Luận án TS: Phát triển kinh tế-xã hội vùng tam giác Việt-Lào-Cam - Lê Phương Hòa

Phân tích tổng quan về phát triển kinh tế và xã hội tại vùng tam giác Việt-Lào-Cam, bao gồm các chính sách hợp tác và đầu tư chiến lược.

• Tác giả: Lê Phương Hòa
• Người hướng dẫn: Nguyễn Duy Dũng
• Trường học: Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế Thế giới và Quan hệ Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Phát triển kinh tế - xã hội vùng tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về vùng tam giác phát triển Việt Nam Lào Campuchia

Vùng tam giác phát triển Việt Nam-Lào-Campuchia (CLV-DTA) là một sáng kiến hợp tác liên Chính phủ quan trọng. Sáng kiến này được khởi xướng nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế-xã hội giữa các tỉnh biên giới của ba quốc gia. Khu vực này bao gồm nhiều tỉnh trọng điểm, đóng vai trò cầu nối chiến lược. Mục tiêu cốt lõi là thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao đời sống người dân. CLV-DTA được xây dựng trên nền tảng lợi ích chung và tình hữu nghị lâu đời. Đây là mô hình hợp tác tiểu vùng xuyên biên giới điển hình tại Đông Nam Á. Sự phát triển của tam giác gắn liền với tiến trình hội nhập khu vực.

1.1. Khái niệm và quá trình hình thành

Khái niệm "tam giác phát triển" chỉ một vùng hợp tác kinh tế-xã hội giữa các tỉnh biên giới của các quốc gia láng giềng. Vùng tam giác phát triển Việt Nam-Lào-Campuchia chính thức được thành lập theo thỏa thuận của ba Thủ tướng năm 1999. Quá trình hình thành xuất phát từ nhu cầu hợp tác thực tiễn và xu thế khu vực hóa. Các yếu tố về vị trí địa lý, lịch sử quan hệ và tiềm năng kinh tế là nền tảng. Sự hình thành này đánh dấu bước tiến mới trong quan hệ hữu nghị truyền thống.

1.2. Mục tiêu và vai trò chiến lược

Mục tiêu tổng thể của CLV-DTA là phát triển kinh tế-xã hội bền vững và toàn diện cho toàn vùng. Cụ thể bao gồm tăng trưởng kinh tế, giảm nghèo, bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh khu vực. Vai trò chiến lược nằm ở việc biến biên giới từ rào cản thành cầu nối hợp tác. Vùng tam giác đóng vai trò thí điểm cho mô hình hợp tác phát triển tiểu vùng. Đây cũng là động lực thúc đẩy sự phát triển đồng đều và liên kết sâu rộng hơn trong ASEAN.

II. Phân tích thực trạng và thách thức phát triển vùng tam giác

Thực trạng phát triển kinh tế-xã hội vùng tam giác có nhiều điểm sáng nhưng cũng đối mặt thách thức lớn. Tăng trưởng kinh tế đạt được nhưng chưa bền vững, phụ thuộc nhiều vào khai thác tài nguyên thô. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng cao nhưng năng suất thấp. Hạ tầng giao thông, điện lực và viễn thông còn nhiều hạn chế, cản trở kết nối. Chất lượng nguồn nhân lực thấp, tỷ lệ đói nghèo ở một số khu vực biên giới vẫn cao. Hợp tác giữa các địa phương trong tam giác chưa thực sự sâu rộng và hiệu quả. Các yếu tố tự nhiên và vị trí địa lý vừa là lợi thế vừa là thách thức.

2.1. Hạn chế về kinh tế và hạ tầng

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của vùng còn thấp hơn trung bình quốc gia của mỗi nước. Công nghiệp và dịch vụ phát triển manh mún, thiếu quy hoạch tổng thể liên vùng. Hệ thống hạ tầng giao thông liên lạc lạc hậu, thiếu đồng bộ giữa ba quốc gia. Nguồn vốn đầu tư phát triển, đặc biệt từ khu vực tư nhân và FDI, còn hạn chế. Sự phối hợp trong quy hoạch và đầu tư hạ tầng chiến lược còn nhiều bất cập.

2.2. Thách thức về xã hội và môi trường

Nghèo đói và bất bình đẳng xã hội vẫn là vấn đề nhức nhối tại nhiều huyện biên giới. Công tác giáo dục, đào tạo nghề và chăm sóc sức khỏe chưa đáp ứng nhu cầu. Tình trạng di cư tự do, buôn lậu qua biên giới tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Môi trường sinh thái đang chịu áp lực từ khai thác tài nguyên và phát triển thiếu kiểm soát. Biến đổi khí hậu tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp và đời sống dân cư.

III. Giải pháp và phương pháp thúc đẩy phát triển bền vững

Để thúc đẩy phát triển bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp chiến lược. Trước tiên là hoàn thiện thể chế hợp tác, tăng cường sự điều phối của các cấp chính quyền. Cần đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng chiến lược, đặc biệt là hệ thống giao thông liên vận và năng lượng. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua các chương trình đào tạo nghề liên kết. Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, tập trung vào thế mạnh như nông nghiệp công nghệ cao và du lịch. Áp dụng các mô hình phát triển kinh tế-xã hội bền vững, hài hòa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Tăng cường vai trò của doanh nghiệp và người dân địa phương trong quá trình hợp tác.

3.1. Hoàn thiện chính sách và thể chế hợp tác

Cần thống nhất các cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư trong toàn vùng tam giác. Đơn giản hóa các thủ tục hải quan, kiểm dịch và quy trình qua lại biên giới. Thành lập và kiện toàn các Ban điều phối liên tỉnh, liên ngành có thực quyền. Xây dựng khung pháp lý rõ ràng cho hợp tác công-tư (PPP) trong phát triển hạ tầng. Tăng cường đối thoại chính sách giữa ba chính phủ và với các đối tác phát triển quốc tế.

