Nghiên cứu vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bầu cử tại Quận 1, TP. Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò của mặt trận tổ quốc việt nam trong bầu cử từ thực hiện quận 1 thành phố hồ chí minh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Chu Văn Thành
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Vai Trò Của Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam Trong Bầu Cử Từ Thực Tiễn Quận 1, Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TRONG HOẠT ĐỘNG BẦU CỬ
• 1.1. Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị
• 1.1.1. Vị trí, vai trò và mối quan hệ của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị
• 1.1.1.1. Vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị
• 1.1.1.2. Mối quan hệ của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị
• 1.1.2. Tổ chức, chức năng, nhiệm vụ; nguyên tắc hoạt động của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị
• 1.1.2.1. Tổ chức của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG HOẠT ĐỘNG BẦU CỬ
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG HOẠT ĐỘNG BẦU CỬ
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bầu cử

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chính trị, đặc biệt trong công tác bầu cử. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không chỉ là tổ chức đại diện cho tiếng nói của nhân dân mà còn là cầu nối giữa cử tri và các cơ quan nhà nước. Theo Hiến pháp năm 2013, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được xác định là một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống chính trị, có trách nhiệm tổ chức và giám sát các cuộc bầu cử. Điều này thể hiện rõ qua việc Mặt trận Tổ quốc tham gia vào quá trình chuẩn bị, tổ chức và giám sát bầu cử, đảm bảo tính dân chủ và công bằng trong việc lựa chọn đại biểu. Bầu cử không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ của mỗi công dân, và Mặt trận Tổ quốc có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, vận động cử tri tham gia bầu cử.

1.1. Chức năng giám sát và phản biện xã hội

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội đối với các hoạt động của Đảng và Nhà nước. Chức năng này không chỉ giúp hạn chế những nhược điểm trong quá trình bầu cử mà còn góp phần nâng cao chất lượng của các đại biểu được bầu. Việc giám sát của Mặt trận Tổ quốc đảm bảo rằng các cuộc bầu cử diễn ra công bằng, minh bạch và đúng quy định của pháp luật. Điều này cũng giúp củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống chính trị, từ đó thúc đẩy sự tham gia của cử tri trong các cuộc bầu cử. Như vậy, Mặt trận Tổ quốc không chỉ là một tổ chức chính trị mà còn là một lực lượng quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của nhân dân trong quá trình bầu cử.

II. Thực trạng vai trò của Mặt trận Tổ quốc tại Quận 1 TP

Tại Quận 1, TP. Hồ Chí Minh, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã thể hiện vai trò quan trọng trong công tác bầu cử. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện vai trò này. Các cuộc bầu cử tại Quận 1 thường thu hút sự tham gia đông đảo của cử tri, nhưng việc tổ chức và giám sát vẫn chưa đạt yêu cầu cao nhất. Mặt trận Tổ quốc cần cải thiện quy trình phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội khác để nâng cao hiệu quả công tác bầu cử. Việc này không chỉ giúp đảm bảo tính minh bạch mà còn tạo điều kiện cho cử tri thể hiện ý kiến của mình một cách rõ ràng hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, Mặt trận Tổ quốc cần có những phương pháp mới để thu hút sự tham gia của các tầng lớp nhân dân.

2.1. Những thách thức trong công tác bầu cử

Mặc dù Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có những nỗ lực trong công tác bầu cử, nhưng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc nâng cao nhận thức của cử tri về quyền và nghĩa vụ của mình trong bầu cử. Nhiều cử tri vẫn chưa hiểu rõ vai trò của mình trong việc lựa chọn đại biểu, dẫn đến sự thờ ơ trong các cuộc bầu cử. Hơn nữa, việc phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức khác trong công tác bầu cử còn thiếu chặt chẽ, ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát và tổ chức bầu cử. Để khắc phục những thách thức này, Mặt trận Tổ quốc cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao vai trò và trách nhiệm của mình trong công tác bầu cử.

