phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau: 7 Chƣơng 1: Một số lý luận cơ bản về năng lực cạnh tranh của NHTM trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Chƣơng 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của NHTMCP Dầu khí Toàn cầu trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của GP.Bank trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. 8 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1.
KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm về ngân hàng thƣơng mại Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thì chức năng, vai trò, đối tƣợng và phạm vi hoạt động kinh doanh của các NHTM ngày càng trở nên đa dạng và phong phú. Ở mỗi nƣớc đều có quan niệm riêng khác nhau về NHTM, song khái niệm về NHTM lại có một điểm chung đó là NHTM đƣợc dùng để chỉ tổ chức trung gian tài chính thực hện công việc thu nhận tiền gửi của công chúng và đem số tiền đó cho ngƣời khác vay để kiềm lời. Sự có mặt của NHTM trong hầu hết các mặt hoạt động của nền kinh tế xã hội đã chứng minh rằng: Ở đâu có 1 hệ thống NHTM phát triển thì ở đó sẽ có sự phát triển với tốc độ cao của nền kinh tế.
Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 do Quốc hội khóa XII thông qua ngày 16/06/2010, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2011, định nghĩa về NHTM nhƣ sau: “Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng đƣợc thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng gồm ngân hàng thƣơng mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác. Luật này còn định nghĩa: “Tổ chức tín dụng là doanh nghiệp thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động ngân hàng” và “Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thƣờng xuyên một hoặc một số nghiệp vụ sau: nhận tiền gửi; cấp tín dụng; cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản”. Trong nghị định số 49/2000/NĐ-CP ngày 12/9/2000 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của NHTM, khái niệm NHTM đã đƣợc đề cập trong Điều 1 nhƣ sau: 9 “Ngân hàng thƣơng mại là ngân hàng đƣợc thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận góp phần thực hiện các mục tiêu kinh tế của Nhà nƣớc”.
Nhƣ vậy, Luật các tổ chức tín dụng số 47 và Nghị định 49 đã bao quát đƣợc bản chất của NHTM. Về tính chất loại hình doanh nghiệp, cả Luật các tổ chức tín dụng số 47 và Nghị định 49 đều coi NHTM là tổ chức hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng chứ không chỉ là tổ chức kinh doanh tiền tệ đơn thuần. Theo Đạo luật ngân hàng của Cộng hòa Pháp (1941): “Ngân hàng thƣơng mại là những cơ sở mà nghề nghiệp thƣờng xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dƣới hình thức ký thác, hoặc dƣới các hình thức khác, và sử dụng nguồn nhân lực đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”. Bên cạnh đó, Nhà kinh tế học ngƣời Mỹ Peter Rose đă đƣa ra một định nghĩa tƣơng đối đầy đủ về NHTM “Ngân hàng thƣơng mại là một tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán, và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế” [14, tr.
Nhƣ vậy, hoạt động ngân hàng chính là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thƣờng xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán, và thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh khác vì mục tiêu lợi nhuận, và sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế. Cho dù các định nghĩa về NHTM ở mỗi quốc gia có khác nhau, nhƣng có thể nói rằng NHTM là định chế tài chính trung gian quan trọng trong nền kinh tế thị trƣờng và hoạt động ngân hàng có tính chất bao trùm đến hầu nhƣ toàn bộ hoạt động của nền kinh tế. Đặc điểm kinh doanh của Ngân hàng thƣơng mại 1. Ngân hàng thƣơng mại có các hoạt động cơ bản nhƣ sau: ■ Hoạt động huy động vốn.
Huy động vốn đƣợc coi là hoạt động cơ bản, có tính chất sống còn đối với 10 bất kỳ một ngân hàng thƣơng mại nào, vì hoạt động này tạo ra nguồn vốn chủ yếu của các NHTM. Theo luật pháp cho phép, các NHTM đƣợc phép huy động vốn bằng nhiều hình thức sau đây: *Nhận tiền gửi: Nhận tiền gửi là hình thức huy động vốn chủ yếu của các NHTM bao gồm: - Nhận tiền gửi không kỳ hạn của các tổ chức - Nhận tiền gửi không kỳ hạn của các cá nhân - Nhận tiền gửi có kỳ hạn (tiền gửi tiết kiệm) của các cá nhân, tổ chức. - Nhận tiền gửi các tổ chức tín dụng khác * Phát hành giấy tờ có giá: NHTM đƣợc quyền phát hành giấy tờ có giá (kỳ phiếu ngân hàng, trái phiếu ngân hàng…) để huy động vốn có kỳ hạn và có mục đích sử dụng. * Các hình thức huy động vốn khác: nhƣ vay vốn ở các NHTM khác, vay vốn tại NHNN.
