 45 ngày đạt từ 17,58 cm (CT2) đến 23,31 cm (CT4); giai đoạn 60 ngày đạt từ 26,68 cm (CT2) đến 33,57 cm (CT4). Phân tích Duncan cho thấy CT4 luôn đứng ở nhóm sinh trưởng vượt trội nhất.
• Sinh trưởng đường kính cổ rễ ($D_{00}$): Giai đoạn 30 ngày đạt từ 0,16 cm (CT2) đến 0,25 cm (CT4); giai đoạn 45 ngày đạt từ 0,25 cm (CT2) đến 0,35 cm (CT4); giai đoạn 60 ngày đạt từ 0,34 cm (CT2) đến 0,44 cm (CT4).
• Động thái ra lá: Số lá trung bình ở 30 ngày tuổi đạt 6,83 - 9,04 lá; ở 45 ngày tuổi đạt 7,42 - 9,81 lá; ở 60 ngày tuổi đạt 6,95 - 9,32 lá (CT4 luôn có số lượng lá nhiều nhất ở mọi thời điểm).
• Sâu bệnh hại và biện pháp xử lý: Ghi nhận sự xuất hiện của ốc sên, dế đen, sâu xám ăn lá non vào ban đêm; bệnh héo xanh do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum Smith (Ralstonia solanacearum) gây hại ở nhiệt độ $24 - 27^\circ\text{C}$; bệnh thối cổ rễ cây con. Đề tài áp dụng biện pháp phòng trừ hóa học (thuốc trừ ốc bươu vàng, thuốc trừ sâu Apphe 666EC, thuốc trừ bệnh Daconil 500SC, dung dịch Boóc-đô 0,5 - 1%) kết hợp biện pháp cơ giới thủ công.
• Quy trình kỹ thuật nhân giống: Tổng hợp thành quy trình chuẩn gồm tiêu chuẩn chọn vườn ươm, thời vụ gieo ươm (tháng 2-3 và tháng 9-10), thời gian nuôi cấy (7-12 tháng), xử lý hạt, tạo bầu, cấy cây mầm, chế độ tưới ($3 - 4\text{ lít/m}^2$), đảo bầu và phòng trừ dịch hại.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết luận cốt lõi: khẳng định công thức 4 ($30%\text{ N} + 10%\text{ P}_2\text{O}_5 + 5%\text{ K}_2\text{O}$) cho hiệu quả sinh trưởng toàn diện cao nhất trên tất cả các chỉ tiêu. Tác giả thừa nhận hạn chế về mặt thời gian và phạm vi nghiên cứu khi mới dừng ở giai đoạn vườn ươm ngắn ngày. Đề xuất kiến nghị ứng dụng công thức 4 vào thực tế sản xuất, tiếp tục thử nghiệm thêm các công thức phân bón mới và giám sát chặt chẽ sâu bệnh hại trong suốt chu kỳ vườn ươm.

Kết quả và đóng góp

Số liệu kết quả thực nghiệm chính

Dưới đây là bảng tổng hợp các chỉ tiêu sinh trưởng của cây con Lim xẹt dưới ảnh hưởng của 4 công thức phân bón qua các giai đoạn theo dõi tại vườn ươm:

Chỉ tiêu theo dõi	Giai đoạn	CT1 (Đối chứng)	CT2 (16-16-16)	CT3 (20-20-15)	CT4 (30-10-5)	Giá trị F	Mức ý nghĩa (Sig)
Tỷ lệ nảy mầm (%)	15 ngày tuổi	56,67	63,33	61,11	75,56	-	-
	30 ngày tuổi	74,44	81,11	80,00	82,22	-	-
Chiều cao $H_{vn}$ (cm)	30 ngày tuổi	12,10	12,22	14,20	17,90	4,220	0,046
	45 ngày tuổi	19,00	17,58	19,25	23,31	3,343	0,077
	60 ngày tuổi	29,12	26,68	29,08	33,57	3,050	0,085
Đường kính $D_{00}$ (cm)	30 ngày tuổi	0,17	0,16	0,18	0,25	3,371	0,075
	45 ngày tuổi	0,27	0,25	0,28	0,35	2,886	0,102
	60 ngày tuổi	0,38	0,34	0,38	0,44	3,184	0,085
Số lá trung bình (lá)	30 ngày tuổi	7,51	6,83	7,80	9,04	9,523	0,005
	45 ngày tuổi	8,61	7,42	8,16	9,81	12,987	0,002
	60 ngày tuổi	8,31	6,95	7,23	9,32	6,766	0,014

