Luận văn: Nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Vietcombank

Luận văn nghiên cứu toàn diện năng lực cạnh tranh dịch vụ ngân hàng bán lẻ Vietcombank, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp khả thi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hằng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hồ Viết Tiến
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính- Ngân Hàng
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Về Dịch Vụ Ngân Hàng Bán Lẻ Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Ngoại Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Thực trạng năng lực cạnh tranh dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Vietcombank

Năng lực cạnh tranh của Vietcombank trong lĩnh vực dịch vụ ngân hàng bán lẻ (NHBL) đã trải qua những thay đổi đáng kể trong giai đoạn 2012-2018. Ngân hàng này sở hữu nền tảng tài chính vững mạnh với các chỉ số tài chính ấn tượng, đặc biệt là tỷ suất sinh lợi ROA và ROE cao hơn so với nhiều đối thủ cạnh tranh. Tuy nhiên, năng lực đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ vẫn còn hạn chế, khiến Vietcombank chưa tối ưu hóa các cơ hội phát triển thị trường. Chất lượng nguồn nhân lực là điểm mạnh, nhưng bộ máy quản lý còn cồng kềnh và chưa đạt hiệu quả tối đa. Nền tảng khoa học công nghệ cần được nâng cấp để cạnh tranh với các ngân hàng tiên phong trong chuyển đổi số.

1.1. Năng lực tài chính và hiệu quả kinh doanh

Vietcombank duy trì năng lực tài chính ổn định với các chỉ tiêu vốn chủ sở hữu (CAR) đạt tiêu chuẩn quốc tế. Hiệu quả hoạt động kinh doanh được thể hiện qua mức thu nhập lãi suất và phí dịch vụ liên tục tăng. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ xấu và chi phí hoạt động vẫn cần được kiểm soát tốt hơn để nâng cao lợi nhuận ròng. Chiến lược quản trị rủi ro đã được cải thiện nhưng vẫn tồn tại những thách thức từ môi trường kinh tế vĩ mô.

1.2. Đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ

Dịch vụ thẻ tín dụng, cho vay bán lẻ và huy động tiền gửi là các trụ cột của NHBL tại Vietcombank. Tuy nhiên, mức độ đa dạng hóa chưa đủ để đạt lợi thế cạnh tranh so với các ngân hàng FDI. Cơ chế lãi suất tiền gửi thấp làm giảm khả năng thu hút khách hàng cá nhân. Cần phát triển thêm các sản phẩm dịch vụ tiên tiến như fintech, mobile banking để tăng cường năng lực tiếp cận khách hàng.

II. Những thách thức trong phát triển năng lực cạnh tranh

Vietcombank phải đối mặt với những thách thức cạnh tranh lớn từ các ngân hàng thương mại cổ phần khác và ngân hàng nước ngoài. Sự hội nhập kinh tế quốc tế tạo áp lực cạnh tranh cao, đặc biệt là từ các thỏa thuận thương mại tự do như TPP. Hạn chế về công nghệ thông tin khiến Vietcombank chậm hơn trong cuộc đua chuyển đổi số ngân hàng. Bộ máy quản lý cồng kềnh là điểm yếu cần được khắc phục gấp. Nợ xấu từ các khoản cho vay bán lẻ tiềm ẩn rủi ro. Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là thị trường tiềm năng nhưng Vietcombank chưa tận dụng hết. Cạnh tranh về lãi suất ngày càng gay gắt, buộc phải có chiến lược kinh doanh mới lạ.

2.1. Áp lực từ hội nhập kinh tế quốc tế

Thị trường ngân hàng bán lẻ mở rộng với hiệp định xuyên Thái Bình Dương (TPP) tạo cơ hội nhưng cũng là nguy hiểm. Các ngân hàng nước ngoài với công nghệ hiện đại, mạng lưới giao dịch quốc tế rộng lớn sẽ gia tăng cạnh tranh. Khách hàng tiềm năng ngày càng kỳ vọng cao về chất lượng dịch vụ. Năng lực hợp tác quốc tế của Vietcombank cần được tăng cường để đáp ứng nhu cầu của thị trường mở cửa.

