Hoàn thiện pháp luật giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp

Hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay

• Tác giả: Hà Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Hồi
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Khái niệm, nội dung, hình thức và nguồn của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay
• 1.1.1. Khái niệm pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.1.2. Nội dung, hình thức và nguồn của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.2. Khái niệm và sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.3. Chủ thể, nguyên tắc thực hiện việc hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.3.1. Chủ thể hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.3.2. Nguyên tắc hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.4. Tiêu chí để hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.4.1. Bảo đảm tính dân chủ, công bằng, nhân đạo của pháp luật; bảo đảm và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, tổ chức, doanh nghiệp
• 1.4.2. Bảo đảm tính toàn diện, thống nhất, đồng bộ của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.4.3. Bảo đảm tính phù hợp và khả thi của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.4.4. Bảo đảm tính minh bạch và ổn định của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.4.5. Bảo đảm về kỹ thuật xây dựng pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.5.1. Đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng
• 1.5.2. Mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền và đảm bảo quyền con người, quyền công dân
• 1.5.3. Tình hình kinh tế - xã hội của đất nước
• 1.5.4. Ý thức pháp luật của các chủ thể thực hiện việc hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 1.5.5. Cách mạng công nghiệp 4.0, Hội nhập quốc tế
• 1.6. Pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.6.1. Pháp luật tố tụng hành chính của Nhật Bản
• 1.6.2. Pháp luật tố tụng hành chính của Trung Quốc
• 1.6.3. Pháp luật tố tụng hành chính của các nước Châu Âu lục địa
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MỨC ĐỘ HOÀN THIỆN CỦA PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ NGUYÊN NHÂN
• 2.1. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 2.2. Thực trạng mức độ hoàn thiện của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Những thành tựu đạt được
• 2.2.2. Những tồn tại, hạn chế
• 2.3. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.3.1. Nguyên nhân của thành tựu đạt được
• 2.3.2. Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay
• 3.1.1. Hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính cần được tiến hành trên cơ sở chủ trương, quan điểm của Đảng về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật
• 3.1.2. Hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính cần xuất phát từ yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân
• 3.1.3. Hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính cần đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật
• 3.1.4. Hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính phải phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế
• 3.2. Giải pháp tiếp tục hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Giải pháp về nhận thức, tư tưởng
• 3.2.2. Giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• 3.2.3. Giải pháp đối với việc tổ chức thực hiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pháp Luật Giải Quyết Vụ Án Hành Chính 2024

Pháp luật về giải quyết vụ án hành chính (GQVAHC) là một lĩnh vực quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Nó bao gồm các quy định về trình tự, thủ tục, thẩm quyền của tòa án trong việc giải quyết các khiếu kiện hành chính. Việc hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này là một yêu cầu tất yếu để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Theo Hà Thị Hằng, pháp luật về GQVAHC cần được hoàn thiện cả về nội dung lẫn tố tụng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các nhà khoa học và những người làm công tác thực tiễn. Pháp luật tố tụng hành chính là một công cụ quan trọng để bảo vệ quyền con người, quyền công dân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc cải cách thủ tục hành chính cũng góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu kiện hành chính.

1.1. Định nghĩa pháp luật về giải quyết vụ án hành chính

Pháp luật về giải quyết vụ án hành chính (GQVAHC) có thể được hiểu là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình giải quyết các vụ án hành chính tại tòa án. Các quy phạm này bao gồm các quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn, và các biện pháp bảo đảm thi hành án. Việc định nghĩa chính xác khái niệm này là cần thiết để xác định phạm vi điều chỉnh và làm cơ sở cho việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật. Các đạo luật quan trọng trong lĩnh vực này bao gồm Luật Tố tụng Hành chính, Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn thi hành.

1.2. Vai trò của pháp luật hành chính trong đời sống xã hội

Pháp luật hành chính đóng vai trò then chốt trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh từ hoạt động quản lý nhà nước. Nó xác định quyền và nghĩa vụ của các cơ quan hành chính nhà nước, của cán bộ, công chức, và của công dân trong quá trình thực hiện các hoạt động hành chính. Một hệ thống pháp luật hành chính hoàn thiện sẽ tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, công bằng, và ổn định, góp phần bảo đảm trật tự xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế và bảo vệ quyền lợi của người dân. Theo nhiều nghiên cứu, việc hoàn thiện pháp luật hành chính Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng để xây dựng một nhà nước pháp quyền vững mạnh.

II. Thách Thức Giải Quyết Vụ Án Hành Chính Góc Nhìn Chuyên Gia

Mặc dù đã có những tiến bộ đáng kể, việc giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Các quy định của pháp luật còn chưa đồng bộ, thống nhất, gây khó khăn cho việc áp dụng. Trình độ chuyên môn của một số thẩm phán còn hạn chế, dẫn đến việc giải quyết vụ án chưa chính xác, khách quan. Hơn nữa, sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong quá trình giải quyết vụ án còn chưa chặt chẽ, làm kéo dài thời gian giải quyết. Chất lượng xét xử các vụ án hành chính chưa cao, chưa thật sự bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức, doanh nghiệp. Theo Hà Thị Hằng, cần phải có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế này, nhằm nâng cao hiệu quả tố tụng hành chính.

