Khóa luận nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến cây Lát chun tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng cây lát chun (Chukrasia sp) giai đoạn vườn ươm tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

• Tác giả: Hồ A Lan
• Người hướng dẫn: ThS. Đào Hồng Thuận
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng của cây Lát chun (Chukrasia tabularis) giai đoạn vườn ươm tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.3. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.4. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.5. Một số thông tin về loài cây Lát chun
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.5.2. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi
• 3.5.3. Phương pháp xử lí số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến tỷ lệ sống của cây Lát Chun giai đoạn vườn ươm
• 4.2. Kết quả nghiên cứu sinh trưởng về chiều cao của cây Lát chun dưới ảnh hưởng của các loại phân bón lá
• 4.3. Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng đường kính cổ rễ 𝐃00 của cây Lát chun giai đoạn vườn ươm ở các công thức thí nghiệm
• 4.4. Kết quả nghiên cứu về động thái ra lá của cây Lát chun ở các công thức thí nghiệm
• 4.5. Dự tính tỷ lệ xuất vườn của cây Lát chun ở các công thức thí nghiệm
• 4.5.1. Phẩm chất của cây Lát chun ở các công thức thí nghiệm
• 4.5.2. Dự tính tỷ lệ cây Lát chun xuất vườn ở các công thức thí nghiệm
• 5. KẾT LUẬN TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng cây lát chun

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng cây lát chun (Chukrasia sp) trong giai đoạn vườn ươm. Kết quả cho thấy, việc sử dụng phân bón lá có tác động tích cực đến chiều cao, đường kính cổ rễ và tỷ lệ sống của cây. Các công thức phân bón khác nhau được thử nghiệm để xác định loại phù hợp nhất. Phân bón lá không chỉ cung cấp dinh dưỡng trực tiếp mà còn kích thích quá trình quang hợp, giúp cây phát triển nhanh và khỏe mạnh.

1.1. Tác động đến chiều cao và đường kính cổ rễ

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, phân bón lá có ảnh hưởng rõ rệt đến chiều cao và đường kính cổ rễ của cây lát chun. Các công thức phân bón chứa hàm lượng nitơ và kali cao giúp cây tăng trưởng nhanh hơn so với nhóm đối chứng. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của phân bón lá trong việc thúc đẩy sinh trưởng cây lát chun ở giai đoạn đầu.

1.2. Tỷ lệ sống và phẩm chất cây con

Tỷ lệ sống của cây lát chun được cải thiện đáng kể khi sử dụng phân bón lá. Các công thức phân bón phù hợp giúp cây con khỏe mạnh, giảm tỷ lệ chết do thiếu dinh dưỡng. Ngoài ra, phẩm chất cây con cũng được nâng cao, đáp ứng yêu cầu xuất vườn. Điều này có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất cây giống.

II. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây lát chun

Nghiên cứu cũng đề cập đến kỹ thuật trồng cây lát chun trong giai đoạn vườn ươm. Các yếu tố như đất, nước, ánh sáng và hỗn hợp ruột bầu được xem xét kỹ lưỡng. Việc kết hợp phân bón lá với các biện pháp chăm sóc khác như tưới nước, nhổ cỏ và phòng trừ sâu bệnh giúp cây phát triển đồng đều và khỏe mạnh.

2.1. Hỗn hợp ruột bầu và dinh dưỡng

Hỗn hợp ruột bầu được nghiên cứu kỹ lưỡng để đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng cho cây lát chun. Thành phần ruột bầu bao gồm đất tầng A, phân chuồng hoai và supe lân, tạo điều kiện lý tưởng cho cây con phát triển. Việc bổ sung phân bón lá vào hỗn hợp này giúp tăng cường hiệu quả dinh dưỡng.

2.2. Quản lý nước và ánh sáng

Nước và ánh sáng là hai yếu tố quan trọng trong giai đoạn vườn ươm. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc duy trì độ ẩm đất ở mức 60-70% và cung cấp ánh sáng đầy đủ giúp cây lát chun sinh trưởng tốt. Kết hợp với phân bón lá, cây con đạt được sự phát triển tối ưu.

III. Ứng dụng thực tiễn và ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng vào quy trình sản xuất cây giống lát chun tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và các vườn ươm khác. Việc sử dụng phân bón lá phù hợp giúp nâng cao chất lượng cây con, giảm chi phí sản xuất và tăng hiệu quả kinh tế.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng phân bón lá trong giai đoạn vườn ươm của cây lát chun. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng quy trình kỹ thuật gieo ươm hiệu quả, đóng góp vào sự phát triển của ngành lâm nghiệp.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu được áp dụng vào thực tế sản xuất cây giống lát chun tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Việc sử dụng phân bón lá phù hợp giúp tạo ra cây con chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu trồng rừng và phục hồi hệ sinh thái.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Rừng giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với môi trường sinh thái và đời sống con người, đóng vai trò điều hòa khí quyển, hấp thụ các chất khí độc hại và duy trì cân bằng sinh thái. Tuy nhiên, diện tích và chất lượng rừng tự nhiên tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia đang suy giảm. Nhằm phục hồi và phát triển diện tích rừng, công tác gây trồng các loài cây gỗ bản địa có giá trị kinh tế và phòng hộ cao đang được chú trọng đầu tư.

