CHƯƠNG 1 KHÁI NIỆM, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA HỌC TẬP MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH MỤC TIÊU HỌC TẬP CHƯƠNG Trang bị các kiến thức cơ bản về khái niệm, đối tượng, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa học tập môn học tư tưởng Hồ Chí Minh. Từ đó giúp sinh viên nhận thức rõ vai trò của Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của dân tộc Việt Nam, nâng cao ý chí và hành động phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởng của cách mạng.1 KHÁI NIỆM TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Tại Đại hội lần thứ XI của Đảng (năm 2011) nêu khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi”1. Khái niệm trên đây đã chỉ rõ nội hàm, cơ sở hình thành và ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh. Cụ thể: Một là, chỉ rõ bản chất khoa học và cách mạng cũng như nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh.
Đó là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, phản ánh những vấn đề mang tính chất quy luật của cách mạng Việt Nam. Hai là, đã nêu cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh là chủ nghĩa Mác-Lênin, giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại Trong đó, chủ nghĩa Mác - Lênin đóng vai trò quyết định nhất đến việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh. Ba là, nêu ý nghĩa và khẳng định tầm quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam, là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà 1 Nội, 2011, trang 88. Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi.
Quá trình nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về tư tưởng Hồ Chí Minh: Việc nhận thức về tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam cũng như vai trò của Người đối với quá trình phát triển của dân tộc từ sau khi thành lập Đảng đã được khẳng định qua các kỳ Đại hội Đảng. Đại hội lần thứ II (năm 1951) nêu rõ: “Đường lối chính trị, nền nếp làm việc và đạo đức cách mạng của Đảng ta hiện nay là đường lối, tác phong và đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh….Toàn Đảng hãy ra sức học tập đường lối chính trị, tác phong và đạo đức cách mạng của Hồ Chủ tịch; sự học tập ấy, là điều kiện tiên quyết làm cho Đảng mạnh và làm cho cách mạng đi mau đến thắng lợi hoàn toàn:2 Đại hội lần thứ IV (năm 1976) đánh giá: “Thắng lợi to lớn của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước cũng như những trang sử chói lọi của cách mạng Việt Nam ngót nửa thế kỷ nay mãi mãi gắn liền với tên tuổi của chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập và rèn luyện Đảng ta, người khai sinh nền Cộng hòa Dân chủ Việt Nam, người vun trồng khối đại đoàn kết dân tộc và xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, vị lãnh tụ thiên tài của giai cấp công nhân và nhân dân ta, người anh hùng dân tộc vĩ đại, người chiến sỹ lỗi lạc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế”3. Đại hội lần thứ V (năm 1982) nhấn mạnh: “Đảng phải đặc biệt coi trọng việc tổ chức học tập một cách có hệ thống tư tưởng, đạo đức, tác phong của chủ tịch Hồ Chí Minh trong toàn đảng”4. Đại hội lần thứ VI (năm 1986) khẳng định: “Đảng ta phải nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác-Lênin, kế thừa di sản quý báu về tư tưởng và lý luận cách mạng của chủ tịch Hồ Chí Minh”5.
Đại hội lần thứ VII (năm 1991) là một cột mốc lớn khi nêu cao tư tưởng Hồ Chí Minh trong Cương lĩnh năm 1991, Cương lĩnh năm 2011, Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa năm 1992, sửa đổi, bổ sung năm 2013, nêu rõ: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam chi hành động”6;“Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin 2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, 2001, t. 3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t. 4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t. 5 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t.
6 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t. trong điều kiện cụ thể của nước ta và trong thực tế tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành một tài sản tinh thần quý báu của Đảng và của cả dân tộc”7. Đại hội lần thứ IX (năm 2001) nhận thức về tư tưởng Hồ Chí Minh đầy đủ hơn: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại”8. Đại hội lần thứ X (năm 2006) nêu rõ: “Sự nghiệp cách mạng của Đảng và của nhân dân ta 76 năm qua đã khẳng định rằng, tư tưởng vĩ đại của Người cùng với chủ nghĩa Mác-Lênin mãi mãi là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam, là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc ta.
Tư tưởng đó đã dẫn dắt chúng ta trên mỗi chặng đường xây dụng và phát triển đất nước, là ngọn cờ thắng lợi của cách mạng Việt Nam, là sức mạnh tập hợp và đoàn kết dân tộc trong sự nghiệp cách mạng của chúng ta hôm nay và mai sau”9. Các kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc tiếp sau của Đảng cũng luôn khẳng định công lao vĩ đại của Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam, khẳng định tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là những nhân tố không thể thiếu trong tư tưởng và hành động của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đại hội lần thứ XIII (năm 2021) khẳng định “Kiên định và vận dụng phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”10. Ở bình diện quốc tế, nhiều đảng chính trị, nhiều chính phủ, tổ chức chính trị, cá nhân đánh giá cao phẩm chất, năng lực, vai trò của Hồ Chí Minh đối với quá trình phát triển của dân tộc Việt Nam cũng như đối với quá trình phát triển văn minh tiến bộ của nhân loại.
Tổ chức giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) tại khóa họp Đại hội Đồng lần thứ 24 ở Pari, từ ngày 20/10 đến ngày 20/11/1987, đã ra Nghị quyết số 24C/18.5 về kỷ niệm 100 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó xác nhận “việc tổ chức kỷ niệm ngày sinh các nhân vật trí thức lỗi lạc và các danh nhân văn hóa trên phạm vi quốc tế góp phần thực hiện các mục tiêu của UNESCO và đóng góp vào sự hiểu biết trên thế giới”, trên cơ sở đó “ghi nhận năm 1990 sẽ đánh dấu 100 năm kỷ 7 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t. 29-30 8 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t. 130 9 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Sđd, 2006, tr. 6-7 10 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Sđd, 2021 t.
109 niệm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Anh hùng giải phóng dân tộc và Nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam”11. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh là toàn bộ những quan điểm của Hồ Chí Minh thể hiện trong di sản của Người. Đó là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về sự phát triển của dân tộc Việt Nam và đối với sự phát triển văn minh, tiến bộ của nhân loại. Hệ thống quan điểm này được phản ánh qua những tác phẩm, bài viết của Hồ Chí Minh, trong hoạt động cách mạng và trong cuộc sống hằng ngày của Người.
Đó là những vấn đề lý luận và thực tiễn được rút ra từ cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người. Đối tượng nghiên cứu, học tập môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh còn là quá trình vận động của hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh vận động trong thực tiễn. Hay nói cách khác, đó là quá trình “hiện thực hóa” hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh trong quá trình phát triển của dân tộc Việt Nam. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.
Cơ sở phương pháp luận Phương pháp luận Hồ Chí Minh lấy phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mác-Lênin làm cơ sở, được hình thành và phát triển qua quá trình hoạt động cách mạng của Người. Một số nguyên tắc và quan điểm phương pháp luận trong nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh: a. Thống nhất tính đảng và tính khoa học Nội dung chủ yếu của nguyên tắc phương pháp luận này thể hiện ở chỗ phải đứng trên lập trường giai cấp công nhân, quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, quán triệt Cương lĩnh, đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam để nhận thức và phân tích những quan điểm của Hồ Chí Minh. Đồng thời, phải bảo đảm tính khách quan, khoa học của các luận đề và sự thống nhất chặt chẽ giữa tính đảng và tính khoa học là một nguyên tắc rất cơ bản trong phương pháp luận nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh.
Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Hồ Chí Minh vừa coi trọng lý luận vừa coi trọng thực tiễn vì thực tiễn khái quát nên lý luận và chính lý luận lại chỉ đạo thực tiễn.