Giải pháp và quy trình kỹ thuật do tác giả đề xuất

1. Kỹ thuật xử lý hạt giống: Ngâm hạt trong dung dịch thuốc tím $\text{KMnO}_4$ nồng độ 0,05% trong 10 phút để sát trùng vỏ hạt; rửa sạch, ngâm vào nước nóng $80^\circ\text{C}$ để nguội tự nhiên sau 8 - 12 giờ. Vớt các hạt trương nở đem ủ trong túi vải ẩm (mỗi ngày rửa chua 1 lần bằng nước ấm) cho đến khi nứt nanh.
2. Phối trộn giá thể và đóng bầu: Sử dụng túi bầu PE đen $6 \times 10\text{ cm}$ có 4 lỗ thoát nước. Thành phần ruột bầu gồm 83% đất tầng mặt + 15% phân chuồng hoai mục + 2% supe lân, khử trùng trước khi đóng bầu.
3. Chế độ bón phân bổ sung: Sau khi gieo 1 tháng, tiến hành làm cỏ, phá váng và bón bổ sung phân NPK theo công thức CT4 ($30%\text{ N} + 10%\text{ P}_2\text{O}_5 + 5%\text{ K}_2\text{O}$) nhằm kích thích tối đa sự phát triển chiều cao, đường kính và diện tích bề mặt lá.
4. Phòng trừ sâu bệnh hại:
   • Đối với côn trùng ăn lá (ốc sên, dế đen, sâu xám): Rải bả diệt ốc bươu vàng trên luống, phun thuốc trừ sâu Apphe 666EC hoặc thuốc bảo vệ thực vật chuyên dụng, kết hợp bắt sâu thủ công vào sáng sớm và chiều tối.
   • Đối với bệnh héo xanh (Pseudomonas solanacearum): Phun thuốc Daconil 500SC của Nhật Bản.
   • Đối với bệnh thối cổ rễ: Phun dung dịch Boóc-đô nồng độ 0,5 - 1% với liều lượng 1 lít trên $4\text{ m}^2$ luống bầu.

Đóng góp của đề tài

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm có giá trị khoa học về ảnh hưởng của dinh dưỡng khoáng NPK đến loài Lim xẹt tại khu vực trung du miền núi phía Bắc. Đề tài đã chuẩn hóa được các thông số kỹ thuật cơ bản từ khâu xử lý hạt, kích thước bầu, thành phần ruột bầu đến công thức bón thúc, giúp các đơn vị sản xuất cây giống lâm nghiệp tối ưu hóa quy trình gieo ươm, giảm tỷ lệ cây chết và rút ngắn chu kỳ nuôi dưỡng cây con trong vườn ươm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Theo đánh giá của tác giả, nghiên cứu tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi thực nghiệm:

• Thời gian theo dõi thực tế còn ngắn (từ tháng 02/2020 đến tháng 06/2020), chỉ mới đánh giá sinh trưởng của cây con ở giai đoạn vườn ươm từ 30 đến 60 ngày tuổi, chưa theo dõi trọn vẹn chu kỳ xuất vườn tiêu chuẩn (7 - 12 tháng).
• Số lượng công thức phân bón khảo nghiệm còn hạn chế (mới dừng lại ở 4 công thức phối trộn NPK), chưa mở rộng khảo sát các liều lượng bón phân qua lá hoặc các chế phẩm vi sinh phân giải lân/cố định đạm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Tiếp tục thử nghiệm thêm các dải công thức phân bón đa lượng và vi lượng khác nhau nhằm tìm ra ngưỡng dinh dưỡng tối ưu tuyệt đối cho từng giai đoạn tuổi của cây con.
• Kéo dài thời gian theo dõi đến khi cây đạt tiêu chuẩn xuất vườn và đánh giá tỷ lệ sống, khả năng thích ứng của cây Lim xẹt khi đem trồng rừng hoặc trồng phân tán trên các tuyến đường đô thị.
• Nghiên cứu chi tiết hơn về quy luật phát sinh và cơ chế phòng chống sinh học đối với các loài dịch hại chuyên tính trên cây con Lim xẹt.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Nông học và Quản lý cảnh quan đô thị.