Lát chun (Chukrasia tabularis), loài cây gỗ lớn thuộc họ Xoan (Meliaceae Juss), là cây gỗ quý thuộc nhóm I với tỷ trọng gỗ từ 0,75 đến 0,80. Cây trưởng thành có chiều cao trung bình từ 20 đến 25 m, thân mọc thẳng, bạnh vè lớn, gỗ màu hồng nhạt có vân thớ đẹp, ít co giãn, không bị mối mọt, thích hợp cho sản xuất đồ mộc cao cấp và ván dán lạng. Loài cây này phân bố tự nhiên từ Lạng Sơn đến Hà Tĩnh nhưng số lượng cá thể ngoài tự nhiên ngày càng khan hiếm.

Trong kỹ thuật gieo ươm cây rừng từ hạt, chất lượng và tốc độ sinh trưởng của cây con chịu sự tác động trực tiếp của nhiều nhân tố sinh thái và kỹ thuật lâm sinh, trong đó chế độ dinh dưỡng khoáng bổ sung qua phân bón lá đóng vai trò then chốt. Cây Lát chun sinh trưởng tương đối chậm ở giai đoạn đầu, nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo từng thời kỳ. Do đó, việc nghiên cứu xác định loại phân bón lá phù hợp giúp thúc đẩy sinh trưởng, rút ngắn thời gian nuôi dưỡng tại vườn ươm và nâng cao chất lượng cây con xuất vườn là yêu cầu thực tiễn cấp thiết.

Mục tiêu của đề tài:

1. Đánh giá được sinh trưởng của cây Lát chun giai đoạn vườn ươm dưới ảnh hưởng của các công thức phân bón lá khác nhau.
2. Lựa chọn được công thức phân bón lá tốt nhất đối với sinh trưởng của cây Lát chun giai đoạn vườn ươm nhằm phục vụ sản xuất giống.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây con Lát chun (Chukrasia tabularis) được gieo tạo từ hạt trong giai đoạn vườn ươm.
• Phạm vi nội dung: Khảo nghiệm và đánh giá ảnh hưởng của 3 loại phân bón lá (Đầu trâu MK NPK 30-10-5, KYO 8, NIMAG xanh) so với đối chứng không bón phân đến tỷ lệ sống, sinh trưởng chiều cao ($H_{vn}$), đường kính cổ rễ ($D_{00}$), động thái ra lá, phẩm chất cây con và tỷ lệ cây con xuất vườn.
• Phạm vi không gian: Vườn ươm Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, thuộc xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên.
• Thời gian thực hiện: Khóa luận hoàn thành vào tháng 06 năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và tài liệu kế thừa

• Dinh dưỡng khoáng và cơ chế hấp thụ qua lá: Cây trồng có khả năng hấp thụ dưỡng chất qua hệ thống khí khổng trên bề mặt lá. Hiệu suất tiếp nhận dinh dưỡng qua lá đạt tới 95%, giúp phân bón xâm nhập trực tiếp và di chuyển nhanh chóng trong mô thực vật, đáp ứng kịp thời nhu cầu dinh dưỡng trong thời gian ngắn. Tác giả kế thừa các luận điểm của Andre Gross (1977), Nguyễn Xuân Quát (1985), Võ Minh Kha (1996) về vai trò của đạm (N), lân (P), kali (K) và các nguyên tố trung, vi lượng (Mg, Ca, Zn, B, Cu, Fe) đối với quá trình phân chia tế bào, quang hợp và phát triển mô phân sinh.
• Kỹ thuật gieo ươm cây lâm nghiệp: Kế thừa tài liệu từ FAO (1994), Chương trình Lương thực Thế giới WFP (1997), Nguyễn Văn Sở (2004) về đặc điểm ruột bầu, độ ẩm, độ chua ($pH$) của đất và chế độ chăm sóc trong vườn ươm.
• Đặc điểm khu vực nghiên cứu: Vườn ươm nằm tại xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên. Đất tại khu vực là đất Feralit phát triển trên đá sa thạch, có $pH = 1,7$ (tầng $1-10\text{ cm}$), đất chua, nghèo mùn và nghèo các chất dinh dưỡng dễ tiêu ($N, P_2O_5$). Khí hậu thuộc vùng nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình $1500 - 2000\text{ mm/năm}$, nhiệt độ trung bình năm $22 - 23^\circ\text{C}$, độ ẩm không khí trung bình $82%$.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD - Randomized Complete Block Design) với 4 công thức thí nghiệm (CTTN), mỗi công thức nhắc lại 3 lần (NL1, NL2, NL3). Khoảng cách giữa các ô thí nghiệm là 80 cm, xung quanh có dải bảo vệ.