3.2. Phương pháp phát triển kinh tế xã hội bền vững

Phương pháp tiếp cận cần lấy con người làm trung tâm, đảm bảo mọi người dân đều được hưởng lợi. Phát triển kinh tế phải gắn liền với bảo tồn văn hóa các dân tộc và bảo vệ hệ sinh thái. Ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số vào sản xuất, quản lý và dịch vụ. Xây dựng các mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn phù hợp với tiềm năng vùng. Tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học và chia sẻ kinh nghiệm phát triển giữa ba nước.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu khẳng định vùng tam giác phát triển có vai trò quan trọng trong hợp tác khu vực. Thực tiễn cho thấy sự phát triển toàn diện đòi hỏi nỗ lực phối hợp liên quốc gia mạnh mẽ hơn nữa. Các giải pháp đề xuất tập trung vào thể chế, hạ tầng, nhân lực và mô hình tăng trưởng bền vững. Thành công của CLV-DTA có ý nghĩa mẫu mực cho các sáng kiến hợp tác tiểu vùng khác. Kết luận của luận án là cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh quy hoạch và chính sách. Ứng dụng thực tiễn đòi hỏi sự cam kết chính trị cao nhất từ các bên liên quan. Hướng đi đúng đắn sẽ biến vùng biên giới thành không gian phát triển thịnh vượng chung.

4.1. Kết luận chính từ nghiên cứu luận án

Luận án chỉ rõ vùng tam giác phát triển đã đạt được những thành tựu bước đầu đáng khích lệ. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế phát triển vẫn còn rất lớn. Các yếu tố then chốt là thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực vẫn là điểm nghẽn chính. Sự thiếu liên kết thực chất giữa các ngành và các địa phương trong tam giác là vấn đề cốt lõi. Nghiên cứu đã xây dựng được khung lý thuyết và thực tiễn vững chắc về chủ đề này.

4.2. Ứng dụng trong hoạch định chính sách hợp tác

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nhà hoạch định chính sách. Các đề xuất về hoàn thiện thể chế có tính ứng dụng cao cho các Ban điều phối liên quốc gia. Phương pháp đánh giá thực trạng và xác định thách thức là công cụ hữu ích cho quy hoạch. Mô hình phát triển bền vững được đề xuất có thể áp dụng thí điểm tại một số khu vực trọng điểm. Nghiên cứu cũng gợi mở các hướng hợp tác mới như du lịch liên vùng và logistics.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Lê Phương Hòa với đề tài "Phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia" được thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (chuyên ngành Kinh tế Thế giới và Quan hệ Kinh tế Quốc tế, mã số 62.01, bảo vệ năm 2013, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng và TS. Lê Thị Ái Lâm).

Về tính cấp thiết, nghiên cứu xuất phát từ bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực hóa ngày càng gia tăng, đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa các quốc gia láng giềng. Ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia (CLV) có truyền thống hợp tác lâu đời trong bảo vệ và xây dựng đất nước. Tại cuộc gặp cấp cao ba Thủ tướng lần thứ nhất năm 1999 tại Viêng Chăn, Thủ tướng Campuchia Hun Sen đã khởi xướng sáng kiến thành lập Tam giác phát triển khu vực biên giới ba nước (CLVDT) gồm 7 tỉnh (Đông Bắc Campuchia, Tây Nam Lào và Tây Nguyên Việt Nam). Đến năm 2004, lãnh đạo ba nước chính thức ra tuyên bố hình thành CLVDT với 10 tỉnh, và đến năm 2009 mở rộng lên 13 tỉnh biên giới liền kề.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ ra: Vùng CLVDT là khu vực giàu tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên và vị trí chiến lược trọng yếu, nhưng lại là vùng kém phát triển nhất của cả ba quốc gia với hạ tầng yếu kém, trình độ dân trí thấp, sản xuất manh mún. Khác với các mô hình tam giác tăng trưởng thành công ở Đông Nam Á (như SIJORI hay IMT-GT), CLVDT khi hình thành không hội tụ sẵn các yếu tố đầu tàu như một trung tâm kinh tế vượt trội hay các lợi thế kinh tế bổ trợ hoàn chỉnh. Do đó, việc làm rõ cơ sở hình thành, nhận diện các nhân tố tác động và định hình mô hình phát triển cho một vùng kinh tế quốc tế kém phát triển là bài toán cấp thiết cần luận cứ khoa học rõ ràng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án:

• Mục tiêu chung: Cung cấp luận cứ khoa học (cả lý luận và thực tiễn) cho việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia hiện nay và trong tương lai.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hình thành và phát triển Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia với tư cách là một vùng phát triển.
  2. Tổng quan và phân tích thực trạng phát triển của vùng CLVDT và hệ thống các nhân tố tác động đến sự phát triển vùng.
  3. Đưa ra các quan điểm phát triển và các giải pháp phát triển nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định qua 4 nội dung trọng tâm:

1. Xác định khung nghiên cứu phù hợp với đề tài, lựa chọn cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu phù hợp.
2. Hệ thống hóa khung lý luận liên quan đến đề tài.
3. Phân tích và đánh giá thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của CLVDT.
4. Đề xuất phương hướng và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội của CLVDT.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sự phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia trong mối quan hệ quốc tế theo hướng phát triển bền vững, tập trung vào các chỉ báo kinh tế - xã hội của vùng.
• Phạm vi không gian: 13 tỉnh thuộc vùng CLVDT được xác định theo các văn kiện ký kết giữa ba Thủ tướng, bao gồm các tiểu vùng thuộc Campuchia (C-CLVDT), Lào (L-CLVDT) và Việt Nam (V-CLVDT).
• Phạm vi thời gian: Giới hạn nghiên cứu từ năm 1999 (thời điểm hình thành sáng kiến) đến năm 2012.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và điểm luận có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo 4 nhóm chính:

1. Các công trình lý luận về phát triển vùng và cực tăng trưởng:

   • Các giáo trình và sách chuyên khảo nền tảng: Bài giảng Kinh tế học vùng của Đại học Kinh tế Quốc dân; A. Silem (2002) với Bách khoa toàn thư về kinh tế học và khoa học quản lý; V. Syrkin (2001) với Sử dụng chiến lược các cực tăng trưởng để đẩy mạnh phát triển vùng; Paul Krugman (2003, 2004) với các nghiên cứu The new economic geography: where are we? và A study on the factors of regional competitiveness.
   • Các nghiên cứu trong nước về lợi thế vùng và cực tăng trưởng: Bùi Việt Cường và Lê Đức Nhuận (2009) về Phân tích lợi thế so sánh vùng - cơ sở lý thuyết và cách tiếp cận; Trương Hồng Trình và Nguyễn Thanh Liêm (2008) về Tiếp cận lý thuyết và thực tiễn cluster ngành cho phát triển kinh tế khu vực; Đề tài cấp Bộ của PGS. Bùi Quang Tuấn (2011) về Một số vấn đề lý luận cơ bản và kinh nghiệm quốc tế chủ yếu về phát triển vùng; Nguyễn Trần Quế (2001); Ngô Văn Doanh; Viện Chiến lược Phát triển (2004); TS. Ngô Thắng Lợi (2011); Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (2004); Bộ Kế hoạch và Đầu tư với các Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001-2010 và 2011-2020.

2. Các công trình về hợp tác và hội nhập kinh tế quốc tế:

   • Các công trình lý thuyết quốc tế: M.W. Schiff và L.A. Winters (2003) với Regional integration and development; Paul R. Krugman và Maurice Obstfeld (1996) với Kinh tế học quốc tế lý thuyết và chính sách; Paul Samuelson và William Nordhaus (2002) với Kinh tế học; David A. Baldwin (2009) với Chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa hiện thực mới: cuộc tranh luận đương đại; Michael Porter (1990, 1998) với The competitive advantage of nations và Location, Clusters and New Economics of Competition; R. Grant (1991) với bài viết đánh giá mô hình Porter trên Strategic Management Journal.
   • Các nghiên cứu về hội nhập kinh tế của Việt Nam: Công trình của Bộ Ngoại giao về Việt Nam hội nhập kinh tế trong xu thế toàn cầu hóa, vấn đề và giải pháp; GS. Nguyễn Xuân Thắng (2006) với Việt Nam và các nước châu Á - Thái Bình Dương: các quan hệ kinh tế hiện nay; TS. Trần Đình Thiên (2002) với Công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở Việt Nam: Phác thảo lộ trình; GS. Vũ Dương Huân (2004) với Việt Nam - ASEAN: Quan hệ đa phương và song phương; Akira Suehiro và Susumu Yamakage (2001) với Kinh tế chính trị Á Châu.

3. Các công trình về hợp tác tiểu vùng xuyên biên giới và khu vực Mê Kông:

   • Hợp tác xuyên biên giới: TS. Nguyễn Huy Hoàng (2012) với Vai trò của các hành lang kinh tế trong kết nối ASEAN và Đông Á; nghiên cứu của ADB và TS. Nguyễn Mạnh Hùng về Xây dựng khu kinh tế xuyên biên giới (từ thực tiễn biên giới Việt - Trung); các công trình nghiên cứu khu vực châu Âu của nhóm Đại học Kingston, Marijana Sumpor và Marga Gokavic, Alessia Cividin (về công cụ đối tác và láng giềng châu Âu).
   • Hợp tác Tiểu vùng Mê Kông mở rộng (GMS) và tam giác tăng trưởng: ADB; Fidel V. Ramos (2005) với Cross-Border “Growth Triangles” Promote Prosperity in East Asia; Masami Ishida (2008); Mitsuhiro Kagami (2010); Akamatsu Kaname; Nguyễn Thị Hồng Nhung (2006); Nguyễn Trần Quế (2007); TS. Phạm Thái Quốc và Trần Văn Duy (2007); Chum Sonya (2010); CDRI (2005); Hiroshi Kakazu (1997) với Growth Triangles in ASEAN - A New Approach to Regional Cooperation; Chia Siow Yue (2002) về tam giác tăng trưởng SIJORI; Sau Sisovanna; Nguyễn Hải Yến; Bhoj Raj Khanal và Wilairat Tongsiri (Mekong Institute, 2007) với báo cáo The Cambodia, Lao PDR, and Vietnam (CLV) Development Triangle: Opportunities, Challenges and Option for Future.

4. Các công trình nghiên cứu trực tiếp về CLVDT:

   • Các công trình của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á: Đề tài cấp Bộ do PGS. Phạm Đức Thành làm chủ nhiệm (2006-2007); Đề tài cấp Nhà nước Một số vấn đề phát triển và quản lý phát triển vùng tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia (Mã số ĐTĐL.2008T/06, 2011) do PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng làm chủ nhiệm; Nguyễn Duy Dũng (chủ biên, 2010, 2012); Phạm Đức Dương và Phạm Thanh Tịnh (2009); Nguyễn Văn Hà (2009); Trương Duy Hòa (2009); Lê Phương Hòa (2010, 2012); Nguyễn Thu Mỹ (2010) với bài viết về kinh nghiệm từ tam giác tăng trưởng Indonesia - Malaysia - Singapore.
   • Báo cáo của các cơ quan quản lý và quy hoạch: Báo cáo quy hoạch tổng thể của Viện Chiến lược Phát triển - Bộ Kế hoạch và Đầu tư (năm 2004, 2010, 2012); các biên bản và báo cáo của Ủy ban Điều phối chung CLV qua các kỳ họp từ lần thứ 1 đến lần thứ 8; tài liệu của Vannarith Chheang và Yusshang Wong (2010); Somchith Inthamith (2009).