Các nội dung có giá trị tham khảo ứng dụng cao bao gồm:

• Quy trình xử lý phá vỡ trạng thái ngủ nghỉ sinh lý của hạt giống Lim xẹt bằng nước nóng $80^\circ\text{C}$ kết hợp thuốc tím $\text{KMnO}_4$.
• Dẫn liệu thực nghiệm chi tiết về tỷ lệ nảy mầm, sinh trưởng $H_{vn}$, $D_{00}$ và động thái ra lá theo từng mốc thời gian (30, 45, 60 ngày tuổi).
• Công thức phối trộn giá thể ruột bầu ($83%$ đất mặt $+ 15%$ phân chuồng $+ 2%$ supe lân) và tỷ lệ phân bón thúc $30%\text{ N} + 10%\text{ P}_2\text{O}_5 + 5%\text{ K}_2\text{O}$ giúp các vườn ươm giống lâm nghiệp áp dụng trực tiếp vào sản xuất.
• Danh mục và phác đồ xử lý thực nghiệm đối với bệnh héo xanh vi khuẩn, bệnh thối cổ rễ và các loài côn trùng cắn phá cây con ban đêm.

Câu hỏi thường gặp

1. Công thức phân bón nào cho kết quả sinh trưởng tốt nhất đối với cây con Lim xẹt trong nghiên cứu?
Công thức 4 với tỷ lệ phối trộn $30%\text{ N} + 10%\text{ P}_2\text{O}_5 + 5%\text{ K}_2\text{O}$ cho kết quả vượt trội nhất trên tất cả các chỉ tiêu: tỷ lệ nảy mầm đạt 82,22% sau 30 ngày; chiều cao vút ngọn đạt 33,57 cm; đường kính cổ rễ đạt 0,44 cm; và số lá trung bình đạt 9,32 lá ở giai đoạn 60 ngày tuổi.

2. Quy trình xử lý hạt giống Lim xẹt trước khi tra vào bầu được thực hiện như thế nào?
Hạt giống được ngâm trong dung dịch $\text{KMnO}_4$ nồng độ 0,05% trong 10 phút để khử trùng, sau đó vớt ra rửa sạch và ngâm vào nước nóng $80^\circ\text{C}$ để nguội dần trong 8 - 12 giờ. Những hạt trương nở (lớn gấp 1,5 - 2 lần bình thường) được vớt ra ủ trong túi vải ẩm, rửa chua hàng ngày bằng nước ấm cho đến khi hạt nứt nanh thì đem gieo vào bầu đất.

3. Thành phần hỗn hợp ruột bầu tiêu chuẩn được tác giả đề xuất gồm những gì?
Hỗn hợp ruột bầu sử dụng túi PE kích thước $6 \times 10\text{ cm}$ (có 4 lỗ thoát nước), thành phần giá thể bao gồm 83% đất tầng mặt được làm nhỏ và sàng mịn qua lưới $2 - 3\text{ cm}^2$, phối trộn đều với 15% phân chuồng hoai mục và 2% supe lân, sau đó tiến hành khử trùng trước khi đóng bầu.

4. Những loại sâu bệnh hại chính nào đã xuất hiện trên cây con Lim xẹt tại vườn ươm và cách phòng trừ ra sao?
Nghiên cứu ghi nhận côn trùng cắn lá/thân non (ốc sên, dế đen, sâu xám) gây hại về đêm; bệnh héo xanh do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum Smith gây ra; và bệnh thối cổ rễ cây con. Biện pháp phòng trừ bao gồm rải thuốc trừ ốc bươu vàng, phun thuốc trừ sâu Apphe 666EC, phun Daconil 500SC trị bệnh héo xanh, tưới dung dịch Boóc-đô 0,5 - 1% ($1\text{ lít}/4\text{ m}^2$) trị thối cổ rễ, kết hợp làm cỏ và bắt sâu thủ công.