2.1. Những tồn tại hạn chế trong luật tố tụng hành chính

Một số tồn tại, hạn chế trong Luật Tố tụng hành chính bao gồm: quy định về đối tượng khởi kiện chưa rõ ràng, việc xác định thời hiệu khởi kiện còn nhiều tranh cãi, thủ tục thu thập chứng cứ còn phức tạp, và cơ chế thi hành án hành chính chưa hiệu quả. Các quy định về quy trình giải quyết vụ án hành chính cần được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm tính minh bạch, công bằng, và khả thi. Bên cạnh đó, cần có những quy định cụ thể hơn về trách nhiệm của các cơ quan hành chính nhà nước trong việc cung cấp thông tin, tài liệu cho tòa án.

2.2. Khó khăn vướng mắc trong thực tiễn giải quyết vụ án

Trong thực tiễn giải quyết vụ án hành chính, các thẩm phán thường gặp phải những khó khăn, vướng mắc như: xác định thẩm quyền giải quyết, thu thập chứng cứ, đánh giá chứng cứ, và áp dụng pháp luật. Sự phức tạp của các vụ án hành chính, sự thiếu hợp tác của các cơ quan hành chính nhà nước, và áp lực từ dư luận xã hội cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ án. Cần có những biện pháp hỗ trợ thẩm phán trong việc nâng cao năng lực chuyên môn và giải quyết các vướng mắc trong giải quyết vụ án hành chính.

III. Cách Hoàn Thiện Pháp Luật Giải Quyết Vụ Án Hành Chính

Để hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính, cần có một cách tiếp cận toàn diện, bao gồm: sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật cho phù hợp với thực tiễn; nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, thẩm phán; tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước; và nâng cao nhận thức của người dân về quyền khiếu kiện hành chính. Cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, công bằng, và hiệu quả, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức. Theo Hà Thị Hằng, cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện hiệu quả giải quyết vụ án hành chính.

3.1. Sửa đổi bổ sung các quy định của pháp luật

Việc sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật cần tập trung vào các vấn đề như: mở rộng phạm vi khởi kiện hành chính, đơn giản hóa thủ tục khởi kiện, quy định rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của các bên trong vụ án, tăng cường cơ chế bảo vệ người khởi kiện, và nâng cao hiệu quả thi hành án hành chính. Cần có sự tham gia rộng rãi của các nhà khoa học, các chuyên gia pháp lý, và người dân trong quá trình sửa đổi, bổ sung pháp luật. Các văn bản hướng dẫn thi hành cần được ban hành kịp thời và đầy đủ để bảo đảm tính khả thi của pháp luật.

3.2. Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ thẩm phán

Việc nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, thẩm phán là một yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giải quyết vụ án hành chính. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, thẩm phán, đặc biệt là về các lĩnh vực pháp luật mới, kỹ năng giải quyết tranh chấp, và đạo đức công vụ. Cần có cơ chế đánh giá, tuyển chọn, và bổ nhiệm cán bộ, thẩm phán một cách công khai, minh bạch, và khách quan. Việc luân chuyển cán bộ, thẩm phán cũng cần được thực hiện một cách hợp lý để tránh tình trạng cục bộ, địa phương.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Giải Quyết Vụ Án Hành Chính

Để nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án hành chính, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, đặc biệt là giữa tòa án, viện kiểm sát, và cơ quan thi hành án. Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động giải quyết vụ án hành chính, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật. Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về khiếu kiện hành chính, nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình. Theo Hà Thị Hằng, cần có những giải pháp đồng bộ để cải thiện cơ chế giải quyết vụ án hành chính.

4.1. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước

Việc tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước là cần thiết để bảo đảm tính khách quan, toàn diện, và hiệu quả trong quá trình giải quyết vụ án hành chính. Cần xây dựng cơ chế trao đổi thông tin, phối hợp nghiệp vụ giữa tòa án, viện kiểm sát, và cơ quan thi hành án. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, luật sư, và đại diện các tổ chức xã hội trong quá trình giải quyết vụ án. Cần có cơ chế giải quyết các tranh chấp phát sinh giữa các cơ quan nhà nước trong quá trình giải quyết vụ án.

4.2. Hoàn thiện cơ chế thi hành án hành chính

Việc thi hành án hành chính là một khâu quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hành chính. Cần có những quy định cụ thể hơn về trách nhiệm của các cơ quan hành chính nhà nước trong việc thi hành án. Cần tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát việc thi hành án, xử lý nghiêm các trường hợp không chấp hành bản án, quyết định của tòa án. Cần có cơ chế bảo vệ người thi hành án, đặc biệt là trong các trường hợp có nguy cơ bị đe dọa, trả thù.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Nghiên Cứu Pháp Luật Hành Chính

Việc nghiên cứu và ứng dụng pháp luật vào thực tiễn giải quyết vụ án hành chính giúp làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật. Các công trình nghiên cứu cần tập trung vào việc phân tích các bản án, quyết định của tòa án, đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật, và đề xuất các giải pháp cải thiện. Theo Hà Thị Hằng, việc nghiên cứu và ứng dụng pháp luật cần được thực hiện một cách có hệ thống, khoa học, và khách quan. Thực tiễn giải quyết vụ án hành chính cần được tổng kết, đánh giá để rút ra những bài học kinh nghiệm.

5.1. Phân tích các bản án quyết định của tòa án

Việc phân tích các bản án, quyết định của tòa án là một phương pháp quan trọng để đánh giá hiệu quả của pháp luật và xác định những vấn đề cần được giải quyết. Cần tập trung vào việc phân tích các yếu tố như: căn cứ pháp lý, lập luận của tòa án, kết quả giải quyết vụ án, và tác động của bản án, quyết định đối với xã hội. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, luật sư, và đại diện các tổ chức xã hội trong quá trình phân tích bản án, quyết định.