Khoảng trống và vị trí của luận án: Tác giả nhận định các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận CLVDT dưới góc độ quản lý hành chính, khảo sát ngoại giao - chính trị hoặc lồng ghép như một tiểu bộ phận của GMS mà chưa phân tích đầy đủ và có hệ thống dưới góc độ kinh tế học vùng. Luận án định vị là công trình đi sâu nghiên cứu CLVDT như một đối tượng vùng phát triển quốc tế chuyên biệt, kết hợp khung lý thuyết hội nhập và phát triển vùng nhằm phân tích toàn diện 7 nhóm nhân tố tác động và nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của vùng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Nghiên cứu kết hợp hai nhóm lý thuyết nền tảng:

1. Nhóm lý thuyết hội nhập kinh tế quốc tế:

   • Lý thuyết tự do hóa thương mại và nguyên tắc Lợi thế so sánh (Adam Smith, David Ricardo): Giải thích cơ sở phân công lao động và trao đổi hàng hóa khi các tiểu vùng tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có chi phí cơ hội thấp hơn tương đối. Phân tích dựa trên sự chênh lệch giá yếu tố đầu vào (tư bản và lao động) giữa các nước.
   • Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia (Michael Porter): Ứng dụng mô hình "Viên kim cương" với 4 nhân tố định hình (điều kiện yếu tố sản xuất, điều kiện về cầu, các ngành hỗ trợ/liên quan, chiến lược/cấu trúc/cạnh tranh doanh nghiệp) cùng 2 biến số bổ trợ (vai trò của Nhà nước và cơ hội). Luận án nhấn mạnh CLVDT cần chuyển dịch từ khai thác lợi thế so sánh tự nhiên sang tạo lập lợi thế cạnh tranh vùng thông qua chuỗi giá trị và liên kết ngành.

2. Nhóm lý thuyết phát triển vùng:

   • Lý thuyết tăng trưởng nội sinh vùng (C. Clark): Nhấn mạnh năng lực sản xuất bên trong của vùng, dựa trên khả năng phân bổ nguồn lực sẵn có (đất đai, tài nguyên, lao động) và chuyển dịch cơ cấu từ khu vực sơ cấp (nông nghiệp) sang thứ cấp (chế biến) và tam cấp (dịch vụ).
   • Lý thuyết các giai đoạn tăng trưởng vùng (Edgar Hoover 1984, Thompson, Jane Jacobs): Phác thảo tiến trình phát triển qua 5 giai đoạn: từ tự cung tự cấp, cải thiện giao thông mở rộng buôn bán nhỏ, gia tăng thương mại nội vùng gắn với chế biến nông sản, đến công nghiệp hóa và cuối cùng là xuất khẩu vốn/kỹ thuật ra bên ngoài.
   • Lý thuyết Điểm trung tâm (Walter Christaller 1933, August Lösch): Giải thích vai trò của các đô thị hạt nhân (cực hút) với bán kính phục vụ thị trường ($R$ và $r$), làm cơ sở khoa học để quy hoạch và bố trí các điểm đô thị mới ($X$) tại các vùng còn thưa thớt mạng lưới đô thị như CLVDT.

Khung nghiên cứu

Khung phân tích của luận án (Hình 1.2) xác định mối quan hệ tương tác giữa 7 nhóm nhân tố tác động và tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của vùng:

• 7 nhóm nhân tố: (1) Điều kiện tự nhiên và tài nguyên; (2) Vị trí địa lý; (3) Vốn đầu tư phát triển; (4) Lao động và nguồn nhân lực; (5) Trình độ phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ; (6) Hợp tác, kết nối giữa 3 nước và hạ tầng kỹ thuật; (7) Cơ chế, chính sách của mỗi nước và cho riêng vùng.
• Mô hình phân tích: Các nhân tố nội tại tạo nên Điểm mạnh (Strengths) và Điểm yếu (Weaknesses); các yếu tố bên ngoài mang lại Cơ hội (Opportunities) và Thách thức (Threats). Qua đánh giá khả năng thúc đẩy hay hạn chế, luận án xác định quan điểm phát triển, triển vọng và đề xuất các nhóm giải pháp.

Phương pháp nghiên cứu

• Cách tiếp cận: Đa ngành, liên ngành, tiếp cận hệ thống, lịch sử và phát triển, kết hợp góc độ quản lý vĩ mô với phân tích ngành và địa phương vi mô.
• Phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp: Thu thập, xử lý và tổng hợp hệ thống văn bản pháp lý, các điều ước quốc tế, số liệu thống kê kinh tế - xã hội từ cơ quan thống kê ba nước và các báo cáo phát triển của 13 tỉnh.
• Phương pháp điều tra khảo sát thực địa: Nghiên cứu sinh tham gia trực tiếp đợt khảo sát thực tế tại 13 tỉnh thuộc CLVDT trong khuôn khổ Đề tài cấp Nhà nước ĐTĐL.2008T/06 năm 2011 do PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng làm chủ nhiệm.
• Phương pháp chuyên gia: Thực hiện tham vấn sâu trực tiếp với 4 chuyên gia: PGS. Nguyễn Sỹ Tuấn (chuyên gia Campuchia), TS. Trương Duy Hòa (chuyên gia Lào), PGS. Nguyễn Duy Dũng (chuyên gia CLVDT), TS. Nguyễn Huy Hoàng (chuyên gia hợp tác tiểu vùng); kết hợp lấy ý kiến phản biện bản thảo luận án.
• Phương pháp phân tích ma trận SWOT: Đánh giá tổng hợp điểm mạnh, điểm yếu nội vùng, cơ hội và thách thức từ môi trường bên ngoài để xây dựng giải pháp chính sách.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 trình bày tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia, đồng thời luận giải cơ sở lý thuyết, xây dựng khung nghiên cứu (Hình 1.2) và hệ thống hóa phương pháp nghiên cứu (phương pháp tài liệu, điều tra thực địa tại 13 tỉnh, tham vấn 4 chuyên gia, phân tích SWOT) cùng các nguồn dữ liệu sử dụng trong luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia

Chương 2 làm rõ các khái niệm khoa học về phát triển, phát triển bền vững, phát triển kinh tế - xã hội, toàn cầu hóa và khu vực hóa (theo định nghĩa của Jan Aart Scholte, WTO, UNCTAD, Walter Good, Lê Hữu Nghĩa). Luận án phân tích xu hướng hình thành các tam giác phát triển tại Đông Nam Á và chỉ ra các yếu tố cơ bản hình thành CLVDT: vị trí địa lý liền kề, nhu cầu hợp tác an ninh - kinh tế vùng biên giới, tính tương đồng về tự nhiên và văn hóa.

