Chương 1 CÁC LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ VAI TRÒ CỦA HỘI NÔNG DÂN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Các khái niệm cơ bản về nông thôn, phát triển nông thôn, xây dựng nông thôn mới và tổ chức Hội Nông dân 1. Khái niệm về nông thôn Nông thôn là vùng sinh sống, làm việc của cộng đồng chủ yếu là nông dân, cơ sở sở hạ tầng kém phát triển, tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hóa thấp. Khái niệm về phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là phát triển toàn diện các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, thu hút mọi người dân tham gia nhằm mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn.
Khái niệm xây dựng nông thôn mới - Mô hình nông thôn mới: Theo tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW của Trung ương, nông thôn mới có 5 nội dung cơ bản: Thứ nhất là nông thôn có làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại. Hai là sản xuất bền vững, theo hướng hàng hóa. Ba là đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao. Bốn là bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển.
Năm là xã hội nông thôn được quản lý tốt và dân chủ. Để xây dựng nông thôn mới với 5 nội dung trên, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định 491/2009/QĐ-TTg, ngày 16/4/2009 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, bao gồm 19 tiêu chí với 39 chỉ tiêu cụ thể. - Đặc trưng của nông thôn mới: Nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 gồm các đặc trưng sau: + Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao. + Nông thôn phát triển theo quy hoạch, cơ cấu hạ tầng, kinh tế, xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 6 + Dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy. + An ninh tốt, quản lý dân chủ. + Chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao. - Nguyên tắc xây dựng nông thôn mới: Xây dựng NTM được thực hiện theo phương châm dựa vào nội lực của cộng đồng địa phương là chính.
Nhà nước chỉ đặt ra các tiêu chí, chỉ tiêu cụ thể, xây dựng các cơ chế, chính sách khuyến khích và hỗ trợ một phần nhằm tạo động lực để phát huy sự đóng góp của các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân và cộng đồng người dân. Nguyên tắc này nhằm phát huy tối đa sức dân, huy động tối đa sự tham gia của cả cộng đồng trong mọi hoạt động của thôn, xóm, làng, xã. Các hoạt động cụ thể trong xây dựng NTM là do chính con người của địa phương đó tự đề xuất và thiết kế trên cơ sở được bàn bạc dân chủ, công khai, quyết định thông qua cộng đồng. Cấp ủy, chính quyền các cấp đóng vai trò định hướng, hướng dẫn kỹ thuật, tổng hợp các đề xuất, kiến nghị, phê duyệt quy hoạch, kế hoạch phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thể hiện vai trò làm chủ của mình.
Xây dựng NTM phải đảm bảo phát triển nông thôn một cách bền vững, có tầm nhìn lâu dài, hài hòa với môi trường, các giá trị truyền thống được bảo tồn và phát huy, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững, hệ thống chính trị ở cơ sở được củng cố vững mạnh. Khái niệm về Hội Nông dân Hội Nông dân Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp nông dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; cơ sở chính trị của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Mục đích của Hội là tập hợp đoàn kết nông dân, xây dựng giai cấp nông dân vững mạnh về mọi mặt, xứng đáng là lực lượng tin cậy trong khối liên minh vững chắc công, nông, trí, bảo đảm thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn. Chức năng của Hội là tập hợp, vận động, giáo dục hội viên, nông dân phát huy quyền làm chủ, tích cực học tập nâng cao trình độ, năng lực về mọi mặt.
Đại diện giai cấp nông dân tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của nông dân; tổ chức các hoạt động dịch vụ, tư vấn, hỗ trợ nông dân trong sản xuất, kinh doanh và đời sống. Hội Nông dân có nhiệm vụ: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 7 Một là Tuyên truyền, vận động cán bộ, hội viên, nông dân hiểu và tích cực thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nghị quyết, chỉ thị của Hội. Khơi dậy và phát huy truyền thống yêu nước, ý chí cách mạng, tinh thần tự lực, tự cường, lao động sáng tạo của nông dân.
Hai là Vận động, tập hợp, làm nòng cốt tổ chức các phong trào nông dân phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh; xây dựng NTM. Ba là Chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của hội viên, nông dân. Trực tiếp thực hiện và phối hợp thực hiện một số chương trình, đề án phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội nông thôn; hướng dẫn phát triển các hình thức kinh tế tập thể trong nông nghiệp, nông thôn. Tổ chức các hoạt động dịch vụ, tư vấn, hỗ trợ, dạy nghề, khoa học công nghệ giúp nông dân phát triển sản xuất, nâng cao đời sống, bảo vệ môi trường.