III. Giải pháp nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong bầu cử

Để nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bầu cử tại Quận 1, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cho cử tri về quyền và nghĩa vụ của mình trong bầu cử. Việc này có thể thực hiện thông qua các buổi hội thảo, tọa đàm, hoặc các hoạt động cộng đồng. Thứ hai, Mặt trận Tổ quốc cần cải thiện quy trình giám sát bầu cử, đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc thành lập các đoàn giám sát độc lập, bao gồm đại diện của các tổ chức xã hội và cử tri. Cuối cùng, cần tăng cường sự phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội khác để tạo ra một mạng lưới hỗ trợ vững chắc cho công tác bầu cử.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền

Công tác tuyên truyền là một trong những yếu tố quan trọng giúp nâng cao nhận thức của cử tri. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần xây dựng các chương trình tuyên truyền đa dạng, phong phú, phù hợp với từng đối tượng cử tri. Việc sử dụng các phương tiện truyền thông hiện đại như mạng xã hội, truyền hình, và các kênh thông tin khác sẽ giúp tiếp cận nhanh chóng và hiệu quả hơn. Ngoài ra, cần tổ chức các buổi gặp gỡ, đối thoại giữa cử tri và đại biểu để tạo cơ hội cho cử tri bày tỏ ý kiến, nguyện vọng của mình. Điều này không chỉ giúp cử tri hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình mà còn tạo ra sự gắn kết giữa cử tri và đại biểu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển chính trị - xã hội của Việt Nam, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN) trong hoạt động bầu cử ngày càng được khẳng định và chú trọng. Với hơn 90 năm hình thành và phát triển, MTTQVN đã trở thành một bộ phận không thể tách rời trong hệ thống chính trị, góp phần quan trọng vào việc tập hợp, đoàn kết các tầng lớp nhân dân, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trong các cuộc bầu cử. Nghiên cứu tập trung vào thực tiễn hoạt động của MTTQVN tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2016-2020, một địa bàn trung tâm với dân số khoảng 204.899 người và mật độ dân số khoảng 26.182 người/km², có vai trò đặc biệt trong phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ thực trạng vai trò của MTTQVN Quận 1 trong công tác bầu cử, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức này trong bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Nghiên cứu có phạm vi thời gian từ năm 2016 đến 2020, tập trung tại Quận 1, nơi có cơ cấu kinh tế chủ yếu là thương mại - dịch vụ chiếm 78,17% tổng giá trị sản xuất, với tốc độ tăng trưởng bình quân 15,98%/năm giai đoạn 2016-2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách, nâng cao vai trò của MTTQVN trong hệ thống chính trị địa phương, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong bầu cử.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các quan điểm, chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước về MTTQVN. Hai lý thuyết trọng tâm được vận dụng là:

1. Lý thuyết đại đoàn kết dân tộc: Nhấn mạnh vai trò của MTTQVN trong việc tập hợp, đoàn kết mọi tầng lớp nhân dân, dân tộc, tôn giáo nhằm xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước.

2. Lý thuyết về quyền làm chủ của nhân dân: MTTQVN là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân, đồng thời thực hiện chức năng giám sát, phản biện xã hội đối với các cơ quan nhà nước.

Các khái niệm chính bao gồm: hệ thống chính trị, vai trò tổ chức chính trị - xã hội, hiệp thương dân chủ, giám sát và phản biện xã hội, quyền bầu cử và ứng cử.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học luật học như phân tích - tổng hợp, logic - lịch sử, đánh giá và so sánh. Phương pháp khảo sát thực tiễn được áp dụng thông qua thu thập dữ liệu tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2016-2020.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm: văn bản pháp luật (Luật MTTQVN 2015, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2015), các văn bản chỉ đạo của Trung ương và địa phương, báo cáo hoạt động của MTTQVN Quận 1, số liệu thống kê dân số, kinh tế - xã hội, cùng các tài liệu nghiên cứu trước đó. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các cán bộ MTTQVN, đại biểu dân cử, cử tri và các tổ chức thành viên tại Quận 1.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp tổng hợp, so sánh thực trạng với các quy định pháp luật và mục tiêu đề ra, đồng thời đánh giá hiệu quả hoạt động của MTTQVN trong công tác bầu cử. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến 2020, tập trung vào các kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016-2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tổ chức và chuẩn bị bầu cử: MTTQVN Quận 1 đã phối hợp với các cơ quan chức năng thành lập 11 Ủy ban bầu cử (01 cấp quận, 10 cấp phường) đúng tiến độ, đảm bảo hoạt động hiệu quả. Ban Thường trực MTTQVN quận đã xây dựng kế hoạch chi tiết, tổ chức tập huấn cho cán bộ về pháp luật bầu cử, quy trình hiệp thương và giới thiệu người ứng cử.