5.2. Đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật

Việc đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật là cần thiết để xác định những quy định còn phù hợp, những quy định cần được sửa đổi, bổ sung, và những quy định cần được bãi bỏ. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, các nhà khoa học, và người dân trong quá trình đánh giá hiệu quả của pháp luật. Cần sử dụng các phương pháp đánh giá khoa học, khách quan, và toàn diện. Cần có cơ chế phản hồi thông tin từ thực tiễn đến các nhà làm luật.

VI. Tương Lai Pháp Luật Hành Chính Việt Nam Định Hướng Phát Triển

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế - xã hội, pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng: bảo đảm tính minh bạch, công bằng, và hiệu quả; phù hợp với các chuẩn mực quốc tế; và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Cần có những giải pháp đột phá để cải thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, và tăng cường sự tham gia của người dân. Theo Hà Thị Hằng, cần có một tầm nhìn dài hạn và một chiến lược cụ thể để phát triển pháp luật tố tụng hành chính.

6.1. Hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế xã hội

Việc hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế - xã hội đặt ra những yêu cầu mới đối với pháp luật về giải quyết vụ án hành chính. Cần có những quy định pháp luật phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam, đặc biệt là về quyền con người, quyền công dân, và thương mại. Cần có những quy định pháp luật tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, và đầu tư. Cần có những quy định pháp luật bảo vệ môi trường, tài nguyên, và các lợi ích công cộng.

6.2. Tham gia của người dân vào quá trình xây dựng pháp luật

Việc tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng pháp luật là một yếu tố quan trọng để bảo đảm tính dân chủ, minh bạch, và khả thi của pháp luật. Cần có những cơ chế để người dân có thể đóng góp ý kiến, phản biện, và giám sát quá trình xây dựng pháp luật. Cần có những quy định pháp luật bảo vệ quyền của người dân trong việc tham gia xây dựng pháp luật. Cần có những biện pháp nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật và quyền của mình.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay" do nghiên cứu sinh Hà Thị Hằng thực hiện tại Trường Đại học Luật Hà Nội (năm 2023), thuộc chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật (mã số: 9 38 01 06), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Hồi và TS. Nguyễn Thị Minh Hà.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Trong tiến trình này, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật về giải quyết vụ án hành chính nói riêng là đòi hỏi tất yếu. Mặc dù hệ thống pháp luật liên quan đã từng bước được bổ sung thông qua Luật Đất đai năm 2013, Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi năm 2020 và Luật Tố tụng hành chính năm 2015, thực tiễn xét xử vẫn bộc lộ nhiều hạn chế: bất cập trong quy định về đối tượng và phương thức kháng cáo, căn cứ chấp nhận kháng cáo quá hạn, việc xác định thời hiệu khởi kiện và đối tượng khởi kiện, tình trạng vi phạm thời hạn tố tụng hoặc hủy, sửa bản án do áp dụng luật chưa chuẩn xác.

Mục đích nghiên cứu của luận án là tìm kiếm và đề xuất các giải pháp phù hợp, khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam theo định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Để thực hiện mục đích này, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề của đề tài để xác định nội dung kế thừa và những vấn đề cần tiếp tục giải quyết.
2. Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về hoàn thiện pháp luật giải quyết vụ án hành chính (khái niệm, sự cần thiết, chủ thể, nguyên tắc, tiêu chí đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng).
3. Đánh giá thực trạng mức độ hoàn thiện của pháp luật tố tụng hành chính hiện hành và chỉ ra nguyên nhân.
4. Đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp tiếp tục hoàn thiện pháp luật trong giai đoạn mới.

Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu của luận án được xác định rõ:

• Giả thuyết nghiên cứu: Giải quyết vụ án hành chính là phương thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần nâng cao hiệu quả hành pháp; tuy nhiên pháp luật hiện hành vẫn còn những khoảng trống và hạn chế nhất định, do đó việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính là tất yếu khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền và bảo đảm quyền con người.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính là gì? Tại sao phải hoàn thiện và việc hoàn thiện phải dựa trên những cơ sở nào?
  2. Thực trạng mức độ hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở nước ta hiện nay ra sao và những nguyên nhân nào dẫn đến thực trạng đó?
  3. Để tiếp tục hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở nước ta hiện nay thì cần phải thực hiện những giải pháp cơ bản nào?

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về hoàn thiện pháp luật; các quy định pháp luật thực định về giải quyết vụ án hành chính; thực trạng mức độ hoàn thiện và các vấn đề đặt ra trong thực tiễn.
• Phạm vi không gian: Địa bàn nghiên cứu là Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Tập trung vào các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành từ năm 2015 (thời điểm ban hành Luật Tố tụng hành chính năm 2015) đến nay.
• Phạm vi nội dung: Tập trung chuyên sâu vào pháp luật hình thức/thủ tục (pháp luật tố tụng hành chính).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã hệ thống hóa và phân tích dung lượng lớn các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba nhóm nội dung chính:

Nhóm nghiên cứu	Các tác giả và công trình tiêu biểu được tổng thuật
Lý luận về hoàn thiện pháp luật	- Đào Trí Úc (2006), Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền XHCN. - Trường Đại học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật. - Nguyễn Minh Đoan (2011), Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong bối cảnh xây dựng NNPQ XHCN. - Nguyễn Văn Động (2010), Xây dựng và hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay. - Phan Trung Lý (2011), Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam. - Các luận án tiến sĩ chuyên ngành: Nguyễn Ngọc Bích (2012, về dịch vụ công), Trần Đăng Vinh (2012, về phòng chống tham nhũng), Nguyễn Tuấn An (2014, về thi hành án dân sự), Tạ Đức Hòa (2021, về người hoạt động không chuyên trách cấp xã), Nguyễn Hoàng Hà (2021, về quan hệ lao động). - Các bài báo khoa học: Lê Thành Long (2023), Ngô Hoàng Anh & Trần Thị Thương (2023), Đồng Thái Quang (2023).
Thực trạng và giải pháp pháp luật tố tụng hành chính Việt Nam	- Trần Thị Hiền (2015), Đề tài về Luật TTHC 2010 và thực tiễn giải quyết vụ án hành chính. - Nguyễn Mạnh Hùng (2014, 2015, 2017), các công trình về phân định thẩm quyền khiếu nại và xét xử hành chính. - Nguyễn Thị Thủy (2017), đề tài TTHC với việc bảo đảm quyền con người theo Hiến pháp 2013. - Đào Trí Úc & Vũ Công Giao (2014) cùng bài viết của Nguyễn Hoàng Anh về tư pháp hành chính. - Bùi Thị Đào (2018), bài viết về hoàn thiện Luật TTHC bảo đảm quyền con người. - Nguyễn Thị Thế (2018, 2020, 2023), nghiên cứu về thời hiệu khởi kiện, người bị kiện hủy quyết định hành chính, và luận án về nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong TTHC. - Nguyễn Thị Thúy Hà (2022), nghiên cứu về thời hiệu khởi kiện. - Lê Thị Mơ & Võ Văn Cần (2023), Lê Thị Mơ (2020), Lê Thị Mơ & Trần Quốc Văn (2022), các nghiên cứu về kháng nghị, thủ tục phúc thẩm và thời điểm tính thời hiệu. - Thái Chí Bình (2022), Dương Hồng Thị Phi Phi (2023), Nguyễn Trung Thành (2023), Trần Thị Quỳnh (2020/2022), Phan Văn Tâm (2020), Nguyễn Hoàng Anh (2022). - Các luận án tiến sĩ: Vũ Thị Hòa (2015), Nguyễn Thị Hà (2017), Dương Thị Tươi (2018).
Kinh nghiệm và lý luận pháp luật quốc tế	- Wolf Ruediger Schenke (2000), Luật Tố tụng hành chính của CHLB Đức. - Martine Lombard & Gilles Dumont (2005), Pháp luật hành chính của Cộng hòa Pháp. - Peter L. Strauss (2016), Administrative Justice in the United States. - William Alexander Robson (2017), nghiên cứu về Luật hành chính. - Báo cáo của World Bank (2010) về thủ tục tiền tố tụng tại Anh, Pháp, Đức, Hà Lan. - Robin Creyke (2008), Tribunals in the Common Law World. - Adriaan Bedner (2001), Administrative Courts in Indonesia: A Socio-legal Study. - Li, Y. & Fu Hualing, Administrative Litigation Systems in Greater China and Europe. - Các bài báo quốc tế: Rozsnyai (Hungary), Leheza, Y. (Ukraine), Poryvaev.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình trước đây chủ yếu dừng lại ở việc tiếp cận lý luận hoàn thiện pháp luật chung, hoặc nghiên cứu một giai đoạn tố tụng cụ thể (xét xử sơ thẩm, phúc thẩm), một chủ thể nhất định (Viện kiểm sát, Thẩm phán) hoặc phạm vi quyền công dân, quyền con người. Chưa có công trình nào ở cấp độ luận án tiến sĩ nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống về mức độ hoàn thiện của pháp luật tố tụng hành chính Việt Nam dựa trên một khung tiêu chí đánh giá hoàn chỉnh gắn với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn hiện nay.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW); cùng các tư tưởng chính trị - pháp lý về quyền con người và quản trị nhà nước hiện đại.

Khung phân tích đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính được xây dựng dựa trên 5 nhóm tiêu chí cơ bản:

1. Bảo đảm tính dân chủ, công bằng, nhân đạo; bảo đảm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, tổ chức, doanh nghiệp.
2. Bảo đảm tính toàn diện, thống nhất, đồng bộ của hệ thống quy phạm.
3. Bảo đảm tính phù hợp và khả thi trong thực tiễn.
4. Bảo đảm tính minh bạch và ổn định.
5. Bảo đảm kỹ thuật xây dựng pháp luật.

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được tác giả sử dụng gồm:

• Phương pháp tổng hợp và phân tích: Được sử dụng xuyên suốt các chương để xử lý nguồn tài liệu lý luận, làm rõ nội dung, đặc điểm các chế định tố tụng hành chính và khái quát thành các luận điểm khoa học.
• Phương pháp luật học so sánh: Phân tích, đối chiếu mô hình tố tụng hành chính của các quốc gia như Đức, Pháp, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Indonesia và một số nước Châu Âu nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
• Phương pháp so sánh, thống kê: Sử dụng để đối chiếu các quy định pháp luật qua các thời kỳ lịch sử (từ Pháp lệnh 1996, Luật TTHC 2010 đến Luật TTHC 2015) và tổng hợp số liệu thực tiễn thụ lý, xét xử.
• Phương pháp logic - lịch sử: Theo dõi quá trình hình thành, phát triển của pháp luật giải quyết vụ án hành chính tại Việt Nam trong mối liên hệ với điều kiện kinh tế - xã hội qua từng giai đoạn.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Xây dựng phiếu khảo sát và lấy ý kiến của cán bộ, công chức đang công tác tại Tòa án nhân dân các tỉnh, thành phố, Tòa án nhân dân cấp cao tại ba miền Bắc - Trung - Nam và giảng viên tại các cơ sở đào tạo luật.

