Ảnh Hưởng Của Năng Lượng Trao Đổi Và Acid Amin Đến Sinh Trưởng Và Chất Lượng Thịt Gà H'Mông

Gà H'Mông là giống gà bản địa quý hiếm, được nuôi rộng rãi ở các tỉnh miền núi phía Bắc và đang dần được phát… 134 trang · Trường Đại Học Cần Thơ · 2014.

• Tác giả: Lâm Thái Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Sơn
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Chăn Nuôi
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Năng Lượng Trao Đổi Và Acid Amin Đến Chất Lượng Thịt Gà H'Mông
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của luận án
• 1.2. Mục tiêu của luận án
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Vị trí địa lý, khí hậu và đất đai của tỉnh Trà Vinh
• 2.2. Tình hình chăn nuôi gà thả vườn ở ĐBSCL
• 2.3. Đặc điểm và khả năng sản xuất của gà H’mông
• 2.4. Ảnh hưởng của năng lượng trao đổi và axit amin khẩu phần lên sinh trưởng và chất lượng thịt gà
• 2.4.1. Ảnh hưởng của năng lượng khẩu phần lên tiêu thụ thức ăn của gà
• 2.4.2. Ảnh hưởng của axit amin thiết yếu lên sinh trưởng và chất lượng thịt gà
• 2.4.2.1. Axit amin thiết yếu
• 2.4.2.2. Bảng axit amin lý tưởng và nhu cầu axit amin của gà thịt

Tóm tắt

I. Nghiên Cứu Tổng Quan Chất Lượng Thịt Gà H Mông 2024

Gà H'Mông là giống gà bản địa quý hiếm, được nuôi rộng rãi ở các tỉnh miền núi phía Bắc và đang dần được phát triển ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Thịt gà H'Mông được đánh giá cao về chất lượng, đặc biệt là độ ngọt và hàm lượng axit amin cao. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu ảnh hưởng của năng lượng trao đổi (ME) và axit amin trong khẩu phần ăn đến chất lượng thịt gà H'Mông, một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Chi phí thức ăn chiếm phần lớn trong tổng chi phí chăn nuôi, do đó việc tối ưu hóa dinh dưỡng là vô cùng cần thiết. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng khẩu phần ăn phù hợp, tận dụng nguồn thức ăn địa phương và nâng cao lợi nhuận chăn nuôi gà H'Mông.

1.1. Vai Trò của Gà H Mông trong Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ

Gà H'Mông đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của các hộ nghèo, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Chi phí đầu tư cho hệ thống chăn nuôi gà thả vườn tương đối thấp, giúp người dân dễ dàng tiếp cận. Theo Đặng Thị Hạnh (1999), gà nuôi thả vườn luôn giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế hộ nghèo do chi phí đầu tư thấp. Nghiên cứu sâu hơn về dinh dưỡng sẽ gia tăng lợi ích kinh tế cho người chăn nuôi.

1.2. Đánh Giá Sơ Bộ về Chất Lượng Thịt Gà H Mông Ưu Điểm Tiềm Năng

Thịt gà H'Mông được đánh giá cao về chất lượng, có giá trị dinh dưỡng cao và hương vị ngọt đặc trưng do hàm lượng axit amin cao, theo Lương Thị Hồng và ctv. Gà H'Mông được nuôi tại ĐBSCL từ năm 2007, chủ yếu bằng phương thức chăn thả hoặc bán chăn thả. Hơn nữa thịt gà H'Mông được đánh giá là ngon và ngọt (Trần Trọng Trung, 2011; Hồ Lâm, 2011). Việc nghiên cứu sâu hơn về dinh dưỡng sẽ giúp khai thác tối đa tiềm năng của giống gà này.

II. Thách Thức Năng Lượng Trao Đổi Dinh Dưỡng cho Gà H Mông

Việc xác định nhu cầu dinh dưỡng tối ưu cho gà H'Mông, đặc biệt là năng lượng trao đổi (ME) và axit amin, là một thách thức lớn. Hiện nay, chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này, dẫn đến việc chăn nuôi còn dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Sự thiếu hụt kiến thức về dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng thịt, và hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu này nhằm giải quyết vấn đề này bằng cách xác định các mức năng lượng trao đổi và axit amin phù hợp cho gà H'Mông ở các giai đoạn sinh trưởng khác nhau.

2.1. Ảnh Hưởng của Năng Lượng Trao Đổi ME đến Sinh Trưởng và Phát Triển

Năng lượng trao đổi (ME) đóng vai trò then chốt trong quá trình sinh trưởng và phát triển của gà. Năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống của cơ thể, bao gồm tiêu hóa, tuần hoàn và sinh sản. Việc cung cấp đủ năng lượng giúp gà phát triển khỏe mạnh, tăng trọng nhanh và đạt năng suất cao. Do đó, việc xác định mức năng lượng trao đổi phù hợp là vô cùng quan trọng. Chi phí thức ăn nuôi gà chiếm 60 - 90 % tổng chi phí sản xuất (Gunaratne et al., 1992), nên lợi nhuận thu được phụ thuộc lớn vào chi phí thức ăn.

2.2. Tầm Quan Trọng của Axit Amin trong Thức Ăn Chăn Nuôi Gà H Mông

Axit amin là đơn vị cấu tạo nên protein, đóng vai trò quan trọng trong xây dựng và duy trì cơ thể. Việc cung cấp đầy đủ axit amin giúp gà tổng hợp protein hiệu quả, phát triển cơ bắp và nâng cao chất lượng thịt. Theo Fuller (2004), axit amin là đơn vị nhỏ nhất tổng hợp nên protein, nên nó là thành phần ảnh hưởng đến sinh trưởng của gà. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào các axit amin thiết yếu như Lysine và Methionine.

III. Giải Pháp Dinh Dưỡng Tối Ưu Năng Lượng Trao Đổi Acid Amin

Nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng khẩu phần ăn tối ưu cho gà H'Mông dựa trên nhu cầu năng lượng trao đổi và axit amin. Các thí nghiệm được thực hiện để xác định ảnh hưởng của các mức năng lượng trao đổi và Lysine đến sức sản xuất thịt của gà H'Mông qua từng giai đoạn sinh trưởng. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng công thức thức ăn chăn nuôi phù hợp, giúp người chăn nuôi tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Xác Định Mức ME và Lysine Tối Ưu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thí nghiệm có đối chứng để so sánh ảnh hưởng của các mức năng lượng trao đổi và Lysine khác nhau đến sinh trưởng và chất lượng thịt. Các chỉ số như tăng trọng, tiêu thụ thức ăn, và thành phần dinh dưỡng của thịt được đánh giá để xác định mức ME và Lysine tối ưu cho từng giai đoạn phát triển của gà H'Mông.

