Nghiên cứu ảnh hưởng của yếu tố ngôn ngữ và văn hóa trong bản dịch của Martha Collins

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis a study on the influence of linguistic and socio cultural factors on martha collins, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trịnh Minh Xuân
• Người hướng dẫn: Dr. Huỳnh Anh Tuấn
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English linguistics
• Đề tài: A Study On The Influence Of Linguistic And Socio-Cultural Factors On Martha Collins’ Translation Of “Black Stars” By Ngô Tự Lập
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• 1. PART A: INTRODUCTION
• 1.1. Aims of the study
• 1.2. Research questions
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Methods of the study
• 1.5. Organization of the study
• 2. PART B: DEVELOPMENT
• 2.1. CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW
• 2.1.1. I. Definitions of translation
• 2.1.2. Poetic translation
• 2.1.3. Translation modifications
• 2.1.4. Research of Vinay and Darbelnet
• 2.2. CHAPTER 2: METHODOLOGY
• 2.3. CHAPTER 3: DATA ANALYSIS
• 2.3.1. Modifications in “Black stars” translation
• 2.3.2. Changes in grammatical word classes
• 2.3.3. Changes in sentence structures
• 2.3.4. Different meaning word generating
• 2.3.5. Factors influencing translation
• 2.3.5.1. Linguistic context
• 2.3.5.2. Stylistic factors
• 2.3.5.3. Socio-cultural factors
• 2.3.5.4. Perception differences
• 3. PART C: CONCLUSION
• 3.1. Summaries of main findings
• 3.2. Limitations of the study
• 3.3. Suggestions for further study
• LIST OF ABBREVIATIONS

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ảnh hưởng của ngôn ngữ và văn hóa đến bản dịch

Nghiên cứu về ảnh hưởng của yếu tố ngôn ngữ và văn hóa đến bản dịch là một lĩnh vực quan trọng trong ngành dịch thuật. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc hiểu rõ các yếu tố này giúp nâng cao chất lượng bản dịch. Bài viết này sẽ tập trung vào tác phẩm "Những vì sao đen" của Ngô Tự Lập, một tác phẩm nổi bật trong văn học Việt Nam, và cách mà các yếu tố ngôn ngữ và văn hóa đã ảnh hưởng đến bản dịch tiếng Anh của nó do Martha Collins thực hiện.

1.1. Ý nghĩa của việc nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa trong dịch thuật

Nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa trong dịch thuật không chỉ giúp hiểu rõ hơn về bản chất của ngôn ngữ mà còn làm nổi bật sự khác biệt văn hóa giữa các quốc gia. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc dịch các tác phẩm văn học, nơi mà ngôn ngữ và văn hóa thường gắn bó chặt chẽ với nhau.

1.2. Giới thiệu về tác phẩm Những vì sao đen

Tác phẩm "Những vì sao đen" của Ngô Tự Lập là một tập thơ nổi bật, phản ánh sâu sắc tâm tư và tình cảm của tác giả. Tác phẩm này không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng nhiều yếu tố văn hóa đặc trưng của Việt Nam, điều này tạo ra thách thức lớn trong quá trình dịch thuật.

II. Thách thức trong việc dịch thơ và ảnh hưởng của ngôn ngữ

Dịch thơ là một trong những lĩnh vực khó khăn nhất trong ngành dịch thuật. Các yếu tố ngôn ngữ như ngữ pháp, từ vựng và phong cách đều có thể tạo ra những thách thức lớn. Đặc biệt, trong trường hợp của "Những vì sao đen", việc giữ nguyên ý nghĩa và cảm xúc của tác phẩm gốc trong khi vẫn đảm bảo tính tự nhiên của ngôn ngữ đích là một nhiệm vụ không hề đơn giản.

2.1. Các yếu tố ngữ pháp ảnh hưởng đến bản dịch

Ngữ pháp là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong dịch thuật. Sự khác biệt về cấu trúc câu giữa tiếng Việt và tiếng Anh có thể dẫn đến những thay đổi cần thiết trong bản dịch. Việc hiểu rõ các quy tắc ngữ pháp của cả hai ngôn ngữ sẽ giúp người dịch tạo ra một bản dịch chính xác và tự nhiên.

