đặt vấn đề xây dựng một xã hội mới trong đó "tự do của mỗi người là điều kiện phát triển tự do của tất cả mọi người" và "giải phóng con người" là mục tiêu của một nhà nước pháp quyền kiểu mới; là nhà nước tổ chức được đời sống chung của nhân dân, trong đó bảo đảm được sự phát triển tự do tối đa và "phát triển toàn diện con người". Về mặt nhà nước, Mác chủ trương xây dựng một chế độ dân chủ triệt để, dân chủ là "do nhân dân tự quy định", là bước chuyển từ xã hội thần dân sang xã hội công dân, là từ "nhân dân của nhà nước" sang "nhà nước của nhân dân", "Dân chủ là xuất phát từ con người". Những tư tưởng nhà nước pháp quyền ấy được V. Lênin tiếp thu và phát triển trong quá trình xây dựng nhà nước kiểu mới, trước hết là xác định rõ "mục đích của chính quyền Xô-viết là thu hút những người lao động tham gia vào quản lý nhà nước" và "việc thu hút được mọi người lao động tham gia vào quản lý là một trong những ưu thế quyết định của nền dân chủ xã hội chủ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Về mặt pháp luật, Lênin khẳng định vai trò của pháp luật và pháp chế trong quản lý xã hội mới, coi đó là một trong những điều kiện cơ bản để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, nhà nước phải dùng phương pháp "căn cứ vào luật lệ của mình là điều kiện cần và đủ cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi triệt để". Lênin đã sáng tạo ra khái niệm pháp chế xã hội chủ nghĩa một yêu cầu quan trọng để xây dựng nhà nước pháp quyền. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề nhà nước, nhà nước pháp quyền Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nhà nước của dân, do dân và vì dân là tư tưởng độc đáo, sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển những quan điểm tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin, sự tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới vào xây dựng chính quyền nhà nước kiểu mới do nhân dân làm chủ Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân là một hệ thống các quan điểm lý luận về bản chất, chức năng, cơ chế hoạt động, tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức nhà nước; trong đó, quan niệm về nhà nước pháp quyền là một tư tưởng nhất quán, thể hiện tầm nhìn vượt thời đại và có giá trị lâu bền, thể hiện ở một số điểm sau: - Theo Hồ Chí Minh, nhà nước có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ trước hết phải là một nhà nước hợp hiến, hợp pháp. Ngay sau khi giành được chính quyền trong cả nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn độc lập, tuyên bố với quốc dân đồng bào và với thế giới về sự ra đời của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.
Hồ Chí Minh đề ra một trong sáu nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa là: Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ. Năm 1919, tám yêu sách của nhân dân An Nam gửi tới Hội nghị Véc-xây đã có 4 điểm liên quan đến vấn đề pháp quyền, còn lại liên quan đến công lý và quyền con người. Người yêu cầu thực dân Pháp phải bãi bỏ chế độ cai trị bằng các sắc lệnh và thay thế bằng 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các đạo luật, người bản xứ cũng có quyền hưởng những đảm bảo về mặt pháp luật như người Âu, xóa bỏ hoàn toàn các tòa án đặc biệt. Sau này, bản Yêu sách của nhân dân An Nam được Hồ Chí Minh chuyển thành "Việt Nam yêu cầu ca", trong đó yêu cầu thứ bảy là: "Bảy xin hiến pháp ban hành, Trăm điều phải có thần linh pháp quyền".
- Nhận thức được tầm quan trọng của luật pháp, từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã đề cập đến vai trò của pháp luật trong quản lý, điều hành xã hội. Theo Hồ Chí Minh, Nhà nước pháp quyền là nhà nước quản lý đất nước bằng pháp luật và đảm bảo pháp luật được thực thi có hiệu lực, hiệu quả; mọi lĩnh vực đều phải có sự kiểm soát của Nhà nước và sự kiểm soát đo bằng pháp luật. Pháp luật giữ vị trí thống trị, tối cao. "Thần linh pháp quyền" trong tư tưởng Hồ Chí Minh thực chất là một yêu cầu đối với một nhà nước dân chủ, chịu sự ràng buộc của pháp luật.
Quan điểm này phản ánh nội dung cốt lõi của Nhà nước dân chủ mới - Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật. Đồng thời, đây cũng là nguyên tắc xuyên suốt trong hoạt động quản lý nhà nước của Người. Theo Người, muốn pháp luật nghiêm minh, phát huy hiệu lực, cần có các điều kiện: Trước hết, pháp luật đó phải phản ánh đúng và bao quát các lĩnh vực, các quan hệ diễn ra trong xã hội. Thứ hai, pháp luật phải đến được với dân, "đi vào giữa dân gian".
Thứ ba, cán bộ trực tiếp thực thi luật pháp phải thật sự công tâm và nghiêm minh. - Trong nhà nước pháp quyền mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật. Trong Tuyên ngôn độc lập của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1945, Hồ Chí Minh đã trích Tuyên ngôn độc lập của Hoa Kỳ năm 1976 "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, tạo hóa cho họ những quyền mà 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không ai có thể xâm phạm được, trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền được tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc". Người nói: "Suy rộng ra câu ấy có nghĩa là, tất cả các dân tộc trên thế giới sinh ra đều có quyền bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do".