3.2. Xây Dựng Khẩu Phần Thức Ăn Tối Ưu cho Gà H Mông Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, khẩu phần thức ăn cho gà H'Mông sẽ được xây dựng với hàm lượng năng lượng trao đổi và axit amin cân đối. Khẩu phần này sẽ sử dụng các nguyên liệu có sẵn tại địa phương kết hợp với các chất bổ sung để đảm bảo đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng của gà.

IV. Kết Quả Ảnh Hưởng ME và Acid Amin Đến Chất Lượng Thịt Gà

Nghiên cứu đã xác định được ảnh hưởng đáng kể của năng lượng trao đổi và axit amin đến chất lượng thịt gà H'Mông. Các mức ME và Lysine khác nhau ảnh hưởng đến các chỉ tiêu như độ mềm, độ mọng nước, màu sắc, và hàm lượng mỡ trong thịt. Kết quả này cho thấy việc điều chỉnh dinh dưỡng có thể cải thiện đáng kể chất lượng thịt và giá trị thương phẩm của gà H'Mông.

4.1. Tác Động của ME và Lysine Đến Các Chỉ Tiêu Chất Lượng Thịt Độ Mềm Màu Sắc

Kết quả cho thấy mức ME và Lysine ảnh hưởng đến độ mềm của thịt. Các mức ME tối ưu giúp cải thiện độ mềm và mọng nước của thịt. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng phù hợp cũng ảnh hưởng đến màu sắc và hàm lượng mỡ trong thịt, làm cho thịt gà trở nên hấp dẫn hơn với người tiêu dùng.

4.2. Hiệu Quả Kinh Tế của Việc Tối Ưu Dinh Dưỡng cho Gà H Mông

Việc tối ưu dinh dưỡng giúp giảm chi phí thức ăn, tăng năng suất và cải thiện chất lượng thịt. Điều này dẫn đến tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi. Nghiên cứu này cung cấp các thông tin quan trọng để người chăn nuôi đưa ra các quyết định kinh doanh sáng suốt, tối đa hóa lợi nhuận từ việc nuôi gà H'Mông.

V. Ứng Dụng Thực Tế Hướng Dẫn Nuôi Gà H Mông Đạt Hiệu Quả Cao Nhất

Dựa trên kết quả nghiên cứu, hướng dẫn chi tiết về cách nuôi gà H'Mông đạt hiệu quả cao nhất đã được xây dựng. Hướng dẫn này bao gồm các khuyến nghị về khẩu phần ăn, phương pháp nuôi, và cách phòng ngừa bệnh tật. Mục tiêu là giúp người chăn nuôi áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tế, nâng cao năng suất và chất lượng thịt của gà H'Mông.

5.1. Lựa Chọn Giống và Phương Pháp Nuôi Phù Hợp cho Gà H Mông

Việc lựa chọn giống gà chất lượng và phương pháp nuôi phù hợp đóng vai trò quan trọng trong thành công của quá trình chăn nuôi. Nên chọn các giống gà H'Mông có nguồn gốc rõ ràng, khỏe mạnh và thích nghi tốt với điều kiện địa phương. Phương pháp nuôi thả vườn kết hợp với bổ sung thức ăn cân đối sẽ giúp gà phát triển tốt nhất.

5.2. Quản Lý Dinh Dưỡng và Phòng Bệnh cho Gà H Mông Bí Quyết Thành Công

Quản lý dinh dưỡng và phòng bệnh là hai yếu tố then chốt để đảm bảo sức khỏe và năng suất của gà H'Mông. Cần đảm bảo cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống sạch sẽ và thực hiện các biện pháp phòng bệnh định kỳ. Việc theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của gà và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp ngăn ngừa dịch bệnh lây lan.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Chất Lượng Thịt Gà H Mông 2025

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về ảnh hưởng của năng lượng trao đổi và axit amin đến chất lượng thịt gà H'Mông. Kết quả này mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới trong tương lai, tập trung vào việc tối ưu hóa dinh dưỡng cho gà H'Mông và khai thác tối đa tiềm năng của giống gà quý này. Nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thịt sẽ giúp nâng cao giá trị thương phẩm và sức cạnh tranh của gà H'Mông trên thị trường.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Tìm Hiểu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Thịt

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu các yếu tố khác ảnh hưởng đến chất lượng thịt, bao gồm di truyền, điều kiện môi trường và phương pháp chế biến. Việc kết hợp các yếu tố này sẽ giúp tạo ra các sản phẩm thịt gà H'Mông có chất lượng cao nhất, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

6.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Chăn Nuôi Gà H Mông Bền Vững

Để phát triển chăn nuôi gà H'Mông bền vững, cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước, bao gồm hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, và thị trường. Việc xây dựng các chuỗi liên kết giữa người chăn nuôi, nhà chế biến, và nhà phân phối sẽ giúp đảm bảo đầu ra ổn định và nâng cao thu nhập cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ nông nghiệp với đề tài "Ảnh hưởng của các mức năng lượng trao đổi và một số acid amin thiết yếu lên sinh trưởng và chất lượng thân thịt của gà H’mông" do nghiên cứu sinh Lâm Thái Hùng thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Võ Văn Sơn tại Trường Đại học Cần Thơ, chuyên ngành Chăn nuôi (mã số: 62-62-01-05), bảo vệ năm 2014.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, gà nuôi thả vườn chiếm vị trí quan trọng đối với sinh kế nông hộ nhờ chi phí đầu tư thấp (Đặng Thị Hạnh, 1999; Okitoi và ctv.). Gà H’mông là giống gà bản địa có đặc điểm đặc thù về da, thịt và xương màu đen (Vũ Quang Ninh, 2001; Đào Lệ Hằng, 2001; Ngô Kim Cúc và ctv., 2002; Dương Thị Anh Đào và ctv., 2011), chất lượng thịt thơm ngon và hàm lượng axit amin cao (Lương Thị Hồng và ctv.; Trần Trọng Trung, 2011; Hồ Lâm, 2011). Giống gà này được di thực và nuôi thử nghiệm tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) từ năm 2007 với quy mô ban đầu trên 6.000 con tại các tỉnh Tiền Giang và Vĩnh Long (Hồ Lâm, 2011).

Tuy nhiên, chi phí thức ăn thường chiếm từ 60% đến 90% tổng chi phí chăn nuôi gà (Gunaratne và ctv., 1992), trong khi nguyên liệu sản xuất thức ăn công nghiệp phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu (trên 3,7 triệu tấn/năm theo Mai Hương, 2013). Các nghiên cứu trước đây tại ĐBSCL chủ yếu tập trung vào các giống gà thả vườn truyền thống như gà Nòi, gà Tàu Vàng, gà Ác, gà Tre. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện đề tài, chưa có công trình nghiên cứu hệ thống nào xác định chính xác nhu cầu năng lượng trao đổi (ME) và các axit amin thiết yếu (đặc biệt là lysine) cũng như đánh giá ảnh hưởng của phương thức và mùa vụ nuôi đến năng suất và chất lượng thịt của gà H’mông tại ĐBSCL.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là xây dựng khẩu phần ăn thích hợp dựa trên nhu cầu năng lượng trao đổi và lysine, đồng thời xác định phương thức nuôi thích hợp trong từng mùa vụ cho gà H’mông nuôi thịt tại ĐBSCL.

