Chương 1: Những vấn đề lý luận của hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay. Chương 2: Thực trạng mức độ hoàn thiện của pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhân. Chương 3: Quan điểm và giải pháp tiếp tục hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay. 7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1.
Tình hình nghiên cứu các vấn đề của đề tài Cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính bằng Tòa án ở Việt Nam chính thức được thiết lập từ năm 1996, với sự ra đời của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các VAHC. Từ đó đến nay, pháp luật về giải quyết các VAHC ở Việt Nam không ngừng được hoàn thiện, phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của đất nước cũng như kịp thời điều chỉnh các tranh chấp hành chính phát sinh trong quá trình quản lý hành chính nhà nước. Đặc biệt, trong bối cảnh tiếp tục xây dựng và hoàn thiện NNPQ thì việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và hoàn thiện pháp luật về GQVAHC càng trở nên cấp thiết, thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học cũng như những người làm công tác thực tiễn trong và ngoài nước. Hầu hết các công trình nghiên cứu về vấn đề này là đề tài nghiên cứu khoa học, sách chuyên khảo, bài báo, luận án, luận văn; trong đó, đề cập đến các khía cạnh khác nhau về lý luận, thực tiễn của một vấn đề hay một giai đoạn cụ thể trong quá trình GQVAHC nói chung hoặc gắn với một địa bàn nhất định, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống đối với hoàn thiện pháp luật về GQVAHC ở Việt Nam hiện nay.
Mặc dù vậy, các công trình đó đã cung cấp những tài liệu tham khảo có giá trị trong quá trình thực hiện đề tài. Chương này sẽ khái quát các kết quả nghiên cứu đã có về ba vấn đề sau: một là, tình hình nghiên cứu lý luận của hoàn thiện pháp luật về GQVAHC; hai là, tình hình nghiên cứu thực trạng pháp luật về GQVAHC; ba là, tình hình nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện pháp luật về GQVAHC. Tình hình nghiên cứu lý luận của hoàn thiện pháp luật về giải quyết vụ án hành chính Một trong những đặc trưng cơ bản của NNPQ mà chúng ta đang từng bước xây dựng là quản lý xã hội bằng pháp luật, bảo đảm vị trí tối thượng của pháp luật trong đời sống xã hội. NNPQ đặt ra nhiệm vụ phải có một hệ thống pháp luật cần và đủ để điều chỉnh các quan hệ xã hội, làm cơ sở cho sự tồn tại một trật tự pháp luật và kỷ luật của xã hội.
Do đó, “nhiệm vụ cấp bách hàng đầu trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền là quyết tâm đổi mới và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặt 8 công việc đó trên một nền tảng khoa học”1. Trong những năm qua, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung đã trở thành đòi hỏi tất yếu trong hoạt động của Nhà nước ta được đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu khoa học. Các công trình nghiên cứu đã có về hoàn thiện pháp luật chủ yếu đề cập đến lý luận về hoàn thiện pháp luật nói chung hoặc hoàn thiện pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể như dịch vụ công, phòng chống tham nhũng, xử lý vi phạm pháp luật trong thi hành án dân sự. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cập cụ thể đến lý luận của hoàn thiện pháp luật về GQVAHC.
Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu lý luận về hoàn thiện pháp luật sau: - Cuốn Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật2 của Trường Đại học Luật Hà Nội, tại Chương XXII - Pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các tác giả đã luận giải sự ra đời, bản chất, đặc điểm của pháp luật XHCN Việt Nam và trình bày khái niệm, các nguyên tắc cơ bản của hoạt động xây dựng pháp luật ở Việt Nam. Đồng thời, các tác giả dành một tiết thuộc Chương XXIII - Hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam viết về những tiêu chí để đánh giá mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật, bao gồm: tính toàn diện của hệ thống pháp luật; tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; tính phù hợp và khả thi của hệ thống pháp luật; ngôn ngữ và kỹ thuật xây dựng pháp luật; tính hiệu quả của hệ thống pháp luật. Những vấn đề lý luận về hệ thống pháp luật trong giáo trình này là cơ sở, nền tảng để nghiên cứu sinh nghiên cứu và trình bày những tiêu chí hoàn thiện pháp luật về GQVAHC ở Việt Nam hiện nay tại Chương 2 của luận án. - Cuốn Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa3 của PGS.