Luận án phân tích số liệu quy mô dân số, diện tích các tỉnh thuộc vùng và thực trạng trao đổi thương mại song phương ba nước qua các bảng thống kê:

Bảng số	Tên bảng trong văn bản	Nội dung và phạm vi dữ liệu	Trang
Bảng 2.1	Thống kê kim ngạch xuất, nhập khẩu giữa Lào và Việt Nam giai đoạn 2001-2009	Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Lào	Tr. 56
Bảng 2.2	Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam và Campuchia qua các năm	Kim ngạch trao đổi hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam - Campuchia	Tr. 58
Bảng 2.3	Diện tích, dân số và mật độ dân số các tỉnh thuộc vùng CLVDT (2009)	Quy mô lãnh thổ, dân số và mật độ cư trú của 13 tỉnh thuộc 3 nước	Tr. 65

Chương này cũng minh họa sơ đồ lý thuyết trung tâm của W. Christaller (Hình 1.1, tr. 31) để giải thích sự phân bố không gian đô thị và mạng lưới dịch vụ cho vùng.

Chương 3: Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia

Đây là chương trọng tâm của luận án, tập trung đánh giá toàn diện bức tranh kinh tế - xã hội của 13 tỉnh thuộc CLVDT và phân tích sâu sắc tác động của 7 nhóm nhân tố:

• Thực trạng phát triển kinh tế: Đánh giá tốc độ tăng trưởng GDP, chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng dần dịch vụ và công nghiệp nhưng tốc độ còn chậm (minh họa qua Hình 3.1 tr. 70 về tốc độ tăng trưởng trung bình giai đoạn 2005-2009; Hình 3.2 tr. 71 về chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2002-2009). Phân tích chi tiết các phân ngành: nông nghiệp (trồng trọt cây công nghiệp, chăn nuôi gia súc gia cầm - Hình 3.3 tr. 77), công nghiệp (chế biến, khai khoáng, thủy điện), dịch vụ (thương mại biên giới, du lịch).
• Thực trạng phát triển xã hội: Phân tích thực trạng giáo dục - đào tạo, chất lượng lao động, tình trạng việc làm và kết cấu hạ tầng giao thông kết nối các cửa khẩu biên giới.
• Phân tích 7 nhóm nhân tố tác động: Đi sâu đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên khoáng sản/đất/nước, vị trí địa lý chiến lược, nguồn vốn đầu tư (ngân sách, FDI, ODA), quy mô và chất lượng lao động, trình độ khoa học công nghệ, mức độ hợp tác kết nối hạ tầng và cơ chế chính sách phối hợp giữa ba chính phủ.

Các bảng số liệu thống kê thực trạng trong chương gồm:

Bảng số	Tên bảng trong văn bản	Nội dung và phạm vi dữ liệu	Trang
Bảng 3.1	Tốc độ tăng trưởng GDP của các tỉnh Tây Nguyên	Tăng trưởng kinh tế của các tỉnh Tây Nguyên thuộc V-CLVDT	Tr. 72
Bảng 3.2	Chăn nuôi gia súc, gia cầm tại C-CLVDT (2004-2009)	Thực trạng phát triển ngành chăn nuôi tại các tỉnh Campuchia	Tr. 78
Bảng 3.3	Số lượng gia súc, gia cầm tại C-CLVDT (2004-2009)	Quy mô tổng đàn gia súc, gia cầm vùng C-CLVDT	Tr. 80
Bảng 3.4	Xuất nhập khẩu tại L-CLVDT giai đoạn 2005-2009	Kim ngạch thương mại qua biên giới tại các tỉnh Nam Lào	Tr. 83
Bảng 3.5	Tình hình xuất - nhập khẩu thông qua các cửa khẩu của Việt Nam	Dữ liệu giao thương qua các cặp cửa khẩu biên giới vùng V-CLVDT	Tr. 84

Cuối chương, tác giả tổng hợp đánh giá chung và lập ma trận SWOT về năng lực phát triển của vùng.

