Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến sinh trưởng và năng suất giống lúa tẻ râu khẩu chắp hang tại phong thổ lai châu

Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến sinh trưởng và năng suất giống lúa tẻ râu khẩu chắp hang tại Phong Thổ, Lai Châu.

• Tác giả: Lại Thị Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Thị Thanh Bình
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Mật Độ Cấy Và Lượng Đạm Bón Đến Năng Suất Giống Lúa Tẻ Râu Tại Lai Châu
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng
• Trích yếu luận văn
• Thesis abstract
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.4.1. Những đóng góp mới
• 1.4.2. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Tổng quan tài liệu
• 2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên thế giới và Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ở Việt Nam
• 2.2. Những nghiên cứu về lượng đạm bón trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Những nghiên cứu về lượng đạm bón trên thế giới
• 2.2.2. Một số kết quả nghiên cứu về lượng đạm bón ở Việt Nam
• 2.3. Những nghiên cứu về mật độ cấy trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Những nghiên cứu về mật độ cấy trên thế giới
• 2.3.2. Những nghiên cứu về mật độ cấy ở Việt Nam
• 2.4. Những nghiên cứu kết hợp mật độ cấy và lượng đạm bón trong sản xuất lúa
• 2.5. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa địa phương tại Lai Châu
• 3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Vật liệu nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Thiết kế thí nghiệm
• 3.5.2. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp xác định
• 3.5.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Kết quả và thảo luận
• 4.1. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của giống lúa Tẻ Râu
• 4.1.1. Ảnh hưởng tương tác của mật độ cấy và lượng đạm bón đến thời gian sinh trưởng của giống lúa Tẻ Râu
• 4.1.2. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến động thái tăng trưởng chiều cao và chiều cao cây của giống thí nghiệm
• 4.1.3. Ảnh hưởng của mật độ cấy, lượng đạm bón đến động thái đẻ nhánh của giống lúa Tẻ Râu
• 4.2. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến các chỉ tiêu sinh lý của giống lúa Tẻ Râu
• 4.2.1. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến chỉ số diện tích lá (LAI) của giống lúa Tẻ Râu
• 4.2.2. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến lượng chất khô tích lũy của giống lúa Tẻ Râu
• 4.3. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến mức độ sâu, bệnh hại của giống lúa Tẻ Râu trong vụ xuân
• 4.4. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống lúa Tẻ Râu
• 4.4.1. Ảnh hưởng của lượng đạm bón và mật độ cấy đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống lúa Tẻ Râu trong vụ xuân
• 4.4.2. Ảnh hưởng tương tác giữa mật độ cấy và lượng đạm bón đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống lúa Tẻ Râu
• 4.4.3. Hiệu suất sử dụng đạm của giống lúa Tẻ Râu
• 4.4.4. Hiệu quả kinh tế
• 5. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Đến Năng Suất Lúa Tẻ Râu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của mật độ cấy lúa và lượng đạm bón đến năng suất lúa của giống lúa tẻ râu (Khẩu Chắp Hang) tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu. Mục tiêu là xác định các yếu tố canh tác tối ưu để nâng cao năng suất và chất lượng lúa, đồng thời bảo tồn và phát triển giống lúa địa phương quý giá này. Nghiên cứu được thực hiện nhằm giải quyết các vấn đề liên quan đến kỹ thuật canh tác truyền thống, vốn chưa phát huy hết tiềm năng của giống lúa tẻ râu. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình canh tác phù hợp, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1. Giới thiệu về giống lúa tẻ râu Khẩu Chắp Hang Lai Châu

Giống lúa tẻ râu (Khẩu Chắp Hang) là một giống lúa địa phương quý của tỉnh Lai Châu, có nhiều ưu điểm như khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương, ít bị sâu bệnh hại, chất lượng gạo tốt và dễ canh tác. Tuy nhiên, do canh tác theo kinh nghiệm truyền thống, năng suất của giống lúa này chưa cao. Việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất, đặc biệt là mật độ cấy và lượng đạm bón, là rất cần thiết để phát huy tối đa tiềm năng của giống lúa này.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu mật độ cấy và lượng đạm bón

Việc xác định mật độ cấy và lượng đạm bón phù hợp là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất lúa. Mật độ cấy quá dày có thể dẫn đến cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng, trong khi lượng đạm bón không hợp lý có thể gây ra sâu bệnh hại và giảm chất lượng gạo. Nghiên cứu này sẽ cung cấp các thông tin khoa học để người nông dân có thể áp dụng các biện pháp canh tác tối ưu, từ đó tăng năng suất lúa và cải thiện thu nhập.

II. Thách Thức Trong Canh Tác Lúa Tẻ Râu Và Giải Pháp

Canh tác lúa tẻ râu tại Lai Châu đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm kỹ thuật canh tác lạc hậu, sử dụng phân bón chưa hợp lý, và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Mật độ cấy thường quá dày, dẫn đến cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng, làm giảm năng suất. Lượng đạm bón thường không đủ hoặc không cân đối, ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây lúa. Để giải quyết những thách thức này, cần có các nghiên cứu khoa học để xác định các biện pháp canh tác tối ưu, phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến năng suất lúa, từ đó đề xuất các giải pháp canh tác hiệu quả.