Công thức	Tên phân bón lá	Thành phần dinh dưỡng	Liều lượng và cách thức phun
CT1	Đầu trâu MK NPK 30-10-5	$N_{ts}: 30%$, $P_2O_{5hh}: 10%$, $K_2O_{hh}: 5%$, $Ca: 0,03%$, $Zn: 500\text{ ppm}$, $B: 100\text{ ppm}$, $Cu: 500\text{ ppm}$, độ ẩm $5%$	Pha $10\text{ g}$ cho bình $8 - 10$ lít nước. Phun khi cây có $1 - 2$ lá thật, định kỳ $1 - 2$ lần/tháng
CT2	KYO 8	$N_{ts}: 30%$, $P_2O_{5hh}: 10%$, $K_2O_{hh}: 10%$, $Bo: 100\text{ ppm}$, $Fe: 10\text{ ppm}$ và phụ gia hữu hiệu	Pha $40\text{ g}$ cho $32 - 50$ lít nước. Phun định kỳ $1 - 2$ lần/tháng vào sáng sớm hoặc chiều mát
CT3	NIMAG xanh	$NO_3: 11%$, $MgO: 15%$	Pha $50\text{ g}$ cho $8 - 12$ lít nước. Phun định kỳ $1 - 2$ lần/tháng khi cây đã có lá thật
CT4 (ĐC)	Đối chứng	Không phun phân bón lá	Áp dụng chế độ tưới nước và làm cỏ tiêu chuẩn như các công thức khác

Quy mô thí nghiệm: Mỗi công thức gồm 90 cây (30 cây/lần nhắc lại), tổng số cây theo dõi trên 4 công thức là 360 cây. Bầu ươm bằng túi polyetylen kích thước $8 \times 12\text{ cm}$ đục lỗ đáy. Hạt được xử lý nhiệt độ $35 - 40^\circ\text{C}$ (ngâm tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh trong $3 - 4$ giờ), ủ nứt nanh trước khi cấy vào bầu. Lượng nước tưới duy trì $3 - 5\text{ lít/m}^2/\text{lần}$, nhổ cỏ phá váng định kỳ $10 - 15$ ngày/lần.

Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp thu thập, xử lý số liệu

• Chỉ tiêu đo đếm:
  • Tỷ lệ sống ($%$): Đếm tổng số cây sống sót trên từng ô thí nghiệm.
  • Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$, cm): Đo từ mặt bầu đến đỉnh ngọn bằng thước đo chính xác đến $0,1\text{ cm}$.
  • Đường kính cổ rễ ($D_{00}$, mm/cm): Đo sát bề mặt bầu bằng thước kẹp kính chính xác đến $0,1\text{ mm}$.
  • Động thái ra lá: Đếm số lá thật hình thành trên từng cây mẫu.
  • Phân cấp phẩm chất: Đánh giá tỷ lệ cây Tốt, Trung bình, Xấu.
  • Tỷ lệ xuất vườn ($%$): Tính bằng tổng tỷ lệ cây Tốt cộng tỷ lệ cây Trung bình.
• Phương pháp lấy mẫu và xử lý thống kê: Mỗi lần nhắc lại đo 10 cây mẫu ngẫu nhiên theo 5 điểm đường chéo góc (tổng 30 cây mẫu/công thức). Số liệu được tính toán giá trị trung bình trên phần mềm Microsoft Excel và phân tích phương sai một nhân tố (ANOVA) kết hợp kiểm nghiệm sự sai khác trung bình bằng tiêu chuẩn Duncan trên phần mềm SAS 9.0 ở mức ý nghĩa xác suất $Pr < 0,05$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của việc phát triển loài cây gỗ quý Lát chun nhằm phục vụ chiến lược nâng cao chất lượng rừng trồng. Tác giả xác định rõ các yếu tố hạn chế trong giai đoạn gieo ươm cây con bản địa và khẳng định mục tiêu nghiên cứu là chọn lọc ra loại phân bón lá tối ưu giúp nâng cao năng suất gieo ươm tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Phần 2 hệ thống hóa các tài liệu khoa học về dinh dưỡng khoáng thực vật, lịch sử nghiên cứu phân bón trên thế giới (từ Van Helmont, Thaer, Liebig, Polster đến FAO) và tại Việt Nam. Đồng thời, chương này mô tả chi tiết điều kiện khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng tại khu vực nghiên cứu (xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên) và trình bày đặc tính thực vật học của loài Lát chun (Chukrasia tabularis): cây lá kép lông chim một lần, 10-16 lá chét, hoa chùy mọc đầu cành, quả nang hóa gỗ elip dài 2,5-3,5 cm, nở hoa tháng 4-7 và quả chín từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương 3 thuyết minh toàn bộ phương pháp thực nghiệm lâm sinh. Tác giả mô tả chi tiết quy trình tạo giá thể ruột bầu, xử lý hạt giống, bố trí 4 công thức theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) có dải bảo vệ, thiết lập công thức toán học tính trung bình cộng $\bar{H}{vn}$ và $\bar{D}{00}$, cùng phương pháp phân tích phương sai trên SAS 9.0.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung cốt lõi của khóa luận, phản ánh kết quả đo đếm ngoại nghiệp và xử lý số liệu thống kê qua 6 nhóm chỉ tiêu sinh trưởng:

Bảng tổng hợp các chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng cây con Lát chun tại vườn ươm:

Chỉ tiêu theo dõi	Đơn vị	CT1 (Đầu trâu)	CT2 (KYO 8)	CT3 (NIMAG xanh)	CT4 (Đối chứng)	Mức ý nghĩa ($Pr$)	Hệ số biến động ($CV%$)
Số cây sống	Cây	88	85	82	72	-	-
Tỷ lệ sống trung bình	$%$	97,8	94,4	91,1	80,0	$< 0,05$	8,7
Chiều cao vút ngọn ($\bar{H}_{vn}$)	cm	7,4	6,5	5,7	5,5	$< 0,05$	11,5
Đường kính cổ rễ ($\bar{D}_{00}$)	cm	0,22	0,16	0,14	0,13	$< 0,05$	17,6
Số lá trung bình	Lá	8,1	7,4	7,1	6,1	$< 0,05$	7,5
Tỷ lệ cây Tốt	$%$	54,5	41,2	23,2	16,7	-	-
Tỷ lệ cây Trung bình	$%$	33,0	43,5	58,5	29,2	-	-
Tỷ lệ cây Xấu	$%$	12,5	15,3	18,3	54,2	-	-
Tỷ lệ cây xuất vườn	$%$	87,5	84,7	81,7	45,8	-	-

• Tỷ lệ sống: Các công thức có phun phân bón lá đều đạt tỷ lệ sống trên $90%$, cao hơn rõ rệt so với đối chứng ($80,0%$). Phân tích phương sai cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($Pr < 0,05$).
• Sinh trưởng chiều cao và đường kính: CT1 kích thích tăng trưởng mạnh nhất cả về $\bar{H}{vn}$ ($7,4\text{ cm}$) và $\bar{D}{00}$ ($0,22\text{ cm}$). Phân tích kiểm nghiệm Duncan khẳng định CT1 sai khác vượt trội so với các công thức còn lại.
• Phẩm chất và xuất vườn: CT1 cho tỷ lệ cây phẩm chất tốt cao nhất ($54,5%$) và tỷ lệ cây xấu thấp nhất ($12,5%$), dẫn đến tỷ lệ xuất vườn ước tính đạt $87,5%$, vượt xa công thức đối chứng CT4 ($45,8%$).

Phần 5: Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Tổng kết toàn diện thứ tự ưu tiên của các công thức phân bón lá đối với cây Lát chun theo chiều giảm dần: $\text{CT1} > \text{CT2} > \text{CT3} > \text{CT4}$. Tác giả đề xuất đưa phân bón lá Đầu trâu MK NPK 30-10-5 vào quy trình sản xuất thực tế tại vườn ươm, đồng thời nêu các hạn chế và đề xuất phương hướng nghiên cứu bổ sung.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Hiệu lực nâng cao tỷ lệ sống: Việc phun bổ sung phân bón lá làm tăng tỷ lệ sống của cây con Lát chun từ $11,1%$ đến $17,8%$ so với không bón phân. CT1 đạt tỷ lệ sống cao nhất với $97,8%$ (88/90 cây).
2. Kích thích tăng trưởng sinh khối thân, rễ và lá:
   • Chiều cao vút ngọn trung bình ($\bar{H}_{vn}$) ở CT1 đạt $7,4\text{ cm}$, vượt CT2 ($0,9\text{ cm}$), CT3 ($1,7\text{ cm}$) và CT4 ($1,9\text{ cm}$).
   • Đường kính cổ rễ trung bình ($\bar{D}_{00}$) ở CT1 đạt $0,22\text{ cm}$, cao hơn CT2 ($0,06\text{ cm}$), CT3 ($0,08\text{ cm}$) và CT4 ($0,09\text{ cm}$).
   • Số lá bình quân ở CT1 đạt $8,1\text{ lá/cây}$, cao hơn đối chứng $2,0\text{ lá/cây}$.
3. Cải thiện phẩm chất và tỷ lệ xuất vườn: Tỷ lệ cây đạt phẩm chất tốt ở CT1 đạt $54,5%$, tỷ lệ xuất vườn đạt $87,5%$ (cao hơn đối chứng $41,7%$).