Chương 4: Kết quả và bàn luận

Chương 4 tổng kết và đánh giá kết quả hợp tác phát triển vùng CLVDT kể từ khi thành lập. Tác giả đối chiếu thực tiễn với các giả thuyết và khung lý thuyết đã đặt ra, bàn luận về các kịch bản và định hướng phát triển không gian kinh tế - xã hội của vùng đến năm 2020. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm: hoàn thiện cơ chế điều phối liên chính phủ, ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông và cửa khẩu, thu hút vốn đầu tư phát triển các ngành thế mạnh (nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông lâm sản, du lịch sinh thái), phát triển nguồn nhân lực và đào tạo nghề cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên giới, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái và củng cố an ninh quốc phòng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên tiếp cận vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia (CLVDT) dưới góc độ kinh tế học vùng kết hợp với lý thuyết quan hệ kinh tế quốc tế.
2. Vận dụng sáng tạo và kết hợp các lý thuyết lợi thế so sánh, lợi thế cạnh tranh quốc gia (mô hình Kim cương của Porter), tăng trưởng nội sinh và lý thuyết điểm trung tâm của Christaller để giải thích cơ chế hình thành, động lực và quy luật phát triển của một tam giác phát triển quốc tế đặc thù gồm các địa phương chậm phát triển giáp biên giới.
3. Xây dựng khung phân tích 7 nhóm nhân tố tác động cùng mô hình đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) riêng cho vùng kinh tế quốc tế liên biên giới.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh toàn diện, cập nhật và có hệ thống về thực trạng phát triển kinh tế (tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu, nông - lâm nghiệp, công nghiệp, dịch vụ thương mại cửa khẩu) và xã hội (giáo dục, lao động, hạ tầng) của 13 tỉnh thuộc CLVDT trong giai đoạn 1999-2012.
2. Làm rõ các rào cản và nhân tố cản trở tiến trình hợp tác nội vùng, đặc biệt là sự thiếu hụt kết nối hạ tầng giao thông, nguồn vốn đầu tư hạn chế và sự thiếu đồng bộ trong cơ chế chính sách giữa ba quốc gia.
3. Đề xuất hệ thống quan điểm phát triển và các nhóm giải pháp chính sách có cơ sở khoa học nhằm phục vụ quá trình hoạch định chính sách, điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội CLVDT cho các cơ quan điều phối ba nước và chính quyền địa phương 13 tỉnh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do phạm vi nghiên cứu trải rộng trên địa bàn 13 tỉnh thuộc 3 quốc gia có hệ thống chỉ tiêu thống kê và cơ chế quản lý khác nhau, nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp của một số địa phương vùng sâu vùng xa còn phân tán; mốc thời gian nghiên cứu của luận án dừng lại ở năm 2012 theo dữ liệu khảo sát và quy hoạch hiện hành tại thời điểm thực hiện.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng đánh giá tác động của Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội CLVDT giai đoạn sau năm 2012 đến 2020; đi sâu phân tích chuỗi giá trị cho từng ngành kinh tế cụ thể (cây công nghiệp cao su, cà phê, chuỗi logistics hành lang kinh tế Đông - Tây); nghiên cứu cơ chế tài chính đặc thù và các mô hình khu kinh tế qua biên giới giữa ba nước.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị cao đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp luận cứ thực tiễn trực tiếp cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Ngoại giao, Ban Điều phối chung Tam giác phát triển CLV và Ủy ban nhân dân 13 tỉnh biên giới trong việc rà soát quy hoạch và ban hành chính sách ưu đãi đầu tư.
• Các nhà nghiên cứu và giảng viên: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về phát triển vùng quốc tế, kinh tế tiểu vùng xuyên biên giới và quan hệ kinh tế quốc tế ba nước Đông Dương.
• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp phương pháp luận kết hợp liên ngành, khung phân tích SWOT và kinh nghiệm triển khai điều tra thực địa trên địa bàn đa quốc gia.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Sáng kiến hình thành Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia được khởi xướng khi nào và quy mô địa bàn thay đổi ra sao?

Sáng kiến thành lập Tam giác phát triển khu vực biên giới ba nước được Thủ tướng Campuchia Hun Sen đưa ra lần đầu tiên tại Cuộc gặp cấp cao ba Thủ tướng CLV lần thứ nhất tại Viêng Chăn năm 1999 với quy mô ban đầu gồm 7 tỉnh (thuộc Đông Bắc Campuchia, Tây Nam Lào và Tây Nguyên Việt Nam). Đến Hội nghị cấp cao năm 2004, lãnh đạo ba nước chính thức ra tuyên bố hình thành CLVDT với 10 tỉnh. Đến năm 2009, CLVDT kết nạp thêm 3 tỉnh từ ba nước, nâng tổng quy mô toàn vùng lên 13 tỉnh biên giới liền kề.

2. Luận án sử dụng những nhóm lý thuyết chủ yếu nào để phân tích CLVDT?

Luận án kết hợp hai nhóm lý thuyết chính:

1. Nhóm lý thuyết hợp tác và hội nhập kinh tế quốc tế: Thuyết tự do hóa thương mại và nguyên tắc Lợi thế so sánh (Adam Smith, David Ricardo); Thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia và mô hình Kim cương của Michael Porter.
2. Nhóm lý thuyết phát triển vùng: Lý thuyết tăng trưởng nội sinh vùng (C. Clark); Lý thuyết các giai đoạn tăng trưởng vùng (Edgar Hoover 1984); Lý thuyết Điểm trung tâm (Walter Christaller 1933, August Lösch).

3. Khung nghiên cứu của luận án xác định những nhóm nhân tố nào tác động đến phát triển kinh tế - xã hội vùng CLVDT?

Khung nghiên cứu (Hình 1.2) xác định 7 nhóm nhân tố tác động trọng yếu: (1) Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên; (2) Vị trí địa lý; (3) Vốn cho đầu tư phát triển; (4) Quy mô và chất lượng nguồn lao động; (5) Trình độ phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ; (6) Hợp tác giữa ba nước và trình độ phát triển kết cấu hạ tầng; (7) Cơ chế chính sách của mỗi nước và cho riêng vùng.

4. Phương pháp điều tra thực địa và tham vấn chuyên gia trong luận án được tiến hành như thế nào?

Phương pháp điều tra thực địa được thực hiện thông qua việc nghiên cứu sinh tham gia đợt khảo sát thực tế tại 13 tỉnh biên giới của CLVDT trong Đề tài cấp Nhà nước (Mã số ĐTĐL.2008T/06 năm 2011 do PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng làm chủ nhiệm). Về phương pháp chuyên gia, nghiên cứu sinh đã làm việc và tham vấn trực tiếp với 4 chuyên gia đầu ngành: PGS. Nguyễn Sỹ Tuấn (chuyên gia Campuchia), TS. Trương Duy Hòa (chuyên gia Lào), PGS. Nguyễn Duy Dũng (chuyên gia CLVDT) và TS. Nguyễn Huy Hoàng (chuyên gia hợp tác tiểu vùng).

5. Đặc điểm khác biệt lớn nhất giữa CLVDT và các tam giác tăng trưởng khác ở Đông Nam Á (như SIJORI) là gì?

