CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Nghề trồng nấm rơm đã có từ rất lâu đời tại An Giang, với nguồn nguyên liệu rơm dồi dào được thu về từ những cánh đồng mẫu lớn. Nhưng hiện nay nguồn nguyên liệu đang dần bị ô nhiêm do tồn động dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cao. Bởi do khi thu mua rơm trôi nỗi qua những thương lái trở bằng ghe từ các nơi khác nhau thì không thể nào chúng ta có thể kiểm tra được chất lượng rơm như thế nào, nên phải ứng dụng các biện pháp xử lý để loại trừ ô nhiễm trong rơm. Đất nước ngày càng tiến bộ, xã hội ngày càng phát triển nên việc thu hoạch lúa bằng tay đã thay dần cho việc thu hoạch lúa bằng máy điều này giúp tiết kiệm nhân công và thời gian cho con người, nhưng sản lượng rơm thải ra lại không đáp ưng nhu cầu cho việc trộng nấm.
Do nguồn rơm bị gãy nát, mất nhựa dinh dưỡng, hàm lượng đạm thấp, dẫn đến sản lượng nấm cung cấp cho thị trường không ổn định. Từ những nguyên nhân trên việc đi tìm nguồn nguyên liệu mới thay thế cho nguồn nguyên liệu rơm đang là một vấn đề cấp thiết và quan trọng. Nguồn nguyên liệu bông vải là mục tiêu quan trọng mà đề tài hướng tới, bởi sản lượng nhiều đủ đáp ứng cho nghề trồng nấm đặc biệt do nguồn dinh dưỡng cao cấp cho nấm rơm cộng thêm việc sử dụng nhiệt độ để tiêu diệt các loài sinh vật gây hại chuyển hóa các chất thành nguồn dinh dưỡng cho nấm phát triển và mang lại năng suất cao. Với những ưu điểm trên đề tài: “Trồng nấm rơm trên bông vải phế liệu có ảnh hưởng bởi nhiệt độ” được thực hiện.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ đến giá thể trồng nấm rơm trên bông vải đạt năng suất cao.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Đối tượng: Nấm rơm Volvariella volvacea.
Phạm vi nghiên cứu: Tỉ lệ phối trộn bông vải với mùn cưa hợp lý để đạt năng suất cao.4 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU - Xác định tỉ lệ phối trộn bông vải với mùn cưa. - Xác định nhiệt độ thích hợp ảnh hưởng lên giá thể trồng nấm rơm.5 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Việc ứng dụng nguồn bông vải giàu chất hữu cơ để làm nguồn nguyên liệu trồng nấm là một bước đi mới trong việc ứng dụng nguồn nguyên liệu sạch trong sản xuất. 1 Việc hấp thanh trùng có tác dụng khử trùng các nấm mốc có hại, chuyển hóa nguyên liệu thành các chất dinh dưỡng tơ nấm phát triển tốt. Giúp tăng thời gian lan tơ và tăng năng suất thu được.
Trồng nấm là mô hình dễ thực hiện với chi phí đầu tư thấp, cho lợi nhuận cao giúp tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Có thể thấy, trồng nấm rơm trong nhà theo hướng ứng dụng công nghệ cao là hướng đi mới, do có nhiều ưu điểm hơn so với cách trồng nấm rơm ngoài trời. Cụ thể, nông dân chủ động điều chỉnh được ẩm độ, nhiệt độ, việc vệ sinh khu vực trồng nấm được thuận lợi hơn, tiết kiệm diện tích chất mô và không phụ thuộc vào thời tiết như trồng nấm rơm ngoài trời. Với những hiệu quả bước đầu mang lại cho thấy mô hình trồng nấm rơm trong nhà là hướng đi mới cho người trồng nấm, bởi vì nó có nhiều ưu điểm là dễ chăm sóc, dễ thu hoạch, thuận lợi trong khâu vệ sinh trại, bên cạnh đó chất lượng sản phẩm nấm rơm trong nhà tăng, dễ bán hơn và giá bán cao hơn…Ngoài ra, trồng nấm rơm sử dụng nguyên liệu rơm phối trộn bông vải sẽ giúp cho người trồng có nhiều sự lựa chọn hơn trong việc sử dụng các nguyên liệu, phụ phẩm nông nghiệp khác ngoài rơm.