2.1. Thực trạng canh tác lúa tẻ râu tại Lai Châu hiện nay

Hiện nay, phần lớn bà con nông dân tại Lai Châu canh tác lúa tẻ râu theo kinh nghiệm truyền thống. Mật độ cấy thường quá dày, lượng đạm bón sử dụng còn thấp và chưa cân đối. Điều này dẫn đến cây lúa sinh trưởng kém, dễ bị sâu bệnh hại, và năng suất không cao. Theo tài liệu gốc, hầu hết bà con canh tác chủ yếu làm theo kinh nghiệm do vậy mà mật độ cấy còn khá cao và lượng phân bón sử dụng trồng lúa còn thấp.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lúa tẻ râu

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lúa tẻ râu, bao gồm giống, đất đai, khí hậu, kỹ thuật canh tác, và quản lý sâu bệnh hại. Trong đó, mật độ cấy và lượng đạm bón là hai yếu tố quan trọng có thể điều chỉnh để tối ưu hóa năng suất. Việc nghiên cứu và xác định các giá trị tối ưu cho hai yếu tố này là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Mật Độ Cấy Đến Năng Suất

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thí nghiệm đồng ruộng để đánh giá ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến năng suất lúa tẻ râu. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu Split-plot, với các mức đạm bón là yếu tố chính và mật độ cấy là yếu tố phụ. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số nhánh, chỉ số diện tích lá, lượng chất khô tích lũy, mức độ nhiễm sâu bệnh hại, và các yếu tố cấu thành năng suất. Dữ liệu được thu thập và phân tích thống kê để xác định các nghiệm thức có năng suất cao nhất.

3.1. Thiết kế thí nghiệm đồng ruộng đánh giá mật độ cấy

Thí nghiệm được thiết kế theo kiểu Split-plot với 3 lần nhắc lại. Yếu tố chính là các mức đạm bón: N1: 0 kg N/ha; N2: 30 kg N/ha; N3: 60 kg N/ha; N4: 90 kg N/ha, N5: 120 kg N/ha. Yếu tố phụ là 3 mật độ cấy khác nhau: M1: 35 khóm/m2, M2: 40 khóm/m2, M3: 45 khóm/m2.

3.2. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xác định năng suất

Nghiên cứu tiến hành thu thập các nhóm chỉ tiêu: sinh trưởng và sinh lý (thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số nhánh, chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy chất khô), mức độ nhiễm sâu bệnh hại, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất (số bông/m2, số hạt/bông, khối lượng 1000 hạt).

IV. Ảnh Hưởng Lượng Đạm Bón Đến Năng Suất Lúa Tẻ Râu Lai Châu

Kết quả nghiên cứu cho thấy lượng đạm bón có ảnh hưởng đáng kể đến năng suất lúa tẻ râu. Tăng lượng đạm bón làm tăng chỉ số diện tích lá, tăng khả năng tích lũy chất khô, số hạt/bông, khối lượng 1000 hạt, mức độ sâu bệnh hại và năng suất. Tuy nhiên, việc bón quá nhiều đạm có thể gây ra các tác động tiêu cực, như tăng nguy cơ đổ ngã và giảm chất lượng gạo. Do đó, cần xác định lượng đạm bón tối ưu để đạt được năng suất cao nhất mà không gây hại cho cây lúa và môi trường.

4.1. Tác động của đạm bón đến sinh trưởng và phát triển của lúa

Đạm là một trong những nguyên tố dinh dưỡng quan trọng nhất đối với cây lúa. Nó tham gia vào quá trình tổng hợp protein, diệp lục, và các enzyme, đóng vai trò quan trọng trong sinh trưởng và phát triển của cây. Lượng đạm bón hợp lý giúp cây lúa phát triển khỏe mạnh, tăng khả năng đẻ nhánh, và tăng số lượng bông.

4.2. Mức đạm bón tối ưu cho giống lúa tẻ râu tại Lai Châu

Kết quả thí nghiệm cho thấy năng suất của giống lúa tẻ râu cao nhất trong vụ xuân ở công thức bón 90 kg N/ha, cấy ở mật độ 45 khóm/m2 (N4M3) là 4,05 tấn/ha. Điều này cho thấy lượng đạm bón 90 kg N/ha là mức tối ưu cho giống lúa tẻ râu tại Lai Châu trong điều kiện thí nghiệm.

