Năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông dưới tác động của các yếu tố xã hội

Luận án tiến sĩ nghiên cứu năng lực tiếng pháp của học sinh trung học phổ thông dưới tác động của một số nhân tố xã hội nghiên, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Nga
• Người hướng dẫn: GS. Đỗ Việt Hùng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông dưới tác động của một số nhân tố xã hội: Nghiên cứu trường hợp trường chuyên Hà Nội Amsterdam và trường Chu Văn An
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về năng lực ngôn ngữ
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về năng lực tiếng Pháp
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về đánh giá năng lực ngôn ngữ
• 1.5. Tình hình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực ngoại ngữ
• 1.6. Một số vấn đề lí thuyết ngôn ngữ học xã hội liên quan cách tiếp cận đề tài luận án
• 1.7. Khái niệm Khung mô tả năng lực ngôn ngữ
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ TẢ NĂNG LỰC TIẾNG PHÁP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (Trường hợp trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam và trường THPT Chu Văn An)
• 2.1. Mô tả mẫu
• 2.2. Đặc trưng cá nhân
• 2.3. Đặc trưng gia đình
• 2.4. Năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông theo các kĩ năng
• 2.5. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG NHÂN TỐ XÃ HỘI ẢNH HƯỞNG ĐẾN NĂNG LỰC TIẾNG PHÁP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (Trường hợp trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam và trường THPT Chu Văn An)
• 3.1. Đặc điểm cá nhân
• 3.2. Sự ảnh hưởng của nhân tố thời điểm bắt đầu học ngoại ngữ đến năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• 3.3. Sự ảnh hưởng của nhân tố động cơ, thái độ của học sinh đến năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• 3.4. Sự tác động của nhân tố trải nghiệm cá nhân đến năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• 3.5. Đặc điểm gia đình
• 3.6. Sự tác động của nhân tố gia đình có người biết tiếng Pháp ảnh hưởng đến năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• 3.7. Sự tác động của nhân tố định hướng gia đình đối với năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• 3.8. Đặc điểm văn hoá-xã hội
• 3.9. Sự tác động của yếu tố công nghệ thông tin đối với năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• 3.10. Sự tác động của nhân tố điều kiện xã hội đối với năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• 3.11. Sự tác động của yếu tố cơ hội việc làm đối với năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• 3.12. Sự tác động của nhân tố giao tiếp xã hội với người nước ngoài đối với năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về năng lực tiếng Pháp của học sinh THPT

Năng lực tiếng Pháp của học sinh THPT là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Việc học tiếng Pháp không chỉ giúp học sinh tiếp cận tri thức mà còn mở ra cơ hội nghề nghiệp trong tương lai. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy năng lực tiếng Pháp của học sinh còn hạn chế. Theo nghiên cứu, nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc sử dụng tiếng Pháp trong giao tiếp hàng ngày. Điều này đặt ra câu hỏi về các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến năng lực này. Các yếu tố như môi trường học tập, gia đình và văn hóa xã hội có thể tác động mạnh mẽ đến việc học và sử dụng tiếng Pháp của học sinh. Đặc biệt, trường chuyên Hà Nội Amsterdam và trường Chu Văn An là hai trường có chương trình giảng dạy tiếng Pháp nổi bật, nhưng kết quả học tập vẫn chưa đạt yêu cầu mong đợi.

1.1. Tình hình học tập tiếng Pháp tại Hà Nội

Tình hình học tập tiếng Pháp tại Hà Nội cho thấy sự quan tâm của học sinh đối với ngôn ngữ này. Tuy nhiên, sự cạnh tranh với các ngoại ngữ khác như tiếng Anh đã khiến tiếng Pháp dần mất đi vị thế. Nhiều học sinh không có động lực học tập, dẫn đến kết quả học tập không cao. Theo khảo sát, chỉ một phần nhỏ học sinh đạt được chứng chỉ tiếng Pháp quốc tế. Điều này cho thấy cần có những biện pháp cải thiện chất lượng dạy và học tiếng Pháp trong các trường học.