2. Hiệp thương và giới thiệu người ứng cử: Quá trình hiệp thương được tổ chức dân chủ, đúng luật, đảm bảo cơ cấu hợp lý về số lượng và thành phần ứng cử viên, trong đó tỷ lệ phụ nữ và người dân tộc thiểu số được bảo đảm theo quy định. Tổng số người ứng cử đại biểu Quốc hội là 14 (gồm 3 tự ứng cử) và 107 người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân, với tỷ lệ cử tri tín nhiệm cao.

3. Tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri và vận động bầu cử: MTTQVN Quận 1 đã tổ chức gần 62 hội nghị tiếp xúc cử tri với sự tham gia của gần 1.000 lượt cử tri, thu nhận trên 800 ý kiến đóng góp. Các hội nghị được tổ chức công khai, dân chủ, tạo điều kiện cho cử tri hiểu rõ chương trình hành động của ứng cử viên.

4. Tuyên truyền và vận động cử tri: Công tác tuyên truyền được triển khai đồng bộ với việc phát hành hơn 700 cuốn tài liệu pháp luật, 50 đĩa CD tuyên truyền, tổ chức 2 hội nghị tập huấn và phối hợp với các phương tiện truyền thông địa phương. Tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 99,89%, phản ánh sự thành công trong công tác vận động.

5. Giám sát và giải quyết khiếu nại: MTTQVN Quận 1 phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức giám sát chặt chẽ quá trình bầu cử, kiểm tra công tác chuẩn bị và xử lý kịp thời các khiếu nại, tố cáo liên quan đến bầu cử, góp phần đảm bảo cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật và an toàn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy MTTQVN Quận 1 đã phát huy hiệu quả vai trò trong công tác bầu cử, từ khâu chuẩn bị, hiệp thương, vận động đến giám sát. Tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử cao (99,89%) phản ánh sự tin tưởng và đồng thuận của nhân dân đối với hoạt động của MTTQVN. So với các nghiên cứu trước đây về vai trò MTTQVN tại các địa phương khác, Quận 1 thể hiện sự chủ động, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng và đổi mới phương thức hoạt động hướng về cơ sở.

Nguyên nhân thành công có thể được giải thích bởi sự lãnh đạo sâu sát của cấp ủy Đảng, sự phối hợp đồng bộ giữa MTTQVN với chính quyền và các tổ chức thành viên, cùng với việc tổ chức tuyên truyền, vận động hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như tỷ lệ tín nhiệm thấp ở một số ứng cử viên tự ứng cử, đòi hỏi cần có sự rà soát, đánh giá kỹ hơn trong công tác hiệp thương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử qua các năm, bảng tổng hợp số lượng hội nghị tiếp xúc cử tri và ý kiến đóng góp, cũng như biểu đồ phân bố cơ cấu ứng cử viên theo giới tính, dân tộc và thành phần xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật bầu cử: Đẩy mạnh tuyên truyền đa dạng hình thức, tập trung vào nâng cao nhận thức của cử tri về quyền và nghĩa vụ bầu cử, đảm bảo tỷ lệ cử tri đi bầu duy trì trên 99%. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể thực hiện: Ủy ban MTTQVN Quận 1 phối hợp với các cơ quan truyền thông.

2. Nâng cao chất lượng công tác hiệp thương, lựa chọn ứng cử viên: Đảm bảo cơ cấu hợp lý, tăng cường đánh giá, kiểm tra tiêu chuẩn ứng cử viên, đặc biệt là ứng cử viên tự ứng cử để nâng cao tỷ lệ tín nhiệm. Thời gian thực hiện: trước mỗi kỳ bầu cử. Chủ thể thực hiện: Ban Thường trực Ủy ban MTTQVN Quận 1 và các tổ chức thành viên.