Nguyễn Minh Đoan đã lý giải những đặc điểm, tiêu chí xác định chất lượng của hệ thống pháp luật; đưa ra khái niệm văn bản quy phạm pháp luật, đánh giá tác động của văn bản quy phạm pháp luật; trình bày những nội dung chủ yếu của việc xây dựng và hoàn thiện hệ 1. Đào Trí Úc (2006), Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nxb Tư pháp, Hà Nội, tr. Trường Đại học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, Nxb Tư pháp, Hà Nội, (Tái bản lần thứ nhất, có sửa đổi bổ sung). Nguyễn Minh Đoan (2011), Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
9 thống pháp luật Việt Nam gắn với điều kiện xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đặc biệt, tác giả đã đề cập đến trách nhiệm pháp lý của chủ thể ban hành cũng như chủ thể tham gia xây dựng pháp luật. Đây là một trong những vấn đề ảnh hưởng đến chất lượng của hệ thống pháp luật hiện hành. - Cuốn Xây dựng và hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay4 do PGS.
Nguyễn Văn Động chủ biên đã luận giải sâu sắc mối quan hệ giữa sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật với mục tiêu đảm bảo phát triển bền vững. Trong đó, tác giả đã trình bày cơ sở khoa học trong các quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về phát triển bền vững và định hướng của việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật bảo đảm phát triển bền vững; tiêu chuẩn đánh giá mức độ bảo đảm yêu cầu phát triển bền vững trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật; hài hòa hóa pháp luật quốc gia với pháp luật quốc tế trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật trước yêu cầu phát triển bền vững. - Cuốn Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam 5 do PGS. Phan Trung Lý chủ biên, đã luận giải về tính thống nhất cũng như các điều kiện bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam từ yêu cầu và thực trạng của hệ thống pháp luật.
Bên cạnh đó, các tác giả đã so sánh với việc bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam. Ngoài những công trình trên, một số công trình nghiên cứu khác như “Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới”6; “Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng”7; “Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”8. đều có những nghiên cứu, đánh giá toàn diện về hệ thống pháp luật, nêu lên sự cần thiết, phương 4. Nguyễn Văn Động (2010), Xây dựng và hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay, Nxb Tư pháp, Hà Nội.
Phan Trung Lý (2011), Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam, Viện Nghiên cứu lập pháp, Hà Nội. Lê Thành Long (2023), Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới, Tạp chí Mặt trận, số 233 + 234 (1+2/2023), tr. Ngô Hoàng Anh, Ths. Trần Thị Thương (2023), Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng, Tạp chí Nghề Luật, số 1/2023.
Đồng Thái Quang (2023), Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Kỳ 1, số 382 (6/2023). 10 hướng, biện pháp xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong điều kiện cải cách tư pháp và xây dựng NNPQ XHCN ở Việt Nam. Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể có thể kể đến như: - Luận án tiến sĩ của Nguyễn Ngọc Bích: Hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính ở Việt Nam hiện nay9 đã đưa ra các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính. Theo tác giả, mặc dù có nhiều ý kiến khác nhau về tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật nhưng các tiêu chí cơ bản đã được thống nhất là: tính toàn diện và đồng bộ, tính thống nhất, tính phù hợp, ngôn ngữ và kỹ thuật xây dựng pháp luật, tính khả thi của các quy định pháp luật và tính công khai, minh bạch.
Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính bao gồm: tình hình kinh tế - xã hội; tiến trình cải cách hành chính; xu thế vận động, phát triển của các dịch vụ và năng lực xây dựng, hoàn thiện pháp luật của các cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước. - Luận án tiến sĩ của Trần Đăng Vinh: Hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay10 đã trình bày khái niệm hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng và tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về phòng, chống tham nhũng.