Các tam giác tăng trưởng điển hình như SIJORI (Singapore - Malaysia - Indonesia) hình thành dựa trên việc có một trung tâm kinh tế đầu tàu phát triển vượt bậc (Singapore) cung cấp vốn, công nghệ và các cực phụ cận cung cấp đất đai, lao động bổ trợ. Ngược lại, vùng CLVDT gồm 13 tỉnh thuộc vùng biên giới xa xôi, kém phát triển nhất của cả ba nước, không có sẵn vùng lõi kinh tế đầu tàu và hạ tầng cơ sở còn nhiều thiếu thốn, đòi hỏi sự phối hợp chính sách đặc thù từ ba chính phủ để khai thác các tiềm năng nội lực.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Lê Phương Hòa là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia dưới góc độ kinh tế học vùng và quan hệ kinh tế quốc tế. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý thuyết kinh tế vùng với nguồn tư liệu điều tra thực địa tại 13 tỉnh biên giới giai đoạn 1999-2012, luận án đã làm sáng tỏ cơ sở hình thành, đánh giá thực trạng phát triển và phân tích sâu sắc tác động của 7 nhóm nhân tố chủ chốt. Các kết quả nghiên cứu, đánh giá SWOT và hệ thống giải pháp được đề xuất trong luận án mang lại giá trị khoa học và giá trị ứng dụng thực tiễn quan trọng, phục vụ công tác quy hoạch vùng và hoạch định chính sách hợp tác kinh tế giữa ba quốc gia Đông Dương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan Chương này bao gồm hai phần chính là tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển kinh tế - xã hội vùng CLVDT từ trước tới nay và trình bày cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu mà NCS đã sử dụng trong luận án. Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia Trong chương này trước hết đưa ra những lý luận chung cho phát triển vùng tam giác phát triển dưới góc độ một vùng quốc tế. Đồng thời đưa ra những tiêu chí làm căn cứ đánh giá sự phát triển của một vùng. Sau khi có những khái quát về cơ sở lý luận cho hình thành và phát triển CLVDT, luận án tập trung luận giải các yếu tố cơ bản hình thành nên CLVDT.

Sau đó, thông qua tổng quan tình hình phát triển cùng vùng, luận án khái quát lại quá trình hình thành vùng từ khi có ý tưởng đến nay với những đặc điểm riêng có để đưa ra một bức tranh chung tổng thể về vùng. Chương 3: Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội vùng tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Cam puchia. Đây là một chương trọng tâm của luận án. Trên cơ sở các tiêu chí đã đưa ra ở chương 2, Chương 3 phân tích đánh giá sự phát triển vùng dựa trên các tiêu chí này.

Sau khi phân tích đánh giá thực trạng phát triển của CLVDT, trên cơ sở bảy nhân tố đã được xác định trọng khung nghiên cứu, luận án đi sâu phân tích tác động của từng nhân tố tới sự phát triển của vùng. Cuối chương, luận ánh đáng giá năng lực phát triển của vùng thông qua tổng hợp điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của vùng. Chương 4: Kết quả và bàn luận Trong phần này sẽ bàn luận về tam giác phát triển dựa trên những phân tích ở các chương trước. Từ khung lý thuyết được nêu ra cùng với việc nhìn 5 nhận lại về sự phát triển của CLVDT, luận án đánh giá lại những giả thuyết nghiên cứu đã đặt ra, đồng thời bàn luận về định hướng phát triển của vùng trong thời gian tới.

Cuối cùng, trên cơ sở những nghiên cứu của mình, NCS đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển vùng CLVDT. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Thông qua nghiên cứu những tài liệu liên quan đến vấn đề của luận án, có thể khái quát tình hình nghiên cứu về phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới CLVDT như sau: Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu về khu vực này, tuy nhiên trên thực tế việc đi sâu xem xét và phân tích vấn đề hợp tác phát triển kinh tế vùng tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia dưới góc độ vùng thì hầu như chưa được đề cập một cách đầy đủ và hệ thống. Sau đây là một số tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài.

Các công trình lý luận Liên quan đến các lý thuyết phát triển của CLVDT cần phải kết hợp hai cách tiếp cận là phát triển vùng và hợp tác khu vực. Hiện có nhiều lý thuyết liên quan phát triển vùng nhưng nhìn chung đã được tổng hợp trong bộ tài liệu của Đại học Kinh tế quốc dân về Bài giảng Kinh tế học vùng và của A.Silem (2002) với Bách khoa toàn thư về kinh tế học và khoa học quản lý, Nhà Xuất bản Lao động Xã hội; V. SYRKIN với Sử dụng chiến lược các cực tăng trưởng để đẩy mạnh phát triển vùng, Viện Thông tin Khoa học xã hội, 2001; Bùi Việt Cường và Lê Đức Nhuận với bài viết Phân tích lợi thế so sánh vùng - cơ sở lý thuyết và cách tiếp cận, đăng trên Tạp chí Khoa học xã hội số 10/2009; Trương Hồng Trình và Nguyễn Thanh Liêm với bài viết Tiếp cận lý thuyết và thực tiễn LUSTER ngành cho phát triển kinh tế khu vực, Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Đà Nẵng, số 3/2008; Krugman, P. với khá nhiều nghiên cứu về vùng như The new economic geography: where are we? (2004).

với A study on the factors of regional competitiveness. University of Cambridge (2003). Đặc điểm của các công trình trên khi đề cập đến lý thuyết phát triển vùng là các tác giả thường nhìn dưới một góc độ riêng cho tăng trưởng kinh tế. 7 Mỗi tác giả đưa ra một lý thuyết độc lập phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu của mình mà chưa có công trình nào tổng hợp các lý thuyết một cách hệ thống cho phát triển vùng.