3. Đổi mới phương thức tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, tổ chức các buổi tiếp xúc trực tuyến để mở rộng phạm vi tiếp cận cử tri, thu thập ý kiến đa chiều. Thời gian thực hiện: từ năm 2023 trở đi. Chủ thể thực hiện: Ủy ban MTTQVN Quận 1 phối hợp với UBND các phường.

4. Tăng cường giám sát và xử lý khiếu nại, tố cáo liên quan đến bầu cử: Thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ, kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm, bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong bầu cử. Thời gian thực hiện: liên tục trong quá trình bầu cử. Chủ thể thực hiện: Ủy ban MTTQVN Quận 1 phối hợp với các cơ quan chức năng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp: Nghiên cứu giúp nâng cao hiệu quả tổ chức và thực hiện vai trò trong công tác bầu cử, từ đó xây dựng kế hoạch hoạt động phù hợp với đặc điểm địa phương.

2. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến hoạt động bầu cử và vai trò của MTTQVN trong hệ thống chính trị.

3. Giảng viên, sinh viên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Tài liệu tham khảo bổ ích cho việc giảng dạy, nghiên cứu về vai trò tổ chức chính trị - xã hội trong bầu cử và quản lý nhà nước.

4. Các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể nhân dân: Tham khảo để phối hợp hiệu quả với MTTQVN trong công tác tuyên truyền, vận động và giám sát bầu cử, góp phần nâng cao chất lượng đại biểu dân cử.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò chính của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bầu cử là gì?
   MTTQVN tổ chức hiệp thương dân chủ để lựa chọn, giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân, đồng thời phối hợp tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri, tuyên truyền vận động cử tri và giám sát quá trình bầu cử nhằm bảo đảm tính dân chủ, công bằng và minh bạch.

2. Quy trình hiệp thương lựa chọn người ứng cử được thực hiện như thế nào?
   Quy trình gồm năm bước: tổ chức hội nghị hiệp thương lần thứ nhất, lần thứ hai, lần thứ ba, lấy ý kiến cử tri nơi công tác và nơi cư trú, cuối cùng là lập danh sách chính thức người ứng cử theo quy định pháp luật.

3. Làm thế nào để MTTQVN đảm bảo tỷ lệ đại biểu nữ và dân tộc thiểu số trong bầu cử?
   MTTQVN phối hợp với các tổ chức thành viên và cơ quan chức năng xây dựng cơ cấu, thành phần ứng cử viên theo dự kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội đồng nhân dân, đảm bảo tỷ lệ phù hợp với quy định.

4. Cử tri có thể giám sát quá trình bầu cử như thế nào?
   Cử tri tham gia giám sát qua các hội nghị lấy ý kiến nhận xét, hội nghị tiếp xúc cử tri, chứng kiến việc kiểm tra hòm phiếu, kiểm phiếu và có quyền khiếu nại, tố cáo các sai phạm trong quá trình bầu cử.

5. Những khó khăn nào MTTQVN Quận 1 gặp phải trong công tác bầu cử?
   Một số ứng cử viên tự ứng cử có tỷ lệ tín nhiệm thấp, đòi hỏi công tác hiệp thương cần được nâng cao chất lượng. Ngoài ra, việc đổi mới phương thức tiếp xúc cử tri và giám sát bầu cử cũng cần được tăng cường để phù hợp với xu thế phát triển.

Kết luận

• MTTQVN Quận 1 đã phát huy vai trò quan trọng trong công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp giai đoạn 2016-2020, đảm bảo tổ chức dân chủ, công bằng và minh bạch.
• Tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử đạt 99,89%, phản ánh sự đồng thuận và tin tưởng của nhân dân đối với hoạt động của MTTQVN.
• Công tác hiệp thương, tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri và tuyên truyền được thực hiện bài bản, hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng đại biểu dân cử.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hơn nữa vai trò của MTTQVN trong bầu cử tại Quận 1, phù hợp với yêu cầu phát triển chính trị - xã hội hiện nay.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường giám sát và đánh giá định kỳ để đảm bảo hiệu quả hoạt động của MTTQVN trong các kỳ bầu cử tiếp theo.

