CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Một số khái niệm cơ bản Năng lực là những khái niệm phức tạp và đa nghĩa, nhưng định nghĩa của chúng trong các nghiên cứu khác nhau liên quan đến khả năng thực hành một cách an toàn, hiệu quả và chuyên nghiệp. Do đó, năng lực bao gồm một tập hợp các kỹ năng liên quan đến kiến thức và đặc điểm cho phép một người thực hiện một nhiệm vụ hoặc hoạt động trong một nhiệm vụ hoặc nhiệm vụ cụ thể (7). Các kỷ năng thuộc năng lực quản lý gồm: Định hướng chiến lược, Xây dựng dựng chính sách, Lập kế hoạch, Quản lý nhân sự , quản lý tài chính, quản lý thông tin, kiểm tra giám sát, quản lý chất lượng, quản lý trang thiết bị, cơ sở ha tầng, xử lý khủng hoảng, pháp luận và đạo đức. Quản lý: Là một nghệ thuật đạt được các mục tiêu đã đặt ra bằng cách chỉ đạo, điều hành, phối hợp và chỉ đạo các hoạt động của những người khác.
Một nhà quản lý giỏi cần phải biết sử dụng kịp thời các nguồn lực về con người, vật lực và tài chính một cách hiệu quả nhất để đạt được mục tiêu của tổ chức mình (3). Cán bộ quản lý: Làngười đóng vai trò dẫn dắt trong một tổ chức nhất định, đứng đầu với một vị trí cụ thể và chịu trách nhiệm toàn bộ về hệ thống phụ trách (3). Khái niệm về năng lực quản lý: được đề cập trong nhiều y văn khác nhau. Năng lực quản lý là một tập hợp các kiến thức, kỹ năng, hành vi và thái độ tốt mà người quản lý cần có trong các công việc quản lý khác nhau và trong các tổ chức khác nhau (3).
Khung năng lực: là Kiến thức, kỹ năng, thái độ và các đặc điểm cá nhân cần thiết để làm tốt công việc. Khung năng lực cho các nhà quản lý chăm sóc sức khỏe các cấp nhằm để xác định các yêu cầu cụ thể đối với năng lực qủan lý theo Thông tư của Bộ Y tế về Tiêu chuẩn chức danh lãnh đạo Quản lý và quản lý các đơn vị quản lý nhà nước, đơn vị hành chính sự nghiệp trực thuộc Bộ Y tế. Khung năng lực này là một trong những phương tiện quản lý nguồn nhân lực một cách khoa học, giúp định 6 hướng những tố chất, năng lực cần có ở cán bộ quản lý nhằm thúc đẩy nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe nhân dân. Khung năng lực dùng làm kim chỉ nam cho định hướng xây dựng chương trình đào tạo, đào tạo quản lý cho tất cả các nhà quản lý chăm sóc sức khỏe ở tất cả các cấp (8).2 Khung năng lực quản lý: Nhiều tổ chức y tế và các nhà nghiên cứu chăm sóc sức khỏe đã phát triển các mô hình để đo lường khả năng quản lý của CBQL.
Các nhà nghiên cứu đại học cũng đang cố gắng xác định kiến thức, thái độ và thực hành cần thiết để quản lý hiệu quả các dịch vụ y tế bằng cách sử dụng các phương pháp phân tích nguyên nhân gốc rễ và các bên liên quan. Các mô hình năng lực gồm một danh mục các năng lực bao gồm việc quan sát hiệu suất của nhân viên trong các lĩnh vực cụ thể. Mô hình này cung cấp cho nhân viên những kỹ năng cần thiết để cải thiện công việc. Mô hình này phân tích khoảng trống kỹ năng trong công việc và so sánh khả năng sẵn có với các kỹ năng cần thiết được xác định bằng phương pháp định tính (phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, khảo sát định lượng bằng bảng câu hỏi) (9).
Chìa khóa để xác định năng lực là cần phải xác định các tình huống mà các nhà lãnh đạo cần năng lực để quản lý các dịch vụ y tế. Tuy nhiên, các quyết định về năng lực chăm sóc sức khỏe hiện tại được thực hiện theo một cách hoàn toàn khác. Có những năng lực được xác định dựa trên kinh nghiệm của nhà nghiên cứu trong việc tuyển dụng người quản lý. Có những năng lực được xác định với sự trợ giúp của các phương tiện từ tài liệu và được chuẩn hóa bởi ý kiến của các chuyên gia trong một lĩnh vực kiểm soát cụ thể.
Có những năng lực được xác định chỉ dựa trên ý kiến của chuyên gia trong một lĩnh vực kiểm soát cụ thể (10). Phần này mô tả các cách khác nhau để xác định khả năng quản lý trong các bối cảnh khác nhau. Các nghiên cứu đã được thực hiện trên khắp thế giới để xác định năng lực quản lý của các nhà quản lý chăm sóc sức khỏe bằng cách sử dụng các kỹ thuật nghiên cứu định lượng và định tính. Có nghiên cứu chỉ điều tra nghiên cứu định tính, nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng thuần túy, nghiên cứu kết hợp cả hai phương pháp.
7 Một nghiên cứu gần đây ở Iran đã xác định các kỹ năng cần thiết cho các nhà quản lý bệnh viện. Trong nghiên cứu này, phương pháp thu thập thông tin định tính chỉ được áp dụng cho các nhàquản lý bệnh viện ở nhiều vị trí khác nhau. Kết quả cho thấy tám nhóm năng lực đã được xác định: thông tin / truyền thông, quản lý cơ sở hạ tầng và thiết bị, kỹ năng quản lý, kỹ năng tạo động lực, giải quyết vấn đề, đạo đức và pháp luật, chủ yếu là quản lý tài sản chuyên nghiệp (11). Một cuộc khảo sát nhằm so sánh năng lực quản lý của các nhà quản lý bệnh viện công và tư năm 2016.