Các mục tiêu cụ thể gồm:

1. Xác định ảnh hưởng của các mức năng lượng trao đổi và lysine lên sức sản xuất thịt của gà H’mông qua từng giai đoạn sinh trưởng.
2. Xác định ảnh hưởng của các khẩu phần sử dụng nguyên liệu thay thế lên sức sản xuất và chất lượng thân thịt gà H’mông.
3. Xác định ảnh hưởng của phương thức và mùa vụ nuôi lên sức sản xuất và chất lượng thịt gà H’mông.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Gà H’mông nuôi thịt thương phẩm có nguồn gốc giống ban đầu từ Hà Nội.
• Phạm vi không gian: Trại chăn nuôi nông hộ tại xã Kim Hòa, huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh.
• Phạm vi thời gian: Thực nghiệm từ tháng 7/2011 đến tháng 5/2013.
• Phạm vi nội dung:
  • Khảo sát các mức ME (3.000; 3.100; 3.200 kcal/kg) và các mức lysine từ 0 đến 14 tuần tuổi (chia 3 giai đoạn: 0–4 tuần, 5–9 tuần, 10–14 tuần tuổi).
  • Khảo sát 5 công thức khẩu phần phối hợp nguyên liệu địa phương (tấm, cám gạo, bột cá thay thế một phần bắp và khô dầu nành) từ 0 đến 14 tuần tuổi.
  • Đánh giá 3 phương thức nuôi (nhốt hoàn toàn trên chuồng sàn, thả 6 giờ/ngày, thả hoàn toàn) trong 2 mùa vụ (mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9; mùa nắng từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau) trên gà từ 5 đến 14 tuần tuổi.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong và ngoài nước

Tác giả đã tổng thuật các hướng nghiên cứu nền tảng:

• Đặc điểm giống và di thực gà H’mông: Nguồn gen gà H'mông từ vùng núi phía Bắc đã được Viện Chăn nuôi lưu giữ, bảo tồn và nuôi thích nghi tại Hà Nội từ năm 2000 (Võ Văn Sự; Chu Khôi, 2010), sau đó mở rộng mô hình tại Sơn La, Nha Trang (70.000 con), Hòa Bình (30.000 con) và chuyển giao vào miền Nam từ năm 2007 (Trần Trọng Trung, 2011; Hồ Lâm, 2011). Các nghiên cứu về ngoại hình, tập tính, khả năng sinh trưởng của gà H'mông được ghi nhận bởi Trần Thanh Vân và ctv. (2005, 2011) và Dương Thị Anh Đào và ctv. (2011).
• Cơ sở năng lượng trao đổi (ME): Mức năng lượng tối ưu cho gà thịt công nghiệp theo tiêu chuẩn NRC (1984, 1994) là 3.011–3.200 kcal/kg thức ăn; gà Nòi thả vườn tại ĐBSCL cần 2.900 kcal/kg (Nguyễn Văn Quyên và Võ Văn Sơn, 2008a, 2008b); gà Ta Vàng cần 3.000 kcal/kg (Nguyễn Bá Thuyên, 1998); khuyến cáo chung cho gà thả vườn là 3.100 kcal/kg (Trần Công Xuân và ctv., 1999). Mối tương quan nghịch giữa năng lượng khẩu phần và lượng thức ăn ăn vào đã được chứng minh qua các công trình của Summers (2000), Leeson và ctv. (1996), Dozier và ctv. (2006).
• Khái niệm và mô hình axit amin lý tưởng: Ứng dụng bảng axit amin lý tưởng theo tỷ lệ lysine trong xây dựng khẩu phần ăn cho gia cầm dựa trên các nghiên cứu của Baker và Han (1994), NRC (1994), Baker (1997), Emmert và Baker (1997), Mack và ctv. (1999), Baker và ctv. (2002). Vai trò bổ sung các axit amin giới hạn (lysine, methionine, threonine, tryptophan) dạng tổng hợp nhằm giảm mức protein thô khẩu phần được phân tích qua các nghiên cứu của Cho và ctv. (1996), Han và Lee (2000), Abdel-Maksoud và ctv. (2010), Bregendahl và ctv. (2002), Aletor và ctv. (2000), Corzo và ctv. (2005), Lilly và ctv. (2011).
• Phương thức chăn nuôi và chất lượng thịt: Nghiên cứu so sánh giữa nuôi nhốt, bán chăn thả và chăn thả hoàn toàn đối với tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ thân thịt, tỷ lệ mỡ bụng, màu sắc thịt, độ pH và khả năng giữ nước của cơ thịt (Castellini và ctv., 2002; Fanatico và ctv., 2006; Husak và ctv., 2008; Wang và ctv., 2009; Nguyen Thi Kim Khang and Ogle, 2004; Nguyen Thi Thuy and Ogle, 2007; Minh and Ogle, 2005; Katarzyna and Joanna, 2011).

Vị trí và khoảng trống nghiên cứu của luận án

Dù các cơ sở lý thuyết dinh dưỡng gia cầm và phương thức nuôi thả đã được phát triển rộng rãi trên các giống gà công nghiệp (Ross 308, Cobb) và một số giống gà nội (gà Nòi, gà Tàu Vàng), việc xác định nhu cầu cân đối giữa ME và lysine theo từng tuần tuổi, cùng với việc tận dụng nguồn nguyên liệu phụ phẩm tại chỗ (tấm, cám, bột cá) và đánh giá biến động mùa vụ đối với giống gà đặc sản H’mông tại vùng sinh thái Tây Nam Bộ vẫn chưa từng được thực hiện. Luận án giải quyết trực tiếp khoảng trống này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết cân bằng dinh dưỡng: Khẩu phần được tính toán dựa trên mức năng lượng trao đổi (ME) và hàm lượng protein thô (CP).
• Mô hình axit amin lý tưởng theo lysine: Lấy lysine làm mốc 100%, tỷ lệ các axit amin thiết yếu khác (methionine + cystine, threonine, tryptophan) được đối chiếu đáp ứng tối thiểu theo tỷ lệ chuẩn của Baker (1997).
• Đánh giá giá trị sinh học thịt gia cầm: Khảo sát các chỉ tiêu hóa lý gồm pH15, tỷ lệ rỉ dịch bảo quản 24 giờ ở 2–4°C, tỷ lệ mất nước sau khi nấu 10 phút và thành phần hóa học theo phương pháp phỏng định Weende.