Hành động kêu gọi: Các cấp ủy Đảng, chính quyền và MTTQVN cần phối hợp chặt chẽ, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm phát huy tối đa vai trò của MTTQVN trong công tác bầu cử, góp phần xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TRONG HOẠT ĐỘNG BẦU CỬ 1. Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị 1. Vị trí, vai trò và mối quan hệ của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị 1. Vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị * Vị trị của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận cấu thành hệ thống chính trị của nước ta hiện nay, giữ vị trí khó có thể tách rời khỏi hệ thống chính trị, huy động sức mạnh đoàn kết của dân tộc, của mọi tầng lớp nhân dân trong quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm và trong quá trình xây dựng đất nước phát triển như hiện nay.

Vị trí của Mặt trận Tổ quốc đã được hiến định trong Hiến pháp Việt Nam qua các thời kỳ và đặc biệt là trong Hiến pháp năm 2013 [37]. Luật MTTQ Việt Nam số 75/2015/QH13 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 9/6/2015 khẳng định tại Điều 12. Nguyên tắc thực hiện các nhiệm vụ trong việc tập hợp, huy động, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc các cấp với mọi tầng lớp nhân dân được cụ thể hóa như sau: MTTQ Việt Nam phát triển đa dạng, phong phú các hình thức tổ chức, mô hình hoạt động để tập hợp, đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong nước và ở nước ngoài, không phân biệt thành phần giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, quá khứ nhằm động viên mọi nguồn lực góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong mọi hoàn cảnh của đất nước từ chống giặc ngoại xâm, xây dựng, phát triển đất nước. 10 Luan van Như vậy, vị trí của MTTQ Việt Nam do chính nhân dân, chính lịch sử cách mạng Việt Nam thừa nhận và được hiến định trong Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam.

* Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Một trong những vai trò đặc trưng nhất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là có vai trò rất quan trọng và bao trùm trong hệ thống chính trị của nước ta trong việc tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, toàn quân phát huy quyền làm chủ nhân dân trong quyền và nghĩa vụ đã được quy định trong pháp luật thông qua thực hiện việc hiệp thương và phối hợp thống nhất hành động giữa các thành viên của Mặt trận trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ phát triển Tổ quốc, đẩy mạnh các hoạt động công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh hướng đến các giai đoạn phát triển của đất nước [17]. Khác với các tổ chức khác, vai trò của Mặt trận không phải bản thân Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khẳng định mà do chính nhân dân ta, chính lịch sử quá trình đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, phát triển đất nước thừa nhận. Những kết quả thắng lợi huy hoàng của Cách mạng Tháng Tám 1945 của đất nước ta gắn liền với sự nghiệp của Mặt trận Việt Minh và có đóng góp rất lớn của Mặt trận Tổ quốc. Thành tích của Mặt trận Việt Minh chính là sự kế tục sự nghiệp cách mạng đã được chuẩn bị từ trước của Hội Phản đế đồng minh (1930-1936) và của Mặt trân Dân chủ Đông Dương (1936-1939)… Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta còn tồn tại lâu dài các giai cấp tầng lớp, các dân tộc, các tôn giáo.