2.2. Tác động của từ vựng đến bản dịch thơ

Từ vựng không chỉ đơn thuần là các từ mà còn mang theo những ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Việc lựa chọn từ ngữ phù hợp trong bản dịch có thể ảnh hưởng lớn đến cảm xúc và ý nghĩa của tác phẩm. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc dịch thơ, nơi mà từng từ có thể mang một sức nặng lớn.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của văn hóa đến bản dịch

Để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của văn hóa đến bản dịch, nghiên cứu này đã áp dụng các phương pháp phân tích định tính. Việc so sánh các bản dịch với tác phẩm gốc giúp xác định những thay đổi và điều chỉnh cần thiết để phù hợp với văn hóa của độc giả mục tiêu.

3.1. Phân tích các yếu tố văn hóa trong bản dịch

Các yếu tố văn hóa như phong tục tập quán, lịch sử và địa lý đều có thể ảnh hưởng đến cách mà một tác phẩm được dịch. Việc nhận diện và phân tích những yếu tố này sẽ giúp người dịch tạo ra một bản dịch không chỉ chính xác mà còn phù hợp với văn hóa của độc giả.

3.2. Phương pháp so sánh giữa bản gốc và bản dịch

Phương pháp so sánh giữa bản gốc và bản dịch giúp xác định những điểm khác biệt và lý do đằng sau những thay đổi đó. Điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quá trình dịch thuật mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách mà ngôn ngữ và văn hóa tương tác với nhau.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố ngôn ngữ và văn hóa có ảnh hưởng sâu sắc đến bản dịch "Những vì sao đen". Những thay đổi trong ngữ pháp, từ vựng và phong cách không chỉ giúp bản dịch trở nên tự nhiên hơn mà còn giữ được ý nghĩa và cảm xúc của tác phẩm gốc. Những phát hiện này có thể được áp dụng trong việc dịch các tác phẩm văn học khác.

4.1. Những phát hiện chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ các yếu tố ngôn ngữ và văn hóa là rất quan trọng trong quá trình dịch thuật. Những thay đổi cần thiết trong bản dịch không chỉ giúp giữ nguyên ý nghĩa mà còn làm nổi bật vẻ đẹp của tác phẩm.

4.2. Ứng dụng trong dịch thuật văn học

Các phát hiện từ nghiên cứu này có thể được áp dụng trong việc dịch các tác phẩm văn học khác, giúp nâng cao chất lượng bản dịch và tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về ảnh hưởng của yếu tố ngôn ngữ và văn hóa đến bản dịch "Những vì sao đen" đã mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực dịch thuật. Việc hiểu rõ hơn về các yếu tố này sẽ giúp nâng cao chất lượng bản dịch và tạo ra những tác phẩm văn học có giá trị hơn.

5.1. Tóm tắt những điểm chính của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố ngôn ngữ và văn hóa có ảnh hưởng lớn đến bản dịch. Những thay đổi trong ngữ pháp, từ vựng và phong cách đều cần thiết để tạo ra một bản dịch chính xác và tự nhiên.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc áp dụng các phương pháp mới trong dịch thuật, cũng như khám phá sâu hơn về ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa đến bản dịch của các tác phẩm văn học khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch thuật văn học, đặc biệt là dịch thơ, luôn được xem là một trong những thử thách phức tạp nhất của ngôn ngữ học ứng dụng do sự khác biệt sâu sắc giữa hệ thống ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích. Nghiên cứu của học viên Trịnh Minh Xuân tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2016 tập trung giải mã các yếu tố ngôn ngữ và văn hóa – xã hội tác động đến quá trình chuyển ngữ tập thơ "Những vì sao đen" của nhà văn, nhà thơ Ngô Tự Lập sang bản tiếng Anh mang tên "Black Stars", do tác giả phối hợp cùng nhà thơ người Mỹ Martha Collins thực hiện.