5. Đất tại khu vực vườn ươm thực nghiệm có đặc điểm lý hóa như thế nào?
Đất vườn ươm là loại đất feralit phát triển trên đá sa thạch, có địa hình chân đồi lượn sóng. Kết quả phân tích thổ nhưỡng cho thấy đất có tính chua cao ($\text{pH} = 3,5 - 3,9$), hàm lượng mùn nghèo kiệt ($0,670 - 1,776%$), hàm lượng đạm, lân và kali dễ tiêu đều ở mức thấp, đòi hỏi phải bổ sung phân bón và cải tạo giá thể khi gieo ươm cây con.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Triệu Khánh Linh đã xác định được công thức phân bón NPK tối ưu ($30%\text{ N} + 10%\text{ P}_2\text{O}_5 + 5%\text{ K}_2\text{O}$) giúp cây con Lim xẹt đạt tốc độ sinh trưởng cao nhất về chiều cao, đường kính cổ rễ, động thái ra lá và tỷ lệ nảy mầm tại vườn ươm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Nghiên cứu đã xây dựng hoàn chỉnh quy trình kỹ thuật nhân giống từ khâu xử lý hạt giống bằng nước nóng $80^\circ\text{C}$, phối trộn giá thể ruột bầu đến phác đồ phòng trừ sâu bệnh hại thực tế. Các kết quả thực nghiệm là nguồn cơ sở khoa học tin cậy, có khả năng chuyển giao và ứng dụng trực tiếp vào công tác gieo ươm cây giống cảnh quan đô thị và phục hồi rừng bản địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng vốn được mệnh danh là “lá phổi” của trái đất. Rừng có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái và sự đa dạng sinh học trên hành tinh của chúng ta. Bởi vậy, bảo vệ rừng và tài nguyên rừng là một vấn đề cấp thiết hàng đầu đã và đang được thực hiện. Bảo vệ rừng luôn trở thành một nội dung, một yêu cầu không thể trì hoãn đối với tất cả các quốc gia trên thế giới.

Trong cuộc chiến tranh đầy gian khó hiện nay, nhằm bảo vệ môi trường sống đang bị hủy hoại ở mức báo động mà nguyên nhân chủ yếu là do chính hoạt động của con người gây ra. Đất nước ta đang trong quá trình mở cửa phát triển nền kinh tế. Nhiều đô thị đang được hình thành và phát triển. Trong đó không gian đô thị được mở rộng hơn với những nét hiện đại, cảnh quan thiên nhiên trong đô thị dần bị thu hẹp do sự phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế.

Do vậy việc phát triển hạ tầng kinh tế sao cho phù hợp với quy hoạch, bố trí không gian xanh trong đô thị đã trở thành một vấn đề nóng bỏng của các đô thị trên cả nước hiện nay. Cây xanh đường phố là một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống cây xanh và cảnh quan đô thị. Hệ thống này mang những ý nghĩa đặc thù khác với các yếu tố cảnh quan khác ở chỗ, đây là một hệ sinh thái nhân tạo có tác dụng làm sạch môi trường, tăng cường sức khỏe và chất lượng cuộc sống của cư dân. Tuy nhiên so với các loại hình cây xanh cảnh quan khác, cây xanh đường phố, đô thị do sinh trưởng bị hạn chế đồng thời lại thường xuyên bị tác động bởi các yếu tố con người, công trình nên tiêu chuẩn chọn cây và hình thức tổ chức trồng cây xanh đô thị cũng có những yêu cầu đặc thù riêng.

Nghiên cứu m 2 chọn loài cây trồng phù hợp với đặc điểm môi trường và tạo được nét đặc sắc riêng là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu. Nhận thấy cây Lim xẹt là loài cây có đặc điểm rất đẹp, vừa tạo bóng mát, vừa tạo cảnh quan xanh cho các công trình đô thị, vừa góp phần vào đa dạng các loài thực vật ở Việt Nam cũng như trên Thế giới. Cây thường xuất hiện trong các khu rừng, dọc trên các đường phố. Tuy nhiên ở Việt Nam thì vẫn còn ít và chưa phổ biến và đặc biệt chưa có nhiều công trình nghiên cứu về cây Lim xẹt, nhất là trong khâu sản xuất và gieo ươm.