Nguồn dữ liệu của luận án bao gồm: hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Hiến pháp năm 2013, Luật Tố tụng hành chính năm 2015, các luật nội dung liên quan), các báo cáo tổng kết thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tối cao, kết quả điều tra xã hội học do chính tác giả thực hiện và các tài liệu khoa học chuyên ngành trong nước, quốc tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận của hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay

Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý luận cho toàn bộ đề tài:

• Khái niệm và bản chất: Luận án định nghĩa vụ án hành chính là tranh chấp hành chính được Tòa án có thẩm quyền thụ lý theo yêu cầu khởi kiện của cá nhân, tổ chức để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Theo đó, giải quyết vụ án hành chính là việc Tòa án nhân dân có thẩm quyền xem xét, ra quyết định xử lý về tranh chấp hành chính đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính bị kiện. Pháp luật về giải quyết vụ án hành chính là hệ thống các quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình giải quyết tranh chấp hành chính tại Tòa án nhân dân.
• Đặc thù của pháp luật giải quyết vụ án hành chính:
  1. Điều chỉnh các quan hệ tố tụng giữa cơ quan, người tiến hành tố tụng với đương sự và người tham gia tố tụng khác.
  2. Điều chỉnh loại tranh chấp quyền lực - phục tùng phát sinh trong quản lý hành chính nhà nước, trong đó bên khởi kiện luôn là đối tượng quản lý, bên bị kiện luôn là chủ thể quản lý nắm giữ quyền lực công.
  3. Nội dung phong phú, đan xen giữa pháp luật tố tụng (hình thức) và nhiều ngành luật nội dung (đất đai, môi trường, xử phạt vi phạm hành chính, cán bộ công chức...).
  4. Hình thức và nguồn đa dạng, bao gồm luật, nghị quyết, nghị định, thông tư liên tịch và án lệ.
• Nội dung pháp luật tố tụng: Luận án hệ thống hóa 17 nhóm nội dung cơ bản của pháp luật tố tụng hành chính: những quy định chung; thẩm quyền của Tòa án; cơ quan và người tiến hành tố tụng; người tham gia tố tụng; biện pháp khẩn cấp tạm thời; chứng minh và chứng cứ; cấp, tống đạt văn bản tố tụng; kiến nghị sửa đổi, bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật; khởi kiện và thụ lý; đối thoại và chuẩn bị xét xử; phiên tòa sơ thẩm; thủ tục phúc thẩm; giám đốc thẩm, tái thẩm; thi hành bản án, quyết định; xử lý hành vi cản trở tố tụng; khiếu nại, tố cáo; án phí, lệ phí và chi phí tố tụng.
• Chủ thể, nguyên tắc, tiêu chí và yếu tố ảnh hưởng: Làm rõ chủ thể hoàn thiện pháp luật; xác lập 5 tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện; chỉ ra các yếu tố tác động như đường lối của Đảng, mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền, kinh tế - xã hội, ý thức pháp luật, Cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế.
• Kinh nghiệm quốc tế: Khái quát quy định pháp luật tố tụng hành chính của Nhật Bản, Trung Quốc và các nước Châu Âu lục địa nhằm gợi mở các giá trị tham khảo cho Việt Nam.

Chương 2: Thực trạng mức độ hoàn thiện của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhân

Chương 2 đi sâu vào thực chứng mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật thực định:

• Lịch sử phát triển: Điểm lại quá trình hình thành cơ chế tài phán hành chính từ Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính năm 1996 (sửa đổi, bổ sung các năm 1998, 2006) đến Luật Tố tụng hành chính năm 2010 và Luật Tố tụng hành chính năm 2015.
• Thành tựu đạt được: Pháp luật tố tụng hành chính đã từng bước hoàn thiện, mở rộng thẩm quyền xét xử của Tòa án, quy định cụ thể hơn về quyền khởi kiện, đổi mới trình tự thủ tục nhằm tạo điều kiện cho người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp, thể chế hóa các nguyên tắc bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013.
• Tồn tại, hạn chế: Luận án chỉ ra các điểm nghẽn dựa trên các tiêu chí lý luận:
  • Khái niệm quyết định hành chính, hành vi hành chính còn có cách hiểu chưa thống nhất.
  • Quy định về thời hiệu khởi kiện và thời điểm tính thời hiệu (như xác định ngày "nhận được, biết được quyết định hành chính") còn phát sinh vướng mắc.
  • Bất cập trong các quy định về thủ tục phúc thẩm: xác định đối tượng kháng cáo, phương thức kháng cáo, căn cứ xét kháng cáo quá hạn, thẩm quyền hủy án sơ thẩm để xét xử lại.
  • Thiếu quy định cụ thể về trách nhiệm và chế tài đối với việc người bị kiện không cung cấp tài liệu, chứng cứ hoặc vắng mặt trong quá trình đối thoại, xét xử.
  • Thẩm quyền xem xét, xử lý và kiến nghị đối với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan còn thiếu cơ chế thực thi hiệu quả.
  • Cơ chế bảo đảm thi hành bản án hành chính đã có hiệu lực pháp luật còn nhiều bất cập, tỷ lệ thi hành án chưa cao.
• Nguyên nhân: Phân tích nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến thành tựu và hạn chế, bao gồm năng lực lập pháp, nhận thức của đội ngũ cán bộ, sự phối hợp giữa cơ quan hành chính và cơ quan tư pháp, cùng điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật.