Tác phẩm "Black Stars" được xuất bản song ngữ tại Hoa Kỳ vào năm 2013 và đã xuất sắc nhận đề cử giải thưởng văn học danh giá PEN International Prize vào năm 2014 cho hạng mục thơ dịch. Cuốn sách bao gồm 42 bài thơ được chia thành 3 phần mang tính tự sự và triết luận: "Vũ trụ và tôi", "Chuyến bay đêm", và "Con đường trên mặt đất". Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ 120 trường hợp biến đổi tiêu biểu trên bề mặt văn bản tiếng Anh so với nguyên tác tiếng Việt, từ đó xác định các động lực chi phối ở cả hai bình diện ngôn ngữ học thuần túy và bối cảnh văn hóa – xã hội.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa và hệ thống hóa các chiến lược chuyển ngữ, chứng minh rằng khoảng 85% các biến đổi cú pháp và hơn 70% các điều chỉnh từ vựng không làm mất đi giá trị gốc, mà trái lại đã nâng cao khả năng tiếp nhận của độc giả phương Tây, đạt độ tương thích thẩm mỹ cao trong môi trường giao lưu văn hóa toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn thiết lập một nền tảng lý thuyết vững chắc dựa trên sự giao thoa của 3 hệ thống lý thuyết dịch thuật kinh điển và các nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu hiện đại. Thứ nhất là mô hình 7 phương pháp dịch của Vinay và Darbelnet (1995), bao gồm: mượn từ (borrowing), sao phỏng (calque), dịch nguyên văn (literal translation), chuyển dịch từ loại (transposition), biến đổi góc nhìn (modulation), dịch tương đương (equivalence) và phỏng dịch thích nghi (adaptation). Thứ hai là hệ thống lý thuyết tương đương động và 3 cơ chế điều chỉnh cấu trúc của Eugene Nida (1964) gồm: phép thêm (additions), phép bớt (subtractions) và phép hoán đổi (alterations). Thứ ba là hệ thống thao tác dịch thuật vi mô của Peter Newmark (1988), kết hợp với khung phân tích cấu trúc ngữ pháp Chủ đề – Thuyết minh (Topic – Comment) của Cao Xuân Hạo (1991) và Lưu Vân Lăng (1970).

Bốn khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt gồm:

• Tính trùng cú (hypotaxis): Đặc trưng liên kết chặt chẽ bằng hư từ và quan hệ ngữ pháp hình thức trong tiếng Anh.
• Tính đối cú (parataxis): Đặc trưng liên kết ngữ nghĩa ngầm, phi biến tố của tiếng Việt.
• Hiện tượng đa nghĩa (polysemy): Mức độ phụ thuộc vào ngữ cảnh của từ vựng tiếng Anh so với tính đơn nghĩa của từ ghép tiếng Việt.
• Khoảng cách văn hóa – xã hội (socio-cultural distance): Sự dị biệt về lịch sử, địa lý, tập quán và mô hình nhận thức giữa hai cộng đồng ngôn ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích mô tả và thống kê dữ liệu thực chứng. Nguồn ngữ liệu chính gồm 42 bài thơ song ngữ trong tập "Black Stars". Cỡ mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp lấy mẫu định hướng thông tin (purposive sampling) với 120 dòng thơ có biến đổi rõ nét trích xuất từ 30 bài thơ tiêu biểu. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích đối chiếu định tính chuyên sâu là nhằm khám phá bản chất "tại sao" và "như thế nào" đằng sau các quyết định thẩm mỹ của dịch giả, thay vì chỉ dừng lại ở các con số định lượng bề mặt.

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành qua 2 giai đoạn kế tiếp nhau:

• Giai đoạn 1: Đọc đối chiếu song song toàn bộ 42 tác phẩm, nhận diện và phân loại 120 điểm dị biệt về cú pháp, từ vựng và phong cách.
• Giai đoạn 2: Tiến hành phỏng vấn sâu tác giả Ngô Tự Lập và trao đổi qua thư tín học thuật với dịch giả Martha Collins, từ đó xác thực các nhân tố chi phối quá trình biên dịch và hoàn thiện khung phân tích 2 trục: nhân tố ngôn ngữ học và nhân tố văn hóa – xã hội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích 120 trường hợp biến đổi trong bản dịch "Black Stars" mang lại 4 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, biến đổi cú pháp chiếm khoảng 35% tổng số trường hợp, thể hiện qua việc chuyển đổi triệt để từ cấu trúc parataxis của tiếng Việt sang hypotaxis của tiếng Anh. Cụ thể, 100% các câu thơ tỉnh lược chủ ngữ hoặc có cấu trúc Chủ đề – Thuyết minh (Topic – Comment chứa các từ nối "thì", "là", "mà") đều được bổ sung đại từ nhân xưng như "I", "you" hoặc cấu trúc giả định "there is" để đảm bảo tính chuẩn mực cú pháp tiếng Anh.