Giải pháp và kiến nghị ứng dụng

• Tác giả đề xuất ứng dụng phân bón lá Đầu trâu MK NPK 30-10-5 (pha $10\text{ g}$ cho $8 - 10$ lít nước, phun định kỳ $1 - 2$ lần/tháng bắt đầu từ khi cây có $1 - 2$ lá thật) vào quy trình chăm sóc cây Lát chun tại vườn ươm để rút ngắn thời gian nuôi cây và nâng cao tỷ lệ xuất vườn.

Đóng góp về mặt khoa học và thực tiễn

• Bổ sung cơ sở dữ liệu thực nghiệm về phản ứng của cây con Lát chun (Chukrasia tabularis) đối với các chế phẩm dinh dưỡng khoáng qua lá giai đoạn vườn ươm tại vùng Trung du miền núi phía Bắc.
• Cung cấp định lượng cụ thể về nồng độ và loại phân bón lá có hiệu quả vượt trội, phục vụ việc xây dựng và chuẩn hóa quy trình kỹ thuật gieo ươm cây giống bản địa.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Đề tài mới chỉ dừng lại ở việc thử nghiệm 3 chế phẩm phân bón lá thương mại (Đầu trâu MK NPK 30-10-5, KYO 8, NIMAG xanh) ở một mức nồng độ theo hướng dẫn của nhà sản xuất, chưa khảo sát các giải pháp bón phân kết hợp hoặc các mức nồng độ pha chế khác nhau.
• Nghiên cứu chưa đánh giá tương tác giữa phân bón lá với các nhân tố lâm sinh khác như chế độ che sáng, mùa vụ gieo ươm và thành phần tỷ lệ hỗn hợp ruột bầu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất

1. Thử nghiệm mở rộng thêm các dòng phân bón lá và chế phẩm sinh học khác trên cây con Lát chun.
2. Thiết lập thí nghiệm nghiên cứu mức độ che sáng (các tỷ lệ che sáng khác nhau) kết hợp với phân bón lá.
3. Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ gieo ươm khác nhau trong năm.
4. Tối ưu hóa chế độ tưới nước, làm cỏ và các tỷ lệ phối trộn ruột bầu (đất, phân chuồng hoai, lân vi sinh).
5. Nghiên cứu các biện pháp quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại chuyên biệt cho cây Lát chun ở vườn ươm.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên, học viên ngành Lâm nghiệp, Nông lâm kết hợp, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp tài liệu mẫu về phương pháp bố trí thí nghiệm thực nghiệm lâm sinh (RCBD), kỹ thuật đo đếm chỉ tiêu cây con ($H_{vn}, D_{00}$, động thái ra lá) và quy trình xử lý số liệu bằng phần mềm SAS 9.0 kết hợp Excel.
• Cán bộ kỹ thuật và chủ vườn ươm lâm nghiệp: Cung cấp thông số kỹ thuật trực tiếp về loại phân, liều lượng pha chế và thời điểm phun phân bón lá Đầu trâu MK NPK 30-10-5 nhằm nâng cao tỷ lệ xuất vườn cây Lát chun.
• Các nhà nghiên cứu về cây gỗ bản địa: Cung cấp số liệu gốc về tỷ lệ sống, tốc độ tăng trưởng chiều cao và đường kính cổ rễ của loài Chukrasia tabularis trong điều kiện thổ nhưỡng đất Feralit chua nghèo dinh dưỡng tại Thái Nguyên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã thử nghiệm những loại phân bón lá nào và công thức nào cho hiệu quả tốt nhất?
Nghiên cứu đã thử nghiệm 3 loại phân bón lá gồm: Đầu trâu MK NPK 30-10-5 (CT1), KYO 8 (CT2), NIMAG xanh (CT3) và một công thức đối chứng không phun phân (CT4). Kết quả cho thấy CT1 (Đầu trâu MK NPK 30-10-5) cho hiệu quả cao nhất trên toàn bộ các chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng cây con.

2. Tỷ lệ xuất vườn của cây Lát chun ở công thức tốt nhất đạt bao nhiêu phần trăm và chênh lệch thế nào so với đối chứng?
Ở công thức 1 (Đầu trâu MK NPK 30-10-5), tỷ lệ cây xuất vườn ước tính đạt $87,5%$, cao hơn $41,7%$ so với công thức đối chứng CT4 (chỉ đạt $45,8%$).

3. Thí nghiệm được bố trí theo sơ đồ khối nào và dung lượng mẫu nghiên cứu là bao nhiêu cây?
Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 4 công thức, mỗi công thức nhắc lại 3 lần, mỗi lần nhắc lại 30 cây. Tổng số cây theo dõi trong toàn bộ thí nghiệm là 360 cây.