2 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 2.1 GIỚI NẤM Giới Nấm (tên khoa học: Fungi) bao gồm những sinh vật nhân chuẩn dị dưỡng có thành tế bào bằng kitin (chitin). Phần lớn nấm phát triển dưới dạng các sợi đa bào được gọi là sợi nấm (hyphae) tạo nên thể sợi (mycelium), một số nấm khác lại phát triển dưới dạng đơn bào. Quá trình sinh sản (hữu tính hoặc vô tính) của nấm thường là qua bào tử, được tạo ra trên những cấu trúc đặc biệt hay thể quả. Một số loài mất khả năng tạo nên những cấu trúc sinh sản đặc biệt và nhân lên qua hình thức sinh sản sinh dưỡng.
Những đại diện tiêu biểu của nấm là nấm mốc, nấm men và nấm lớn (nấm thể quả). Giới Nấm là nhóm sinh vật đơn ngành (Monophyletic) mà có nguồn gốc hoàn toàn khác biệt với những sinh vật có hình thái tương tự như nấm nhầy (Myxomycetes) hay mốc nước (Oomycetes). Nấm có mối quan hệ gần với động vật hơn là thực vật, cho dù thế thì môn học về nấm, hay nấm học, lại thường được xếp vào thành một nhánh của môn thực vật học. Trên Trái Đất, đa phần các nấm đều không thể nhìn thấy được bằng mắt thường, chúng sống phần lớn ở trong đất, chất mùn, xác sinh vật chết, cộng sinh hoặc ký sinh trên cơ thể động, thực vật và nấm khác.
Vi nấm đóng một vai trò quan trọng trong hệ sinh thái, chúng phân hủy các vật chất hữu cơ và không thể thiếu được trong chu trình chuyển hóa và trao đổi vật chất. Một số loài nấm có thể nhận thấy được khi ở dạng quả thể, như nấm lớn và nấm mốc. Nấm được ứng dụng rất rộng rãi trong đời sống lẫn sản xuất. Nhiều loài được sử dụng trong công nghệ thực phẩm, sử dụng làm thức ăn hoặc trong quá trình lên men.
Nấm còn được dùng để sản xuất chất kháng sinh, hoóc môn trong y học và nhiều loại enzym. Tuy vậy, nhiều loại nấm lại có chứa các chất hoạt động sinh học được gọi là mycotoxin những chất độc đối với động vật lẫn con người (gây buồn nôn, khó chịu, ngộ độc). Một số loại nấm được sử dụng để kích thích hoặc dùng trong các nghi lễ truyền thống với vai trò tác động lên trí tuệ và hành vi của con người. Vài loại nấm có thể gây ra các chứng bệnh cho con người và động vật, cũng như bệnh dịch cho cây trồng, mùa màng và có thể gây tác động lớn lên an ninh lương thực và kinh tế (Trịnh Tam Kiệt, 2011).1 Nguồn gốc Nấm rơm hay nấm mũ rơm (danh pháp hai phần: Volvariella volvacea) là một loài nấm trong họ nấm lớn sinh trưởng và phát triển từ các loại rơm rạ.
Nấm gồm nhiều loài khác nhau, có đặc điểm hình dạng khác nhau như có loại màu xám trắng, xám, xám đen… kích thước đường kính "cây nấm" lớn, nhỏ tùy thuộc từng loại. Là loại nấm giàu dinh dưỡng. Nấm rơm chứa nhiều vitamin A, B1, B2, PP, D, E, C và chứa bảy loại a-xít amin. Nấm rơm phổ biến tại các làng quê vì thường được sử dụng làm thực phẩm (Nguyễn Lân Dũng, 2003).
3 Phân loại khoa học Giới (regnum): Fungi Ngành (divisio): Basidiomycota Lớp (class): Agaricomycetes Bộ (ordo): Agaricales Họ (familia): Pluteaceae Chi (genus): Volvariella Loài (species): V. Đặc điểm sinh học của nấm rơm Bao gốc (volva): Dài và cao lúc nhỏ, bao lấy tai nấm. Khi tai nấm trưởng thành, nó chỉ còn lại phần trùm lấy phần gốc chân cuống nấm, bao nấm là hệ sợi tơ nấm chứa sắc tố melanin tạo ra màu đen ở bao gốc. Độ đậm nhạt tùy thuộc vào ánh sáng.