Phương pháp phân tích hóa học và công thức tính toán

Thành phần hóa học của thức ăn (vật chất khô - DM, protein thô - CP, béo thô - EE, xơ thô - CF, khoáng tổng số, Ca, P) được phân tích theo phương pháp tiêu chuẩn AOAC (1990).

Giá trị năng lượng trao đổi (ME) của các nguyên liệu được xác định theo các phương trình hồi quy của Lã Văn Kính (2003):

• Bắp: $\text{ME (kcal/kg)} = 19,0 + 37,5\text{CP} + 78,5\text{EE} + 11,2\text{CF} + 37,7\text{NFE}$
• Khô dầu nành: $\text{ME (kcal/kg)} = -2,7 + 35,1\text{CP} + 96,7\text{EE} - 4,2\text{CF} + 28,6\text{NFE}$
• Tấm gạo: $\text{ME (kcal/kg)} = -6,5 + 37,9\text{CP} + 86,1\text{EE} - 9,48\text{CF} + 38,3\text{NFE}$
• Cám gạo: $\text{ME (kcal/kg)} = -77 + 49,6\text{CP} + 71,8\text{EE} - 20,4\text{CF} + 28,1\text{NFE}$
• Bột cá: $\text{ME (kcal/kg)} = -348 + 44,7\text{CP} + 72,3\text{EE} + 4,17\text{CF} + 37\text{NFE}$
• Dầu nành: Tính theo công thức của Ketels và DeGroote (1989), $\text{ME} = 8.800\text{ kcal/kg}$.

Nguyên liệu	DM (%)	CP (%)	ME (kcal/kg)	Ca (%)	P (%)
Bắp	86,90	7,59	3.227	-	-
Dicalci phosphate (DCP)	-	-	-	24,11	19,29
Bột sò	-	-	-	29,22	-

Thiết kế thực nghiệm

Luận án triển khai 3 thí nghiệm kế tiếp nhau tại huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh:

[Thí nghiệm 1] 
Xác định mức ME & Lysine tối ưu qua 3 giai đoạn (0-4, 5-9, 10-14 tuần)
[Thí nghiệm 2] 
Đa dạng hóa khẩu phần (thay thế Bắp, KDN bằng Tấm, Cám, Bột cá)
[Thí nghiệm 3] 
Đánh giá 3 Phương thức nuôi x 2 Mùa vụ (Mưa vs Nắng)

1. Thí nghiệm 1 (Bố trí thừa số 2 nhân tố 3×3):
   • 4 lần lặp lại, 6 con/đơn vị thí nghiệm.
   • Nhân tố 1 (3 mức ME): 3.000; 3.100; 3.200 kcal/kg thức ăn.
   • Nhân tố 2 (3 mức Lysine):
     • Giai đoạn 0–4 tuần tuổi (khối lượng ban đầu 28,4 ± 0,44g): 0,90%; 1,00%; 1,10% (CP ~20,8%).
     • Giai đoạn 5–9 tuần tuổi (khối lượng ban đầu 195 ± 3,13g): 0,81%; 0,90%; 1,00% (CP ~18,0%).
     • Giai đoạn 10–14 tuần tuổi (khối lượng ban đầu 568 ± 20,5g): 0,69%; 0,76%; 0,85% (CP ~15,0%).
2. Thí nghiệm 2 (Hoàn toàn ngẫu nhiên 5 nghiệm thức):
   • 4 lần lặp lại, 6 con/đơn vị thí nghiệm.
   • 5 nghiệm thức gồm: TC0BC0 (đối chứng bắp - khô dầu nành), TC14BC5, TC14BC8, TC28BC5, TC29BC8 (thay thế dần bằng tấm cám và bột cá tương ứng với các tỷ lệ khác nhau qua 3 giai đoạn tuổi). Mổ khảo sát 8 con/nghiệm thức lúc 14 tuần tuổi.
3. Thí nghiệm 3 (Bố trí thừa số 2 nhân tố 3×2):
   • 4 lần lặp lại, 12 con/đơn vị thí nghiệm (6 trống, 6 mái).
   • Nhân tố 1 (Phương thức nuôi): Nhốt hoàn toàn trên chuồng sàn, thả 6 giờ/ngày, thả hoàn toàn (mật độ sân chơi 4–5 m²/con).
   • Nhân tố 2 (Mùa vụ): Mùa mưa (tháng 6–9), Mùa nắng (tháng 12 đến tháng 3 năm sau).
   • Theo dõi từ 5 đến 14 tuần tuổi (khối lượng ban đầu giai đoạn 5–9 tuần: 196 ± 8,08g; giai đoạn 10–14 tuần: 670 ± 4,30g). Mổ khảo sát 48 con (8 con/nghiệm thức) lúc 14 tuần tuổi.

Quy trình chăm sóc và thú y

Quy trình phòng vắc xin áp dụng theo quy trình của Võ Văn Sự và Phạm Công Thiếu (2010):

• 5 ngày tuổi: Nhỏ mắt và mũi vắc xin Lasota lần 1 phòng bệnh Newcastle.
• 7 ngày tuổi: Nhỏ mắt và mũi vắc xin Gumboro lần 1; xiên màng cánh phòng bệnh Đậu gà.
• 21 ngày tuổi: Nhỏ mắt và mũi vắc xin Gumboro lần 2.
• 28 ngày tuổi: Pha nước uống vắc xin Lasota lần 2 trong 1 giờ phòng bệnh Newcastle.

Kỹ thuật thu thập chỉ tiêu và xử lý thống kê

• Khối lượng cơ thể được cân định kỳ lúc 6 giờ sáng trước khi cho ăn bằng cân đồng hồ phân độ chính xác (1g, 2g, 5g). Lượng thức ăn ăn vào và thức ăn thừa được cân hàng ngày để tính toán hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR).
• Tỷ lệ thân thịt, tỷ lệ thịt ức, tỷ lệ thịt đùi được xác định theo phương pháp chuẩn của Lê Thị Thúy và ctv. (2010).
• pH15 đo bằng máy đo pH điện tử (Data line pH meter, Winlab) theo phương pháp WHO (1955).
• Tỷ lệ rỉ dịch (drip loss) và tỷ lệ mất nước sau nấu (cooking loss) xác định theo phương pháp của Honikel (1987).
• Phân tích thống kê: Số liệu được xử lý sơ bộ bằng Microsoft Excel và phân tích phương sai theo mô hình tuyến tính tổng quát (General Linear Model - GLM) trên phần mềm Minitab Release 13.20. So sánh các giá trị trung bình bằng phép kiểm định Tukey ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương này xác lập bối cảnh thực tiễn và cơ sở khoa học của việc phát triển chăn nuôi gà H'mông tại ĐBSCL. Tác giả chỉ rõ gà H’mông có ưu điểm thịt ngọt, dinh dưỡng cao, thích nghi tốt, tuy nhiên việc nuôi theo tập quán cũ chưa tối ưu hóa được chi phí và năng suất do thiếu các chỉ dẫn dinh dưỡng chuẩn xác về ME và axit amin thiết yếu. Chương mở đầu đặt ra 3 mục tiêu cụ thể, xác định đối tượng gà H'mông nuôi thịt tại Cầu Ngang (Trà Vinh) giai đoạn 2011–2013 và nêu 2 luận điểm đóng góp mới của đề tài.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan gồm 6 phân mục chính:

1. Điều kiện tự nhiên tỉnh Trà Vinh: Phân tích khí hậu nhiệt đới gió mùa (nhiệt độ trung bình 26–27°C, độ ẩm 83–85%, lượng mưa 1.500 mm), diện tích đất nông nghiệp 185 ngàn ha và tỷ lệ đất giồng cát 6,62%, khẳng định tính khả thi trong phát triển chăn nuôi gia cầm bán chăn thả.
2. Tình hình chăn nuôi gà thả vườn ĐBSCL: Trình bày các hệ thống nuôi (thả hoàn toàn, bán chăn thả, nhốt), các giống phổ biến (gà Nòi chiếm ưu thế, gà Tàu Vàng, gà Ác), dịch tễ học bệnh Newcastle (tỷ lệ nhiễm 58% ở An Giang, 47,4% ở Đồng Tháp ở đàn không tiêm phòng theo Mai Hoàng Việt, 1998; Dương Nghĩa Quốc, 2007).
3. Đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của gà H’mông: Tác giả tổng hợp các chỉ tiêu ngoại hình (màu lông tro, xám 34,1%, đen 16,6%; chân đen >90%, 4 ngón 98%), khối lượng trưởng thành (trống >3kg, mái 2,5–2,6kg khi nuôi trên 12 tháng), tỷ lệ nuôi sống >92%, tuổi đẻ quả trứng đầu 135–140 ngày, FCR trung bình 3,3–3,54 (Dương Thị Anh Đào và ctv., 2011; Trần Thanh Vân, 2005).
4. Nhu cầu năng lượng và axit amin: Điểm luận chi tiết các công trình quốc tế về năng lượng trao đổi (NRC, 1984, 1994; Summers, 2000), cơ chế điều hòa lượng thức ăn ăn vào và tích lũy mỡ bụng. Tổng thuật bảng axit amin lý tưởng của Baker (1997), NRC (1994), Mack và ctv. (1999), Baker và ctv. (2002) và phân tích các nghiên cứu về lysine (Han and Baker, 1994; Leclercq, 1997; Tesseraud et al., 1996), methionine + cystine (Kalinowski et al., 2003; Dilger and Baker, 2008), threonine (Kidd and Kerr, 1997; Dozier et al., 2006).

Axit amin	Baker (1997)	NRC (1994)	Mack et al. (1999)	Baker et al. (2002)
Lysine	100	100	100	100
Methionine	36	42	-	-
Cystine	36	33	-	-
SAA (Met+Cys)	72	75	70	-
Threonine	67	67	59	56
Valine	77	75	76	78
Isoleucine	67	67	66	61
Leucine	109	100	-	-
Tryptophan	16	17	17	17
Arginine	105	104	104	105
Histidine	35	29	-	-
Phenylalanine + Tyrosine	105	112	-	-

5. Ảnh hưởng của phương thức nuôi đến chất lượng thịt: Đánh giá các tài liệu đối sánh giữa nuôi nhốt và nuôi thả về tỷ lệ thịt ức, thịt đùi, độ dai, pH, màu sắc và khả năng giữ nước (Castellini et al., 2002; Fanatico et al., 2006; Husak et al., 2008; Katarzyna and Joanna, 2011).
6. Đặc tính các nguyên liệu thức ăn: Khảo sát giá trị dinh dưỡng của bắp, cám gạo, khô dầu nành, và đặc biệt là nguồn phụ phẩm bột cá tra/basa tại ĐBSCL (protein thô 50–59%, khoáng 22–28%).

Chương 3: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 mô tả toàn bộ địa điểm, hóa chất, nguyên liệu, quy trình bố trí 3 thí nghiệm, công thức thức ăn chi tiết cho từng giai đoạn sinh trưởng và phương pháp thu thập, phân tích số liệu thống kê.

Thực liệu (%)	Giai đoạn 0–4 tuần (Lys 1,1%, ME 3.200)	Giai đoạn 5–9 tuần (Lys 1,0%, ME 3.200)	Giai đoạn 10–14 tuần (Lys 0,85%, ME 3.200)
Bắp	52,99	62,04	71,80
Khô dầu nành	37,00	30,08	21,40
Dầu nành	6,57	4,90	3,80
L-Lysine-HCl	0,17	0,21	0,22
DL-Methionine	0,22	0,21	0,17
L-Threonine	0,05	0,07	0,06
DCP	2,17	1,66	1,82
Bột sò	0,10	0,10	-
Premix	0,25	0,25	0,25
Muối ăn	0,48	0,48	0,48
Giá trị dinh dưỡng tính toán
ME (kcal/kg TA)	3.185	3.166	3.174
CP (%)	20,77	18,06	15,05
Lysine (%)	1,10	1,01	0,85
Met + Cys (%)	0,79	0,72	0,61
Threonine (%)	0,74	0,68	0,56
Tryptophan (%)	0,22	0,19	0,15

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Tại Thí nghiệm 1, đối với gà H’mông giai đoạn 0–4 tuần tuổi, mức năng lượng trao đổi trong khẩu phần ảnh hưởng rõ rệt đến các chỉ tiêu tiêu thụ thức ăn và dưỡng chất:

• Lượng thức ăn tiêu thụ hàng ngày: Khác biệt có ý nghĩa thống kê ($P < 0,01$). Gà ăn khẩu phần chứa 3.200 kcal ME/kg có lượng ăn vào đạt 14,64 g/con/ngày, thấp hơn có ý nghĩa so với mức 3.100 kcal ME/kg (15,08 g/con/ngày) và mức 3.000 kcal ME/kg (15,19 g/con/ngày). Điều này khẳng định quy luật gà giảm tiêu thụ thức ăn khi khẩu phần có mức năng lượng trao đổi cao hơn 3.100 kcal/kg.
• Lượng năng lượng trao đổi tiêu thụ: Khác biệt có ý nghĩa thống kê ($P < 0,01$). Mức tiêu thụ năng lượng ở khẩu phần 3.000 kcal ME/kg đạt 45,04 kcal/con/ngày, thấp hơn so với khẩu phần 3.100 kcal ME/kg (46,88 kcal/con/ngày) và khẩu phần 3.200 kcal ME/kg (46,63 kcal/con/ngày). Gà có khả năng tự điều chỉnh lượng ăn vào nhưng sự điều chỉnh chỉ mang tính tương đối.
• Lượng protein thô tiêu thụ: Khác biệt có ý nghĩa thống kê ($P < 0,01$). Gà tiêu thụ protein thô cao nhất ở khẩu phần 3.100 kcal ME/kg (đạt 3,14 g/con/ngày) và thấp nhất ở khẩu phần 3.200 kcal ME/kg (đạt 2,94 g/con/ngày) do lượng thức ăn tiêu thụ ở mức 3.200 kcal bị giảm sút.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới của luận án

