Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Vấn đề thực hiện trách nhiệm của NĐĐCU, CQCX nói chung và nâng cao chất lượng, hiệu quả trong việc thực hiện trách nhiệm của NĐĐCU, CQCX đã có nhiều công trình nghiên cứu được công bố. Trong phạm vi đề tài, chúng tôi chỉ xin được tổng quan về một số công trình có liên quan trực tiếp đến đề tài. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CẤP ỦY, CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về trách nhiệm NĐĐCU, CQCX, Bùi Đình Phong có hai cuốn sách: Một là, Hồ Chí Minh sáng tạo, đổi mới [141], cuốn sách đề cập đến nhiều nội dung sáng tạo và đổi mới của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó các nội dung “theo đúng đường lối nhân dân” và “chân lý là cái gì có lợi cho dân” đã đề cập đến vai trò, trách nhiệm của những người đứng đầu Chính phủ trong công tác với quần chúng nhân dân; yêu cầu họ phải có “tố chất dân và học cách làm dân”, rèn luyện đạo đức công vụ để phục vụ nhân dân; xác định rõ “cốt yếu của văn hóa lãnh đạo là làm đày tớ trung thành của nhân dân”. Hai là, cuốn Văn hóa đạo đức trong tư tưởng Hồ Chí Minh [143].
Cuốn sách là tập hợp những bài báo của tác giả đăng trên các tạp chí chuyên ngành đề cập đến văn hóa, đạo đức, trong đó tập trung làm rõ những vấn đề như: đặc trưng bản chất tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh; nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân; việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay. Bài viết Tư tưởng Hồ Chí Minh về người đứng đầu cấp ủy ở chi bộ của Phạm Ngọc Anh [4] đã chỉ rõ người đứng đầu cấp ủy ở chi bộ phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Họ phải là những người đi trước để nhân dân noi theo; khi Đảng, Chính phủ luan an 9 hoặc cấp trên giao cho việc gì cũng phải bằng cả trí tuệ, thể lực vượt qua mọi khó khăn, gian khổ để làm thành công. Trách nhiệm của họ là phải nắm rõ chính sách và đường lối của Đảng và Nhà nước, làm tròn nhiệm vụ với chất lượng và hiệu quả cao nhất.
Để làm tròn trách nhiệm, cán bộ, đảng viên chẳng những phải kiên trì giải thích, tuyên truyền, cổ động mà còn phải bàn bạc, hỏi ý kiến và sáng kiến của nhân dân; lãnh đạo và hoan nghênh sự phê bình của quần chúng. Tóm lại, “phải đi đúng đường lối quần chúng. Thế là có tinh thần trách nhiệm đối với Đảng, đối với Chính phủ, đối với nhân dân” [4]. Tác giả còn chỉ ra các giải pháp nâng cao tinh thần trách nhiệm cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu chi ủy, chi bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh; cũng như vấn đề học tập, làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đối với đội ngũ Bí thư chi bộ trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu họ phải linh hoạt, bản lĩnh, nhạy bén, gương mẫu và trách nhiệm cao; phải thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ; phải chịu trách nhiệm chính trong việc ra các quyết định, giải pháp, cả về phía người bí thư chi bộ, cả về phía tổ chức đảng như chỉ dẫn của Hồ Chí Minh.
Cuốn Tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân [19]. Cuốn sách giới thiệu các đoạn, trích dẫn một số bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ đề ý thức, trách nhiệm và nghĩa vụ đạo đức cách mạng đối với Tổ quốc và nhân dân; một số câu chuyện của bạn bè quốc tế ca ngợi tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Cuốn sách kể trên đã trực tiếp đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm cho đội ngũ CBLĐQL. Tuy nhiên, vì là đề cương tuyên truyền do Ban Tuyên giáo trung ương biên soạn phục vụ cho đợt học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức và trách nhiệm…, nên chỉ mới dừng lại ở phác thảo những nội dung cơ bản mà chưa thực sự là một công trình nghiên cứu chuyên sâu.
luan an 10 Tác giả Nguyễn Hữu Đổng với hàng loạt bài viết như: Cán bộ cần “biết lãnh đạo” để làm “đầy tớ” nhân dân [69] đã chỉ ra rằng: trong tư tưởng Hồ Chí Minh, người cán bộ biết lãnh đạo tức là họ phải đáp ứng được một số yêu cầu như: Thứ nhất, cán bộ cần phải nắm vững mục đích (mục tiêu) và phương thức (phương pháp) trong lãnh đạo. Thứ hai, cán bộ cần phải nắm vững “dân là chủ” (dân chủ) và “dân làm chủ” (thực hành dân chủ) trong lãnh đạo. Thứ ba, cán bộ cần phải biết đi đầu, gương mẫu (tiên phong) trong lãnh đạo. Thứ tư, cán bộ cần phải có nghệ thuật lãnh đạo, tức là phải biết lãnh đạo một cách mềm dẻo, linh hoạt, “dĩ bất biến, ứng vạn biến”.
Và đặc biệt, “cán bộ cần phải có tinh thần trách nhiệm trong lãnh đạo. Mỗi cán bộ cần phải nhận thức đúng đắn cách làm việc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách trong nguyên tắc tập trung dân chủ… Tập thể hay cá nhân lãnh đạo đều phải tuân thủ nguyên tắc: “quyền hạn gắn với trách nhiệm” trước Tổ quốc và nhân dân. Tinh thần trách nhiệm của tập thể, cá nhân trong lãnh đạo cần phải gắn chặt với ba nội dung cơ bản: nắm vững chính sách, đi đúng đường lối quần chúng và làm tròn nhiệm vụ. Trong ba nội dung này thì việc nắm vững chính sách được coi như nắm vững phương pháp lãnh đạo dân chủ; việc làm đúng đường lối quần chúng được coi như việc xác định rõ mục tiêu lãnh đạo dân chủ; còn làm tròn nhiệm vụ được coi như vừa xác định rõ mục tiêu (tiêu chí) lãnh đạo dân chủ, vừa đề ra phương pháp (phương thức) lãnh đạo dân chủ của tập thể, mỗi cán bộ.