Gần đây nhất công trình nghiên cứu đề tài khoa học cấp bộ của PGS.Bùi Quang Tuấn “một số vấn đề lý luận cơ bản và kinh nghiệm quốc tế chủ yếu về phát triển vùng”, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, 2011 đã đề cập khá toàn diện đến các vấn đề liên quan đến lý thuyết phát triển vùng để làm cơ sở cho quy hoạch và phát triển vùng của Việt Nam. Công trình tập trung vào ba phần chính: phần một là cơ sở lý luận về phát triển vùng để tạo cực tăng trưởng, phần hai nghiên cứu những kinh nghiệm quốc tế trong phát triển vùng và phần ba là đề xuất một số giải pháp chính sách phát triển các khu kinh tế động lực. Tuy đề cập khá toàn diện về phát triển vùng nhưng cách tiếp cận phát triển vùng của tác giả là phát triển vùng động lực để thúc đẩy phát triển kinh tế chung trong một quốc gia. Liên quan đến phát triển vùng của Việt Nam, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu, trong đó phải kể đến một số công trình nghiên cứu độc lập như của tác giả Nguyễn Trần Quế: Các xu hướng chủ yếu của việc lựa chọn chiến lược phát triển kinh tế của các quốc gia trong 20 năm đầu của thế kỷ XXI, đăng tại Tạp chí Những vấn đề kinh tế thế giới số 1- 2001; bài viết của tác giả Ngô Văn Doanh, Nghiên cứu chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam - Học hỏi và sáng tạo, Nhà xuất bản chính trị quốc gia; hay của Viện chiến lược Phát triển (2004), Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia; bài viết của TS.

Ngô Thắng Lợi về Những khía cạnh thiếu bền vững trong phát triển kinh tế vùng trọng điểm ở Việt Nam và một số khuyến cáo chính sách đăng tại Tạp chí Quản lý Kinh tế (2011) và Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (2004 với công trình Các quá trình chuyển đổi về kinh tế vĩ mô và kinh tế vùng ở Việt Nam. Bộ Kế hoạch và Đầu tư với Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 và phương hướng, nhiệm vụ phát triển đất nước 5 năm 2011 - 8 2015, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001-2010, Báo cáo tầm nhìn kinh tế Việt Nam đến năm 2020: Tổng quan chiến lược phát triển kinh tế - xã hội thời kỳ 2011-2020, …. Các tài liệu này đã phân tích những điều kiện cụ thể của Việt Nam trên cơ sở đối chiếu những lý thuyết đã có để đề xuất những định hướng về quy hoạch và phát triển vùng. Đây là những công trình tham khảo có giá trị cho việc nghiên cứu phát triển vùng CLVDT nhưng nó chỉ chuyên biệt cho việc phân tích ở Việt Nam, còn nhìn rộng ra vùng quốc tế thì cần phải có những sự phối kết hợp riêng và sâu hơn.

Như vậy, các công trình nghiên cứu về vùng hiện nay đã bao quát khá toàn diện về lý thuyết, một số công trình nghiên cứu về quy hoạch và phát triển vùng cụ thể. Tuy nhiên đến nay chưa có tài liệu nào nghiên cứu về CLVDT dưới góc độ tiếp cận phát triển vùng. Liên quan đến hợp tác phát triển giữa các quốc gia, đã có rất nhiều công trình tổng hợp và phân tích các lý thuyết hợp tác quốc tế. Trong đó công trình khá tiêu biểu của Bộ Ngoại giao là Việt Nam hội nhập kinh tế trong xu thế toàn cầu hóa, vấn đề và giải pháp đã tổng hợp một cách khá đầy đủ các lý thuyết và luận điểm về quan hệ kinh tế quốc tế và khả năng ứng dụng của Việt Nam.

Bên cạnh đó còn có những công trình của các tác giả như MW Schif, Winter với Regional integration and development, Book Google-2003, Paul R. Krugman & Maurice Obstfeld với Kinh tế học quốc tế lý thuyết và chính sách, NXB Chính trị quốc gia, 1996; Paul. Nordhalls với Kinh tế học, NXB Thống kê, 2002; Đại học quốc gia Hà Nội, Kinh tế quốc tế, một số bài đọc tham khảo, Hà Nội, 2009; David A.Baldwin (chủ biên) Chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa hiện thực mới: cuộc tranh luận đương đại, NXB thế giới, 2009; Porter, M. với The competitive advantage of nations (1990) và Location, Clusters and New Economics of Competition (1998); Grant.R với phân tích về lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia của Porter bài viết.

Porter”s Competitive advantage of Nationas: An assessement đăng trên Strategic Management Journal, Vol 12, (1991). Các công trình này có giá trị tham khảo lớn đối với 9 nghiên cứu CLVDT khi nghiên cứu về hợp tác quốc tế. Tuy nhiên các lý thuyết này dừng lại ở những lý luận chung cho hợp tác quốc tế chứ chưa đi vào phân tích sự ứng dụng lý thuyết cho hợp tác quốc tế trong tiêu vùng nhỏ giữa các nước. Khi nghiên cứu về hợp tác quốc tế trong khu vực không thể không đề cập đến thực tế liên kết kinh tế, vấn đề hiện đại hoá và hợp tác quốc tế của Việt Nam.

Chủ đề này cũng được rất nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến. Tiêu biểu phải kể đến các công trình như GS. Nguyễn Xuân Thắng với Việt Nam và các nước châu Á -Thái Bình Dương: các quan hệ kinh tế hiện nay, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, năm 2006. Hoặc sách Công nghiệp hoá- hiện đại hoá ở Việt Nam: Phác thảo lộ trình của TS.

Trần Đình Thiên, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, năm 2002 hay của GS. Vũ Dương với cuốn sách: Việt Nam - ASEAN: Quan hệ đa phương và song phương, Hà Nội năm 2004, Akira Suehito, Susumu Yamakage chủ biên tác phẩm Kinh tế chính trị Á Châu, Nhà xuất bản NTT, 2001. Các công trình trên đã làm rõ sự cần thiết phải tăng cường hợp tác liên kết khu vực, tiểu khu vực…coi đó như là đòi hỏi tất yếu của các nước trong bối cảnh toàn cầu hoá, khu vực hoá đang tăng lên mạnh mẽ chưa từng thấy.