CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SIÊU THỊ VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA SIÊU THỊ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Có thể nói năng lực cạnh tranh chính là sức mạnh của doanh nghiệp đƣợc thể hiện trên thƣơng trƣờng. Doanh nghiệp nào muốn tồn tại và phát triển bền vững đặc biệt là trong điều kiện hội nhập kinh tế hiện nay, doanh nghiệp đó buộc phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. Đã có rất nhiều các công trình, sách, báo viết về đề tài này, dƣới đây là một số những nghiên cứu đã đƣợc thực hiện gần đây: 1.1 Tình hình nghiên cứu nƣớc ngoài Luận văn thạc sỹ “Study of Competitiveness - A Case Study of DHL, Ji Liu & Yuanyuan Wen, University of Gavle, Master’s Thesis in Business Administration, 2012” tập trung nghiên cứu Công ty DHL - một trong những công ty logistic thành công nhất trên thế giới có mặt trên 220 quốc gia và vùng lãnh thổ khắp toàn cầu thông qua phân tích các yếu tố nội bộ (chất lƣợng, thƣơng hiệu và marketing) và các yếu tố bên ngoài (phân tích khách hàng, đối thủ cạnh tranh và môi trƣờng).
Cuối cùng là phân tích SWOT để tổng hợp những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức làm căn cứ đƣa ra một số các giải pháp về marketing, công nghệ, nhân sự để tiếp tục phát triển và bảo vệ vị trí dẫn đầu của mình. Bài viết “Five essential strategies to enhance competitiveness” của tác giả John Manzella ngày 01/4/2014 đã chỉ ra năm chiến lƣợc cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh trong nƣớc và quốc tế của doanh nghiệp đó là: tập trung vào năng lực cốt lõi (phát huy những gì đang làm tốt nhất); thu hút và giữ chân ngƣời tài (vì tập trung vào năng lực cốt lõi để trở thành tốt nhất phải đòi hỏi nhân viên có tay nghề cao nhất với khả năng giải quyết vấn đề phân tích phức tạp, và vận dụng các công nghệ tinh vi); lấy khách hàng làm trung tâm (khách hàng ở mỗi quốc gia đƣợc tiếp cận với những sản phẩm dịch vụ đa dạng với giá cả cạnh tranh, nhà sản xuất phải lấy khách hàng làm trung tâm mới có thể nắm bắt những thay đổi trong nhu cầu và mong muốn của họ); giảm chi phí và mở rộng hợp tác quốc tế. 5 Công trình nghiên cứu “Using information technologies to raise the competitiveness of smes, Alexandru Nedelea, The USV Annals of Economics and Public Administration, 2012” cho rằng cạnh tranh đóng một vai trò quan trọng. Nó quyết định, chỉ đạo và kiểm soát chiến lƣợc phát triển của doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp phải có khả năng thích ứng với tình hình và liên tục cải tiến để giữ vững vị trí của mình cũng nhƣ để cạnh tranh với các đối thủ khác trên thị trƣờng. Để tăng năng lực cạnh tranh, các doanh nghiệp hiện nay thƣờng sử dụng nhiều phƣơng pháp khác nhau nổi bật là nâng cao năng lực tổ chức và quản trị doanh nghiệp, trình độ chuyên môn của nhân viên, ứng dụng công nghệ mới cho sản phẩm và dịch vụ của mình. Công nghệ thông tin đem đến cơ hội cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Sử dụng các giải pháp công nghệ thông tin các doanh nghiệp có thể đạt đƣợc hiệu quả cao hơn trong tổ chức quá trình kinh doanh, dòng chảy thông tin, cũng nhƣ cung cấp cho họ các phƣơng tiện kiểm soát nguồn lực và chi phí quản lý tốt hơn.
