phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 6 tiết: Chƣơng 1: Ý thức chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam trong thời kỳ đổi mới hiện nay. Chƣơng 2: Thực trạng ý thức chính trị của đội ngũ công nhân tỉnh Yên Bái trong thời kỳ đổi mới hiện nay. Chƣơng 3: Phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao ý thức chính trị cho đội ngũ công nhân tỉnh Yên Bái trong thời kỳ đổi mới hiện nay. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 Ý THỨC CHÍNH TRỊ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI HIỆN NAY 1.
Ý thức chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam 1. Khái niệm ý thức chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam Khi nghiên cứu, tìm hiểu về ý thức chính trị của GCCN Việt Nam phải xuất phát từ những khái niệm, những quan niệm của các nhà kinh điển, đứng trên lập trường duy vật biện chứng, duy vật lịch sử để từ đó có cái nhìn đúng đắn, khách quan, khoa học. Muốn đi đến được khái niệm “ý thức chính trị” của GCCN trước hết phải bắt đầu từ “ý thức chính trị” là gì, mà trước đó là vấn đề “ý thức xã hội” bởi “ý thức chính trị” chính là một bộ phận cấu thành của ý thức xã hội. Ý thức xã hội theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm những quan điểm, tư tưởng, cũng như tình cảm, tâm trạng, truyền thống… nảy sinh từ tồn tại xã hội phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định.
Ý thức xã hội và ý thức cá nhân có sự khác nhau tương đối, ý thức cá nhân là thế giới tinh thần của những cá nhân riêng biệt, cụ thể, phản ánh tồn tại xã hội ở mức độ khác nhau. Vì vậy không phải bao giờ ý thức cá nhân cũng thể hiện tư tưởng, tình cảm phổ biến của một cộng đồng, tập đoàn người, và một thời đại nhất định. Ý thức cá nhân và ý thức xã hội có mối quan hệ biện chứng với nhau, thâm nhập và làm phong phú nhau. Ý thức xã hội có ý thức thông thường và ý thức lý luận.
Ý thức thông thường là những quan điểm, quan niệm, tri thức được hình thành trực tiếp qua hoạt động thực tiễn được hệ thống lại, chưa được khái quát hóa. Ý thức lý luận đã được hệ thống, khái quát hóa thành những khái niêm, phạm trù, quy luật. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Ý thức xã hội mang tính giai cấp. Các giai cấp có những điều kiện sinh hoạt vật chất khác nhau, những lợi ích khác nhau nên ý thức xã hội cũng không giống nhau.
Thậm chí là mâu thuẫn đối kháng trong đó ý thức xã hội của giai cấp thống trị (giai cấp nắm tư liệu sản xuất) sẽ là tư tưởng chủ đạo của thời đại đó, xã hội đó. Ý thức xã hội và tồn tại xã hội có mối quan hệ biện chứng qua lại. Ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội và do tồn tại xã hội quyết định. “…không thể nhận định được về một thời đại đảo lộn như thế căn cứ vào ý thức của thời đại ấy”; “không phải ý thức của con người quyết định tồn tại của họ; trái lại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ” [32, tr.
Ý thức xã hội do tồn tại xã hội quyết định song ý thức xã hội có sự độc lập tương đối, thậm chí tác động trở lại tồn tại xã hội. Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội song ý thức xã hội cũng có thể vượt trước tồn tại xã hội - dự báo được xu hướng vận động, phát triển của xã hội nhưng không thể thoát ly tồn tại xã hội mà phải trên cơ sở tồn tại xã hội. Ý thức xã hội cũng có tính kế thừa trong sự phát triển của mình và có sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội. Từ những quan điểm về ý thức xã hội ta có thể thấy ý thức chính trị là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh mọi mặt của đời sống xã hội.
Vì nó phản ánh mọi mặt của đời sống chính trị, đời sống xã hội nên phải có sự nhìn nhận đánh giá về mức độ dân chủ, về cơ chế hoạt động của nhà nước. Ý thức chính trị cũng là sự nhìn nhận, thái độ, đánh giá cơ cấu, cơ chế hoạt động của nhà nước, hoạt động của các giai cấp (nhà nước bao giờ cũng là của một giai cấp nhất định, chựu sự chi phối của một Đảng phái nào đó). Ý thức chính trị thể hiện một cách nhạy cảm nhất ở nhu cầu và lợi ích chính trị. Nhu cầu, lợi ích chính trị đến đâu, cao hay thấp, chính đáng hay không.
Ý thức chính trị cũng thể hiện trong quan điểm giải quyết các mối quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp, giữa các dân tộc, giữa các nhà nước… 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Ý thức chính trị gắn trực tiếp và bị quyết định bởi kinh tế song ý thức chính trị cũng có sự tác động ngược trở lại kinh tế một cách tích cực và nhiều lúc rất quan trọng đối với kinh tế. Vì là một hình thái ý thức xã hội nên ý thức chính trị có mối quan hệ qua lại và chựu chi phối của những hình thái ý thức xã hội khác như: ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức tôn giáo… nhưng khi xét tổng thể ý thức xã hội thì ý thức chính trị có tầm quan trọng đặc biệt, nó quyết định đến xu hướng và bản chất của các hình thái ý thức xã hội. Hình thái ý thức chính trị xuất hiện trong xã hội có giai cấp, nhà nước. Nó phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc, các quốc gia cũng như thái độ của các giai cấp, tầng lớp đối với quyền lực nhà nước.