4. Quy trình pha chế và chu kỳ phun phân bón lá Đầu trâu MK NPK 30-10-5 được thực hiện ra sao trong thí nghiệm?
Phân Đầu trâu MK NPK 30-10-5 được pha với tỷ lệ 1 gói $10\text{ g}$ trong $8 - 10$ lít nước. Việc phun được bắt đầu khi cây con xuất hiện $1 - 2$ lá thật và thực hiện định kỳ từ $1 - 2$ lần mỗi tháng.

5. Đất đóng bầu tại vườn ươm nghiên cứu có đặc điểm lý - hóa tính như thế nào?
Đất đóng bầu là đất tầng A thu thập tại chỗ, thuộc loại đất Feralit phát triển trên đá sa thạch. Kết quả phân tích mẫu đất (tầng $1 - 10\text{ cm}$) cho thấy đất chua với độ $pH = 1,7$, nghèo mùn và hàm lượng các chất dinh dưỡng dễ tiêu ($N, P_2O_5, K_2O$) ở mức thấp.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hồ A Lan đã đánh giá định lượng ảnh hưởng của 3 loại phân bón lá đến sinh trưởng và chất lượng cây con Lát chun (Chukrasia tabularis) giai đoạn vườn ươm tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Kết quả thực nghiệm bằng mô hình RCBD và phân tích phương sai SAS 9.0 khẳng định phân bón lá Đầu trâu MK NPK 30-10-5 mang lại hiệu quả vượt trội nhất, đạt tỷ lệ sống $97,8%$, chiều cao vút ngọn $7,4\text{ cm}$, đường kính cổ rễ $0,22\text{ cm}$ và tỷ lệ xuất vườn $87,5%$. Đây là cơ sở thực nghiệm tin cậy để áp dụng vào quy trình sản xuất cây giống Lát chun phục vụ công tác trồng rừng gỗ lớn bản địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu là nhà thực vật học Hà Lan - Van Helmont (1629) ông đã trồng cây Liễu nặng 2.25kg vào thùng chứa 80kg đất. Một năm sau cây liễu nặng 66kg trong khi đất chỉ giảm 66g. Tác giả kết luận cây chỉ cần nước để sống. Vào cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX thuyết mùn do Thaer (1873) đề xuất cho từng cây hấp thụ mùn để sống.

Đến thế kỷ XIX nhà hóa học người Đức Liibig (1840) đã xây dựng thuyết chất khoáng. Liibig cho rằng độ mầu mỡ của đất là do muối khoáng trong đất. Ông nhấn mạnh rằng việc bón phân hóa học cho cây sẽ làm tăng năng suất cây trồng. Năm 1963 Kinur và Chiber khẳng định việc bón phân cho đất theo từng thời kỳ khác nhau là khác nhau.

Cùng năm đó Turbittki đã đưa ra quan điểm: phân bón là nguồn dinh dưỡng bổ sung cho cây sinh trưởng và phát triển tốt, đối với từng loài cây, từng tuổi cây cần có nhiều nghiên cứu cụ thể tránh lãng phí phân cón không cần thiết. Việc bón phân thừa hay thiếu đều dẫn tới biểu hiện cây sinh trưởng chậm và chất lượng kém. Năm 1974 polster, Fidler và lir cũng đã kết luận: sinh trưởng của cây thân gỗ phụ thuộc vào sự hút các nhân tố khoáng từ trong đất trong suốt quá trình sinh trưởng. Nhu cầu dinh dưỡng của mối cây thân gỗ ở mỗi thời kỳ khác nhau là khác nhau.

8 Kali là một nguyên tố khoáng đa lượng rất cần cho cây con gieo ươm để giúp cây sinh trưởng tốt và tăng khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi của môi trường. Trong giai đoạn cây mới gieo ươm sự sinh trưởng của các cơ quan bắt đầu, các tế bào trẻ mới hình thành dễ bị tổn thương bởi các điều kiện bất lợi từ môi trường. Mặt khác kali tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của bộ rễ, làm cho cây cứng cáp tăng sức đề kháng của cây, giảm quá trình thoát hơi nước và điều hòa quá trình sống làm cho cây khỏe mạnh. Sự phát triển của cây con phụ thuộc không chỉ vào tính chất di truyền của cây, mà còn vào môi trường sinh trưởng của nó.

Tuy nhiên không phải tất cả các loài cây đều cần một loại hỗn hợp như nhau, mà chúng thay đổi tùy thuộc vào đặc tính sinh thái học của mỗi loài cây (FAO, 1994) [9]. Chất lượng cây con có mối quan hệ logic với tình trạng chất khoáng. Nitơ và phốt pho cung cấp nguyên liệu cho sự sinh trưởng và phát triển của cây con. Tình trạng dinh dưỡng của cây con thể hiện rõ qua màu sắc của lá.