V. Kết Hợp Mật Độ Cấy Và Lượng Đạm Bón Tối Ưu Năng Suất

Nghiên cứu chỉ ra rằng sự kết hợp giữa mật độ cấy và lượng đạm bón có ảnh hưởng tương tác đến năng suất lúa tẻ râu. Khi tăng mật độ cấy đồng thời tăng lượng đạm bón đến mức 90 kg N/ha đã làm tăng yếu tố cấu thành năng suất và năng suất. Tuy nhiên, khi tăng lượng đạm bón đến mức 120 kg N/ha kết hợp với tăng mật độ cấy đã làm giảm năng suất. Điều này cho thấy cần có sự cân đối giữa hai yếu tố này để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Tương tác giữa mật độ cấy và lượng đạm bón ảnh hưởng năng suất

Sự tương tác giữa mật độ cấy và lượng đạm bón có thể được giải thích bằng sự cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng giữa các cây lúa. Khi mật độ cấy quá dày, cây lúa sẽ cạnh tranh nhau về dinh dưỡng và ánh sáng, làm giảm năng suất. Tuy nhiên, khi lượng đạm bón đủ, cây lúa có thể phát triển tốt hơn và giảm bớt sự cạnh tranh.

5.2. Công thức canh tác tối ưu cho lúa tẻ râu tại Phong Thổ

Dựa trên kết quả nghiên cứu, công thức canh tác tối ưu cho lúa tẻ râu tại Phong Thổ, Lai Châu là bón 90 kg N/ha và cấy ở mật độ 45 khóm/m2. Công thức này giúp đạt được năng suất cao nhất mà không gây hại cho cây lúa và môi trường.

VI. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Canh Tác Lúa Tẻ Râu Lai Châu

Nghiên cứu đã xác định được mật độ cấy và lượng đạm bón phù hợp cho giống lúa tẻ râu tại Phong Thổ, Lai Châu. Kết quả này góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác cho giống lúa này, giúp nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Cần có các biện pháp khuyến nông để phổ biến kết quả nghiên cứu đến người nông dân, đồng thời tiếp tục nghiên cứu các yếu tố khác ảnh hưởng đến năng suất lúa, như quản lý sâu bệnh hại và sử dụng phân bón hữu cơ.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đã chứng minh rằng mật độ cấy và lượng đạm bón có ảnh hưởng đáng kể đến năng suất lúa tẻ râu. Việc áp dụng công thức canh tác tối ưu (90 kg N/ha và 45 khóm/m2) có thể giúp tăng năng suất và cải thiện thu nhập cho người nông dân.

6.2. Đề xuất và kiến nghị cho phát triển lúa tẻ râu bền vững

Để phát triển lúa tẻ râu bền vững, cần có sự phối hợp giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý, và người nông dân. Cần tiếp tục nghiên cứu các yếu tố khác ảnh hưởng đến năng suất lúa, đồng thời xây dựng các mô hình canh tác tiên tiến và thân thiện với môi trường. Cần tăng cường công tác khuyến nông để phổ biến kiến thức và kỹ thuật canh tác mới đến người nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất lúa gạo giữ vai trò cốt lõi trong việc đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại Việt Nam. Tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, tổng diện tích gieo cấy lúa năm 2014 đạt 608 ha, trong đó các giống lúa lai chiếm 56% (341 ha), lúa thuần chiếm 35,7% (217 ha) và các giống lúa đặc sản địa phương chiếm khoảng 8% (50 ha). Giống lúa Tẻ Râu (Khẩu Chắp Hang) là nguồn gen bản địa quý hiếm, sở hữu phẩm chất gạo thơm, cơm dẻo, khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ tốt. Riêng tại xã Khổng Lào, diện tích canh tác giống Tẻ Râu đạt 30 ha, chiếm 25% tổng diện tích lúa toàn xã, đem lại nguồn thu nhập quan trọng với giá bán ổn định từ 13.000 đến 15.000 đồng/kg thóc.

Tuy nhiên, tập quán canh tác của hơn 80% hộ nông dân nghèo tại địa phương vẫn mang tính quảng canh, cấy quá dày ở mật độ 50 đến 60 khóm/m2 nhưng lượng đạm bón rất thấp, chỉ dao động từ 38 đến 51 kg N/ha. Thực trạng mất cân đối dinh dưỡng này khiến cây lúa sinh trưởng còi cọc, sâu bệnh gia tăng, năng suất thực tế chỉ đạt mức khiêm tốn từ 1,8 đến 2,3 tấn/ha (tương đương 90 đến 110 kg/sào 360 m2), chưa khai thác hết tiềm năng của giống đã được Học viện Nông nghiệp Việt Nam phục tráng năm 2012.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là xác định mật độ cấy và liều lượng phân đạm tối ưu nhằm hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh cho giống lúa Tẻ Râu trong vụ xuân tại xã Khổng Lào, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu. Nghiên cứu giải quyết bài toán nâng cao năng suất thực thu lên trên 4,0 tấn/ha, tăng hiệu quả kinh tế trên 40% và giảm chi phí lượng hạt giống gieo cấy ban đầu cho đồng bào miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dinh dưỡng khoáng thực vật của Yoshida (1981) và De Datta (1984), khẳng định đạm là yếu tố then chốt kích thích phân chia tế bào, kéo dài thân lá, thúc đẩy đẻ nhánh và quyết định đến 74% năng suất hạt. Theo tính toán sinh lý, để tạo ra 1 tấn thóc, cây lúa cần hấp thu trung bình khoảng 20,5 kg N, 5,5 kg P2O5 và 44 kg K2O. Song song với đó, lý thuyết cấu trúc quần thể ruộng lúa và quang hợp tán lá của Đào Thế Tuấn (1980) và Nguyễn Văn Hoan (2006) chỉ ra rằng mật độ gieo cấy điều tiết sự thấu quang, độ thông thoáng và khả năng tự điều tiết số bông trên đơn vị diện tích.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi được vận dụng xuyên suốt bao gồm:

• Chỉ số diện tích lá (LAI - Leaf Area Index): Tỷ số giữa tổng diện tích bề mặt lá và diện tích đất tương ứng, phản ánh tiềm năng quang hợp của quần thể.
• Nhánh hữu hiệu (NHH): Nhánh đẻ sớm có đủ thời gian tích lũy dinh dưỡng để hình thành bông lúa cho hạt chắc.
• Hiệu suất sử dụng phân đạm (NUE - Nitrogen Use Efficiency): Lượng thóc tăng thêm thu được trên mỗi kilôgam phân đạm nguyên chất bón bổ sung.
• Năng suất thực thu (NSTT): Khối lượng hạt thu hoạch thực tế trên đơn vị diện tích sau khi phơi khô về độ ẩm tiêu chuẩn dưới 13%.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm đồng ruộng được tiến hành trong vụ xuân 2015 (từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2015) trên chân đất ruộng bậc thang tại xã Khổng Lào, huyện Phong Thổ. Đất thí nghiệm có độ chua trao đổi pH đạt 6,2; hàm lượng chất hữu cơ đạt 2,11%; đạm tổng số 0,19%; lân dễ tiêu 36,3 mg/100g đất và kali dễ tiêu đạt 9,8 mg/100g đất.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp bố trí thí nghiệm ô lớn - ô nhỏ (Split-plot Design) với 3 lần nhắc lại trên tổng số 15 công thức thực nghiệm. Diện tích mỗi ô nhỏ là 10 m2.

• Nhân tố chính (ô lớn): 5 mức phân đạm gồm N1 (0 kg N/ha), N2 (30 kg N/ha), N3 (60 kg N/ha), N4 (90 kg N/ha) và N5 (120 kg N/ha) trên nền phân bón lót cố định 90 kg P2O5 + 90 kg K2O/ha.
• Nhân tố phụ (ô nhỏ): 3 mức mật độ cấy gồm M1 (35 khóm/m2), M2 (40 khóm/m2) và M3 (45 khóm/m2), cấy đồng nhất 2 dảnh/khóm.

Quy trình chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt: Mỗi ô thí nghiệm chọn ngẫu nhiên 10 khóm cố định để theo dõi định kỳ 7 ngày/lần về động thái đẻ nhánh và tăng trưởng chiều cao cây. Mẫu sinh khối được sấy khô ở nhiệt độ 80 độ C trong 48 giờ để xác định lượng chất khô tích lũy. Mức độ hại của rầy nâu, sâu cuốn lá, sâu đục thân và bệnh đạo ôn được giám định theo tiêu chuẩn ngành 10 TCN 558-2002. Việc lựa chọn phương pháp phân tích phương sai hai nhân tố (ANOVA) trên phần mềm chuyên dụng IRRISTART 5 với sai số nhỏ nhất có ý nghĩa ở mức xác suất 95% (LSD 0,05) và hệ số biến động CV% cho phép phân tách chính xác hiệu ứng độc lập cũng như tương tác giữa phân đạm và mật độ cấy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về thời gian sinh trưởng, giống lúa Tẻ Râu trong vụ xuân dao động từ 118 đến 123 ngày. Khi không bón đạm (công thức N1), thời gian sinh trưởng ngắn nhất đạt 118 đến 119 ngày. Khi tăng lượng đạm bón lên mức cao nhất 120 kg N/ha kết hợp mật độ 45 khóm/m2 (N5M3), thời gian sinh trưởng kéo dài nhất lên 123 ngày, tăng khoảng 4,2% so với đối chứng không bón.

Thứ hai, về động thái đẻ nhánh và chiều cao cây, cây lúa đạt tốc độ sinh trưởng chiều cao tối đa ở tuần thứ 6 sau cấy (đạt mức tăng trưởng 12,2 đến 16,2 cm/tuần). Chiều cao cây cuối cùng tăng thuận theo lượng đạm bón, đạt 82,1 cm ở mức N1 và đạt đỉnh 88,2 cm ở mức N5. Số nhánh trên khóm đạt cực đại ở tuần thứ 6 sau cấy và bắt đầu tiêu giảm nhánh vô hiệu. Mức bón 90 kg N/ha (N4) cho số nhánh hữu hiệu bình quân cao nhất đạt 7,0 nhánh/khóm, cao hơn 29,6% so với mức đối chứng không bón đạm N1 (chỉ đạt 5,4 nhánh/khóm). Xét theo mật độ, cấy thưa 35 khóm/m2 (M1) cho 6,7 nhánh hữu hiệu/khóm, cao hơn 15,5% so với mật độ dày 45 khóm/m2 (M3 đạt 5,8 nhánh hữu hiệu/khóm).