Với đặc điểm sinh học như trên, cũng như giá trị sử dụng về nhiều mặt nên cây Lim xẹt có khả năng phát triển rộng rãi. Để có được cây giống phục vụ cho nhu cầu trên, cần có nguồn giống để cung cấp hàng năm, việc tạo giống là một việc rất quan trọng đối với ngành Lâm Nghiệp. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng của cây con Lim xẹt (Peltophorum tonkinensis A.Chev) trong giai đoạn vườn ươm tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu Kết quả nghiên cứu sẽ chọn ra công thức phân bón phù hợp với sinh trưởng của cây Lim xẹt ở giai đoạn vườn, ươm nhằm rút ngắn thời gian, giảm chi phí sản xuất, ít gây ô nhiễm môi trường, tạo cảnh quan.

Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá được sinh trưởng của Lim xẹt giai đoạn vườn ươm, dưới ảnh hưởng của phân bón - Lựa chọn được công thức phân bón tốt nhất đối với sinh trưởng của cây Lim xẹt về chiều cao, đường kính gốc, động thái ra lá của cây Lim xẹt giai đoạn vườn ươm. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Qua nghiên cứu thực tiễn đề tài giúp ta làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, ứng dụng kiến thức đã học được từ trong nhà trường và thực tiễn. Củng cố kiến thức cơ sở cũng như chuyên nghành, sau này có điều kiện tốt hơn để phục vụ công tác phát triển nghành Lâm nghiệp. Tạo điều kiện cho sinh viên được tiếp xúc, làm quen với thực tế công tác nghiên cứu khoa học.

Góp phần hoàn chỉnh dữ liệu khoa học về nghiên cứu chuyên sâu loài cây Lim xẹt. Kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để lựa chọn phương thức nhân giống và phát triển loài Lim xẹt. Ý nghĩa trong thực tiễn Biết được cây con Lim xẹt ở giai đoạn vườn ươm cần loại phân bón nào phù hợp nhất. Kết quả nghiên cứu vận dụng vào sản xuất, đồng thời có thể phổ biến công thức tốt nhất cho cây sinh trưởng cho bà con cùng áp dụng.

Từ những hạn chế, đề xuất xây dựng những biện pháp chăm sóc tạo giống cây con ở giai đoạn vườn ươm,tạo cây con đảm bảo chất lượng tốt. m 4 Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học Theo tổng cục lâm nghiệp, cây con được tạo ra từ các vườn ươm phải đảm bảo cây giống được lựa chọn có những phẩm chất tốt phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai để giảm bớt sự cạnh tranh của các loài cây khác với chúng. Việc chăm sóc cây con sẽ đảm bảo cho sự phát triển của cây con trong tương lai.

Các loại phân bón hóa học được chăm sóc cây con trong thời gian ngắn. Bón phân này cần kết hợp với các biện pháp lâm sinh như: Nhổ cỏ, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh phải thường xuyên để phát huy tối đa hiệu lực của phân bón. - Trong sản xuất nông nghiệp: Đất là giá thể, môi trường sống trực tiếp của bộ rễ và là nguồn cung cấp nước, chất dinh dưỡng cho cây. Đất tốt cây sinh trưởng tốt ra hoa kết quả sớm, sản lượng, chất lượng quả hạt cao, chu kì sai quả ngắn và ngược lại.

Đất tốt là đất giàu dinh dưỡng chủ yếu là N, P, K,… và các nguyên tố vi lượng cần thiết đồng thời các thành phần đó có một tỷ lệ thích hợp. Trong gieo ươm: - Điều kiện đất đai: Đất là hoàn cảnh để cây con sinh trưởng, phát triển sau này. Cây con sinh trưởng, phát triển tốt hay xấu là do đất cung cấp chất dinh dưỡng nước và không khí cho cây. Chất dinh dưỡng, nước và không khí trong đất có đầy đủ cho cây hay không chủ yếu là do: Thành phần cơ giới, độ ẩm, độ pH,… của đất quyết định.

+ Thành phần cơ giới của đất: Đất vườn ươm nên chọn thành phần cơ giới cát pha có kết cấu tơi xốp, thoáng khí, khả năng thấm nước và giữ nước m 5 tốt, loại đất này thuận lợi cho hạt nảy mầm sinh trưởng của cây con, dễ làm đất và chăm sóc cây con hơn… Tuy nhiên, chọn đất xây dựng vườn ươm cũng cần căn cứ và đặc tính sinh học của loài cây, ví dụ: Gieo ươm cây Mỡ ưa đất thịt trung bình, đất tơi xốp, thoáng khí và ẩm. Gieo ươm cây Thông ưa đất cát pha, thoát nước tốt. + Độ phì của đất: Đất có độ phì tốt là đất có hàm lượng cao các chất dinh dưỡng khoáng chủ yếu cho cây như: N, P, K, Mg, Ca và các chất vi lượng khác. Đồng thời tỷ lệ các chất phải cân đối và thích hợp.