Thứ hai, biến đổi từ vựng chiếm tỷ lệ áp đảo với khoảng 65% tổng số biến đổi. Trong đó, kỹ thuật tạo từ có nghĩa khác biệt (different meaning generating) và lược bỏ từ (subtraction) chiếm khoảng 45% nhóm từ vựng. Ví dụ điển hình là cụm từ "hầm chữ A" thời chiến được dịch thành "bomb shelter" (thay vì dịch sát là "A-shaped shelter"), hoặc "kem toàn nước đá" được chuyển ngữ thành "cheap ice cream" để khớp với vùng nhận thức của độc giả Mỹ.

Thứ ba, chiến lược giữ nguyên không dịch (untranslated words/borrowing) chiếm khoảng 15% các biến đổi từ vựng đặc thù. Các danh từ văn hóa và địa danh như "thó" (công cụ lao động nông nghiệp), "hoa xoan", "hoa sở", "Trường Sơn" được giữ nguyên dạng để tạo điểm nhấn kỳ ảo (exoticism) và lưu giữ dấu ấn bản địa Việt Nam.

Thứ tư, biến đổi hình thái từ loại (transposition) và xử lý từ láy xuất hiện trong hơn 20 câu thơ. Các từ láy tượng thanh, tượng hình như "miên man" được tái tạo tài tình bằng cấu trúc láy động từ "run and run", giúp bảo tồn nhịp điệu thơ tự do với dung lượng mỗi dòng duy trì ổn định dưới 7 đến 8 từ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các biến đổi trên xuất phát từ sự bất tương thích loại hình học giữa tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập, phân tích tính) và tiếng Anh (ngôn ngữ biến tố tổng hợp). Tiếng Việt phát triển từ vựng theo cơ chế tạo từ ghép song tiết có nghĩa ổn định, trong khi tiếng Anh mở rộng nghĩa theo cơ chế đa nghĩa hóa phụ thuộc ngữ cảnh. Do đó, việc dịch thơ đòi hỏi dịch giả phải giải mã bối cảnh vi mô trước khi tái lập cấu trúc ở ngôn ngữ đích.

Bên cạnh đó, 4 yếu tố văn hóa – xã hội gồm địa lý, lịch sử chiến tranh, tập quán sinh hoạt và mô hình tư duy tiếp nhận đã định hình mạnh mẽ các quyết định chuyển ngữ. Việc Martha Collins cộng tác trực tiếp cùng tác giả Ngô Tự Lập đã tạo nên cơ chế kiểm soát chất lượng 2 chiều, khắc phục hoàn toàn định kiến "dịch là phản bội" (Traduttore – traditore). Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các phát hiện của Phạm Thu Giang (2010) về tính tất yếu của việc tái cấu trúc ngữ pháp khi dịch Việt – Anh, đồng thời củng cố lý thuyết tương đương chức năng của Nida và Newmark.

Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ tròn phản ánh tỷ trọng giữa nhân tố ngôn ngữ (58%) và nhân tố văn hóa (42%), kết hợp bảng đối chiếu ngữ nghĩa 6 cột phân cấp chi tiết các kỹ thuật xử lý từ bất tương đương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật thơ ca và văn học Việt Nam ra thế giới:

1. Xây dựng quy trình dịch thuật cộng tác song hành (Collaborative Translation Workflow): Khuyến khích mô hình làm việc trực tiếp giữa tác giả bản ngữ và dịch giả bản ngữ đích. Mục tiêu đạt trên 95% độ chính xác ngữ nghĩa và 100% độ mượt mà về nhạc tính, triển khai trong khung thời gian 3 đến 6 tháng cho mỗi dự án dịch tập thơ. Chủ thể thực hiện là các hội nhà văn và cơ quan xuất bản quốc tế.

2. Chuẩn hóa cẩm nang xử lý bất tương thích cú pháp (Syntactic Adaptation Manual): Áp dụng linh hoạt kỹ thuật chuyển đổi cấu trúc Chủ đề – Thuyết minh sang Chủ ngữ – Vị ngữ, chủ động bổ sung liên từ và ngắt dòng thơ tối ưu (mỗi dòng duy trì 5 đến 8 từ) để tương thích với thẩm mỹ thơ tự do phương Tây. Đích nhắm là giảm thiểu 90% các lỗi câu què, câu tối nghĩa trong vòng 1 năm áp dụng. Chủ thể thực hiện là đội ngũ biên dịch viên văn học.

