Chương 1: Cơ sở lý luận về năng lực thực thi công vụ của công chức cấp xã là người dân tộc thiểu số Chương 2: Thực trạng năng lực thực thi công vụ của công chức cấp xã là người dân tộc thiểu số tại huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao năng lực thực thi công vụ của công chức cấp xã là người dân tộc thiểu số tại huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu 10 e Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC THỰC THI CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC CẤP XÃ LÀ NGƢỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. Lý luận chung về công chức cấp xã là ngƣời dân tộc thiểu số 1. Khái niệm công chức cấp xã là người dân tộc thiểu số - Khái niệm công chức Khái niệm công chức thường được hiểu khác nhau ở các quốc gia. Việc xác định ai là công chức thường do các yếu tố sau quyết định: hệ thống thể chế chính trị; hệ thống thể chế hành chính; tính truyền thống; sự phát triển kinh tế - xã hội và các yếu tố văn hoá của quốc gia đó.
Ở nước ta Luật Cán bộ, công chức năm 2008 ra đời là một văn bản có giá trị pháp lý cắt nghĩa được rõ ràng hơn về khái niệm công chức. Theo đó “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội (gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”[17]. Tóm lại, công chức gắn với cơ chế tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh. 11 e - Khái niệm công chức cấp xã Theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008, khái niệm công chức cấp xã được hiểu như sau: “Công chức cấp xã là những người được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”[17].
Theo Khoản 3, Điều 61 Luật Cán bộ, công chức năm 2008, công chức cấp xã bao gồm các chức danh sau đây: Trưởng Công an; Chỉ huy trưởng Quân sự; Văn phòng - thống kê; Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); Tài chính - kế toán; Tư pháp - hộ tịch; Văn hóa - xã hội. Như vậy, công chức cấp xã được hiểu là những người được tuyển dụng vào ngạch, giữ một chức danh chuyên môn theo quy định của pháp luật thuộc UBND cấp xã, thuộc biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước, có trách nhiệm giúp UBND cấp xã QLNN trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội tại địa phương. Trong luận văn này, nội hàm khái niệm công chức cấp xã được hiểu theo khái niệm công chức cấp xã quy định trong Luật Cán bộ, công chức 2008. - Khái niệm công chức cấp xã là người DTTS DTTS là khái niệm chỉ các cộng đồng tộc người không phải đa số trong một quốc gia.
Ở Việt Nam, theo cách phân loại hiện nay có 54 thành phần dân tộc, trong đó có người Kinh được xem là cư dân đa số, 53 tộc người còn lại được xem là cư dân thiểu số. Thiểu số hay đa số là xem xét trên phạm vi toàn quốc, bởi một tộc người này được xem là thiểu số khi xét trên phạm vi toàn quốc, nhưng ở một địa phương có khi lại là đa số. Mặc dù hiện nay đã có quy định thống nhất gọi là DTTS, nhưng cách gọi dân tộc ít người vẫn không bị hiểu khác đi về nội dung. 12 e Tại Khoản 2 Điều 4 Nghị định số 05/2011/NĐ – CP về công tác dân tộc của Chính phủ ban hành ngày 14 tháng 01 năm 2011, DTTS được hiểu như sau: “Dân tộc thiểu số là những dân tộc có số dân ít hơn so với dân tộc đa số trên phạm vi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Từ những phân tích như trên, tác giả luận văn quan niệm về công chức cấp xã là người DTTS như sau: Công chức cấp xã là người DTTS là những người được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc UBND cấp xã, có thành phần xuất thân từ các DTTS Việt Nam. Đặc điểm của công chức cấp xã là người dân tộc thiểu số Ngoài những đặc điểm chung của công chức cấp xã, công chức cấp xã là người DTTS có những đặc điểm riêng biệt: Thứ nhất, công chức cấp xã là người DTTS chủ yếu là những người xuất thân từ địa phương và sinh sống tại địa phương đó. Họ trực tiếp tham gia sản xuất cùng với gia đình đồng thời tham gia thực hiện QLNN tại địa phương. Đội ngũ công chức cấp xã của các tỉnh miền núi hiện nay chủ yếu là người DTTS – đây là nguồn lực nội sinh rất quan trọng và dồi dào ở miền núi.