Vì vậy giai cấp nào cũng có ý thức chính trị, xã hội có nhiều giai cấp thì sẽ có nhiều loại ý thức chính trị. Nhưng chỉ giai cấp có khả năng đại diện cho phương thức sản xuất mới, hình thái kinh tế - xã hội mới, mới có điều kiện hình thành hệ tư tưởng chính trị dưới dạng học thuyết, các giai cấp khác thì không. Ý thức chính trị của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định phụ thuộc vào ý thức chính trị của giai cấp nắm tư liệu sản xuất. Nó có thể tích cực, tiến bộ khi mang hệ tư tưởng tiến bộ, ngược lại là bảo thủ, trì trệ, kìm hãm sự phát triển.
Ý thức chính trị theo PGS.TS Phan Thanh khôi là “thái độ đối với các thể chế chính trị (nhà nước, đảng phái…); là nhận thức về những nội dung chính trị quan trọng (chế độ chính trị, đường lối chính sách… phát triển quốc gia); là sự hiểu biết về mình với tư cách là một giai cấp, trong quan hệ với các giai cấp, tầng lớp cơ bản (kẻ thù, bạn đồng minh…); dân tộc nảy sinh từ quá trình xây dựng chế độ chính trị của một đất nước” [20, tr. Tác giả Dương Thị Thanh Xuân trong luận án tiến sĩ của mình cho rằng “Ý thức chính trị - một bộ phận của ý thức xã hội trong xã hội có giai cấp, là 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hệ thống quan điểm, lý luận, thái độ của một giai cấp về địa vị lịch sử, nhiệm vụ chính trị, sách lược của giai cấp mình trong tiến trình phát triển của lịch sử” [53, tr. Ý thức chính trị căn cứ vào trình độ phát triển gồm hai cấp độ là ý thức chính trị thông thường và ý thức chính trị ở cấp độ lý luận. Ý thức chính trị thông thường là các dạng tâm lý, cảm xúc, tình cảm, ước mơ mong muốn… tự phát sinh ra trong hoạt động thực tiễn.
Ý thức chính trị lý luận được biểu hiện là những tư tưởng, quan điểm chính trị đã được hệ thống hóa thành một chỉnh thể mang tính khoa học, hợp lý phản ánh được các mối liên hệ bản chất, tất yếu, phổ biến trong đời sống chính trị. Ý thức chính trị thông thường và ý thức chính trị lý luận có mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động qua lại nhau. Ý thức chính trị thông thường là cơ sở, kho tàng để ý thức chính trị lý luận khai thác, khái quát nội dung của mình giúp cho hệ tư tưởng, lý luận bớt sơ cứng, bớt sai lầm. Ngược lại ý thức chính trị lý luận củng cố, định hướng tâm lý cho ý thức chính trị thông thường.
Theo căn cứ vào chủ thể mang ý thức chính trị, thì ý thức chính trị gồm ý thức chính trị cộng đồng và ý thức chính trị cá nhân. Ý thức chính trị cộng đồng là ý thức chính trị sinh ra từ nhu cầu, lợi ích chính trị của cả cộng đồng xã hội hoặc của một nhóm xã hội, một giai cấp nào đó trong cộng đồng. Ý thức chính trị cá nhân là nhận thức, thái độ của từng cá nhân về những vấn đề hiện thực của đời sống chính trị. Ý thức chính trị cộng đồng và ý thức chính trị cá nhân có mối quan hệ biện chứng qua lại nhau.
Ý thức chính trị cộng đồng là ý thức chính trị của một xã hội, một nhóm người, một tập đoàn người. Nó chỉ tồn tại, phát triển thể hiện thông qua ý thức chính trị của mỗi cá nhân, nhóm người. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Ý thức chính trị có hai chức năng cơ bản là chức năng nhận thức và chức năng thực tiễn: Chức năng nhận thức được biểu hiện ở chỗ nó phản ánh những vấn đề chính trị diễn ra trong xã hội có giai cấp, nhà nước. Nó phản ánh những quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc, các quốc gia, thái độ của các giai cấp với quyền lực nhà nước.
Chức năng thực tiễn biểu hiện ở chỗ là ý thức chính trị không phải nhận thức chỉ để nhận thức mà nhằm cải tạo thực tiễn, cải tạo đời sống chính trị xuất phát từ hiện thực đời sống chính trị. Ý thức chính trị có vai trò và ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội (đặc biệt ở cấp độ hệ tư tưởng chính trị). Không một ai có thể đứng ngoài chính trị, mỗi giai cấp, tầng lớp, nhóm xã hội có nhận thức, thái độ khác nhau về đời sống chính trị trên cơ sở nhu cầu, lợi ích của mình.