Phân tích thành phần hóa học của mô là một cách duy nhất để đo lường mức độ thiếu hụt dinh dưỡng của cây con (Viện Thổ nhưỡng Nông Hóa, 1998) [22]. Mỗi loài cây đều có các đặc tính sinh thái khác nhau, nên trong sản xuất cây trồng, cũng như gieo ươm đòi hỏi đất đai, hỗn hợp ruột bầu không như nhau. Qua kết quả nghiên cứu cho thấy hỗn hợp ruột bầu khi gieo ươm của một số loài cây như sau: Thành phần ruột bầu gieo ươm Quế: 80% đất tầng A + 20% phân chuồng hoai. Thành phần ruột bầu gieo ươm Thông: 80% đất tầng A + 20% phân chuồng hoai, những nơi gần rừng Thông nên lấy đất ở rừng Thông và thêm 1% supe lân.

Thành phần ruột bầu gieo ươm Hồi: 80% đất tầng A (đất thịt) + 20% phân chuồng hoai. 9 Thành phần ruột bầu gieo ươm Trám Trắng: 90% đất tầng A + 9% phân chuồng hoai và 1% supe lân (tính theo trọng lượng bầu). Thành phần ruột bầu gieo ươm Bằng Lăng: 94% đất + 5% phân chuồng hoai + 1% supe lân (Chương trình lương thực thế giới”, 1997) [7]. Prianitnikov, 1964 đã nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến thực vật và nêu rõ phân bón là nguồn dinh dưỡng bổ sung cho cây sinh trưởng và phát triển tốt, đối với từng loài cây cần có những nghiên cứu cụ thể tránh sự lãng phí phân bón không cần thiết.

Nguyễn Qúy Mạnh (2000) [11] phân bón có vai trò quan trọng trong tăng năng suất cây trồng, tổng sản lượng nông sản tăng lên nhờ phân bón tại Trung Quốc khoảng 32%, Việt Nam khoảng 35 - 40% và trên toàn thế giới khoảng 50%. Trên thế giới nhiều nhà khoa học cũng công nhận phân bón giúp cho cây sinh trưởng phát triển nhanh hơn, phân bón còn giúp cây chống chịu được với hạn hán, sâu bệnh. Phân bón sinh học trở thành phân bón phổ biến và không thể thiếu trong sản xuất nông nghiệp. Để thúc đẩy ngành Lâm Nghiệp phát triển, các nhà khoa học không chỉ nghiên cứu về quy trình kỹ thuật gieo ươm mà nghiên cứu cả về loại phân bón một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng suất cây trồng.

Ở Mỹ, Canada, Braxin,… những cánh đồng rau nhờ áp dụng phương pháp bón phân đã tăng năng xuất từ 6,5 tấn/ha lên 25tấn/ha. Do đó tính ưu việt của chế phẩm sinh học có khả năng nhanh chóng cung cấp cho cây dưỡng chất phát huy hiệu lực phân đa lượng giữ cân bằng sinh thái và đạt hiệu quả cao. Nên trên thế giới đặc biệt là các nước phát triển việc nghiên cứu, sử dụng các chể phẩm sinh học rất được chú trọng đầu tư. 10 Theo Thomas (1985) [18] chất lượng cây con có quan hệ logic với tình trạng chất khoáng.

Nitơ và photpho cung cấp nguyên liệu cho sự sinh trưởng và phát triển của cây con. Tình trạng dinh dưỡng của cây con thể hiện rõ qua mầu sắc lá. Phân tích thành phần hóa học của mô là cách duy nhất để đo lường mức độ thiếu hụt dinh dưỡng của cây con. Trong những năm gần đây, nhiều nước trên thế giới như: Mỹ, Anh, Nhật, Trung Quốc,… đã sử dụng nhiều chế phẩm phân bón qua lá có tác dụng làm tăng năng suất cho nông sản, không làm ô nhiễm môi trường như: Atonik, Yogen,… (Nhật Bản), Bloom, Blus, Solu, Spray-NGrow… (Hoa Kỳ), Diệp lục tố, đặc phong,… (Trung Quốc).

Nhiều chế phẩn đã được nghiên cứu và cho phép sử dụng trong sản xuất nông lâm nghiệp ở Việt Nam. Những nghiên cứu ở Việt Nam Nước ta, rừng trồng trải dài trên diện tích rộng lớn, cây rừng sống lâu năm, trình độ cơ giới hoá trong sản xuất, nhân lực, vốn đầu tư có hạn. Rừng sau khi trồng ít có điều kiện chăm sóc, do đó công tác giống có tầm quan trọng đặc biệt. Có thể nói giống là một những khâu quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định đến sản lượng chất lượng rừng trồng.