Ánh sáng càng nhiều thì bao gốc càng đen. Cuống nấm: Là bó hệ sợi xốp, xếp theo kiểu vòng tròn đồng tâm. Khi còn non thì mềm và giòn. Nhưng khi già xơ cứng và khó bẻ gãy.
Mũ nấm: Hình nón, cũng có melanin, nhưng nhạt dần từ trung tâm ra rìa mép. Hình thái: Nấm rơm có cơ quan dinh dưỡng là tơ nấm và cơ quan sinh sản là tai nấm (quả thể). Nấm có đời sống dị dưỡng không có khả năng tổng hợp chất hữu cơ từ chất vô cơ và năng lượng ánh sáng mặt trời. Do vậy, nấm lấy thức ăn qua màng tế bào sợi một cách có chọn lọc, bản thân tơ nấm sẽ tiết ra enzyme thích hợp với cơ chất của môi trường để tiêu hóa thức ăn.
Cấu tạo tơ nấm: Tơ nấm rơm là một hệ sợi đa bào. Hệ sợi tơ này có thể được hình thành từ sự nảy mầm của bào tử hay từ sự nuôi cấy mô. Tơ nấm được nảy mầm từ bào tử đảm gọi là sợi tơ sơ cấp, sau đó hai sợi tơ sơ cấp sẽ kết hợp với nhau tạo nên sợi tơ thứ cấp. Ở nấm rơm tơ sơ cấp là đa nhân và trong suốt quá trình phát triển của nó không có sự xuất hiện mấu liên kết.
Các tế bào tơ thứ cấp xếp thành dạng ống, có vách ngăn không hoàn toàn. Mỗi tế bào thứ cấp có khả năng sống độc lập hoàn toàn, có khả năng sinh sản và trao đổi chất với môi trường. Tơ nấm thường không màu, có màu trắng khi có nhiều đạm ở môi trường nuôi cấy. Tơ bò sát giá thể thu nhận chất dinh dưỡng, tự dữ trữ, tự tổng hợp và vận chuyển thức ăn đến toàn bộ cơ thể.
Cấu trúc một tai nấm trưởng thành: Toàn bộ nấm khi còn non nằm trong bao gốc, hình trứng. Sau đó mũ nấm phá vỡ bao gốc, lộ ra ngoài. Mũ nấm ban đầu có hình trứng, sau vươn lên có dạng núm hoặc dạng bán cầu dẹp có màu nâu, nâu đen hoặc màu xám. Mũ nấm có phủ lớp lông mịn.
Kích thước của mũ thay đổi từ 5 - 15 cm. Thịt nấm màu trắng, cuống nấm nhẵn có màu trắng, gốc nấm 4 hơi phình dạng củ dài 3 - 15 cm, đường kính 0,5 - 1,5 cm, ở gốc có một cái bao là vết tích của bao gốc. Cấu trúc tai nấm rơm Bao nấm là hệ sợi tơ, chứa sắc tố melanin tạo ra màu đen ở bao gốc. Độ đậm nhạt phụ thuộc vào ánh sáng.
Ánh sáng càng nhiều bao gốc càng đen. Lúc nhỏ bao gốc dài và cao, bao lấy tai nấm. Khi tai nấm trưởng thành, nó chỉ còn lại phần trùm lấy gốc chân cuống nấm. Chức năng của bao gốc: o Chống tia tử ngoại của ánh sáng mặt trời.
o Ngăn chặn sự phá hoại của các loại côn trùng. Giữ nước và ngăn sự thoát hơi nước của các cơ quan bên trong. Cuống nấm là bó hệ sợi xốp dài xếp theo kiểu vòng tròn đồng tâm. Khi còn non thì mềm và giòn, nhưng khi già thì xơ cứng lại và khó bẻ gãy.
Vai trò của cuống nấm là: o Đưa mũ nấm lên cao. o Vận chuyển chất dinh dưỡng để cung cấp cho mũ nấm. Mũ nấm hình tròn, có chứa melanin, nhưng nhạt dần từ trung tâm ra rìa mép. Phía dưới mũ nấm có rất nhiều phiến, xếp theo vòng tròn đồng tâm.