Bốn là Đoàn kết, tập hợp đông đảo nông dân vào tổ chức Hội, phát triển và nâng cao chất lượng hội viên. Xây dựng tổ chức Hội vững mạnh về mọi mặt; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Hội đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Năm là Tham gia xây dựng Đảng, chính quyền trong sạch, vững mạnh. Tham gia giám sát và phản biện xã hội theo quy chế; tham gia xây dựng cơ chế, chính sách phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn.
Kịp thời phản ánh tâm tư nguyện vọng của nông dân với Đảng và Nhà nước; bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của hội viên, nông dân. Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, giữ gìn đoàn kết trong nội bộ nông dân; góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí và các tệ nạn xã hội. Sáu là Mở rộng hoạt động đối ngoại theo quan điểm, đường lối của Đảng, tăng cường hợp tác, trao đổi, học tập kinh nghiệm, tiến bộ khoa học kỹ thuật, quảng bá hàng hoá nông sản, văn hoá Việt Nam với tổ chức nông dân, tổ chức quốc tế, các tổ chức chính phủ, phi chính phủ trong khu vực và trên thế giới. Các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của Hội nông dân trong xây dựng nông thôn mới 1.
Vai trò của Hội Nông dân trong xây dựng Nông thôn mới Trong cơ chế hoạt động của xã hội ta hiện nay là: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và điều hành, nhân dân làm chủ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ vai trò, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 8 trách nhiệm, quyền lợi của người dân là: “Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân, công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân, sự nghiệp kháng chiến kiến quốc là công việc của dân…” Trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước đã có chủ trương và tổ chức thực hiện có hiệu quả quy chế dân chủ ở cơ sở với tinh thần: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng lợi. Qua đó, việc huy động sức dân để đóng góp xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng nông thôn như: điện lưới nông thôn, thủy lợi, giao thông, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa thôn,… đã được tiến hành thường xuyên và đạt hiệu quả cao, phát huy tốt sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân trong xây dựng quê hương, đất nước và nhất là trong xây dựng Nông thôn mới hiện nay. Thực tế, trong những năm qua việc triển khai thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở đã được tiến hành sâu rộng, dần đi vào nề nếp, chất lượng.
Nội dung quy chế dân chủ ở cơ sở đã tập trung vào các vấn đề, lĩnh vực liên quan nhiều đến đời sống, sản xuất của người dân. Tính công khai, dân chủ ngày càng được thể hiện rõ nét, từ đó nhân dân đã tích cực, chủ động đóng góp sức người, sức của vào sự phát triển của địa phương. Xây dựng Nông thôn mới là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội. Xuất phát từ thực tiễn xây dựng NTM trong những năm qua; căn cứ chức năng, nhiệm vụ của Hội Nông dân Việt Nam.
Trung Ương Hội Nông dân Việt Nam đã xây dựng Đề án nâng vai trò trách nhiệm của Hội Nông dân Việt Nam trong phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và xây dựng giai cấp nông dân Việt Nam giai đoạn (2010 - 2020). Kết luận của Ban Bí thư (Kết luận số 61-KL/TW ngày 03/12/2009) về Đề án “ nâng cao vai trò, trách nhiệm của Hội Nông dân Việt Nam trong phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và xây dựng giai cấp nông dân Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020”. Quyết định số 673 /QĐ-TTg ngày 10/5/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc Hội Nông dân Việt Nam trực tiếp thực hiện và phối hợp thực hiện một số chương trình, đề án phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội nông thôn giai đoạn 2011 - 2020. Theo đó, vai trò của Hội Nông dân trong xây dựng Nông thôn mới được thể hiện rõ là: - Tuyên truyền, vận động xây dựng nông thôn mới.
- Tham gia thành lập Ban quản lý xây dựng nông thôn mới. - Tham gia thảo luận chiến lược phát triển nông thôn mới. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 9 - Tham gia lập kế hoạch và quy hoạch xây dựng nông thôn mới. - Phát triển kinh tế ở nông thôn.
- Huy động nguồn lực để xây dựng nông thôn mới. - Tham gia công tác giám sát xây dựng nông thôn mới. - Nghiệm thu và quản lý sử dụng các công trình.