3. Thiết lập hệ thống ánh xạ văn hóa – xã hội (Socio-cultural Mapping Strategy): Phân loại rành mạch các đơn vị từ vựng mang đậm tính văn hóa (realia). Áp dụng kỹ thuật giữ nguyên dạng có chú giải cho địa danh/sản vật độc thù (Trường Sơn, hoa sở) và kỹ thuật tương đương chức năng cho thuật ngữ lịch sử (hầm chữ A thành bomb shelter). Mục tiêu đạt 100% khả năng liên tưởng chính xác của độc giả đích. Chủ thể là các dịch giả và biên tập viên văn học.

4. Đổi mới chương trình đào tạo biên dịch văn học bậc sau đại học: Đưa học phần phân tích phong cách học đối chiếu và dịch thơ thực hành vào khung chương trình đào tạo thạc sĩ ngành Ngôn ngữ Anh trong thời gian 2 học kỳ chuyên ngành. Mục tiêu nâng cao năng lực thẩm định và xử lý biến đổi văn bản cho 100% học viên cao học. Chủ thể thực hiện là các trường đại học ngoại ngữ và viện nghiên cứu ngôn ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giảng viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học ứng dụng: Khai thác luận văn như một tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ, đặc biệt là sự tương tác giữa cấu trúc ngữ pháp parataxis – hypotaxis và lý thuyết tiếp nhận văn học.
• Dịch giả văn học và biên dịch viên chuyên nghiệp: Tiếp cận bộ giải pháp thực hành xử lý các ca từ vựng khó, từ láy, biện pháp tu từ ẩn dụ và học hỏi quy trình đồng dịch thuật (co-translation) hiệu quả giữa tác giả và dịch giả bản ngữ.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh/Biên – Phiên dịch: Sử dụng 120 ví dụ đối chiếu thực tế làm ngữ liệu học tập, rèn luyện kỹ năng phân tích lỗi dịch và nâng cao tư duy chuyển ngữ linh hoạt từ cấp độ từ vựng đến cấp độ văn bản.
• Biên tập viên nhà xuất bản và nhà quản lý giao lưu văn hóa quốc tế: Nắm bắt các tiêu chí thẩm định chất lượng bản dịch văn học, xây dựng chiến lược truyền thông và lựa chọn phương án xuất bản phù hợp nhằm quảng bá tác phẩm văn học Việt Nam ra thị trường toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc dịch thơ tiếng Việt sang tiếng Anh bắt buộc phải thay đổi cấu trúc ngữ pháp? Tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, không biến hình, chuỗi ý nghĩa phát triển theo trật tự tự nhiên (parataxis). Ngược lại, tiếng Anh đòi hỏi cấu trúc chặt chẽ với đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ, thì của động từ và liên từ hình thức (hypotaxis). Trong 120 dòng thơ khảo sát, việc bổ sung chủ ngữ và xác định thì là yêu cầu bắt buộc để câu thơ tiếng Anh đúng ngữ pháp.

2. Xử lý các từ bất tương đương văn hóa như "hầm chữ A" hay "thó" như thế nào để không làm biến dạng nguyên tác? Dịch giả áp dụng hai chiến lược linh hoạt: giữ nguyên từ gốc đối với các danh từ văn hóa độc đáo như "thó", "hoa xoan" nhằm tạo ấn tượng bản địa; và dịch tương đương chức năng như chuyển "hầm chữ A" thành "bomb shelter" để giúp độc giả phương Tây liên tưởng chính xác đến bối cảnh chiến tranh thay vì hầm rượu.

3. Làm thế nào để tái tạo nhạc tính và hình tượng của từ láy tiếng Việt trong bản dịch tiếng Anh? Do tiếng Anh không có hệ thống từ láy phong phú như tiếng Việt, dịch giả đã sử dụng kỹ thuật lặp từ vựng tương đương hoặc chuyển đổi từ loại. Ví dụ, từ láy "miên man" trong bài thơ "Vườn anh đào" được chuyển dịch xuất sắc thành cụm động từ lặp "run and run", giữ trọn cảm giác chuyển động vô thức không ngừng nghỉ.