1. Xác định mức năng lượng và lysine tối ưu: Luận án đã xác định được mức năng lượng trao đổi và hàm lượng lysine thích hợp nhất trong khẩu phần thức ăn nuôi gà H’mông thịt qua 3 giai đoạn sinh trưởng:
   • Giai đoạn 0–4 tuần tuổi: ME 3.100 kcal/kg thức ăn; lysine 1,10% (CP ~20,8%).
   • Giai đoạn 5–9 tuần tuổi: ME 3.100 kcal/kg thức ăn; lysine 1,00% (CP ~18,0%).
   • Giai đoạn 10–14 tuần tuổi: ME 3.100 kcal/kg thức ăn; lysine 0,85% (CP ~15,0%).
2. Đánh giá tương tác phương thức và mùa vụ nuôi tại ĐBSCL: Xác định rõ tác động của 3 phương thức nuôi (nhốt sàn, thả 6 giờ/ngày, thả hoàn toàn) trong mùa mưa và mùa nắng đến tốc độ sinh trưởng, hệ số chuyển hóa thức ăn và các chỉ tiêu phẩm chất thân thịt (tỷ lệ thịt ức, thịt đùi, độ rỉ dịch, tỷ lệ mất nước sau nấu, độ pH15) của gà H’mông trong điều kiện khí hậu Tây Nam Bộ.

Đề xuất và kiến nghị thực tiễn

• Ứng dụng công thức phối trộn thức ăn cân bằng axit amin lý tưởng theo lysine và bổ sung axit amin dạng tổng hợp (L-lysine, DL-methionine, L-threonine) để giảm tỷ lệ protein thô nhập khẩu, hạ giá thành chăn nuôi.
• Khai thác nguồn phụ phẩm địa phương như tấm, cám gạo và bột cá trong khẩu phần nuôi gà H’mông tại các nông hộ ĐBSCL nhằm tăng hiệu quả kinh tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi thực nghiệm thực địa được tiến hành tập trung tại một địa bàn sinh thái (huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh), chưa tiến hành lặp lại trên các vùng sinh thái ngập mặn hay phèn trũng sâu khác của ĐBSCL.
• Thí nghiệm khảo sát khẩu phần thay thế tập trung vào tổ hợp nguyên liệu tấm, cám và bột cá, chưa mở rộng sang các nguồn phụ phẩm thủy sản chế biến khác.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng nghiên cứu sử dụng nguồn phụ phẩm bột cá tra, cá basa chế biến công nghiệp ở các tỷ lệ cao hơn trong khẩu phần chăn nuôi gia cầm thả vườn.
• Nghiên cứu sâu hơn về đáp ứng miễn dịch và khả năng kháng bệnh của gà H'mông dưới các điều kiện stress nhiệt và biến đổi mùa vụ tại miền Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên ngành cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên ngành Chăn nuôi, Dinh dưỡng động vật: Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm thừa số 2 nhân tố (GLM ANOVA), kỹ thuật phối hợp khẩu phần theo axit amin lý tưởng của Baker, phương pháp đo đạc hóa lý thịt (pH15, Honikel drip loss, cooking loss).
• Giảng viên và cán bộ khuyến nông: Sử dụng các thông số về nhu cầu ME, lysine, FCR và quy trình phòng vắc xin chuẩn cho gà H’mông để xây dựng bài giảng, quy trình kỹ thuật chăn nuôi gia cầm đặc sản thích ứng vùng ĐBSCL.
• Trang trại và nông hộ chăn nuôi: Ứng dụng các công thức phối trộn thức ăn tận dụng tấm, cám, bột cá và lựa chọn phương thức chăn thả theo mùa để nâng cao chất lượng thịt và tối ưu hóa chi phí sản xuất.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nhu cầu năng lượng trao đổi (ME) và lysine tối ưu cho gà H’mông qua các giai đoạn tuổi là bao nhiêu?

Theo kết quả của luận án, mức ME thích hợp nhất cho cả 3 giai đoạn nuôi thịt (0–4, 5–9 và 10–14 tuần tuổi) là 3.100 kcal/kg thức ăn. Mức lysine tối ưu tương ứng theo từng giai đoạn là: 1,10% (0–4 tuần), 1,00% (5–9 tuần) và 0,85% (10–14 tuần tuổi).

2. Sự thay đổi mức năng lượng trao đổi trong khẩu phần ảnh hưởng thế nào đến lượng thức ăn ăn vào của gà H’mông giai đoạn 0–4 tuần tuổi?

Lượng thức ăn tiêu thụ hàng ngày có mối tương quan nghịch với mức ME khẩu phần ($P < 0,01$). Khi ME tăng lên 3.200 kcal/kg, lượng thức ăn tiêu thụ giảm xuống còn 14,64 g/con/ngày, thấp hơn so với mức 3.100 kcal/kg (15,08 g/con/ngày) và 3.000 kcal/kg (15,19 g/con/ngày).

3. Luận án đã sử dụng những nguyên liệu địa phương nào để thay thế bắp và khô dầu nành trong khẩu phần?

Tác giả đã sử dụng tấm gạo, cám gạo và bột cá để phối hợp trong các công thức khẩu phần thí nghiệm qua 3 giai đoạn sinh trưởng, đảm bảo cân bằng ME và các axit amin thiết yếu.

4. Quy trình tiêm phòng vắc xin cho gà H’mông trong thí nghiệm được thực hiện vào các mốc thời gian nào?

Gà được tiêm phòng theo quy trình của Võ Văn Sự và Phạm Công Thiếu (2010): 5 ngày tuổi (Lasota lần 1), 7 ngày tuổi (Gumboro lần 1 và Đậu gà), 21 ngày tuổi (Gumboro lần 2) và 28 ngày tuổi (Lasota lần 2).

5. Phương pháp thống kê nào được sử dụng để xử lý số liệu thí nghiệm?

Số liệu được phân tích theo mô hình tuyến tính tổng quát (GLM) bằng phần mềm Minitab Release 13.20. So sánh sự khác biệt có ý nghĩa giữa các giá trị trung bình bằng phép kiểm định Tukey ở mức ý nghĩa $P < 0,05$.