Nhiều tổ chức xã hội - nghề nghiệp ra đời. Bên cạnh đó, trong giai đoạn lịch sử khó khăn của dân tộc ta trước những vận mệnh đổi mới hay tụt hậu thì Văn kiện Đại hội XI của Đảng đã chỉ rõ vai trò của tổ chức quan trọng này: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn 11 Luan van thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Do đó, trước những vận mệnh mới của đất nước để tiếp tục nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội nước ta là một yêu cầu tất yếu khách quan, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước trong chiến lược phát triển đất nước gia đoạn tới [37]. Mối quan hệ của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị Thứ nhất, mối quan hệ đặc biệt giữa Đảng Cộng sản Việt Nam với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có một đặc điểm đáng chú ý, cụ thể như sau: Đặc thù đầu tiên là Đảng vừa là thành viên của Mặt trận, vừa là người lãnh đạo, chỉ đạo và đưa các định hướng phát triển của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Với vai trò là một thành viên đặc thù, Đảng Cộng sản Việt Nam tham gia Mặt trận bình đẳng và có nghĩa vụ như mọi thành viên khác của Mặt trận tổ quốc như Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh và các tôn giáo. Đảng lãnh đạo Mặt trận thông qua Đảng đoàn các tổ chức thành viên của Mặt trận và thông qua đại diện của cấp uỷ Đảng tham gia Ủy ban Mặt trận cùng cấp. Sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng các cấp đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là vấn đề có tính nguyên tắc, đảm bảo cho Mặt trận không ngừng được củng cố và mở rộng trong quá trình phát triển của mình [42]. Thứ hai, mối quan hệ giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với chính quyền các cấp Cũng giống như mối quan hệ với Đảng Cộng sản Việt Nam thì quan hệ giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với chính quyền là quan hệ hợp tác bình 12 Luan van đẳng, tôn trọng lẫn nhau, phối hợp cùng thực hiện nhiệm vụ chung mà Đảng và Nhà nước giao phó.

Để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam làm tròn trách nhiệm lịch sử của mình là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, sự phối hợp giữa Mặt trận với Nhà nước (thông qua chính quyền các cấp) phải như nghị quyết đại hội VIII của Đảng ta đã khẳng định, định hướng phát triển như: “Thực hiện thành nền nếp việc đảng và Nhà nước cùng bàn bạc và tham khảo ý kiến của Mặt trận về những quyết định chủ trương lớn” ngày một chặt chẽ và cụ thể hơn [23]. Tổ chức, chức năng, nhiệm vụ; nguyên tắc hoạt động của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị 1. Tổ chức của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận được quy định cụ thể trong Hiến pháp năm 2013 với sự đa dạng, bao trùm của các thành viên ở mọi tầng lớp, lĩnh vực, trong nước và ngoài nước như sau: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ thức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [37].

Theo Điều 6, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 2015 thì tổ chức của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cụ thể [38]: 13 Luan van Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được tổ chức ở trung ương và các đơn vị hành chính, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ quan chấp hành giữa hai kỳ đại hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, có trách nhiệm tổ chức thực hiện nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Về sắp xếp tổ chức của các Cơ quan của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được tổ chức cụ thể như sau: - Ở cấp trung ương MTTQ Việt Nam được cơ cấu có Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Chủ tịch của Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ban Thường trực Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các bộ phận giúp việc cho Ủy ban MTTQ; - Ở cấp địa phương MTTQ Việt Nam cũng có cấu trúc tương tự không có sự thay đổi nhiều, cụ thể bao gồm Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh); Tiếp đến là Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc cấp tỉnh và đơn vị hành chính tương đương (sau đây gọi chung là cấp huyện); Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã); Đối với các thôn, xóm, tổ dân phố… thì có các ban công tác mặt trận. Ở mỗi cấp của Ủy ban MTTQ Việt Nam thì có bộ phân giúp việc hỗ trợ gồm có Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, và theo quy định thì tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn các cơ quan của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam do Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quy định. Chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị * Chức năng Thứ nhất, chức năng ghi nhận và phản ánh các yêu cầu, nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của quần chúng nhân dân của MTTQ Việt Nam các cấp: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là hình ảnh phản chiếu của khối 14 Luan van đại đoàn kết toàn dân tộc, thể hiện kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị của MTTQ Việt Nam qua các thời kỳ.

Thứ hai, chức năng tuyên truyền, phổ biến, thuyết phục, tổ chức kết nối với nhân dân thực hiện nghiêm các đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam thông qua các tổ chức thành viên và các cuộc vận động, các phong trào cách mạng mang tính toàn dân để tập hợp và đoàn kết mọi tầng lớp nhân dân. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tuyên truyền, thuyết phục, vận động nhân dân thực hiện trên các lĩnh vực [38].