2.2. Khoảng cách công nghệ trong chuyển đổi số

Nền tảng công nghệ thông tin của Vietcombank còn lạc hậu so với ngân hàng tiên phong trong digital banking. Hệ thống quản lý quy trình kinh doanh (BPM) chưa tối ưu hóa hoàn toàn. Ứng dụng mobile banking và ATM cần được nâng cấp. Khách hàng cá nhân (KHCN) hiện đại đòi hỏi trải nghiệm số hoá tốt hơn. Đầu tư vào CNTT là ưu tiên để duy trì năng lực cạnh tranh.

III. Phân tích SWOT về năng lực cạnh tranh dịch vụ NHBL

Phân tích SWOT giúp xác định rõ vị thế của Vietcombank trong thị trường NHBL. Điểm mạnh (Strengths) bao gồm thương hiệu mạnh mẽ, uy tín cao trong xã hội, năng lực tài chính vững vàng và mạng lưới giao dịch quốc tế rộng khắp. Điểm yếu (Weaknesses) là bộ máy quản lý nặng nề, tỷ lệ đa dạng sản phẩm thấp, công nghệ lạc hậu so với cạnh tranh. Cơ hội (Opportunities) đến từ tăng trưởng kinh tế Việt Nam, nhu cầu dịch vụ tài chính gia tăng, hội nhập AEC. Thách thức (Threats) bao gồm cạnh tranh gia tăng từ ngân hàng ngoài, thay đổi chính sách lãi suất, rủi ro kinh tế vĩ mô.

3.1. Điểm mạnh và cơ hội phát triển

Thương hiệu Vietcombank được khách hàng tin tưởng lâu đời. Độ tin nhiệm cao cho phép mở rộng dịch vụ dễ dàng. Nền tảng tài chính mạnh hỗ trợ đầu tư phát triển sản phẩm mới. Tăng trưởng kinh tế Việt Nam tạo thị trường tiềm năng cho NHBL. Khách hàng cá nhân ngày càng tăng nhu cầu về dịch vụ ngân hàng. Hợp tác quốc tế mở rộng cơ hội tăng năng lực cạnh tranh toàn cầu.

3.2. Điểm yếu và hướng khắc phục

Bộ máy quản lý cồng kềnh làm giảm hiệu quả hoạt động. Cần tái cơ cấu tổ chức để nâng cao hiệu suất. Sản phẩm dịch vụ chưa đa dạng như đối thủ, cần phát triển sản phẩm mới phù hợp thị trường. Công nghệ thông tin yếu kém, đầu tư CNTT là cần thiết. Lãi suất tiền gửi thấp, cần chiến lược định giá tốt hơn. Tỷ lệ nợ xấu cần kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn.

IV. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh dịch vụ NHBL

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, Vietcombank cần thực hiện một bộ giải pháp toàn diện. Thứ nhất, tái cơ cấu mô hình hoạt động và cơ cấu tổ chức để tăng tính linh hoạt và hiệu quả quản lý. Thứ hai, đầu tư công nghệ để thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển ứng dụng fintech. Thứ ba, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu khách hàng đa dạng. Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo, phát triển kỹ năng. Thứ năm, kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn, đặc biệt là quản trị nợ xấu. Cuối cùng, phải tăng cường chiến lược tiếp cận khách hàng qua mạng lưới phân phối hiệu quả.

4.1. Chiến lược đầu tư công nghệ và chuyển đổi số

Nền tảng công nghệ cần được hiện đại hóa với hệ thống quản lý tiên tiến. Phát triển ứng dụng mobile banking user-friendly, ATM thế hệ mới, internet banking nâng cao. Đầu tư fintech để tạo sản phẩm dịch vụ cạnh tranh. Bảo mật dữ liệu và quản lý rủi ro công nghệ phải là ưu tiên. Đào tạo nhân sự về công nghệ là điều cần thiết để thực hiện chuyển đổi số thành công.

4.2. Phát triển sản phẩm dịch vụ và tối ưu hóa hoạt động

Cần phát triển sản phẩm cho vay mới phục vụ DNNVV, khách hàng cá nhân có nhu cầu đa dạng. Dịch vụ thẻ tín dụng cần có ưu đãi hấp dẫn và tính năng mới. Huy động tiền gửi cần chiến lược lãi suất cạnh tranh hơn. Dịch vụ bảo hiểm, quản lý tài sản là sản phẩm tiềm năng. Kiểm soát chi phí hoạt động và tối ưu hóa quy trình giúp tăng lợi nhuận và năng lực cạnh tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu. Trình bày về sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu; giới thiệu các phương pháp nghiên cứu được sử dụng, trình bày đối tượng và phạm vi nghiên cứu, những đóng góp về ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Chương 2: Xác định vấn đề nghiên cứu. Giới thiệu khái quát về ngân hàng Vietcombank, quá trình hình thành phát triển và hoạt động trong mảng NHBL của Vietcombank.