Chính vì vậy để bộ máy chính quyền cơ sở hoạt động được là sự phấn đấu và sự cố gắng của các DTTS tại địa phương tham gia vào hoạt động QLNN. Thứ hai, công chức cấp xã là người DTTS am hiểu sâu sắc về phong tục, tập quán của dân tộc mình và phong tục, tập quán của các dân tộc khác trong địa phương. Vì vậy, chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các phong tục, tập quán đó. Mỗi dân tộc đều có phong tục, tập quán riêng và những thói quen, tâm lý đó đã ảnh hưởng ít nhiều đến cách làm việc của đội ngũ công chức là người DTTS.
Thứ ba, công chức cấp xã là người DTTS dễ tạo được lòng tin, uy tín với đồng bào DTTS tại địa phương. Công chức cấp xã là người DTTS có 13 e thành phần xuất thân từ địa phương, mặc khác có mối quan hệ dòng tộc trong cộng đồng cho nên khi triển khai thực thi công việc hay tuyên truyền phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước được đồng bào tin tưởng. Thực tế tại các địa phương cho thấy khi một dòng tộc có con cháu làm việc tại UBND xã thì người đó có uy tín và ảnh hưởng tích cực đối với cả dòng tộc và người dân tại các bản, làng. Thứ tư, một số công chức cấp xã là người DTTS còn chậm thích ứng đối với sự thay đổi hơn so với công chức là người Kinh.
Đội ngũ công chức người DTTS họ xuất thân từ hoàn cảnh khó khăn về mặt kinh tế của gia đình, trong quá trình học tập từ bé đến lớn họ không có điều kiện học tập tốt, không được tiếp xúc với các phương tiện thông tin đại chúng. Được học trong các trường Đại học, hay các trường chuyên nghiệp chủ yếu theo diện ưu tiên, cử tuyển cho nên họ không có sự đột phá trong thay đổi nhận thức, tư duy để đáp ứng với sự thay đổi của thế giới xung quanh. Vị trí, vai trò của công chức cấp xã là người dân tộc thiểu số Công chức cấp xã là người DTTS có một vị trí, vai trò quan trọng trong chính quyền cấp xã nói riêng và trong hệ thống chính trị cơ sở nói chung: Thứ nhất, công chức cấp xã là người DTTS triển khai, áp dụng, hướng dẫn các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đến người dân. Các hoạt động này mang tính thừa hành, thực thi, áp dụng trực tiếp các quy định của pháp luật tại địa phương.
Sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của các xã là nơi biểu hiện tính hiệu quả của chủ trương, chính sách cấp trên đề ra. Thứ hai, Công chức cấp xã là người DTTS giữ vai trò trực tiếp chăm lo đời sống cho người dân địa phương, gắn kết các mối quan hệ hài hòa của người dân. Nhìn từ thực tiễn cho thấy cộng đồng làng, xã là nơi gắn kết người 14 e dân bền vững. Làng, xã là nơi diễn ra hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người dân.
Công chức cấp xã là người DTTS là những người hiểu được sâu sắc văn hóa này là cầu nối và điều tiết các mối quan hệ giữa tình làng, nghĩa xóm, dòng tộc, tạo sự đồng thuận trong dân cư. Thứ ba, công chức cấp xã là người DTTS có vai trò quan trọng trực tiếp trong việc thực hiện các nhiệm vụ do chính quyền cấp trên giao. Các nhiệm vụ này thường gắn với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đội ngũ công chức này chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao và phát hiện những khó khăn, vướng mắc, tháo gỡ những khó khăn tại địa phương để thực hiện nhiệm vụ được giao tốt hơn, đồng thời cũng là chính là người phản hồi lại cấp trên để nhận được sự hỗ trợ trong giải quyết công việc.
Thứ tư, công chức cấp xã là người DTTS góp phần giữ vững ổn định hệ thống chính trị cơ sở. Tại các chính quyền cấp xã của các tỉnh miền núi có đường biên giới, vùng sâu, vùng xa dễ bị kẻ xấu lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân địa phương nhằm mục đích chống phá Đảng, Nhà nước. Chính vì vậy, đội ngũ công chức này có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, vận động cộng đồng dân cư tại địa phương ổn định sản xuất, sinh hoạt, tránh sự lôi kéo vi phạm pháp luật của kẻ xấu. Đây cũng chính là mục tiêu mà Đảng, Nhà nước ta hiện nay cần tăng cường đội ngũ cán bộ, công chức có năng lực làm việc tại các chính quyền cơ sở vùng núi, vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số.
Nhiệm vụ của công chức cấp xã là người dân tộc thiểu số Hiện nay chưa có văn bản pháp lý nào quy định cụ thể về nhiệm vụ của công chức cấp xã là người DTTS.