■ Hoạt động sử dụng vốn. Hoạt động sử dụng vốn là hoạt động có ý nghĩa lớn đối với nền kinh tế xã hội, vì thông qua hoạt động này mà hệ thống NHTM cung cấp một khối lƣợng vốn tín dụng rất lớn cho nền kinh tế, nhờ khối lƣợng vốn này mà nền kinh tế sẽ phát triển nhanh hơn, bền vững hơn. Hoạt động tín dụng của NHTM gồm có: - Cho vay (cho vay ngắn hạn, cho vay trung hạn, cho vay dài hạn…) - Chiết khấu chứng từ có giá (cho vay gián tiếp) - Cho thuê tài chính - Bảo lãnh ngân hàng (tín dụng bằng chữ ký) - Các hình thức khác (thấu chi, trả góp) ■ Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ. Đây là hoạt động quan trọng và có tính đặc thù của NHTM, nhờ hoạt động này mà các giao dịch thanh toán của toàn bộ nền kinh tế đƣợc thực hiện thông suốt và thuận lợi, đồng thời qua hoạt động này mà góp phần làm giảm lƣợng tiền mặt lƣu hành trong nền kinh tế.
Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ NHTM gồm: 11 - Mở tài khoản giao dịch cho các khách hàng là pháp nhân, hoặc thể nhân trong và ngoài nƣớc. - Cung ứng các phƣơng tiện thanh toán cho khách hàng - Thực hiện các dịch vụ thu hộ, chi hộ - Thực hiện các dịch vụ thanh toán khác - Thực hiện dịch vụ ngân quỹ (thu phát tiền mặt, kiểm đếm, phân loại, bảo quản vận chuyển tiền mặt…) - Tham gia hệ thống thanh toán bù trừ trong nƣớc, và hệ thống thanh toán quốc tế khi đƣợc phép. ■ Các hoạt động khác. Ngoài ba mặt hoạt động nói trên, các NHTM còn đƣợc thực hiện các hoạt động khác, phù hợp với chức năng nghiệp vụ của mình đồng thời không bị pháp luật nghiêm cấm, các hoạt động bao gồm: * Góp vốn, mua cổ phần vào các doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng.
* Thực hiện việc mua bán chứng từ có giá trên thị trƣờng tiền tệ * Kinh doanh ngoại hối và vàng * Kinh doanh và dịch vụ bảo hiểm * Thực hiện các nghiệp vụ ủy thác và đại lý * Cung ứng dịch vụ bảo quản, cầm đồ, cho thuê tủ két sắt * Cung ứng dịch vụ tƣ vấn tài chính tiền tệ và các dịch vụ khác có liên quan. Hoạt động kinh doanh của NHTM đa dạng và phong phú nhƣng nhìn chung có một số đặc điểm cơ bản sau đây: ■ Ngân hàng thương mại chính là một trung gian tài chính Các NHTM huy động và tập trung mọi nguồn vốn nhàn rỗi tạm thời từ trong dân cƣ, từ các thành phần kinh tế trong xã hội, tạo nên nguồn vốn, trên cơ sở nguồn vốn huy động đã hình thành, các NHTM cho vay lại các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các cá nhân - những ngƣời có nhu cầu về vốn để sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng. NHTM chính là cầu nối giữa những ngƣời có tiền nhàn rỗi tạm thời chƣa 12 dùng đến nhƣng vẫn muốn đồng tiền sinh lời với những ngƣời cần vốn để đầu tƣ sản xuất kinh doanh hay tiêu dùng mua sắm. Nhƣ vậy với chức năng này, NHTM vừa là ngƣời đi vay, vừa là ngƣời cho vay.
Ta thấy rằng thực chất của NHTM là kinh doanh bằng tiền của ngƣời khác, vốn của các NHTM chỉ chiếm một phần nhỏ trong hoạt động kinh doanh của họ. ■ Hoạt động kinh doanh ngân hàng có tính chất hệ thống cao Hoạt động kinh doanh của ngân hàng có liên quan đến tất cả các tổ chức kinh tế, chính trị, xã hội, đến từng cá nhân thông qua các hoạt động huy động tiền gửi tiết kiệm, cho vay, trung gian thanh toán cũng nhƣ các loại hình dịch vụ tài chính khác, đồng thời trong hoạt động của mình các ngân hàng cũng đều mở tài khoản cho nhau để cùng phục vụ các khách hàng chung. Chính vì vậy chất lƣợng của các dịch vụ ngân hàng ảnh hƣởng rất lớn tới hoạt động của nền kinh tế. Bên cạnh đó, khi tiến hành dịch vụ trung gian thanh toán, bằng các nghiệp vụ của mình, các NHTM đã tạo ra các công cụ lƣu thông tín dụng nhƣ thƣơng phiếu, séc, thẻ thanh toán,.
và độc quyền quản lý các công cụ này, thông qua đó tiết kiệm cho xã hội một lƣợng chi phí lƣu thông đáng kể và góp phần đẩy nhanh tốc độ lƣu chuyển tiền tệ, lƣu chuyển vốn, sản xuất và lƣu thông hàng hoá, nhƣ vậy hoạt động của mỗi ngân hàng có liên hệ chặt chẽ đến hoạt động của các ngân hàng khác. Chỉ một ngân hàng gặp khó khăn trong hoạt động kinh doanh, thanh khoản sẽ làm ảnh hƣởng rất lớn đến hoạt động của cả hệ thống ngân hàng. Sự đổ vỡ của 1 ngân hàng có thể kéo theo sự đổ vỡ của cả hệ thống. Đây là điều mà các ngân hàng thƣơng mại không bao giờ mong muốn.