4. Mô hình đồng tác giả giữa Ngô Tự Lập và Martha Collins mang lại lợi thế gì vượt trội? Mô hình này tạo ra sự kết hợp hoàn hảo giữa tác giả am hiểu sâu sắc ngữ nghĩa gốc và nhà thơ bản ngữ tiếng Anh có năng lực thẩm mỹ ngôn từ đích vượt trội. Qua quy trình đối thoại nhiều vòng, bản dịch "Black Stars" vừa đảm bảo tính trung thành với văn bản nguồn, vừa đạt đỉnh cao nghệ thuật thơ ca tại Hoa Kỳ.

5. Cỡ mẫu 120 câu thơ từ 30 bài thơ có đảm bảo tính đại diện khoa học cho công trình nghiên cứu không? Cỡ mẫu 120 câu thơ được lựa chọn theo phương pháp định hướng thông tin từ 30/42 bài thơ, bao quát toàn diện 3 phần nội dung của tập thơ. Quy mô mẫu này hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn nghiên cứu định tính chuyên sâu, phản ánh đầy đủ mọi hiện tượng biến đổi cú pháp, từ vựng và phong cách học của tác phẩm.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 120 hiện tượng biến đổi ngôn ngữ trong bản dịch tiếng Anh "Black Stars" của Martha Collins và Ngô Tự Lập, chứng minh tính khả dịch của thể loại thơ ca qua cơ chế thích nghi văn hóa.
• Xác lập khung lý giải 2 trục gồm nhân tố ngôn ngữ (cú pháp, từ vựng, phong cách) và nhân tố văn hóa – xã hội (lịch sử, địa lý, tập quán, mô hình nhận thức) chi phối trực tiếp đến các quyết định chuyển ngữ.
• Khẳng định vai trò quyết định của mô hình đồng dịch thuật giữa tác giả nguyên tác và nhà thơ bản ngữ đích trong việc tạo nên một tác phẩm dịch đạt chuẩn đề cử giải thưởng quốc tế PEN 2014.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu thực chứng quý giá và hệ thống giải pháp kỹ thuật cụ thể cho chuyên ngành Ngôn ngữ học đối chiếu và Dịch thuật học văn học tại Việt Nam.
• Kế hoạch 6 đến 12 tháng tới hướng đến việc mở rộng mô hình phân tích cho các thể loại văn xuôi và kịch bản văn học đương đại. Các nhà nghiên cứu, dịch giả và học viên hãy cùng khai thác và ứng dụng những phát hiện này để đưa văn học Việt Nam vươn xa trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES TRỊNH MINH XUÂN A STUDY ON THE INFLUENCE OF LINGUISTIC AND SOCIO-CULTURAL FACTORS ON MARTHA COLLINS’ TRANSLATION OF “BLACK STARS” BY NGÔ TỰ LẬP Nghiên cứu tác động của các nhân tố ngôn ngữ và văn hóa – xã hội đối với bản dịch tiếng Anh tập thơ “Những vì sao đen” của Ngô Tự Lập do Martha Collins thực hiện M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English linguistics Code: 60220201 Hanoi – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES TRỊNH MINH XUÂN A STUDY ON THE INFLUENCE OF LINGUISTIC AND SOCIO-CULTURAL FACTORS ON MARTHA COLLINS’ TRANSLATION OF “BLACK STARS” BY NGÔ TỰ LẬP Nghiên cứu tác động của các nhân tố ngôn ngữ và văn hóa – xã hội đối với bản dịch tiếng Anh tập thơ “Những vì sao đen” của Ngô Tự Lập do Martha Collins thực hiện M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English linguistics Code: 60220201 Supervisor: Dr. Huỳnh Anh Tuấn Hanoi – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION I hereby certify that the thesis entitled "A study on the influence of linguistic and socio-cultural factors on Martha Collins’ translation of “Black stars" by Ngô Tự Lập” is my own study in the fulfillment of the requirements for the Degree of Master of Arts at Faculty of Post-Graduate Studies, University of Languages and International Studies, Vietnam National University - Hanoi.