---

Kết luận

Luận án của NCS. Lâm Thái Hùng đã xác định được cơ sở khoa học về nhu cầu năng lượng trao đổi và lysine trong khẩu phần ăn cho gà H’mông nuôi thịt tại Trà Vinh qua 3 giai đoạn sinh trưởng (0–4, 5–9, 10–14 tuần tuổi). Công trình chứng minh tính hiệu quả của việc cân bằng khẩu phần theo mô hình axit amin lý tưởng kết hợp sử dụng nguyên liệu phụ phẩm địa phương (tấm, cám gạo, bột cá). Kết quả thực nghiệm cung cấp dẫn liệu về ảnh hưởng của phương thức chăn nuôi và mùa vụ đến sinh trưởng và chất lượng thân thịt của giống gà đặc sản này tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của luận án Gà là đối tượng không thể tách rời ngành chăn nuôi tại Việt Nam, trong đó gà nuôi thả vườn luôn giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế của hộ nghèo (Đặng Thị Hạnh, 1999) [65] vì chi phí đầu tư cho hệ thống chăn nuôi này tương đối thấp (Okitoi et al. Trong các giống gà nuôi thả vườn của Việt Nam, gà H’mông thuộc nhóm gà có da, thịt và xương đen (Vũ Quang Ninh, 2001 [233]; Đào Lệ Hằng, 2001 [64]; Ngô Kim Cúc và ctv., 2002 [157]; Dương Thị Anh Đào và ctv., 2011 [64]) và thịt gà có giá trị dinh dưỡng cao và ngọt nhờ hàm lượng axit amin cao (Lương Thị Hồng và ctv. Gà H’mông được nuôi ở ĐBSCL từ năm 2007 trên 6.000 con tại tỉnh Tiền Giang và Vĩnh Long (Hồ Lâm, 2011) [90], chủ yếu bằng phương thức chăn thả hoặc bán chăn thả. Hơn nữa thịt gà H’mông được đánh giá là ngon và ngọt (Trần Trọng Trung, 2011 [226]; Hồ Lâm, 2011 [90]).

Năng lượng trao đổi và axit amin trong khẩu phần ảnh hưởng chính đến sinh trưởng và phát triển của gà. Đồng thời việc bổ sung protein vào khẩu phần mang hiệu quả là nhờ sự cân đối các axit amin. Cơ thể chỉ tổng hợp protein từ mẫu axit amin cân đối, bổ sung axit amin giới hạn để tạo sự cân đối (Lê Đức Ngoan và ctv, 2004) [119]. Trong khi, axit amin là đơn vị nhỏ nhất tổng hợp nên protein (Fuller, 2004) [75], nên nó là thành phần ảnh hưởng đến sinh trưởng của gà.

Ngày nay, bảng axit amin lý tưởng theo lysine được sử dụng rộng rãi trong công thức khẩu phần của gà (Baker, 1997 [16]; Mack et al., 1999 [131]; Baker et al. Khi giảm protein thô và bổ sung axit amin vào khẩu phần đã hỗ trợ tốt cho tiêu thụ thức ăn và tăng trưởng của gà thịt (Yamazaki et al., 1998 [244]; Aletor et al. Hơn nữa, năng lượng trao đổi và axit amin khác nhau đã ảnh hưởng đến sinh trưởng và chất lượng thịt (Araújo et al., 2005 [11]; Corzo et al. Do đó năng lượng trao đổi và axit amin liên quan không chỉ đến từng giai đoạn phát triển và sản xuất của gà mà còn ảnh hưởng đến chất lượng thịt.

Chi phí thức ăn nuôi gà chiếm 60 - 90 % tổng chi phí sản xuất (Gunaratne et al., 1992) [78], nên lợi nhuận thu được phụ thuộc lớn vào chi phí thức ăn. Hơn nữa, các nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi đã nhập khẩu trên 3,7 triệu tấn nguyên liệu/năm (Mai Hương, 2013) [133]. Do đó để tăng lợi nhuận cho người nuôi thì nên tận dụng thức ăn có sẵn của địa phương và kết hợp với chăn thả. 1 Ngoài ra, nghiên cứu để đánh giá ảnh hưởng của năng lượng trao đổi và axit amin trong khẩu phần lên sức sản xuất và chất lượng thịt gà H’mông chưa có.

Hơn nữa, kết quả thực hiện đề tài này sẽ tạo thêm những lựa chọn mới về giống và phương thức nuôi gà thả vườn tại ĐBSCL.2 Mục tiêu của luận án Xây dựng khẩu phần ăn thích hợp dựa trên nhu cầu năng lượng trao đổi và lysine và xác định phương thức nuôi thích hợp trong từng mùa cho gà H’mông nuôi ở ĐBSCL. Mục tiêu cụ thể: Xác định ảnh hưởng của các mức năng lượng trao đổi và lysine lên sức sản xuất thịt của gà H’mông qua từng giai đoạn sinh trưởng. Xác định ảnh hưởng của các khẩu phần lên sức sản xuất và chất lượng thịt gà H’mông. Xác định ảnh hưởng của phương thức và mùa vụ nuôi lên sức sản xuất và chất lượng thịt gà H’mông.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu gà H’mông được nuôi thịt tại tỉnh Trà Vinh với phạm vi gồm: - Nghiên cứu ảnh hưởng của năng lượng trao đổi và lysine lên sức sản xuất của gà H’mông nuôi thịt từ 0 đến 14 tuần tuổi; - Nghiên cứu ảnh hưởng của khẩu phần khác nhau lên sức sản xuất và chất lượng thân thịt của gà H’mông từ 0 đến 14 tuần tuổi; - Nghiên cứu ảnh hưởng của phương thức nuôi và mùa vụ lên sức sản xuất và chất lượng thân thịt của gà H’mông từ 5 đến 9 tuần tuổi.4 Những đóng góp mới của luận án 1.

Mức năng lượng trao đổi và lysine tốt nhất trong khẩu phần để nuôi gà H’mông thịt giai đoạn 0-4; 5-9; 10-14 lần lượt là 3.100 kcal/kg thức ăn và 0,85%. Xác định được ảnh hưởng của phương thức và mùa vụ nuôi gà H’mông cho sức sản xuất và chất lượng thịt tại ĐBSCL. 2 Chương 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Vị trí địa lý, khí hậu và đất đai của tỉnh Trà Vinh Trà Vinh là tỉnh nằm trong khu vực Tây Nam bộ của Việt Nam, phía Đông giáp biển đông, phía Tây giáp tỉnh Vĩnh Long, phía Nam giáp tỉnh Sóc Trăng, phía Bắc giáp tỉnh Bến Tre (Cổng thông tin điện tử tỉnh Trà Vinh, 2013) [39].

Trà Vinh thuộc nữa Bán cầu Bắc, mùa khô kéo dài từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau và mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 9 (Wikipedia, 2013a) [242]. Diện tích tự nhiên là 2.341 km2, được bao bọc bởi sông Tiền và sông Hậu, có 65 km bờ biển. Trà Vinh nằm trong vùng nhiệt đới có khí hậu mát mẻ quanh năm, nhiệt độ trung bình 26-270C, độ ẩm trung bình 83-85%, lượng mưa trung bình 1.500 mm, ít bị ảnh hưởng bởi bão lũ. Diện tích đất nông nghiệp là 185 ngàn ha, đất ở nông thôn là 3.845 ha, đất chưa sử dụng là 900 ha.