Đồng thời, căn cứ trên các công trình nghiên cứu trước đây để tìm ra những điểm thiếu sót cần bổ sung, làm rõ trong bài nghiên cứu này. Chương 3: Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu. Tổng hợp cơ sở lý thuyết về dịch vụ NHBL và NLCT dịch vụ NHBL của NHTM. Trình bày về phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong bài nghiên cứu.

Chương 4: Phân tích thực trạng NLCT về dịch vụ NHBL của Vietcombank. Tác giả tiến hành phân tích các yếu tố cấu thành nên NLCT trong dịch vụ ngân hàng bán lẻ của ngân hàng Vietcombank một cách chi tiết. Sau đó, tác giả thực hiện phân tích nhân tố khám phá EFA và hồi quy tuyến tính đa biến để xác định nhóm yếu tố quan trọng cấu thành NLCT mảng NHBL của Vietcombank. Thông qua phân tích SWOT, tác giả trình bày chi tiết điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và nguyên nhân nhằm nâng cao NLCT dịch vụ NHBL của Vietcombank.

Chương 5: Đề xuất và kiến nghị. Kiến nghị nhóm giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao NLCT của dịch vụ BHBL tại Vietcombank. 4 CHƯƠNG 2: XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Giới thiệu sơ lược về Vietcombank Ngân hàng Vietcombank (01/04/1963) với tiền thân là “Cục Ngoại hối trực thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam”.

Sau hơn 50 năm hoạt động, ngân hàng Vietcombank hiện đang là NHTM có quy mô lớn nhất Việt Nam. Vietcombank có mô hình là một ngân hàng thương mại cổ phần, do NHNN nắm cổ phần lớn và chi phối các quyết định chiến lược, trọng yếu (Năm 2018, Nhà nước nắm giữ tỷ lệ cao nhất 77.11%; Mizuho Bank Ltd nắm giữ 15.00% và các cổ đông khác nắm giữ 7. Cơ cấu cổ đông của Vietcombank (2018) Ngân hàng Vietcombank có mô hình quản trị gồm: Các công ty con, liên doanh, liên kết (Ngân hàng đầu tư, Ngân hàng thương mại, dịch vụ tài chính và bảo hiểm) đóng vai trò và nhiệm vụ cung cấp các dịch vụ tài chính; Các công ty con, liên doanh, liên kết (Bất động sản) cung cấp dịch vụ phi tài chính. Mô hình quản trị của Vietcombank (2018) Nằm trong định hướng, chiến lược kinh doanh trong giai đoạn mới thì mảng dịch vụ ngân hàng bán lẻ là một phần quan trọng và được tập trung củng cố, phát triển mở rộng.

Trong thời gian qua, mảng dịch vụ ngân hàng bán lẻ đã và đang đóng góp với tỷ trọng ngày càng gia tăng và chiếm phần lớn trong tổng thu nhập và tài sản của Vietcombank. Với sự tập trung đầu tư, mở rộng thì mảng dịch vụ ngân hàng bán lẻ đang dần vượt qua mảng hoạt động kinh doanh bán buôn và trở thành trọng tâm trong định hướng, chiến lược dài hạn của Vietcombank. Khái quát năng lực cạnh tranh về dịch vụ NHBL của Vietcombank giai đoạn 2012 – 2018 Vốn điều lệ của ngân hàng Vietcombank có sự tăng trưởng mạnh mẽ ở mức 1.3 (nghìn tỷ đồng); bên cạnh đó, vốn CSH cũng có sự tăng trưởng nhanh chóng với mức tăng 1. Xét về quy mô vốn CSH, hiện Vietcombank đang xếp thứ 1 trong hệ thống các NHTM.