1.2. Đánh giá năng lực tiếng Pháp của học sinh

Đánh giá năng lực tiếng Pháp của học sinh THPT cho thấy nhiều em gặp khó khăn trong các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Các yếu tố như động cơ học tập, thái độ đối với tiếng Pháp và sự hỗ trợ từ gia đình có ảnh hưởng lớn đến kết quả học tập. Nghiên cứu chỉ ra rằng học sinh có gia đình có người biết tiếng Pháp thường có năng lực tốt hơn. Điều này nhấn mạnh vai trò của môi trường gia đình trong việc hình thành năng lực ngôn ngữ.

II. Các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến năng lực tiếng Pháp

Các yếu tố xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực tiếng Pháp của học sinh. Những yếu tố này bao gồm đặc điểm cá nhân, gia đình và văn hóa xã hội. Đặc điểm cá nhân như động cơ học tập và thái độ đối với tiếng Pháp có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập. Gia đình cũng là một yếu tố quyết định, khi có người biết tiếng Pháp trong gia đình, học sinh thường có xu hướng học tốt hơn. Bên cạnh đó, văn hóa xã hội và điều kiện sống cũng tác động đến việc học tiếng Pháp. Những học sinh sống trong môi trường có nhiều cơ hội giao tiếp với người nói tiếng Pháp thường có năng lực tốt hơn.

2.1. Đặc điểm cá nhân

Đặc điểm cá nhân của học sinh như động cơ học tập và thái độ đối với tiếng Pháp có ảnh hưởng lớn đến năng lực ngôn ngữ. Học sinh có động lực cao thường có kết quả học tập tốt hơn. Nghiên cứu cho thấy những em có niềm đam mê với tiếng Pháp thường tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa liên quan đến ngôn ngữ này, từ đó nâng cao kỹ năng của mình. Ngược lại, những học sinh thiếu động lực thường gặp khó khăn trong việc học và sử dụng tiếng Pháp.

2.2. Ảnh hưởng của gia đình

Gia đình là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng lực tiếng Pháp của học sinh. Những học sinh có gia đình có người biết tiếng Pháp thường có lợi thế hơn trong việc học tập. Sự hỗ trợ từ gia đình, như việc tạo điều kiện cho con em tham gia các lớp học tiếng Pháp hoặc các hoạt động giao lưu văn hóa, có thể giúp nâng cao năng lực ngôn ngữ. Nghiên cứu cho thấy rằng sự định hướng của gia đình cũng có tác động lớn đến quyết định học tiếng Pháp của học sinh.

III. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực tiếng Pháp

Để nâng cao năng lực tiếng Pháp của học sinh THPT, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà trường, gia đình và xã hội. Trường học cần cải thiện chương trình giảng dạy, tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa liên quan đến tiếng Pháp. Gia đình cũng cần đóng vai trò tích cực trong việc hỗ trợ con em học tập. Bên cạnh đó, xã hội cần tạo ra nhiều cơ hội giao tiếp với người nói tiếng Pháp, từ đó giúp học sinh nâng cao kỹ năng ngôn ngữ của mình.

3.1. Cải thiện chương trình giảng dạy

Chương trình giảng dạy tiếng Pháp cần được cải thiện để phù hợp với nhu cầu thực tế của học sinh. Cần chú trọng đến việc phát triển các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết một cách đồng bộ. Các hoạt động học tập cần được thiết kế để khuyến khích sự tham gia của học sinh, từ đó nâng cao động lực học tập. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng có thể giúp học sinh tiếp cận với nguồn tài liệu phong phú và đa dạng hơn.