Thứ ba, về năng suất hạt thực thu, tương tác giữa mức bón 90 kg N/ha và mật độ cấy 45 khóm/m2 (công thức N4M3) mang lại kết quả tối ưu nhất với năng suất đạt 4,05 tấn/ha. Mức năng suất này vượt trội hơn từ 76,1% đến 125% so với năng suất canh tác truyền thống của nông dân địa phương (1,8 đến 2,3 tấn/ha). Khi nâng mức đạm lên 120 kg N/ha (N5), năng suất không tiếp tục tăng mà có xu hướng giảm nhẹ do cây lúa bị lốp đổ và tỷ lệ lem lép hạt tăng cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự vượt trội ở công thức N4M3 bắt nguồn từ sự cân bằng sinh lý giữa chỉ số diện tích lá và mật độ bông hữu hiệu trên một đơn vị diện tích. Khi bón 90 kg N/ha kết hợp mật độ 45 khóm/m2, quần thể ruộng lúa hình thành được số bông/m2 tối ưu mà không làm suy giảm số hạt chắc trên bông và khối lượng 1000 hạt. Dữ liệu thực nghiệm này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường biểu diễn nhịp điệu sinh trưởng đẻ nhánh qua 8 tuần sau cấy, kết hợp biểu đồ cột thể hiện sự tương tác đa chiều giữa 5 mức đạm và 3 mức mật độ đối với năng suất thực thu.

So sánh với các nghiên cứu trước đây của Nguyễn Như Hà (2005) trên giống lúa thuần CH5 và Nguyễn Thị Lẫm (1994) trên các giống lúa địa phương, kết quả luận văn này tái khẳng định quy luật bão hòa đạm: Các giống lúa bản địa có khả năng đáp ứng thâm canh phân bón ở mức trung bình khá (khoảng 60 đến 90 kg N/ha). Việc lạm dụng bón đạm vượt quá 90 kg N/ha ở mật độ dày sẽ gây ra hiện tượng cạnh tranh ánh sáng gay gắt, làm tăng độ ẩm tán lá, khiến mức độ nhiễm bệnh khô vằn và sâu cuốn lá tăng từ điểm 1 lên điểm 5 theo thang điểm đánh giá chuyên ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa gói kỹ thuật gieo cấy thâm canh: Khuyến cáo Phòng Nông nghiệp và Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện Phong Thổ ban hành văn bản hướng dẫn kỹ thuật cấy giống lúa Tẻ Râu vụ xuân ở mật độ cố định 45 khóm/m2 (khoảng cách cấy 15 x 15 cm, mỗi khóm cấy 2 dảnh mạ khỏe), áp dụng rộng rãi cho 100% diện tích lúa Tẻ Râu trên địa bàn xã Khổng Lào ngay trong giai đoạn 2016-2017 nhằm đảm bảo mục tiêu năng suất đạt trên 4,0 tấn/ha.

Thứ hai, áp dụng công thức bón phân cân đối và khoa học: Hướng dẫn nông dân chuyển đổi từ tập quán bón phân tùy tiện sang quy trình bón 90 kg N + 90 kg P2O5 + 90 kg K2O cho mỗi hecta (tương đương khoảng 195 kg Urê + 530 kg Supe lân + 150 kg Kali clorua/ha). Quy trình bón phân cần chia làm 3 đợt: Bón lót 100% lân + 30% đạm + 50% kali; bón thúc đẻ nhánh ở thời điểm 2 đến 3 tuần sau cấy với 60% đạm; bón đón đòng với 10% đạm + 50% kali còn lại nhằm tăng tỷ lệ hạt chắc lên trên 85%.

Thứ ba, tăng cường quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và điều tiết thủy lợi: Ủy ban nhân dân xã Khổng Lào phối hợp cùng các hợp tác xã nông nghiệp tổ chức nạo vét hệ thống mương dẫn nước ruộng bậc thang, thực hiện chế độ tưới nông - phơi ruộng xen kẽ khi lúa đẻ nhánh rộ để hạn chế nhánh vô hiệu, đồng thời duy trì mực nước 3 đến 5 cm ở giai đoạn làm đòng và trỗ bông. Kiểm tra đồng ruộng định kỳ 7 ngày/lần để phòng trừ kịp thời sâu cuốn lá và rầy nâu vào các tháng cao điểm 3 và 4.