Đây là một thành tựu rất đáng tự hào của Vietcombank nhằm thể hiện tầm vóc, quy mô của một ngân hàng hàng đầu của Viêt Nam và trong khu vực. 6 Đơn vị: Triệu đồng Nguồn: BCTC KT của Vietcombank Hình 2. Biểu đồ quy mô vốn CSH và vốn điều lệ 2012 – 2018 Kênh huy động và cho vay khách hàng luôn đóng góp vai trò quan trọng trong việc hoàn thành xuất sắc các chỉ tiêu kế hoạch. Cụ thể, huy động tiền gửi tiết kiệm hoặc tiền gửi có kỳ hạn từ khách hàng tăng trưởng 2.82 lần từ khoảng 284.4 nghìn tỷ đồng lên đạt khoảng 802.2 nghìn tỷ đồng; đồng thời số dư nợ tín dụng cho vay tăng 2.68 lần từ khoảng 235.9 nghìn tỷ đồng lên đạt 632.6 nghìn tỷ đồng.

Kết quả huy động vốn: Cuối năm 2018, tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn của Vietcombank đạt đến con số 802.2 nghìn tỷ đồng, tương ứng mức tăng lên đến 13. Trong đó, tiền gửi từ đối tượng khách hàng cá nhân đạt mức 421.8 ngàn tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 52.6% tiền gửi khách hàng. Tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn đóng vai trò lớn nhất, chiếm khoảng 70% nguồn vốn hoạt động của Vietcombank. Thị phần huy động của Vietcombank tiếp tục gia tăng, ở mức khoảng 10% dựa trên nền tảng thương hiệu mạnh và khách hàng trung thành.

7 Đơn vị: Triệu đồng Nguồn: BCTC kiểm toán Vietcombank Hình 2. Biểu đồ ROA và ROE (2012 – 2018) Trong 6 năm từ 2012 đến 2018, Vietcombank không chỉ hoàn thành xuất sắc các chỉ tiêu kinh doanh mà còn đảm bảo an toàn, giảm thiểu rủi ro trong hoạt động chung, đặc biệt là công tác giảm rủi ro cho vay và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp. Các chỉ số thể hiện kết quả hoạt động kinh doanh phổ biến là ROE, ROA ổn định, tăng trưởng đều đặn và liên tục nằm trong top dẫn đầu của các NHTM trên thị trường tài chính ngân hàng Việt Nam. Cơ cấu nguồn vốn huy động của VCB theo khách hàng (2013 -2018) Chỉ tiêu 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Theo đối tượng khách 332,245,598 422,203,780 500,528,267 590,451,344 708,519,717 802,222,944 hàng Tiền gửi cá nhân 173,151,726 226,232,361 276,432,066 326,963,703 392,031,177 421,839,193 Tỷ trọng (%) 52.6% Tiền gửi tổ 159,093,872 195,971,419 224,096,201 263,487,641 316,488,540 380,383,751 chức Tỷ trọng (%) 47.4% Đơn vị: Triệu đồng Nguồn: Vietcombank, BCTC & BCTN từ 2013 đến 2018 8 Theo bảng 2.1 về tỷ trọng tiền gửi huy động theo loại hình khách hàng, tỷ trọng số dư tiền gửi huy động từ nhóm khách hàng cá nhân luôn ở mức cao (Hơn 52%) và duy trì liên tục trong giai đoạn 2013 – 2018 so với tỷ trọng số dư tiền gửi huy động từ nhóm khách hàng doanh nghiệp.

Qua đó cho thấy xu hướng tập trung khai thác tiền gửi tiết kiệm từ nhóm phân khúc khách hàng cá nhân vẫn là chiến lược kinh doanh của Vietcombank. Xét về mảng huy động vốn thì Vietcombank vẫn đang tập trung phát triển mảng huy động bán lẻ với khách hàng chính là cá nhân. Đây cũng chính là chiến lược phát triển trong giai đoạn mới của Vietcombank nhằm hiện thực hóa mục tiêu trở thành ngân hàng bán lẻ hàng đầu Việt Nam. Kết quả tín dụng cho vay: Tổng số dư nợ cho vay của ngân hàng Vietcombank tính đến cuối năm 2018 đạt mức 632.6 nghìn tỷ đồng, tương đương mức tăng 16.