Cuộc khảo sát này áp dụng các cuộc khảo sát tự quản lý sử dụng các phương pháp thu thập thông tin định lượng và các nhóm chức năng cho các nguồn lực như quản lý nguồn lực, quản lý cung cấp dịch vụ, kỹ năng mềm và lập kế hoạch chiến lược. Kết quả là không có sự khác biệt đáng kể giữa bệnh viện công và bệnh viện tư. Các nhà quản lý bệnh viện công và tư đánh giá quản lý chưa tốt (12). Do đó, có các phương pháp khác nhau đã được áp dụng trong nghiên cứu để xác định năng lực của các nhà quản lý trong hệ thống chăm sóc sức khỏe trên toàn thế giới.
Có nghiên cứu kết hợp phương pháp định lượng và định tính (phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm), có nghiên cứu chỉ sử dụng phương pháp định lượng vànghiên cứu chỉ sử dụng phương pháp định tính. Các năng lực được xác định là phù hợp và cần thiết cho công việc của các CBQL. Dựa trên kinh nghiệm làm việc và đặc điểm của đối tượng nghiên cứu, các nhà nghiên cứu sẽ áp dụng một hay kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng để xác định năng lực của CBQL một cách phù hợp. Những nghiên cứu ở Việt Nam chưa bao trùm được hết các nội dung về năng lực của các nhà quản lý điều hành.
Phương pháp vẫn còn đơn giản và các công cụ đo lường hiệu quả và đáng tin cậy vẫn chưa được thiết lập. Dự án Giáo dục và Đào tạo Nhân viên Y tế về Cải cách Thể chế Y tế đã khám phá và thiết lập một khuôn khổ về năng lực lãnh đạo cơ bản cho quản lý chăm sóc sức khỏe ở tất cả các cấp (2015). Cuộc khảo sát được thực hiện tại 7 tỉnh thành : Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Lào Cai, Ninh Bình, Khánh Hòa, Gia Lai và Đồng Tháp (đại diện cho 7 vùng kinh tế - xã hội trong cả nước). Kết quả của cuộc khảo sát là một khung kỹ năng quản lý cơ bản bao gồm các điểm chính sau (13) : 8 - Dự báo định hướng chiến lược - Quản lý các nguồn lực : + Quản lý nhân lực, + Quản lý tài chính, + Quản lý cơ sở hạ tầng + Quản lý trang thiết bị, thông tin - Xây dựng chính sách - Lập kế hoạch hoạt động -Điều hành, tổ chức thực hiện -Cải thiện chất lượng : Giám sát, theo dõi và đánh giá -Quản lý khủng hoảng và giảm nguy cơ thảm họa -Kỹ năng mềm -Đạo đức nghề nghiệp » *Dự báo định hướng chiến lược : Định hướng chiến lược là một bản chỉ dẫn về tương lai của một đơn vị: Định hướng đơn vị sẽ hướng tới ; Vị thế đơn vị sẽ đạt được ra sao ; Các năng lực cần lập kế hoạch để phát triển.
Định hướng chiến lược biểu lộ khát vọng của nhà quản trị về tổ chức và cung cấp một bức tranh toàn cảnh về việc Đơn vị sẽ trở thành đơn vị như thế nào ? Đơn vị hướng tới đâu ; vàĐơn vị cố gắng tạo ra điều gì. *Quản lý các nguồn lực : Bao gồm nhân lực, tài chính, cơ sở hạ tầng và trang thiết bị, thông tin + Con người : Bản thân nhà quản lý và nhân viên trong đơn vị thường gọi là nguồn nhân lực sử dụng trong dự án ; + Tiền : Vốn (kinh phí – tài chính) để thực hiện dự án; + Máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ cho dự án; 9 + Kiến thức (bao gồm thông tin, thời gian, các hệ thống quản lý, các quy trình và thủ tục) sử dụng trong dự án. * Xây dựng chính sách : Chính sách là một hệ thống nguyên tắc có ý thức nhằm hướng dẫn các quyết định và đạt được những kết quả thích hợp. Chính sách là một bức thư ý định và được thực hiện như một thủ tục hoặc giao thức.
Các chính sách thường được thông qua bởi cơ quan quản lý trong tổ chức. * Lập kế hoạch hoạt động : Lập kế hoạch là một trong những chức năng quản lý cơ bản vạch ra những công việc (hoạt động) sẽ được thực hiện trong tương lai theo cách thức, trình tự và thời gian để đạt được một mục tiêu cụ thể một cách an toàn. *Quản lý chất lượng : quản lý chất lượng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh tại bệnh viện bao gồm : 1. Nội dung triển khai quản lý chất lượng bệnh viện.
Hệ thống tổ chức quản lý chất lượng bệnh viện. Trách nhiệm thực hiện quản lý chất lượng bệnh viện. *Giám sát, theo dõi và đánh giá : Giám sát là việc theo dõi xem xét và đánh gía các hoạt động tuân thủ hiến pháp và pháp luật của người giám sát đối với tổ chức và cá nhân về việc thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn, trách nhiệm của cá nhân, tổ chức hoặc yêu cầu xử lý theo khuyến nghị của cơ quan có thẩm quyền xử lý (14). *Quản lý khủng hoảng và giảm nguy cơ thảm họa : Khủng hoảng là tình trạng đã đến giai đoạn quan trọng và nguy hiểm cần có các biện pháp để tránh hoặc giảm thiểu thiệt hại.
Quản lý khủng hoảng là một phần của hệ thống quản lý rủi ro của tổ chức.