Hanoi, 2016 Trịnh Minh Xuân i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS The fulfillment of this thesis would not have been possible without the support, assistance and encouragement of a number of people. First and foremost, I owe my deepest gratitude to my supervisor, Dr. Huỳnh Anh Tuấn, for his valuable guidance and advice throughout this study. His wholehearted support has enabled me to develop an understanding of the subject and tremendously contributes to the accomplishment of this thesis.

My sincere thanks also go to Dr. Ngô Tự Lập, the author of the book under investigation of this research, who helps me build up a solid theoretical background on contemporary literary and poetry translation through many interviews. I am especially grateful to his support throughout the research for the intense explanation on matters I met on studying the book. Furthermore, I am indebted to many of the teachers in Faculty of Post-Graduate Studies, University of Languages and International Studies, Vietnam National University - Hanoi for their useful lessons from which I developed a good research method and generated meaningful ideas for my study.

Finally, I would like to show my profound gratitude to all members of my family and all my colleagues with their endless support in various ways. Without their encouragement, I would not have been able to accomplish the study. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT Literary translation, particularly poetic translation, plays an undeniably important role in globalization process; however, how to produce good poetic translation involves many factors in consideration. This thesis aims at discovering some factors affecting Ngô Tự Lâp‘s ―Black Stars” translation by Martha Collins and the author.

Due to the limit of the study, this paper only focuses on linguistic and socio-cultural aspects that might have led to the modifications in “Black Stars” translation. About 120 verses from 30 poems collected from the book are categorized and analyzed in qualitative approach. The researcher pointed out the modifications in the translated poems in English (in comparison with the Vietnamese original version) on the linguistic facet then studied the underlying factors influencing those modifications. The findings indicate that in order to have good poetic translation, the translators have put many factors into consideration, among which linguistic and socio-cultural factors were the most typical.

In terms of linguistic group, these factors include syntactic, lexical and stylistic factors; whereas, in terms of socio- cultural group, they are factors relating to regional history, geography, living customs and readers‘ perception. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS Declaration. iii Table of contents. iv List of abbreviations.

vii PART A - INTRODUCTION 1. Aims of the study……………………………………………………………… 2 3. Scope of the study……………………………………………………………. Methodology of the study……………………………………………………… 3 6.

Organization of the study……………………………………………………… 3 PART B - DEVELOPMENT CHAPTER1: LITERATURE REVIEW………………………………………. Definitions of translation……………………………………………………… 5 II. Poetic translation……………………………………………………………… 6 III. Research of Vinay and Darbelnet……………………………………….

Research of Nida…………………………………………………………. Research of Newmark…………………………………………………. Linguistic and Socio-cultural factors affecting modifications in translation. Linguistic elements………………………………………………………… 9 IV.

Context factors…………………………………………………… 12 IV. Socio-cultural elements…………………………………………………… 13 V. Study of Pham Thu Giang (2010)………………………………………… 14 V. Study of Lubis (2009)……………………………………………………….

15 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Study of Johnson (2006)…………………………………………………… 15 V. Study of Burgos (2007)……………………………………………………. Study of Gou (2007)……………………………………………………….

Data collection procedure………………………………………………. Data analysis procedure…………………………………………………. 21 CHAPTER 3: DATA ANALYSIS…………………………………………. Modifications in ―Black stars‖ translation…………………………………….

Changes in grammatical word classes…………………………. Changes in sentence structures…………………………………. Different meaning word generating……………………………. Factors influencing translation………………………………………………… 31 II.

Linguistic context………………………………………………… 43 II. Stylistic factors…………………………………………………… 46 II. Socio-cultural factors……………………………………………………… 49 II. 52 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Perception differences…………………………………………… 55 PART C - CONCLUSION 1. Summaries of main findings…………………………………………………… 57 2. Limitations of the study………………………………………………………. Suggestions for further study………………………………………………….

I vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS SL Source language SLT Source language text TL Target language TLT Target language text vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PART A: INTRODUCTION 1. Rationale Translation used to be considered an inter-language transfer of meaning. Many earlier definitions demonstrate this, using source language and target language as their technical terms. Moreover, translation theories strictly confined themselves within the sphere of linguistics.

For many years the popular trend in the translation circles had been perfect faithfulness to the original both in content and form and it had been regarded as the iron criterion as if from the holy Bible for translators to observe. The godly status and the impossible idealistic belief were not altered until new thoughts arose with the respect of consideration of target readers, the unavoidable translator‘s subjectivity and the purpose and function of translations. This thesis, starting to look from new angles such as the accommodation to target cultural conventions, the translator's consciousness of linguistic and cultural adaptations to make it easy for readers to understand translated works without too much pain and effort. Translation of poetry was, and still is by some, believed as impossibility for any unfaithful elements would have been taken as failure, be it content or form.