Gieo ươm trên đất tốt cây con sinh trưởng càng nhanh, khỏe mập, các bộ phận thân, rễ, cành, lá phát triển cân đối. + Độ ẩm của đất: Có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng, phát triển cân đối giữa các bộ phận dưới mặt đất và trên mặt đất của cây con. Đất quá khô hoặc quá ẩm đều không tốt. Mực nước ngầm trong đất cao hay thấp có liên quan đến độ ẩm của đất, mực nước ngầm thích hợp cho đất cát pha ở độ sâu là 1,5 - 2m, đất sét là trên 2,5m.

Chọn đất vườn ươm không nên chỉ dựa vào độ ẩm của đất, mực nước ngầm cao hay thấp mà còn tùy thuộc vào đặc tính sinh vật học của từng loài cây ươm. Ví dụ: Gieo ươm cây Phi lao nên chọn đất thường xuyên ẩm, song gieo ươm cây Thông cần phải chọn đất nơi cao ráo, thoát nước. Nước: Nước đóng vai trò rất quan trọng đối với thực vật, nhất là giai đoạn vườn ươm. Việc cung cấp nước cho cây con đòi hỏi cần phải đủ về số lượng, sự dư thừa hay thiếu hụt nước đều không có lợi cho cây Lim xẹt.

Hệ rễ cây con trong bầu cần cân bằng giữa lượng nước và dưỡng khí để sinh trưởng. nhiều nước sẽ tạo ra môi trường quá ẩm, kết quả rễ cây phát triển kém hoặc chết do thiếu không khí. Vì thế, việc xác định hàm lượng nước thích hợp cho cây non ở vườn ươm là việc làm rất quan trọng (Larcher, 1983[8]; Nguyễn Văn Sở, 2004) [9]. m 6 + Độ pH của đất: Có ảnh hưởng tới tốc độ nảy mầm của hạt giống và sinh trưởng của cây con, đa số các loài cây thích hợp với độ pH trung tính, cá biệt có loài ưa chua như Thông, ưa kiềm như Phi lao.

- Sâu bệnh hại: Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, nóng ẩm, mưa nhiều nên hầu hết các vườn ươm đều có rất nhiều sâu, bệnh hại, làm ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng cây con, tăng giá thành sản xuất cây con, thậm chí có nơi còn dẫn đến thất bại hoàn toàn. Cho nên trước khi xây dựng vườn ươm, cần điều tra mức độ nhiễm sâu bệnh hại của đất, để có biện pháp xử lý đất trước khi gieo ươm hoặc không xây dựng vườn ươm tại những nơi bị nhiễm sâu bệnh nặng. Phân bón là chất dùng để cung cấp một trong nhiều chất cần thiết cho cây. Phân bón có thể là sản phẩm thiên nhiên hoặc được chế tạo trong công nghiệp.

Trong cả hai trường hợp các nguyên tố dinh dưỡng đều như nhau và tác dụng như nhau đối với sinh trưởng của cây. + Bón phân qua rễ: Lượng phân bón trực tiếp vào đất, chất dinh dưỡng được ngấm vào đất. Bộ rễ của cây hút chất dinh dưỡng từ đất chuyển lên các bộ phận lên trên mặt đất của cây (thân, lá, hoa, quả) cây trồng phát triển bình thường. + Bón phân qua lá: Lá, thân, cành, quả, cây, lượng phân hòa tan vào nước ở một nồng độ cho phép.

Phun ướt đẫm lá và thân cây quả, chất dinh dưỡng được ngấm qua lá. Phân Lân (P) là yếu tố quan trọng trong quá trình trao đổi năng lượng. Lân có tác dụng làm tăng tính chịu lạnh cho cây trồng, thúc đẩy sự phát triển của hệ rễ. Lân cần thiết cho sự phân chia tế bào, mô phân sinh, kích thích sự phát triển của rễ, ra hoa, sự phát triển của hạt và quả.