Trong Điều 7 Hiến pháp 1946 do Hồ Chí Minh soạn thảo quy định: Tất cả công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật, đều được tham gia chính quyền và công cuộc kiến quốc tùy theo tài năng và đức hạnh của mình. Pháp luật của ta là bảo vệ quyền lợi cho hàng triệu người, vì vậy không chỉ nhân dân mà các cơ quan nhà nước cũng phải tuân thủ pháp luật, tôn trọng tính tối cao của pháp luật và phải trừng trị nghiêm khắc những kẻ phạm tội [37]. - Mặc dù coi trọng pháp luật nhưng Hồ Chí Minh không cho rằng pháp luật là độc tôn trong xã hội. Người nói rằng: nghĩ cho cùng, vấn đề tư pháp cũng như mọi vấn đề khác trong lúc này là vấn đề ở đời và làm người, ở đời và làm người là phải thương nước, thương dân, thương nhân loại bị đau khổ và áp bức.
- Trong việc xác định rõ giới hạn của các quyền tự do cá nhân, Người nói: Nhân dân ta hiện nay có tự do, tự do trong kỷ luật. Mỗi người có tự do của mình, nhưng phải tôn trọng tự do của người khác. Người nào sử dụng quyền tự do của mình quá mức là phạm đến tự do của người khác, là phạm pháp. Không thể có tự do cho bọn việt gian, bọn phản động, bọn phá hoại tự do của nhân dân.
- Trong việc xử lý mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ công dân, pháp luật dân chủ vừa thể hiện các quyền, lợi ích của công dân, nhưng cũng quy định rõ các nghĩa vụ mà người dân phải thực hiện. Hưởng quyền và thực hiện nghĩa vụ là thuộc tính hai mặt của một người dân làm chủ nhà nước. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Với Hồ Chí Minh, pháp luật không phải là để trừng trị con người mà là công cụ bảo vệ, thực hiện lợi ích của con người. Tư tưởng pháp quyền của Người không chỉ dừng lại ở các quyền con người được ghi trong các văn bản pháp luật mà còn thấm đượm một tấm lòng thương yêu nhân dân, chăm lo cho ấm no, hạnh phúc của nhân dân, thấm đượm lòng nhân ái, nghĩa đồng bào theo đạo lý truyền thống ngàn năm của dân tộc Việt Nam.
Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa Vận dụng sáng tạo các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật, xuất phát từ lịch sử thực tiễn cách mạng Việt Nam, vận dụng phù hợp với đặc điểm và truyền thống Việt Nam: xây dựng một nhà nước kiểu mới thực sự của dân, do dân và vì dân, hợp hiến, hợp pháp, pháp luật hướng tới giải phóng con người và tất cả vì con người, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã từng bước xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá VII trong nội dung về "Những nhiệm vụ chủ yếu trong thời gian tới" đã nêu nhiệm vụ thứ bảy là "Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân". Đây là lần đầu tiên trong văn kiện của Đảng chính thức sử dụng thuật ngữ nhà nước pháp quyền. Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam trở thành chủ trương có tầm chiến lược, bao trùm toàn bộ tổ chức, hoạt động của nhà nước, trở thành định hướng cho toàn bộ quá trình và nội dung đổi mới, tổ chức, hoạt động của nhà nước.
TiÕp tôc cô thÓ ho¸ quan ®iÓm nãi trªn, trong v¨n kiÖn §¹i héi đại biểu toàn quốc lần thứ X cña §¶ng ®· x¸c ®Þnh mét trong nh÷ng ®Æc trng chñ yÕu cña x· héi x· héi chñ nghÜa mµ chóng ta x©y dùng lµ "cã Nhµ níc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa cña d©n, do nh©n d©n, v× nh©n d©n díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n". §¹i héi đại biểu toàn quốc lần thứ X cña §¶ng ®· chØ râ nh÷ng nhiÖm vô, gi¶i ph¸p tiÕp tôc x©y dùng nhµ níc ph¸p quyÒn x· héi chñ 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghÜa cña nh©n d©n, do nh©n d©n, v× nh©n d©n ë níc ta hiÖn nay víi mét sè nguyªn t¾c, ph¬ng ph¸p luËn sau: - ViÖc x©y dùng nhµ níc x· héi chñ nghÜa ë níc ta hiÖn nay lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan. §iÒu ®ã kh«ng chØ b¾t nguån tõ ®Æc ®iÓm cña thêi ®¹i ngµy nay, thêi ®¹i qu¸ ®é tõ chñ nghÜa t b¶n lªn chñ nghÜa x· héi, mµ cßn xuÊt ph¸t tõ thùc tÕ vµ ®ßi hái cña c¸ch m¹ng ViÖt Nam "muèn cøu níc vµ gi¶i phãng d©n téc, kh«ng cã con ®êng nµo kh¸c con ®êng c¸ch m¹ng v« s¶n" [31, tr.