Quyền hạn cần phải gắn với trách nhiệm; cương vị lãnh đạo càng cao thì trách nhiệm trước Tổ quốc, nhân dân càng nặng nề. Cán bộ cần phải nhận thức rõ rằng, làm lãnh đạo là để “phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân”, chứ không phải để “làm quan phát tài”. Bài Hồ Chí Minh về “khéo lãnh đạo” [67], Nguyễn Hữu Đổng khẳng định, trong các tác phẩm, bài viết của Hồ Chí Minh có hàng trăm từ “khéo”, chủ yếu đề cập đến vấn đề “khéo lãnh đạo” của CBLĐQL. Đồng thời chỉ rõ, “Khéo lãnh đạo tức là mỗi tổ chức đảng, mỗi cán bộ lãnh đạo, quản lý phải luan an 11 khéo trong xây dựng đường lối, chính sách; khéo trong tổ chức thực hiện, vận động, tuyên truyền, thuyết phục, đoàn kết quần chúng; trong sử dụng cán bộ; trong kiểm tra, kiểm soát…” Đồng thời khẳng định: “Khéo lãnh đạo của mỗi cán bộ, đảng viên có vai trò rất lớn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc… Muốn đạt tới sự khéo léo trong lãnh đạo, điều trước hết và cốt yếu của người CBLĐQL là cần phải có đạo đức cách mạng.
Cần có cái tâm trong sáng, có lý tưởng và bản lĩnh chính trị cao đẹp, có nhân cách cộng sản để “giàu sang không quyến rũ, gian khó không thay đổi, vũ lực không khuất phục”, biết “lo trước thiên hạ, hưởng sau thiên hạ”, mới tránh được các “thủ đoạn”, “sự cám dỗ của đồng tiền” trong lãnh đạo, tức những điều xấu xa, trái ngược với khéo lãnh đạo.” Trong bài Cán bộ cần phải học để làm “đầy tớ” nhân dân [68], Nguyễn Hữu Đổng cho rằng, trong mỗi quốc gia đều có các cán bộ, tức những người có trách nhiệm trước quốc dân; đều có những người dân, tức những người có bổn phận, nghĩa vụ với Tổ quốc. Hai loại công dân này đều cần phải học. Đối với đội ngũ cán bộ, tác giả cho rằng, họ học là để biết cách làm thuê cho nhân dân. Nếu cán bộ không học các kiến thức như lý luận chính trị, luật pháp, chuyên môn, ngành nghề sẽ không biết làm thuê.
Lâu nay nhiều cán bộ chỉ nghe nhiều, chứ chưa biết thế nào là làm thuê với tư cách một cán bộ - người đầy tớ. Do vậy, họ lãnh đạo nhưng cứ thản nhiên dùng “quyền lực”, chứ không biết rằng “lãnh đạo là làm đầy tớ nhân dân” như Hồ Chí Minh đã nêu rõ. Muốn trở thành người làm thuê giỏi, mỗi cán bộ cần phải biết thế nào là một công chức; tức một công chức “có danh dự” khi người dân tín nhiệm, phải thấy được “trách nhiệm” nặng nề của mình. Do vậy, mỗi cán bộ cần phải học, nhận thức đúng đắn về kinh tế thị trường, biết thế nào là người làm thuê.
Muốn trở thành người làm thuê, cần phải “biết cách làm việc” với nhân dân. Phải học Hồ Chí Minh về cách làm việc với nhân dân: Một là, theo cách “quan liêu”. Hai là, theo cách dân chủ. Cách làm việc quan liêu, tức là cán bộ luan an 12 đã coi dân là đầy tớ; còn làm việc theo cách dân chủ, tức là cán bộ coi dân là người chủ.
Tống Thị Nga trong bài: Trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu theo Tư tưởng Hồ Chí Minh [125] sau khi chỉ ra trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu theo Tư tưởng Hồ Chí Minh được thực hiện theo 3 nội dung cơ bản là: tư tưởng chính trị; đạo đức, lối sống và tác phong sinh hoạt, công tác. Trong đó, về tư tưởng chính trị, người đứng đầu các tổ chức, cơ quan, đơn vị cần tự giác, gương mẫu, đi đầu trong quán triệt và bảo vệ Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu, lý tưởng, đường lối của Đảng. Kiên quyết chống lại mọi biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích chung của dân tộc và nhân dân.
Về đạo đức, lối sống, người đứng đầu các tổ chức, cơ quan, đơn vị phải tự giác, gương mẫu thực hiện nghiêm các quy định của BCH Trung ương về những điều đảng viên không được làm. Có lối sống trong sạch, lành mạnh, thực sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Gương mẫu chấp hành Hiến pháp và pháp luật của nhà nước, nghị quyết, chỉ thị của Đảng, sự phân công, điều động của tổ chức. Đi đầu thực hiện nền nếp, chế độ sinh hoạt đảng, các quy chế, quy định của tổ chức, cơ quan, đơn vị và địa phương nơi cư trú.
Kiên quyết đấu tranh chống thói vụ lợi, thực dụng, cơ hội, ích kỷ, lợi ích nhóm.