3.2. Tăng cường sự hỗ trợ từ gia đình

Gia đình cần đóng vai trò tích cực trong việc hỗ trợ con em học tiếng Pháp. Các bậc phụ huynh có thể tạo điều kiện cho con em tham gia các lớp học bổ trợ hoặc các hoạt động giao lưu văn hóa. Sự quan tâm và định hướng của gia đình sẽ giúp học sinh có động lực hơn trong việc học tập. Ngoài ra, việc tạo ra môi trường giao tiếp tiếng Pháp tại nhà cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực ngôn ngữ của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Việt Nam là quốc gia đang trên đường phát triển và hội nhập quốc tế. Điều đó có tác động đến mọi lĩnh vực kinh tế xã hội của đất nước, trong đó có nền giáo dục.

Để giáo dục Việt Nam có thể hội nhập với giáo dục của các nước trên thế giới, vươn tầm quốc tế, Đảng và Nhà nước ta đã thực hiện các quyết sách mạnh mẽ nhằm thúc đẩy việc học ngoại ngữ trong nhà trường. Bởi lẽ ngoại ngữ được xem như là chìa khoá để phát triển của một quốc gia, là công cụ bắt buộc phải có để làm việc trong môi trường toàn cầu hóa, là phương tiện tốt nhất để tiếp cận với tri thức hiện đại. Hiểu được tầm quan trọng của việc học ngoại ngữ, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã ban hành Đề án Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020 với mục tiêu là đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong các trường và biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, hiện nay theo đánh giá chung, khả năng ngoại ngữ của người Việt còn hạn chế.

Việc trang bị cho mình một thứ tiếng nước ngoài để đáp ứng xu thế hội nhập và trở thành công dân toàn cầu còn mang tính tự phát. Ngoài những vấn đề thuộc về chính sách và nhu cầu xã hội, chúng tôi cho rằng việc học ngoại ngữ cũng như hiệu quả và chất lượng đạt được của nó còn phụ thuộc vào rất nhiều nhân tố, trong đó có nhân tố xã hội. Tuy nhiên cho đến nay, gần như chưa có công trình nghiên cứu nào về sự ảnh hưởng của các nhân tố xã hội đối với kết quả học ngoại ngữ nói chung và tiếng Pháp nói riêng của học sinh Việt Nam. Đây được xem là một hướng nghiên cứu mới góp phần hiện thực hóa mục tiêu mà Bộ GD&ĐT đã đề ra là nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ ở tất cả các cấp học.

Đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong nhà trường mà Bộ GD&ĐT đề ra được xem là mục tiêu chung cho tất cả các ngoại ngữ đang 1 luan an được giảng dạy trong hệ thống giáo dục phổ thông nước ta. Tuy nhiên mỗi ngoại ngữ lại có đặc thù riêng. Tiếng Anh đã trở thành ngôn ngữ toàn cầu và là ngoại ngữ số một trên thế giới và ở Việt Nam. Ngoại ngữ này được giảng dạy phổ biến trong tất cả các trường học và được sử dụng rộng rãi trong đời sống văn hóa xã hội.

Một số ngoại ngữ khác cũng đang khá phát triển ở nước ta hiện nay như tiếng Tây Ba Nha, tiếng Đức, tiếng Nhật v. tuy nhiên đó lại không phải là thực trạng đối với tiếng Pháp. Tác giả Vương Toàn (2013) có cùng quan điểm như vậy khi cho rằng: “Chúng ta có thể giải thích thực trạng hiện nay một phần bởi sự bùng nổ tiếng Anh trong thời đại toàn cầu hóa. Nhưng so với các ngoại ngữ khác, một câu hỏi được đặt ra: tại sao tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Hàn và cả tiếng Đức, tiếng Tây Ban Nha v.

lại có sự phát triển tương đối ở Việt Nam? Và tại sao đây không phải là trường hợp cho tiếng Pháp”. Thực tế cho thấy, từ khi nước ta gia nhập cộng đồng Pháp ngữ vào năm 1970, tiếng Pháp không ngừng được quan tâm và giảng dạy. Là một trong 88 thành viên chính thức của Cộng đồng Pháp ngữ, song hiện nay chúng ta đang phải đối mặt với một thực tế đó là tiếng Pháp đang mất dần vị thế ở nước ta, chất lượng và kết quả học tập ngoại ngữ này chưa xứng tầm. Đây cũng là vấn đề được Chính phủ hai nước thảo luận khá nhiều nhằm tháo gỡ các khó khăn hiện nay và thúc đẩy công tác giảng dạy tiếng Pháp, tăng quy mô, số lượng học sinh tiếng Pháp ở Việt Nam.

