Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án 1. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận và năng lực công tác dân vận của cán bộ, đảng viên Những công trình khoa học tiêu biểu có liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận Tác giả Trần Hậu (2013), “Minh triết Hồ Chí Minh về dân, dân vận và đại đoàn kết toàn dân tộc” [43.] và tác giả Nguyễn Đình Hòa (2015), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam [44.], các tác giả đã khẳng định vai trò của công tác dân vận trong việc khơi dậy tinh thần đoàn kết toàn dân tộc, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử. Đặc biệt, tác giả Trần Hậu đã làm rõ bản chất khái niệm “dân” trong quan niệm của Hồ Chí Minh và chỉ ra nội hàm, “dân” là một khái niệm rất cụ thể, rõ ràng.
Dân không phải là cái trừu tượng, không xác định, mà chính là những người bằng xương, bằng thịt, sống và làm việc quanh ta, hàng ngày, hàng giờ giao tiếp, trao đổi, chia sẻ mọi việc với chúng ta. Hồ Chí Minh đã nhìn thấy từng con người cụ thể trong cộng đồng, hiểu rõ họ, thông cảm và trân trọng đặc điểm riêng về tâm lý, lứa tuổi, nghề nghiệp, hoàn cảnh xã hội, tôn giáo, dân tộc và luôn đặt mình vào hoàn cảnh của họ để thấu hiểu mong muốn họ, gần gũi họ và động viên khích lệ họ, lôi kéo họ về với cách mạng, phát huy sức mạnh nhân dân trong mọi công việc. Tác giả lý giải minh triết Hồ Chí Minh về dân vận xuất phát từ những nội dung cốt lõi về “Dân” trong tư tưởng của Người. Dân vận, theo Hồ Chí Minh là vận động tất cả các lực lượng của mỗi một người dân không để sót một người nào, góp thành lực lượng toàn dân để thực hành những công việc 11 nên làm, những nhiệm vụ được giao.
Tác giả đã chỉ ra những đặc điểm dân vận theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Một là, phát động và khai thác mọi tiềm năng của mỗi người dân, bắt đầu từ từng người dân, phát huy tính tích cực xã hội và không để khả năng nào của họ bị lãng phí, dù là khả năng hạn chế, dụng nhân như dụng mộc. Hai là, không bỏ sót một ai, vận động mọi người không phân biệt đối xử. Mọi người dân đều tìm được chỗ đứng xứng đáng của mình trong xã hội và được làm chủ xã hội, đều có được cơ hội để thể hiện vai trò làm chủ đó mà không bị loại trừ. Ba là, mục đích của dân vận là tạo nên sức mạnh đoàn kết toàn dân để hoàn thành những việc nên làm và những nhiệm vụ được giao.
Đó là những việc có lợi cho dân, cho nước, cho cả cộng đồng, trong đó có lợi ích của bản thân mỗi người. Bốn là, cách dân vận tốt nhất là làm sao cho mọi người hành động trên cơ sở hiểu biết rõ ý nghĩa của việc mình làm, có sự hướng dẫn, giúp đỡ của lực lượng lãnh đạo. Đó là sự kết hợp giữa tính tự giác của người dân và tinh thần phụ trách của người lãnh đạo với tư cách người phục vụ, người đầy tớ của dân. Tác giả Hoàng Chí Bảo (2014), “Những giá trị bền vững của tác phẩm “Dân vận” [8.
Tác giả lý giải điều cốt yếu lý luận dân vận theo tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận đó gắn chặt với thực hành đạo đức và phong cách dân vận; đặt cơ sở cho công tác dân vận, nhất là trong điều kiện Đảng cầm quyền là Dân chủ. Với quan niệm tính khoa học và nghệ thuật của dân vận và công tác dân vận, giá trị cốt lõi của tác phẩm là “dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”, tác giả nhấn mạnh: “Công tác dân vận vừa là khoa học, vừa là một nghệ thuật. Chung đúc lại, năng lực và trình độ dân vận là một năng lực văn hóa, là sự tinh tế trong ứng xử văn hóa với nhân dân, phải hiểu dân để dân tin” [8. Theo đó, tác giả đã chỉ ra quan điểm nhân dân và nhân văn Hồ Chí Minh, chỉ dẫn về nội dung dân vận là gì? Ai là người làm công tác dân vận và phương cách trong công tác dân vận như thế nào? tác phẩm Dân vận của Hồ Chí Minh thực sự là một thông điệp mà Hồ Chí Minh gửi tới tất cả chúng ta, cho ta hiểu.