Nghiên cứu này xác định và đánh giá các khía cạnh quan trọng về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ, cải tiến, phân tích những lợi ích và hạn chế của các giải pháp công nghệ thông tin ảnh hƣởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển của doanh nghiệp.2 Tình hình nghiên cứu trong nƣớc Bài viết “Kinh nghiệm phát triển hệ thống siêu thị và chuỗi siêu thị Co.opmart” của tác giả Nguyễn Ngọc Hòa – Chủ tịch HĐQT Saigon Co.opmart – Tài liệu hội thảo: Chính sách phát triển mô hình phân phối hiện đại năm 2004, đã đƣa ra những kinh nghiệm phát triển hệ thống siêu thị nói chung và của chuỗi siêu thị Saigon Co. Bài báo “Nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong hội nhập quốc tế” của tác giả Phạm Tất Thắng, Tạp chí Cộng sản ngày 23/3/2012 đã nêu cụ thể các yếu tố làm hạn chế năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp hiện nay nhƣ: thiếu vốn, quy mô vốn còn nhỏ bé, công tác nghiên cứu thị trƣờng chƣa đƣợc thực hiện một cách bài bản, chuyên nghiệp, trình độ công nghệ lạc hậu, nhân lực chƣa đƣợc đào tạo bài bản… từ đó đƣa ra những việc phải làm để nâng cao năng lực cạnh tranh 6 bao gồm: đổi mới cơ cấu tổ chức quản lý, nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp, tăng cƣờng hoạt động marketing hỗn hợp, giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, xây dựng và phát triển thƣơng hiệu doanh nghiệp, hoàn thiện hệ thống thông tin, chủ động áp dụng thƣơng mại điện tử trong điều hành kinh doanh. Bài báo “Làm thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam” của tác giả Lê Quốc Phƣơng, Tạp chí Doanh nghiệp và Thƣơng mại ngày 13/6/2013 đã nêu các khái niệm khác nhau về năng lực cạnh tranh, các yếu tố hình thành năng lực cạnh tranh, phân tích, đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam từ 2002 - 2012 để rút ra những hạn chế và nguyên nhân. Cuối cùng tác giả khuyến nghị những biện pháp đối với doanh nghiệp và nhà nƣớc để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Luận văn thạc sỹ (2008) “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị Việt Nam” của tác giả Lê Thị Thu Hƣờng đã hệ thống hoá cơ sở lý luận về siêu thị, năng lực cạnh tranh của siêu thị, kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của một số siêu thị trên thế giới, từ đó đƣa ra những tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của siêu thị, làm cơ sở để phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh hệ thống siêu thị Việt Nam. Tác giả đã khái quát tình hình phát triển và phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị Việt Nam trong giai đoạn từ 2004 - 2008. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp và các kiến nghị đối với Chính phủ và các cơ quan ban ngành để hoàn thiện các chính sách, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị Việt Nam. Luận án Tiến sĩ (2011) “Nghiên cứu năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chè ở tính Thái Nguyên” của tác giả Đỗ Thị Thúy Phƣơng đã đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp chè theo hình thức sở hữu và quy mô vốn của doanh nghiệp thông qua đánh giá năng lực cạnh tranh của sản phẩm, thị phần của doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh, năng lực thu hút nguồn lực tài chính và khả năng liên kết, hợp tác giữa các doanh nghiệp chè.
Luận án tìm ra các yếu tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp chè ở tỉnh Thái Nguyên, 7 từ đó đƣa ra hệ thống các giải pháp giúp các doanh nghiệp chè nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời kỳ hội nhập quốc tế, giai đoạn 2011 - 2020. Kết quả của nghiên cứu có thể giúp các nhà lãnh đạo, ban, ngành tỉnh Thái Nguyên đƣa ra các chính sách quản lý phù hợp thúc đẩy sự phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp chè của tỉnh. Luận án cũng có thể là tài liệu tham khảo cho các doanh nghiệp chè ở Việt Nam trong quá trình xây dựng chiến lƣợc kinh doanh của mình. Luận án Tiến sĩ (2014) “Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn thành phố Hải Phòng” của tác giả Nguyễn Trung Hiếu hệ thống hoá những cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối bán lẻ, đƣa ra những tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối bán lẻ, làm cơ sở để phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh các doanh nghiệp phân phối bán lẻ ở Hải Phòng.
Tác giả đã khái quát tình hình phát triển và phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong giai đoạn từ 2008 - 2012. Trên cơ sở đó đánh giá những mặt mạnh và những mặt còn hạn chế trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn thành phố Hải Phòng từ đó đề xuất một số giải pháp và các kiến nghị đối với Chính phủ và Chính quyền thành phố Hải Phòng để hoàn thiện các chính sách, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn thành phố Hải Phòng cũng nhƣ trên phạm vi cả nƣớc. Luận án có thể xem là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhà quản lý trên địa bàn Hải Phòng nói riêng và các doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên cả nƣớc nói chung. Nhƣ vậy, nghiên cứu về năng lực cạnh tranh đóng một vai trò quan trọng đối với hoạt động của doanh nghiệp.
Nó quyết định, chỉ đạo và kiểm soát chiến lƣợc phát triển của doanh nghiệp. Các nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp khá phong phú, đề cập tới nhiều nội dung nhƣ: chất lƣợng dịch vụ, trình độ của nhân viên, các khía cạnh quản lý,… Trong lĩnh vực phân phối bán lẻ, nghiên cứu về năng lực cạnh tranh cũng khá đa dạng, các công trình nghiên cứu đã đƣa ra 8 các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh, các yếu tố ảnh hƣởng tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối bán lẻ, từ đó phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp này. Mặc dù nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của hệ thống bán lẻ, siêu thị khá đa dạng nhƣng chƣa có một công trình nào nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của chuỗi siêu thị Co.opmart trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Đó là lý do tác giả lựa chọn đề tài “Năng lực cạnh tranh của siêu thị Co.opmart Vĩnh Phúc” làm đề tài nghiên cứu luận văn của mình.2 Cơ sở lý luận về siêu thị và năng lực cạnh tranh của siêu thị 1.1 Một số vấn đề chung về siêu thị 1.1 Khái niệm Siêu thị là một trong những loại hình kinh doanh hiện đại, ra đời cùng với sự phát triển của nền kinh tế thế giới, có quan hệ mật thiết với quá trình đô thị hóa nhanh chóng.