Thứ tư, xây dựng nhãn hiệu tập thể và chuỗi liên kết giá trị: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lai Châu cần chủ trì hỗ trợ địa phương xây dựng nhãn hiệu chứng nhận "Gạo đặc sản Tẻ Râu Phong Thổ", kết nối doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm với giá sàn cam kết tối thiểu 15.000 đồng/kg thóc, hoàn thành xây dựng chuỗi cung ứng khép kín trước quý IV năm 2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng và học thuật sâu sắc, đặc biệt phù hợp với các nhóm độc giả:

1. Kỹ sư nông học và cán bộ khuyến nông cơ sở: Nắm vững các chỉ số định lượng về liều lượng phân bón, mật độ và quy luật phát sinh sâu bệnh hại để trực tiếp tập huấn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật canh tác lúa đặc sản cho bà con nông dân vùng cao.
2. Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học: Sử dụng tài liệu làm dẫn chứng thực tế về thiết kế thí nghiệm Split-plot 2 nhân tố, phương pháp phân tích phương sai ANOVA bằng phần mềm IRRISTART 5 và cách đánh giá các chỉ tiêu sinh lý LAI, NUE trên cây lúa.
3. Nhà quản lý nông nghiệp và cơ quan hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Khai thác số liệu kinh tế và nông học để xây dựng đề án bảo tồn nguồn gen quý, mở rộng vùng sản xuất hàng hóa tập trung 30 đến 50 ha lúa Tẻ Râu tại Lai Châu.
4. Doanh nghiệp và Hợp tác xã nông nghiệp: Tham khảo quy trình kỹ thuật chuẩn nhằm đầu tư liên kết sản xuất lúa gạo chất lượng cao đạt chuẩn VietGAP hoặc canh tác hữu cơ bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Giống lúa Tẻ Râu có nguồn gốc từ đâu và có đặc tính nông học gì nổi bật? Giống lúa Tẻ Râu (Khẩu Chắp Hang) là giống lúa bản địa thuần túy tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, được Học viện Nông nghiệp Việt Nam phục tráng thành công năm 2012. Giống thuộc nhóm cảm ôn, gieo cấy được cả vụ xuân (120 đến 130 ngày) và vụ mùa (100 đến 110 ngày), hạt thóc có râu dài đặc trưng giúp chống chịu tốt với chim chuột phá hoại, phẩm chất cơm thơm, trắng và dẻo.

2. Tại sao người dân địa phương không nên tiếp tục cấy ở mật độ dày 50 đến 60 khóm/m2? Việc cấy quá dày trên 50 khóm/m2 theo tập quán cũ khiến các cá thể lúa cạnh tranh gay gắt về ánh sáng và dinh dưỡng, làm giảm số nhánh hữu hiệu chỉ còn dưới 5 nhánh/khóm và gia tăng tỷ lệ nhánh vô hiệu. Mật độ dày cũng tạo vi khí hậu ẩm ướt ở gốc lúa, khiến mức độ nhiễm sâu bệnh hại tăng mạnh, làm giảm năng suất nghiêm trọng.

3. Vì sao liều lượng phân đạm 90 kg N/ha lại đạt hiệu quả cao hơn mức 120 kg N/ha? Mức bón 90 kg N/ha đáp ứng đúng ngưỡng nhu cầu sinh lý của giống lúa bản địa phục tráng, giúp cây tạo số nhánh hữu hiệu tối đa (7,0 nhánh/khóm) và đạt năng suất 4,05 tấn/ha. Khi tăng lên 120 kg N/ha, cây lúa bị thừa đạm sinh dưỡng, thân mềm dễ đổ ngã, kéo dài thời gian chín thêm 3 đến 4 ngày và làm giảm tỷ lệ hạt chắc.

4. Nền phân bón lân và kali được áp dụng đồng bộ trong thí nghiệm là bao nhiêu? Thí nghiệm áp dụng nền phân bón lót đồng nhất cho tất cả các công thức là 90 kg P2O5 và 90 kg K2O cho mỗi hecta. Sự hiện diện đầy đủ của lân giúp bộ rễ phát triển sâu và đẻ nhánh khỏe, trong khi kali giúp cứng cây, tăng cường vận chuyển chất khô vào hạt và nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh hại.

5. Hiệu quả kinh tế của mô hình thâm canh tối ưu N4M3 thay đổi như thế nào so với canh tác truyền thống? Công thức N4M3 (90 kg N/ha kết hợp mật độ 45 khóm/m2) giúp nâng năng suất từ mức 1,8 - 2,3 tấn/ha lên 4,05 tấn/ha. Với mức giá thóc thương phẩm ổn định 13.000 đến 15.000 đồng/kg, mô hình mang lại tổng thu nhập trên 55 triệu đồng/ha, tăng thu nhập thuần cho người nông dân hơn 40% sau khi đã trừ toàn bộ chi phí phân bón và công lao động.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định chính xác công thức thâm canh tối ưu cho giống lúa Tẻ Râu vụ xuân tại Phong Thổ là mức bón 90 kg N/ha kết hợp mật độ cấy 45 khóm/m2 (N4M3).
• Năng suất thực thu đạt đỉnh 4,05 tấn/ha, tăng gấp 1,76 đến 2,25 lần so với năng suất canh tác quảng canh truyền thống của người dân địa phương.
• Động thái sinh trưởng đạt trạng thái cân bằng sinh lý lý tưởng với 7,0 nhánh hữu hiệu/khóm, chỉ số diện tích lá phát triển hợp lý và kiểm soát tốt các đối tượng sâu bệnh hại chính.
• Khẳng định giá trị kinh tế và khả năng thâm canh cao của nguồn gen lúa đặc sản bản địa sau phục tráng, xóa bỏ định kiến giống địa phương chỉ canh tác được ở mức quảng canh năng suất thấp.
• Luận văn cung cấp toàn diện cơ sở dữ liệu khoa học thực chứng để Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lai Châu hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác chuẩn.