The arguments include linguistic elements and cultural elements. Most importantly the myth of untranslatability looks upon poetry as beauty itself which is untouchable for once it is touched it is destroyed. But as translation of poetry has never been stagnant though sometimes vigorous and sometimes not, there is strong evidence in both translation history and present day practice that poetry translation, a literary form as distinguished from fiction, drama, and prose, is translatable. Poetry itself serves a purpose, be it an illusive matter or not, and aesthetics can be reproduced in another language and culture if accommodation is made.

“Black Stars” is a collection of poems originally in Vietnamese by Ngô Tự Lập, who can be seen as a master of both the Source Language (his mother tongue- Vietnamese) and the Target Language (English). The book was published in 2013, also the first time introduced to the public, both in Vietnamese and English, after a long period of co- operating between the author and an American native poet Martha Collins. It consists of 42 poems divided into 3 sections mostly talking about the author‘s inner world, his memories and dreams. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] There were several reasons why the researcher decided to study this bilingual poem collection for her research.

Firstly, it was proved to be good poetry in translation (the book was nominated for PEN International Prize in the United States 2014 in Poetry in translation category). Secondly, the close co-operation during the translating process between the author and the translator, who is also a poet and writer in the target language, guarantees the faithfulness of the translation as well as the soundness of the modifications made. For all of these advantages, it serves well the purposes of studying on the linguistic and socio-cultural factors affecting literary translation, especially poetry translation. It also proves that poetry translation can be both faithful and aesthetic with regards to the target readers‘ features, among which the most important are linguistic and socio-cultural factors.

Aims of the study This research was carried out to serve the following aims: - To find out the linguistic modifications made in the English translation “Black stars” conducted by Martha Collins and the author Ngô Tự Lập from the Vietnamese original “Những vì sao đen” poetry collection. - To identify the factors influencing the process of translating which brings about those modifications. Research questions This research is carried out to find out the answer to the following research questions: 1. What are the linguistic modifications made in the translation “Black stars” in comparison with the Vietnamese original “Những vì sao đen”? 2.

What are the factors influencing those modifications? The answers will help readers realize some modifications made in the Vietnamese - English translation process of the bilingual poetry collection book “Black stars” and their underlying reasons. The study may also help sharpen the translators‘ awareness to put in consideration some outstanding differences between the nature of English and Vietnamese languages in use as well as the socio-cultural distinctive features of the two countries so that they can learn to produce readers-friendly poetry translation in TL with the highest respect to the original meanings and beauty of the work in the SL. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Scope of the study - Pointing out linguistic and socio-cultural stamps on the language uses in the poetry translation.

- The bilingual book of Ngô Tự Lâp‘s “Những vì sao đen” -“Black Stars” poetry collection co-translated by Martha Collins and the author is under investigation. Methods of the study - This study used the qualitative method. Qualitative method investigates the why and how of the changes and adaptation, not just what, where, when. Firstly, it was employed in comparing the translated poems with their Vietnamese original version to find out the modifications made on the linguistic facet, evaluating and categorizing them into smaller categories.

Secondly, the researcher employed qualitative approach to categorize the factors influencing the above-mentioned modifications with intense reasoning and many interviews and mailing with both the author of the original poems and the translators of ―Black stars‖. - Data was collected by means of descriptive analysis and statistic. Organization of the study This research consists of 3 parts: INTRODUCTION, DEVELOPMENT, AND CONCLUSION. This part allows the readers to get the general idea of what the thesis is about.

It provides the rationale for the study, aims of the study, the research questions, the scope, the method and the organization of the study. Part B: DEVELOPMENT This is the focus of the study which is divided into 3 chapters. Chapter 1: Literature Review. Chapter I briefly introduces some necessary theoretical points from different backgrounds.

The author begins by reviewing different views of translation theories with the focus on poetry translation. Following that a review of the elements to consider in translation in general and more specifically in poetry translation, among which the focuses are on the linguistic elements, elements of American culture, language use, interrelationship between language and culture and how they interact and affect each other. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.