Chương 3: Quan điểm và giải pháp tiếp tục hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 xây dựng định hướng và hệ thống giải pháp toàn diện:

• Quan điểm chỉ đạo:
  1. Tiến hành trên cơ sở chủ trương, quan điểm của Đảng về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật (Nghị quyết số 27-NQ/TW).
  2. Xuất phát từ yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
  3. Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong tổng thể hệ thống pháp luật (giữa luật tố tụng và các luật nội dung).
  4. Phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp và bối cảnh hội nhập quốc tế.
• Hệ thống giải pháp cụ thể:
  • Giải pháp về nhận thức, tư tưởng: Đổi mới nhận thức về vị trí, vai trò của tư pháp hành chính; nâng cao trách nhiệm giải trình và ý thức chấp hành pháp luật của cơ quan hành chính nhà nước.
  • Giải pháp hoàn thiện các quy định của Luật Tố tụng hành chính và văn bản liên quan: Sửa đổi, làm rõ các quy định về đối tượng khởi kiện, thời hiệu khởi kiện, thủ tục đối thoại, phân định thẩm quyền của Tòa án các cấp, hoàn thiện thủ tục xét xử phúc thẩm, bổ sung cơ chế xử lý văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật, và thiết lập chế tài nghiêm khắc đối với việc chậm thi hành án hành chính.
  • Giải pháp về tổ chức thực hiện pháp luật: Nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của Thẩm phán, Kiểm sát viên, Hội thẩm nhân dân; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ thông tin (Tòa án điện tử); tăng cường kiểm tra, giám sát và phối hợp liên ngành trong giải quyết tranh chấp hành chính.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Xây dựng và chuẩn hóa hệ thống khái niệm chuyên ngành: "vụ án hành chính", "giải quyết vụ án hành chính", "pháp luật về giải quyết vụ án hành chính", "hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính".
• Làm sáng tỏ các đặc thù của quan hệ pháp luật tố tụng hành chính bắt nguồn từ mối quan hệ quyền lực - phục tùng giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý.
• Xây dựng hệ thống 5 tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính gắn với bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Xác định rõ các yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội, công nghệ và quốc tế tác động trực tiếp đến tiến trình hoàn thiện pháp luật tố tụng hành chính.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện và có hệ thống về thực trạng pháp luật tố tụng hành chính Việt Nam từ năm 2015 đến nay dựa trên kết quả khảo sát thực tế và phân tích văn bản pháp lý.
• Phát hiện những điểm nghẽn, lỗ hổng lập pháp cụ thể trong Luật Tố tụng hành chính năm 2015 liên quan đến khởi kiện, thụ lý, đối thoại, xét xử sơ thẩm, phúc thẩm và thi hành án hành chính.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm giải pháp lập pháp (sửa đổi quy phạm) và giải pháp tổ chức thi hành pháp luật, tạo luận cứ khoa học cho các cơ quan lập pháp và cơ quan tư pháp trong quá trình sửa đổi Luật Tố tụng hành chính trong tương lai.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án chủ yếu tập trung phân tích, đánh giá ở khía cạnh pháp luật tố tụng (pháp luật hình thức/thủ tục) mà chưa thể bao quát chuyên sâu toàn bộ các ngành luật nội dung điều chỉnh từng lĩnh vực quản lý nhà nước riêng biệt (như pháp luật chuyên ngành về đất đai, đầu tư, xây dựng, môi trường, tài chính - ngân chính) do giới hạn về quy mô của một đề tài luận án tiến sĩ.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục nghiên cứu sâu mối quan hệ tương tác giữa pháp luật tố tụng hành chính và từng đạo luật nội dung chuyên ngành cụ thể; nghiên cứu chuyên đề về cơ chế kiểm soát văn bản quy phạm pháp luật tại Tòa án hành chính và các mô hình tổ chức Tòa án hành chính chuyên biệt độc lập theo thẩm quyền lãnh thổ.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị phục vụ các đối tượng sau:

• Cơ quan xây dựng pháp luật và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và các kiến nghị cụ thể phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Luật Tố tụng hành chính năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Cơ quan thực thi pháp luật (Tòa án, Viện kiểm sát): Giúp Thẩm phán, Kiểm sát viên, Thư ký Tòa án và Luật sư nhận diện rõ các bất cập trong áp dụng quy định về thời hiệu, đối tượng khởi kiện, chứng minh và thủ tục phúc thẩm nhằm hạn chế sai sót trong thực tiễn xét xử.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu luật học: Phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu các môn học Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, Luật Tố tụng hành chính, Luật Hành chính tại các trường đại học, học viện tư pháp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "giải quyết vụ án hành chính" như thế nào?
Luận án xác định: Giải quyết vụ án hành chính là việc Tòa án nhân dân có thẩm quyền xem xét và ra quyết định xử lý về tranh chấp hành chính do cá nhân, tổ chức khởi kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính theo quy định của pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

2. Bản chất và đặc thù lớn nhất của quan hệ pháp luật giải quyết vụ án hành chính là gì?
Bản chất của vụ án hành chính là tranh chấp phát sinh trong quan hệ quản lý hành chính nhà nước (quan hệ quyền lực - phục tùng) giữa một bên là chủ thể quản lý mang quyền lực nhà nước và một bên là đối tượng quản lý. Do đó, người khởi kiện luôn là đối tượng quản lý bị tác động bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính, khác biệt hoàn toàn với các vụ án dân sự, thương mại nơi các bên bình đẳng về địa vị pháp lý.