Để phát huy tối đa giá trị của công trình nghiên cứu, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng xây dựng mô hình trình diễn khuyến nông 5 ha ngay trong vụ xuân tiếp theo và tiến hành quy hoạch vùng chuyên canh hàng hóa bền vững. Hãy liên hệ với cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương hoặc tác giả để tiếp nhận chuyển giao trọn vẹn quy trình kỹ thuật canh tác tiên tiến này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LẠI THỊ PHƯỢNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ CẤY VÀ LƯỢNG ĐẠM BÓN ĐẾN SINH TRƯỞNG VÀ NĂNG SUẤT GIỐNG LÚA TẺ RÂU (KHẨU CHẮP HANG) TẠI PHONG THỔ, LAI CHÂU Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Người hướng dẫn: PGS. Hà Thị Thanh Bình NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lại Thị Phượng i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Hà Thị Thanh Bình đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Canh tác học, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức UBND xã Khổng Lào huyện Phong Thổ tỉnh Lai Châu, Trung tâm Thực nghiệm và Đào tạo nghề đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lại Thị Phượng ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

v Danh mục bảng. vi Trích yếu luận văn .vii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu…………………….

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Những đóng góp mới. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên thế giới và Việt Nam. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên thế giới.

Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ở Việt Nam. Những nghiên cứu về lượng đạm bón trên thế giới và Việt Nam. Những nghiên cứu về lượng đạm bón trên thế giới. Một số kết quả nghiên cứu về lượng đạm bón ở Việt Nam.

Những nghiên cứu về mật độ cấy trên thế giới và Việt Nam. Những nghiên cứu về mật độ cấy trên thế giới .2 Những nghiên cứu về mật độ cấy ở Việt Nam. Những nghiên cứu kết hợp mật độ cấy và lượng đạm bón trong sản xuất lúa. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa địa phương tại Lai Châu.

Nội dung và phwuong pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế thí nghiệm. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp xác định.

Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của giống lúa Tẻ Râu. Ảnh hưởng tương tác của mật độ cấy và lượng đạm bón đến thời gian sinh trưởng của giống lúa Tẻ Râu.

Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến động thái tăng trưởng chiều cao và chiều cao cây của giống thí nghiệm. Ảnh hưởng của mật độ cấy, lượng đạm bón đến động thái đẻ nhánh của giống lúa Tẻ Râu. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến các chỉ tiêu sinh lý của giống lúa Tẻ Râu. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến chỉ số diện tích lá (LAI) của giống lúa Tẻ Râu.

Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến lượng chất khô tích lũy của giống lúa Tẻ Râu. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến mức độ sâu, bệnh hại của giống lúa Tẻ Râu trong vụ xuân. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống lúa Tẻ Râu. Ảnh hưởng của lượng đạm bón và mật độ cấy đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống lúa Tẻ Râu trong vụ xuân.

Ảnh hưởng tương tác giữa mật độ cấy và lượng đạm bón đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống lúa Tẻ Râu. Hiệu suất sử dụng đạm của giống lúa Tẻ Râu. Hiệu quả kinh tế. Kết luận và kiến nghị.