“Nước ta là 12 nước dân chủ”, “Dân vận là gì?”, “Ai phụ trách dân vận” và điều quan trọng nhất, thiết thực nhất “Dân vận phải thế nào”, cả bốn mục ấy đã hội đủ những giá trị bền vững mà chúng ta phải dày công suy nghĩ để hiểu cho đúng và làm cho tốt theo chỉ dẫn của Người. Tác giả Trần Đình Huỳnh, Đặng Xuân Kỳ (2013), Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay [49.], đã đề cập đến quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận và công tác dân vận. Tư tưởng Hồ Chí Minh về mục tiêu, quan điểm, nội dung, phương thức tiến hành công tác dân vận và lực lượng làm công tác dân vận. Tác giả cũng chỉ ra phẩm chất, năng lực cần có của người làm công tác dân vận trong giai đoạn hiện nay.
Để cập đến tính tất yếu sự vận dụng tư tưởng dân vận và công tác dân vận của Hồ Chí Minh của Đảng ta hiện nay; tác giả cũng đã chỉ rõ những mặt đã làm được và những điểm còn khó khăn trong quá trình vận dụng tư tưởng của Người. Tác giả Phạm Duy Hoàng (2015), Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận và ý nghĩa của nó đối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc [45.], đã phân tích, làm rõ cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận một cách có hệ thống. Sự thống nhất giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan tạo nên nét đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận, trở thành văn hóa dân vận Hồ Chí Minh. Tiền đề tư tưởng, lý luận của sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận là chủ nghĩa yêu nước, truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại.
Đặc biệt, tác giả khẳng định, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của quần chúng nhân dân là cơ sở quan trọng nhất tác động trực tiếp đến sự hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận. Quan niệm về “dân”, “dân vận” theo tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kế thừa, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tinh hoa của triết học phương Đông, phương Tây và những tư tưởng tiến bộ của dân tộc ta Hồ Chí Minh đã đưa ra quan điểm về dân rất hiện đại, phong phú, mang đậm bản sắc dân tộc: “Theo Hồ 13 Chí Minh, “dân” là tất cả những người lao động bình thường, đông đảo trong xã hội, không phân biệt già trẻ, gái trai, dân tộc, tôn giáo, giàu nghèo, quý tiện, “dân” là tất cả những người lao động trong xã hội và trong khối “dân” đó bao gồm cả sĩ, nông, công, thương” [45. Cùng với chữ “dân”, Hồ Chí Minh thường dùng khái niệm “Đồng bào”; “Dân” còn được hiểu “bốn phương vô sản đều là anh em”. Như vậy, phạm trù “dân” trong quan niệm của Hồ Chí Minh là một phạm trù rất rộng nhưng vẫn bao hàm tính giai cấp, không chỉ giới hạn trong phạm vi của mối quan hệ giai cấp, mà còn trên cơ sở truyền thống yêu nước, sự gắn bó cố kết cộng đồng và tinh thân cách mạng của dân tộc Việt Nam.
Dưới góc độ triết học, tác giả luận rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng nhân dân; nhân dân là gốc của nước, của cách mạng, là nhân tố quy định mọi thắng lợi và dân là lực lượng rất đông, không thuần nhất, muốn phát huy được sức mạnh cần phải được giác ngộ, tổ chức và lãnh đạo [45. Trên cơ sở đó, tác giả luận giải có hệ thống, những nội dung bản chất của tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận; vị trí, vai trò của dân vận; mục tiêu nguyên tắc thực hành dân vận, thực hiện được mục tiêu dân vận cần phải thực hành gắn liền với các nguyên tắc: “Một là, tất cả vì lợi ích của nhân dân; hai là, thực hành và phát huy dân chủ; ba là, đoàn kết toàn dân” [45. Tác giả Trương Thị Mai (2019), “Tác phẩm dân vận của Hồ Chí Minh - giá trị lý luận và thực tiễn cho công tác dân vận hiện nay” [60.], tác giả luận giải dân vận là tâm huyết của Người dành cho mỗi cán bộ, đảng viên, khẳng định sâu sắc quan điểm xuyên suốt tư tưởng cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, dân vận là trách nhiệm của hệ thống chính trị và đồng thời còn phản chiếu sinh động, trọn vẹn cả tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh: “Dân vận kết tinh dòng chảy tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân và công tác vận động quần chúng của Đảng” [60. Tác giả đã chỉ rõ những nội dung công tác dân vận rất cụ thể theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Là việc làm giải thích cho mỗi người dân hiểu rõ ràng về quyền lợi và nhiệm vụ để họ hăng hái làm cho kỳ được; bất kỳ việc to hay 14 nhỏ cũng đều phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến dân, cùng dân đặt kế hoạch cho thiết thực; động viên, tổ chức toàn dân thi hành và thi hành xong phải cùng dân kiểm thảo lại công việc, rút kinh nghiệm, phê bình, khen thưởng.
Qua đó, tác giả đưa ra 4 nguyên lý cơ bản của nghiệp vụ dân vận theo tư tưởng Hồ Chí Minh, trở thành phương thức triển khai trong nhận thức và hành động của các chủ thể tiến hành công tác dân vận trong giai đoạn hiện nay.