Đất cát giồng toàn tỉnh chiếm 6,62% (Cổng thông tin điện tử tỉnh Trà Vinh, 2013) [39].1: Bản đồ địa lý hành chính của tỉnh Trà Vinh Như vậy, với diện tích đất giồng cát chiếm 6,62% và đất nông nghiệp chiếm tỉ lệ lớn nên việc phát triển gà thả vườn theo phương thức chăn thả hoặc bán chăn thả trên địa bàn tỉnh là hoàn toàn có thể.2 Tình hình chăn nuôi gà thả vườn ở ĐBSCL Nuôi gà chăn thả phát triển khắp mọi vùng nông thôn và đàn gà thả vườn chiếm 65-70% tổng đàn gà cả nước (Lê Hồng Mận, 2002) [120]. Giống gà thả vườn được nuôi bằng 3 phương thức như nuôi thả hoàn toàn, nuôi bán chăn thả và nuôi nhốt hoàn toàn (Dương Thanh Liêm, 2003) [62]. Kết quả phân tích của Nguyễn Quốc Nghi và ctv. (2011) [162] cho thấy nuôi gà thả vườn bán công 3 nghiệp ở ĐBSCL mang lại hiệu quả kinh tế khá cao cho người nuôi và cần mở rộng qui mô sản xuất để tăng thu nhập cho nông hộ.

Giống gà thả vườn được nuôi phổ biến ở ĐBSCL bao gồm gà Tàu Vàng, gà Nòi, gà Ác, gà Tre, gà Tam Hoàng, gà Lương Phượng…, trong đó giống gà Nòi được người dân nuôi nhiều nhất (Nguyễn Văn Quyên, 2008c) [170]. Những hộ nuôi bán chăn thả với qui mô nhỏ đã chọn mua con giống tại địa phương, còn hộ nuôi với qui mô lớn thì chọn con giống tại các Trung tâm sản xuất con giống (Nguyễn Quốc Nghi và ctv. Một trong các giống gà bản địa được chọn nuôi theo phương thức thả vườn ở các địa phương miền Bắc là gà H'mông. Gà H’mông chứa gen quý và thịt có giá trị dinh dưỡng cao và ngọt nhờ hàm lượng axit amin cao (Lương Thị Hồng và ctv.

Năm 2000, Chu Khôi (2010) [36] cho biết kinh phí của dự án "Bảo tồn các giống vật nuôi có vốn gen quý hiếm tại Việt Nam", TS. Võ Văn Sự đã chủ trì đề tài và Viện Chăn nuôi đã nuôi thích nghi thành công giống gà H’mông tại Hà Nội. Năm 2003 Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn đã giao Viện Chăn nuôi thực hiện dự án “Hoàn thiện quy trình công nghệ chăn nuôi vịt Bầu Quỳ và gà H’mông”, sau đó giống gà H’mông được liệt vào danh sách nuôi giữ giống gốc. Xã Cò Nòi (huyện Hát Lót - Sơn La) đã nhận từ Viện Chăn nuôi 1.000 con giống gà H‘mông, đưa vào chăn nuôi theo hướng hàng hoá.

Công ty Giống vật nuôi quý hiếm Hà Khánh (thôn Thái Thông, xã Vĩnh Thái, thành phố Nha Trang) đang liên kết với nông dân ở Nha Trang, chăn nuôi bao tiêu sản phẩm giống gà H’mông, với quy mô đàn hiện tại 70. Công ty TNHH Lạc Hoà (xã Tiến Xuân, Lương Sơn, Hoà Bình) hiện liên kết với 20 hộ nông dân nuôi gà H'mông, quy mô đàn 30 ngàn con. Mỗi hộ nông dân chăn nuôi gia công cho Công ty 1. Tại ĐBSCL, gà H’mông được nuôi từ năm 2010 tại tỉnh Tiền Giang và Vĩnh Long, gà dễ nuôi và tỉ lệ hao hụt thấp (Trần Trọng Trung, 2011) [226] và sau đó lan dần sang nhiều tỉnh khác.

Như vậy, gà H’mông hiện nay được nuôi rộng rãi từ Bắc vào Nam. Thức ăn được sử dụng nuôi gà thả vườn tại ĐBSCL có 3 nguồn như thức ăn nguyên liệu của địa phương, thức ăn công nghiệp và thức ăn có sẵn trong vườn. Thức ăn có sẵn trong vườn gồm các loại hạt, các loại cỏ tươi, các loại sâu bọ và côn trùng (Nguyễn Hữu Tỉnh, 1999) [160]. Tấm gạo được nông hộ sử dụng để nuôi gà Nòi con và lúa nguyên hạt được dùng để nuôi gà giò, gà trưởng thành và gà sinh sản (Nguyễn Văn Quyên, 2008c) [170].

Kết quả nghiên cứu của Đỗ Võ 4 Anh Khoa và Nguyễn Minh Thông (2012) [66] cho thấy hầu hết thức ăn công nghiệp đang có ngoài thị trường đều đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho gà Tàu Vàng giai đoạn úm, tỉ lệ nuôi sống của gà 1-4 tuần tuổi với các loại thức ăn công nghiệp không khác biệt và đạt tỉ lệ 97,92%. Tỉ lệ nhiễm bệnh trên gà nuôi thả hoàn toàn là 75%, cao hơn gà nuôi bán chăn thả 69,23% và nuôi nhốt hoàn toàn 36,57%. Nguyên nhân gà nuôi thả hoàn toàn mắc bệnh cao là do gà được thả để tự kiếm thức ăn nên nguy cơ nhiễm mầm bệnh từ môi trường bên ngoài cao (Hồ Thị Việt Thu, 2012) [91]. Một trong những loại bệnh nguy hiểm là bệnh Newcastle, bệnh này được lưu hành từ lâu và suốt từ Bắc đến Nam (Nguyễn Vĩnh Phước và ctv.

Một số nghiên cứu ở ĐBSCL cũng cho thấy tỉ lệ mắc bệnh Newcastle ở những đàn gà không được tiêm phòng là rất cao: 58% ở An Giang (Mai Hoàng Việt, 1998) [132] và 47,4% ở Đồng Tháp (Dương Nghĩa Quốc, 2007) [60]. Gà được nuôi thả vườn chiếm khoảng 70% trong ngành chăn nuôi gà và nó đóng góp lớn vào phát triển kinh tế của đất nước. Hơn nữa, gà thả vườn của Việt Nam có nguồn gen đa dạng và thịt gà thả vườn đáp ứng được thị hiếu của người tiêu dùng và phù hợp với ẩm thực của người Việt. Trong khi chi phí thức ăn chiếm 60-90% tổng chi phí sản xuất gà thả vườn (Gunaratne et al.