Những năm trước thời kì đổi mới chúng ta chưa đánh giá đúng tầm quan trọng và vai trò to lớn của công tác giống trong sản xuất lâm nghiệp. Sự quan tâm của công tác giống lúc bấy giờ chủ yếu là làm sao có đủ số lượng giống cho rừng trồng, hầu như chưa coi trọng đến chất lượng giống. Sử dụng giống không rõ nguồn gốc xuất sứ, thu hái xô bồ, dẫn đến rừng trồng có chất lượng kém, năng xuất thấp phổ biến chỉ đạt 5 - 10m3/ha/năm. Đến những năm gần đây chúng ta mới bắt đầu chú trọng đến khâu sản xuất giống năng xuất, chất lượng rừng đã tăng lên 30 - 70m3/ha/năm.

11 Từ những năm 2000 trở về đây nước ta đẩy mạnh các công trình nghiên cứu về kỹ thuật lâm sinh nhằm mang lại hiệu quả vốn rừng cùng các chính sách hợp lý của nhà nước. Đi đầu trong lĩnh vực này có thể kể đến Nguyễn Hữu Thước (1963) [16], (Trịnh Xuân Vũ (1975) [21], Nguyễn Xuân Quát (1985) [14]… các tác giả đều đi đến kết luận chung cho rằng mỗi loại cây trồng đều có yêu cầu về loại phân, nồng độ, phương thức bón, tỷ lệ hỗn hợp hoàn toàn khác nhau. Tuy nhiên không phải tất cả các loài cây đều cần một loại hỗn hợp như nhau, mà chúng thay đổi tùy thuộc vào đặc tính sinh thái học của mỗi loài cây. Theo Nguyễn Thị Cẩm Nhung (2006) [12], khi gieo ươm cây Huỳnh Liên (Tecoma stans (L) H.K), hỗn hợp ruột bầu thích hợp bao gồm đất, phân chuồng hoai, xơ dừa, tro, trấu theo tỷ lệ 90:5:2: 2,1 và 0,3% Kali clorua, 0,5% super lân và 0,1% vôi.

Phân Lân (P) là yếu tố quan trọng trong quá trình trao đổi năng lượng. Lân có tác dụng làm tăng tính chịu lạnh cho cây trồng, thúc đẩy sự phát triển của hệ rễ. Lân cần thiết cho sự phân chia tế bào, mô phân sinh, kích thích sự phát triển của rễ, ra hoa, sự phát triển của hạt và quả. Cây được cung cấp đầy đủ lân sẽ tăng khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi như lạnh, nóng, đất chua và kiềm.

Nếu thiếu lân kích thước cây nhỏ hơn bình thường, lá cây phồng cứng, lá màu xanh đậm, sau chuyển dần sang vàng, thân cây mềm, thấp, năng suất chất khô giảm. Ngoài ra, thiếu lân sẽ hạn chế hiệu quả sử dụng đạm. Một vài loại lá kim khi thiếu lân lá sẽ đổi màu xanh thẫm, tím, tím nâu hay đỏ. Ở những loài cây lá rộng, thiếu lân sẽ dẫn đến lá có màu xanh đậm, xen kẽ với các vết nâu, cây tăng trưởng chậm.

Khi thừa lân không thấy 12 tác hại nghiêm trọng như thừa nitơ. Cây cối tiếp nhận được 95% phân bón và được đánh giá là 1 tấn phân bón lá có hiệu suất bằng 20 tấn phân bón vào đất. Do trên mỗi lá có hàng triệu khí khổng có khả năng hấp thụ ánh sáng, không khí, nước và chất khoáng. Phân được xâm nhập trực tiếp, di chuyển nhanh chóng trong cây nên đáp ứng được yêu cầu cần thiết nhu cầu dinh dưỡng của cây trong thời gian ngắn, giúp cây sinh trưởng tốt cho năng suất và chất lượng cao.

Theo Nguyễn Xuân Quát, (1985) [14], để giúp cây con sinh trưởng và phát triển tốt , vấn đề bổ sung thêm chất khoáng và cải thiện tính chất của ruột bầu bằng cách bón phân rất là cần thiết. Theo Nguyễn Văn Sở (2004) [15] thành phần hỗn hợp ruột bầu là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng cây con trong vườn ươm. Hỗn hợp ruột bầu tốt phải đảm bảo những điều kiện lý tính và hóa tính giúp cây sinh trưởng khoẻ mạnh và nhanh. Một hỗn hợp ruột bầu nhẹ, thoáng khí, khả năng giữ nước cao nhưng nghèo chất khoáng cũng không giúp cây phát triển tốt.

Ngược lại, một hỗn hợp ruột bầu chứa nhiều chất khoáng, nhưng cấu trúc đất nặng, khó thấm nước và thoát nước cũng ảnh hưởng xấu đến cây con. Theo Võ Minh Kha (1996) [10] phân bón là chất dùng để cung cấp một trong nhiều chất cần thiết cho cây.