Năm 2019, trong buổi làm việc với đại diện Bộ GD&ĐT Việt Nam, Đại sứ Bertrand Lortholary khẳng định chủ trương này là quyết tâm chính trị của Chính phủ Pháp và được hai nước quan tâm phát triển như là một lĩnh vực hợp tác tốt đẹp nhất trong mối quan hệ hợp tác ngoại giao giữa hai nước. Chúng tôi cho rằng để khôi phục lại vị thế cho tiếng Pháp cũng như là việc dạy và học có hiệu quả ngoại ngữ này ở Việt Nam, một đất nước đang trên đà phát triển về mọi phương diện, nhân tố xã hội giữ vai trò hết sức quan trọng. Tuy nhiên cho đến nay, chưa có 2 luan an công trình nghiên cứu tổng thể nào về các nhân tố xã hội ảnh hưởng đến năng lực tiếng Pháp của người học nói chung và của học sinh nói riêng tại nước ta cũng như trên thế giới. Như vậy luận án thực hiện việc nghiên cứu các nhân tố xã hội ảnh hưởng đến việc học tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông là yêu cầu hết sức quan trọng và cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

Điểm lại các công trình nghiên cứu đã công bố trước luận án này chúng tôi nhận thấy đã có khá nhiều công trình đề cập đến tầm quan trọng của việc học ngoại ngữ, thảo luận về phương pháp giảng dạy từng ngoại ngữ, từng kĩ năng cụ thể. Bên cạnh đó cũng có khá nhiều các công trình nghiên cứu về năng lực ngoại ngữ nói chung và năng lực tiếng Pháp nói riêng, song đều là các nghiên cứu để phục vụ cho phương pháp giảng dạy hay kiểm tra đánh giá ngoại ngữ. Việc tìm hiểu về năng lực ngoại ngữ trong mối quan hệ với các nhân tố xã hội thì gần như chưa có. Nói cách khác những công trình này đều tiếp cận quá trình dạy và học ngoại ngữ từ góc độ ngôn ngữ học và giáo dục học.

Tuy nhiên chưa có công trình nào quan tâm đến vai trò, hay tác động của các yếu tố xã hội đối với việc phát triển năng lực ngoại ngữ. Đây là một sự thiếu vắng đáng tiếc vì thực tiễn dạy và học ngoại ngữ khẳng định rằng các nhân tố xã hội có tác động không nhỏ đến quá trình hình thành và phát triển năng lực ngoại ngữ ở người học, nhất là trong bối cảnh xã hội có sự cạnh tranh gay gắt giữa các ngoại ngữ như hiện nay. Vì những lí do đó chúng tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu Năng lực tiếng Pháp của học sinh trung học phổ thông dưới tác động của một số nhân tố xã hội: Nghiên cứu trường hợp trường chuyên Hà Nội Amsterdam và trường Chu Văn An theo cách tiếp cận ngôn ngữ học xã hội. Đây là một cách tiếp cận mới và cần thiết vì qua đó chúng ta xác định được những đường lối chính sách, ứng xử xã hội hợp lí để đạt được mục tiêu mà chính phủ hai nước đề ra.

MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2. Mục đích nghiên cứu Thông qua việc tìm hiểu năng lực tiếng Pháp thực tế của học sinh THPT ở một số trường chuyên ở Hà Nội và làm sáng tỏ tác động của một số nhân tố xã hội tới năng lực đó ở học sinh, luận án hướng đến mục đích giúp nâng cao năng lực tiếng Pháp cho học sinh và tìm lại vị thế của ngoại ngữ này trong hệ thống giáo dục cũng như trong đời sống xã hội ở nước ta. Ngoài ra kết quả nghiên cứu của luận án còn góp phần vào việc hoạch định chính sách ngoại ngữ phù hợp ở Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận án đặt ra các câu hỏi nghiên cứu chính sau đây: 1/ Năng lực tiếng Pháp thực tế của học sinh THPT lớp chuyên và song ngữ tiếng Pháp ở Hà Nội như thế nào ? 2/ Các nhân tố xã hội nào ảnh hưởng đến năng lực tiếng Pháp của học sinh THPT lớp song ngữ và chuyên Pháp tại Hà Nội ? 2.

Giả thuyết nghiên cứu Để trả lời hai câu hỏi nghiên cứu trên, chúng tôi đưa ra các giả thuyết nghiên cứu như sau: 1/ Năng lực thực tế của học sinh THPT khối lớp song ngữ và chuyên Pháp tại Hà Nội đáp ứng được yêu cầu của Bộ GD&ĐT. 2/ Các nhân tố xã hội (cá nhân, gia đình, văn hóa-xã hội) có ảnh hưởng đáng kể đến việc hình thành và phát triển năng lực tiếng Pháp của học sinh THPT khối lớp song ngữ và chuyên Pháp tại Hà Nội. Nhiệm vụ nghiên cứu Luận án hướng tới nhiệm vụ giải quyết các vấn đề sau: 1/ Nghiên cứu các mô hình lí thuyết liên quan đến luận án. 4 luan an - Hệ thống hóa lí thuyết về ngôn ngữ học xã hội: năng lực ngôn ngữ, năng lực giao tiếp, biến ngôn ngữ, biến xã hội và mối quan hệ giữa biến ngôn ngữ và biến xã hội; - Lí thuyết về khung mô tả năng lực ngôn ngữ: khung tham chiếu Châu Âu và khung năng lực ngoại ngữ Việt Nam.

2/ Khảo sát thực trạng năng lực tiếng Pháp của học sinh THPT lớp chuyên và song ngữ ở Hà Nội. 3/ Chỉ ra được các nhân tố xã hội ảnh hưởng đến năng lực tiếng Pháp của học sinh THPT lớp chuyên và song ngữ ở Hà Nội. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là các nhân tố xã hội ảnh hưởng đến năng lực tiếng Pháp của các em học sinh THPT lớp song ngữ và chuyên ở Hà Nội.

Phạm vi nghiên cứu 3. Phạm vi nghiên cứu về không gian Hà Nội được chọn làm địa bàn khảo sát của luận án bởi lẽ đây được xem là một trong những thành phố lớn của Việt Nam có số lượng trường dạy tiếng Pháp ở hệ THPT nhiều nhất so với cả nước. Cụ thể có sáu trường, trong đó có năm trường theo hệ thống giáo dục Việt nam (THPT Chuyên Ngữ, THPT Chu Văn An, THPT chuyên Amsterdam, THPT Chuyên Nguyễn Huệ - Hà Đông, THPT Sơn Tây) và một trường theo hệ thống giáo dục của Pháp (THPT Quốc tế Pháp Alexandre Yersin). Hà Nội cũng là thành phố luôn đi đầu trong việc thực hiện các chính sách đổi mới giáo dục của Bộ GD&ĐT.

Học sinh trên địa bàn Hà Nội được xem như là có mọi điều kiện (xã hội, trường lớp, gia đình v.) tốt nhất cả nước. Đây được xem là nhân tố vô cùng quan trọng trong việc học tập nói chung và học ngoại ngữ nói riêng. 5 luan an Hệ thống các trường THPT có tiếng Pháp là ngoại ngữ 1 ở Hà Nội được đánh giá là không đồng đều về trình độ tiếng Pháp cũng như về điều kiện giảng dạy và học tập.