Hiện Vietcombank đang duy trì vị thế cho rất tốt trên thị trường với khoảng 9% thị phần. Vietcombank có xu hướng gia tăng dư nợ cho vay bán lẻ (Chiếm 37.3%); trong đó gia tăng số dư nợ cho vay trung-dài hạn chiếm tỷ lệ 46% tổng dư nợ cho vay. Chỉ số tài chính của Vietcombank (2012 – 2018) Chỉ tiêu 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Số tổng tài sản bên Có 414,670 468,994 576,989 674,395 787,907 1,035,293 1,072,983 Vốn chủ sở hữu 42,489 42,536 43,498 45,172 48,101 52,558 63,889 Vốn của TCTD 23,174 32,421 32,421 32,421 36,003 36,322 36,332 Huy động khách hàng 284,415 332,245 422,204 500,528 590,451 708,520 802,223 Dư nợ cho vay 235,989 267,863 316,289 378,542 460,808 543,434 632,633 LN trước thuế 5,761 5,743 5,876 6,827 8,523 11,341 18,300 LN sau thuế 4,425 4,377 4,611 5,332 6,851 9,111 14,658 ROA 1.94% Đơn vị: %/ Tỷ đồng Nguồn: BCTC kiểm toán của Vietcombank 9 Đơn vị: Triệu đồng Nguồn: BCTC KT của Vietcombank Hình 2. Biểu đồ tổng tài sản (2012 – 2018) Trong giai đoạn năm 2012 – năm 2018, số dư tổng tài sản của Vietcombank tăng trưởng gần 2.59 lần, từ mức 414.7 ngàn tỷ đồng lên đạt 1,072.9 ngàn tỷ đồng.

Vietcombank hiện đang xếp vị trí thứ 2 trong hệ thống NHTM sau Vietinbank về quy mô Tổng tài sản. Tỷ trọng dư nợ theo loại hình khách hàng Chỉ tiêu 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Dư nợ theo 274,314,209 323,332,037 387,722,937 460,808,468 543,434,460 632,632,508 loại KH Doanh nghiệp 133,605,161 168,126,871 205,887,662 226,055,177 236,037,505 237,541,810 Tỷ trọng (%) 48. hộ gia đình 37,258,614 51,754,732 78,384,841 116,463,257 177,778,008 236,216,207 Tỷ trọng (%) 13.3% Khác 103,450,434 103,450,434 103,450,434 118,290,034 129,618,947 158,874,491 Tỷ trọng (%) 37.1% Đơn vị: Triệu đồng Nguồn: Vietcombank, BCTC & BCTN từ 2013 đến 2018 Theo bảng 2.2, tỷ trọng số dư nợ cho vay phân loại theo nhóm khách hàng, thì dư nợ cho vay nhóm khách hàng cá nhân, hộ kinh doanh có sự tăng trưởng mạnh và duy trì liên tục trong giai đoạn 2013 – 2018 từ mức 13. Trong khi đó, số dư nợ cho vay doanh nghiệp giảm dần từ mức cao nhất là 53.

Qua đó cho thấy xu hướng dịch chuyển mục tiêu từ nhóm phân khúc khách hàng doanh nghiệp sang khách hàng bán lẻ (cá nhân và hộ gia đình) trong những năm gần đây. Do đó, vấn đề nghiên cứu năng lực cạnh tranh về dịch vụ ngân hàng bán lẻ của Vietcombank trong bối cảnh cạnh tranh mạnh mẽ trong mảng dịch vụ ngân hàng bán lẻ hiện nay đóng vai trò quan trọng và cấp thiết. Kết quả hoạt động phi tín dụng: Vietcombank luôn dẫn đầu thị trường ngân hàng thương mại trong nước về việc cung cấp các dịch vụ thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại với thị phần lên đến 16.3% trên tổng thị phần nhờ vào nền tảng và quan hệ thân thiết với các khách hàng là các công ty xuất-nhập khẩu hàng đầu Việt Nam. Bên cạnh đó, Vietcombank có lợi thế rất lớn khi có quan hệ ngân hàng đại lý (RMA) rộng khắp với hơn 2000 ngân hàng lớn trên khắp thế giới.

Ngoài ra, các sản phẩm, dịch vụ thẻ cũng là mảng kinh doanh dẫn đầu thị trường của Vietcombank. Trong đó, ngân hàng Vietcombank hiện đang sở hữu lên đến 28% thị phần thẻ tín dụng, 15% thị phần thẻ ghi nợ và 45% thị phần về doanh số thanh toán thông qua thẻ tín dụng. Ngân hàng Vietcombank có được thành tựu này do Vietcombank là đối tác chiến lược, uy tín đồng hành với các tổ chức thẻ quốc tế (China Union Pay, Master, Visa, JCB, Amex,…) và sở hữu mãng lưới ATM lớn nhất với hơn 2,400 máy ATM và hơn 47,000 máy POS trên toàn quốc.