66 Tài liệu tham khảo. 69 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật CCCC Chiều cao cuối cùng CV% Hệ số biến động FAO Tổ chức Nông nghiệp - Lương thực Quốc tế LAI Chỉ số diện tích lá LSD 0,05 Sai số nhỏ nhất có ý nghĩa NHH Nhánh hữu hiệu NSLT Năng suất lý thuyết NSTT Năng suất thực thu NUE Hiệu suất sử dụng phân bón P1000 Khối lượng 1000 hạt TSC Tuần sau cấy v DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới .2: Sản xuất lúa gạo trên thế giới năm 2013 .3: Tình hình sản xuất lúa gạo của Việt Nam .5: Kết quả phân tích đất thí nghiệm .1: Sơ đồ bố trí thí nghiệm giống lúa Tẻ Râu vụ Xuân 2015 tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.1: Ảnh hưởng tương tác của mật độ cấy và lượng đạm bón đến thời gian sinh trưởng .2: Ảnh hưởng của lượng đạm bón và mật độ cấy đến động thái tăng trưởng chiều cao cây và chiều cao cây .3: Ảnh hưởng tương tác của lượng đạm bón và mật độ cấy đến động thái tăng trưởng chiều cao và chiều cao cây.4: Ảnh hưởng của lượng đạm bón và mật độ cấy đến động thái đẻ nhánh của giống Tẻ Râu .5: Ảnh hưởng tương tác của mật độ cấy và lượng đạm bón đến động thái đẻ nhánh.6: Ảnh hưởng của lượng đạm bón và mật độ cấy đến chỉ số diện tích lá của giống lúa Tẻ Râu .7: Ảnh hưởng tương tác của mật độ cấy và lượng đạm bón đến chỉ số diện tích lá .8: Ảnh hưởng của lượng đạm bón và mật độ cấy đến lượng chất khô tích lũy .9: Ảnh hưởng tương tác của mật độ cấy và lượng đạm bón đến lượng chất khô tích lũy .10: Ảnh hưởng tương tác cuả mật độ cấy và lượng đạm bón đến mức độ nhiễm sâu, bệnh hại .11: Ảnh hưởng của lượng đạm bón và mật độ cấy đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống Tẻ Râu .12: Ảnh hưởng tương tác của mật độ cấy và lượng đạm bón đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất. Hiệu suất sử dụng đạm của giống lúa Tẻ Râu.14: Hiệu quả kinh tế cuả giống lúa Tẻ Râu. 63 vi TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Lại Thị Phượng Tên Luận văn: Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến sinh trưởng và năng suất giống lúa Tẻ Râu (Khẩu Chắp Hang) tại Phong Thổ, Lai Châu.

Ngành: Khoa học Cây trồng Mã số: 60.10 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu này được tiến hành để xác định mật độ cấy và lượng đạm bón cho giống lúa Tẻ Râu trong vụ xuân tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu. Phương pháp nghiên cứu Thí nghiệm đồng ruộng hai nhân tố được thiết kế theo kiểu Split - plot với 3 lần nhắc lại. Nhân tố ô lớn là các mức đạm bón: N1: 0 kg N; N2: 30 kg N; N3: 60 kg N; N4: 90 kg N, N5: 120 kg N/ha. Nhân tố ô nhỏ là 3 mật độ cấy khác nhau: M1: 35 khóm/m2, M2: 40 khóm/m2, M3: 45khóm/m2.

Nghiên cứu đã tiến hành thu thập các nhóm chỉ tiêu: sinh trưởng và sinh lý: thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số nhánh, chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy chất khô, ii) mức độ nhiễm sâu, bệnh hại, iii) các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất: số bông/m2, số hạt/bông, khối lượng 1000 hạt và năng suất của của giống thí nghiệm. Kết quả nghiên cứu chính và kết luận Kết quả nghiên cứu cho thấy: Tăng lượng đạm bón làm tăng chỉ số diện tích lá, tăng khả năng tích lũy chất khô, số hạt/bông, khối lượng 1000 hạt, mức độ sâu, bệnh hại và năng suất của giống thí nghiệm. Ngược lại, khi tăng mật độ cấy đã làm giảm số nhánh hữu hiệu/khóm, số hạt chắc/bông nhưng tăng chỉ số diện tích lá, tăng lượng chất khô tích lũy, số bông/m2, mức độ sâu, bệnh hại và năng suất. Khi tăng mật độ cấy đồng thời tăng lượng đạm bón đến mức 90 kg N/ha đã làm tăng yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống thí nghiệm, tuy nhiên khi tăng lượng đạm bón đến mức 120 kg N/ha kết hợp với tăng mật độ cấy đã làm giảm năng suất.

Kết quả thí nghiệm đồng ruộng cho thấy năng suất của giống lúa Tẻ Râu cao nhất trong vụ xuân ở công thức bón 90 kg N/ha, cấy ở mật độ 45 khóm/m2 (N4M3) là 4,05 tấn/ha. vii THESIS ABSTRACT Master candidate: Lai Thi Phuong Thesis title: Effect of planting density and nitrogen application levels on growth and yield of Te Rau rice in Phong Tho, Lai Chau. Major: Crop Science Code: 60.10 Educational organization:Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives This study was conducted to detemine the effect of planting density and nitrogen application levels on growth and yield of Te Rau rice in Phong Tho, Lai Chau. Materials and Methods The field experiment was a split-plot design with three replications.

The main factor consisted of five nitrogen levels: N1: 0 kg N; N2: 30 kg N; N3: 60 kg N; N4: 90 kg N/ha, N5: 120 kg N/ha. The sub-factor consisted of three planting density levels: M1: 35 hill/m2, M2: 40 hill/m2, M3: 45 hill/m2 in Spring cropping seasons in Lai Chau. Data were collected for growth duration, plant height, some branches, leaf area index, dry matter accumulation, pests and diseases, number of panicles/m2, number of grains/panicle, 1000 grain weight and grain yield.