3. Luận án đưa ra những tiêu chí nào để đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật giải quyết vụ án hành chính?
Luận án đưa ra 5 tiêu chí đánh giá cơ bản: (1) Bảo đảm tính dân chủ, công bằng, nhân đạo, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, tổ chức; (2) Bảo đảm tính toàn diện, thống nhất, đồng bộ; (3) Bảo đảm tính phù hợp và khả thi; (4) Bảo đảm tính minh bạch và ổn định; (5) Bảo đảm về kỹ thuật xây dựng pháp luật.

4. Vì sao luận án chỉ tập trung vào pháp luật tố tụng mà không giải quyết toàn diện cả pháp luật nội dung?
Mặc dù giải quyết vụ án hành chính đòi hỏi Tòa án phải áp dụng cả pháp luật nội dung và pháp luật tố tụng, phạm vi của pháp luật nội dung lại quá rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực quản lý nhà nước (đất đai, môi trường, thương mại, xử lý vi phạm hành chính...). Do giới hạn dung lượng và tính chất chuyên sâu của luận án tiến sĩ, tác giả tập trung nghiên cứu pháp luật hình thức (trình tự, thủ tục tố tụng) để bảo đảm chất lượng và tính tập trung của công trình.

5. Những bất cập nổi bật của Luật Tố tụng hành chính năm 2015 được luận án nhận diện là gì?
Các bất cập nổi bật gồm: việc nhận diện khái niệm quyết định hành chính, hành vi hành chính bị kiện; vướng mắc trong tính thời hiệu khởi kiện (xác định ngày "nhận được, biết được"); thủ tục xem xét kháng cáo quá hạn; căn cứ tạm đình chỉ, đình chỉ xét xử phúc thẩm; cơ chế thu thập tài liệu, chứng cứ từ cơ quan nhà nước; và hiệu quả bảo đảm thi hành các bản án hành chính đã có hiệu lực pháp luật.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hà Thị Hằng là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về hoàn thiện pháp luật tố tụng hành chính tại Việt Nam trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Luận án đã xây dựng khung lý luận vững chắc, xác lập 5 tiêu chí đánh giá hoàn thiện và làm rõ thực trạng áp dụng Luật Tố tụng hành chính từ năm 2015 đến nay. Các giải pháp do luận án đề xuất vừa bao quát khía cạnh hoàn thiện quy phạm lập pháp, vừa chú trọng các điều kiện tổ chức thi hành thực tế, đóng góp giá trị khoa học và thực tiễn cho khoa học pháp lý Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận của hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay. Chương 2: Thực trạng mức độ hoàn thiện của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhân. Chương 3: Quan điểm và giải pháp tiếp tục hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay. 7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1.

Tình hình nghiên cứu các vấn đề của đề tài Cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính bằng Tòa án ở Việt Nam chính thức được thiết lập từ năm 1996, với sự ra đời của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các VAHC. Từ đó đến nay, pháp luật về giải quyết các VAHC ở Việt Nam không ngừng được hoàn thiện, phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của đất nước cũng như kịp thời điều chỉnh các tranh chấp hành chính phát sinh trong quá trình quản lý hành chính nhà nước. Đặc biệt, trong bối cảnh tiếp tục xây dựng và hoàn thiện NNPQ thì việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và hoàn thiện pháp luật về GQVAHC càng trở nên cấp thiết, thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học cũng như những người làm công tác thực tiễn trong và ngoài nước. Hầu hết các công trình nghiên cứu về vấn đề này là đề tài nghiên cứu khoa học, sách chuyên khảo, bài báo, luận án, luận văn; trong đó, đề cập đến các khía cạnh khác nhau về lý luận, thực tiễn của một vấn đề hay một giai đoạn cụ thể trong quá trình GQVAHC nói chung hoặc gắn với một địa bàn nhất định, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống đối với hoàn thiện pháp luật về GQVAHC ở Việt Nam hiện nay.

Mặc dù vậy, các công trình đó đã cung cấp những tài liệu tham khảo có giá trị trong quá trình thực hiện đề tài. Chương này sẽ khái quát các kết quả nghiên cứu đã có về ba vấn đề sau: một là, tình hình nghiên cứu lý luận của hoàn thiện pháp luật về GQVAHC; hai là, tình hình nghiên cứu thực trạng pháp luật về GQVAHC; ba là, tình hình nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện pháp luật về GQVAHC. Tình hình nghiên cứu lý luận của hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính Một trong những đặc trưng cơ bản của NNPQ mà chúng ta đang từng bước xây dựng là quản lý xã hội bằng pháp luật, bảo đảm vị trí tối thượng của pháp luật trong đời sống xã hội. NNPQ đặt ra nhiệm vụ phải có một hệ thống pháp luật cần và đủ để điều chỉnh các quan hệ xã hội, làm cơ sở cho sự tồn tại một trật tự pháp luật và kỷ luật của xã hội.

Do đó, “nhiệm vụ cấp bách hàng đầu trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền là quyết tâm đổi mới và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặt 8 công việc đó trên một nền tảng khoa học”1. Trong những năm qua, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung đã trở thành đòi hỏi tất yếu trong hoạt động của Nhà nước ta được đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu khoa học. Các công trình nghiên cứu đã có về hoàn thiện pháp luật chủ yếu đề cập đến lý luận về hoàn thiện pháp luật nói chung hoặc hoàn thiện pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể như dịch vụ công, phòng chống tham nhũng, xử lý vi phạm pháp luật trong thi hành án dân sự. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cập cụ thể đến lý luận của hoàn thiện pháp luật về GQVAHC.

Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu lý luận về hoàn thiện pháp luật sau: - Cuốn Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật2 của Trường Đại học Luật Hà Nội, tại Chương XXII - Pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các tác giả đã luận giải sự ra đời, bản chất, đặc điểm của pháp luật XHCN Việt Nam và trình bày khái niệm, các nguyên tắc cơ bản của hoạt động xây dựng pháp luật ở Việt Nam. Đồng thời, các tác giả dành một tiết thuộc Chương XXIII - Hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam viết về những tiêu chí để đánh giá mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật, bao gồm: tính toàn diện của hệ thống pháp luật; tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; tính phù hợp và khả thi của hệ thống pháp luật; ngôn ngữ và kỹ thuật xây dựng pháp luật; tính hiệu quả của hệ thống pháp luật. Những vấn đề lý luận về hệ thống pháp luật trong giáo trình này là cơ sở, nền tảng để nghiên cứu sinh nghiên cứu và trình bày những tiêu chí hoàn thiện pháp luật về GQVAHC ở Việt Nam hiện nay tại Chương 2 của luận án. - Cuốn Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa3 của PGS.

Nguyễn Minh Đoan đã lý giải những đặc điểm, tiêu chí xác định chất lượng của hệ thống pháp luật; đưa ra khái niệm văn bản quy phạm pháp luật, đánh giá tác động của văn bản quy phạm pháp luật; trình bày những nội dung chủ yếu của việc xây dựng và hoàn thiện hệ 1. Đào Trí Úc (2006), Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nxb Tư pháp, Hà Nội, tr. Trường Đại học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, Nxb Tư pháp, Hà Nội, (Tái bản lần thứ nhất, có sửa đổi bổ sung). Nguyễn Minh Đoan (2011), Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

9 thống pháp luật Việt Nam gắn với điều kiện xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đặc biệt, tác giả đã đề cập đến trách nhiệm pháp lý của chủ thể ban hành cũng như chủ thể tham gia xây dựng pháp luật. Đây là một trong những vấn đề ảnh hưởng đến chất lượng của hệ thống pháp luật hiện hành. - Cuốn Xây dựng và hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay4 do PGS.

Nguyễn Văn Động chủ biên đã luận giải sâu sắc mối quan hệ giữa sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật với mục tiêu đảm bảo phát triển bền vững. Trong đó, tác giả đã trình bày cơ sở khoa học trong các quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về phát triển bền vững và định hướng của việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật bảo đảm phát triển bền vững; tiêu chuẩn đánh giá mức độ bảo đảm yêu cầu phát triển bền vững trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật; hài hòa hóa pháp luật quốc gia với pháp luật quốc tế trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật trước yêu cầu phát triển bền vững. - Cuốn Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam 5 do PGS. Phan Trung Lý chủ biên, đã luận giải về tính thống nhất cũng như các điều kiện bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam từ yêu cầu và thực trạng của hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, các tác giả đã so sánh với việc bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam. Ngoài những công trình trên, một số công trình nghiên cứu khác như “Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới”6; “Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng”7; “Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”8. đều có những nghiên cứu, đánh giá toàn diện về hệ thống pháp luật, nêu lên sự cần thiết, phương 4. Nguyễn Văn Động (2010), Xây dựng và hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay, Nxb Tư pháp, Hà Nội.

Phan Trung Lý (2011), Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam, Viện Nghiên cứu lập pháp, Hà Nội. Lê Thành Long (2023), Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới, Tạp chí Mặt trận, số 233 + 234 (1+2/2023), tr. Ngô Hoàng Anh, Ths. Trần Thị Thương (2023), Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng, Tạp chí Nghề Luật, số 1/2023.

Đồng Thái Quang (2023), Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Kỳ 1, số 382 (6/2023). 10 hướng, biện pháp xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong điều kiện cải cách tư pháp và xây dựng NNPQ XHCN ở Việt Nam. Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể có thể kể đến như: - Luận án tiến sĩ của Nguyễn Ngọc Bích: Hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính ở Việt Nam hiện nay9 đã đưa ra các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính. Theo tác giả, mặc dù có nhiều ý kiến khác nhau về tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật nhưng các tiêu chí cơ bản đã được thống nhất là: tính toàn diện và đồng bộ, tính thống nhất, tính phù hợp, ngôn ngữ và kỹ thuật xây dựng pháp luật, tính khả thi của các quy định pháp luật và tính công khai, minh bạch.

Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính bao gồm: tình hình kinh tế - xã hội; tiến trình cải cách hành chính; xu thế vận động, phát triển của các dịch vụ và năng lực xây dựng, hoàn thiện pháp luật của các cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước. - Luận án tiến sĩ của Trần Đăng Vinh: Hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay10 đã trình bày khái niệm hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng và tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về phòng, chống tham nhũng.