Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học với đề tài "Chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh" do nghiên cứu sinh Dương Thị Hằng thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (Hà Nội, 2021), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Bùi Đình Phong và TS. Vũ Văn Thuấn. Công trình thuộc mã số chuyên ngành 931 02 04.

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                                    THÔNG TIN CHUNG LUẬN ÁN                              |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+
| Tên đề tài           | Chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu    |
|                      | cấp ủy, chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa           |
|                      | theo tư tưởng Hồ Chí Minh                                        |
| Tác giả              | Dương Thị Hằng                                                   |
| Cơ sở đào tạo        | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh                          |
| Ngành / Mã số        | Hồ Chí Minh học / 931 02 04                                      |
| Người hướng dẫn      | 1. Bùi Đình Phong; 2. Vũ Văn Thuấn                               |
| Năm bảo vệ           | 2021                                                             |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong hệ thống tổ chức bộ máy của Đảng và Nhà nước Việt Nam, cấp xã là cấp hành chính gần dân nhất, trực tiếp đưa đường lối, chủ trương, chính sách pháp luật vào đời sống thực tế. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc", "Cấp xã là gần gũi dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi". Người đứng đầu cấp ủy và chính quyền cấp xã (Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân) là lực lượng thay mặt Đảng, Nhà nước trực tiếp lãnh đạo, quản lý địa phương, bảo đảm quyền lợi và nghĩa vụ của nhân dân.

Tại Thanh Hóa – một địa bàn có quy mô dân số và số lượng đơn vị hành chính cấp xã lớn, giữ vị trí chiến lược trọng yếu – đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cơ sở đã có nhiều nỗ lực thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại tình trạng một bộ phận cán bộ người đứng đầu chưa ý thức đầy đủ về chức trách, tác phong công tác thiếu khoa học, chưa dám nghĩ dám làm, lúng túng trong xử lý các tình huống phức tạp. Việc đánh giá chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của nhóm cán bộ này bằng hệ thống tiêu chí cụ thể, khoa học gắn với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh chưa được thực hiện một cách bài bản, hệ thống. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu mà luận án hướng tới giải quyết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

  • Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã; từ đó vận dụng đánh giá thực trạng và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của đội ngũ này trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện nay.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu:
    1. Tổng quan các công trình khoa học tiêu biểu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài.
    2. Làm rõ các khái niệm công cụ và cơ sở lý luận liên quan đến chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã.
    3. Hệ thống hóa các nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở.
    4. Đánh giá đúng thực trạng chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã tại tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011–2016 (mở rộng theo dõi đến 2020), chỉ rõ ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra.
    5. Đề xuất phương hướng, quan điểm và các giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của đội ngũ cán bộ này theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu:
    • Quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh về chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã.
    • Hoạt động thực hiện trách nhiệm của đội ngũ người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Về nội dung: Nghiên cứu lý luận tư tưởng Hồ Chí Minh về trách nhiệm cán bộ cơ sở và thực tiễn chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của các chức danh Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND cấp xã.
    • Về không gian: Các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
    • Về thời gian: Khảo sát thực tế giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2016, cập nhật số liệu và bối cảnh đến năm 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã khảo cứu và phân loại một khối lượng lớn các tài liệu khoa học theo ba nhóm nội dung chính:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                        PHÂN NHÓM TÀI LIỆU TỔNG QUAN TRONG LUẬN ÁN                       |
+--------------------+--------------------------------------------------------------------+
| Hướng nghiên cứu   | Tác giả và công trình tiêu biểu được trích dẫn                     |
+--------------------+--------------------------------------------------------------------+
| Tư tưởng HCM về    | - Bùi Đình Phong: "Hồ Chí Minh sáng tạo, đổi mới" (2014),          |
| trách nhiệm người  |   "Văn hóa đạo đức trong tư tưởng Hồ Chí Minh" (2013),             |
| đứng đầu           |   "Bản lĩnh chính trị Hồ Chí Minh" (2017)                          |
|                    | - Phạm Ngọc Anh: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về người đứng đầu cấp ủy ở  |
|                    |   chi bộ" (2013), "Phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân  |
|                    |   theo tư tưởng Hồ Chí Minh" (2014)                                |
|                    | - Ban Tuyên giáo Trung ương (2014)                                 |
|                    | - Nguyễn Hữu Đổng: loạt bài báo chuyên ngành (2013, 2014, 2015)    |
|                    | - Tống Thị Nga (2014), Nguyễn Thế Thắng (2008),                    |
|                    |   Nguyễn Xuân Trung (2017), Trần Thị Minh Tuyết (2015),            |
|                    |   Đặng Xuân Kỳ (chủ biên, 2004)                                    |
+--------------------+--------------------------------------------------------------------+
| Vận dụng tư tưởng  | - Vũ Văn Phúc (chủ biên, 2014), Phạm Văn Khánh (2014),             |
| HCM nâng cao chất  |   Thân Minh Quế (2014), Trịnh Quốc Việt (2014),                    |
| lượng cán bộ cơ sở |   Trần Văn Phòng (chủ biên, 2014), Trần Xuân Vinh (2012),          |
|                    |   Trần Minh Trưởng (2018), Nguyễn Xuân Trung -                     |
|                    |   Trần Thị Thanh Giang (2018), Nguyễn Nhung (2018),                |
|                    |   Nguyễn Thị Bích Ngọc (2017)                                      |
|                    | - Các luận văn: Nguyễn Thị Thanh Dung (2008),                      |
|                    |   Nguyễn Thị Kim Nhung (2009), Lê Thị Lan Hương (2006),            |
|                    |   Nguyễn Thị Lương Uyên (2007), Nguyễn Thị Huệ (2014)              |
+--------------------+--------------------------------------------------------------------+
| Nghiên cứu cán bộ  | - Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Thanh Hóa: "Thanh Hóa khắc sâu       |
| cấp xã tại địa bàn |   lời Bác" (1997)                                                  |
| tỉnh Thanh Hóa     | - Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Thanh Hóa: "Bác Hồ với Thanh Hóa,         |
|                    |   Thanh Hóa làm theo lời Bác" (1997, 2007), tài liệu Hội thảo (2012)|
|                    | - Lương Trọng Thành, Bùi Văn Dũng, Lê Văn Phong (2016)             |
|                    | - Lương Trọng Thành, Nguyễn Thị Thanh Nhàn,                        |
|                    |   Trần Thị Ngọc Diệp (2016)                                        |
|                    | - Nguyễn Xuân Dũng (2012), Nguyễn Thị Thảo (2014)                  |
+--------------------+--------------------------------------------------------------------+

Các hướng nghiên cứu đã có

  1. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về trách nhiệm và đạo đức công vụ của người lãnh đạo: Các tác giả như Bùi Đình Phong, Phạm Ngọc Anh, Nguyễn Hữu Đổng, Tống Thị Nga, Nguyễn Thế Thắng, Nguyễn Xuân Trung đã tập trung phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về bản lĩnh chính trị, phong cách làm việc, nghệ thuật "khéo lãnh đạo", trách nhiệm nêu gương và nguyên tắc "tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách". Các tác phẩm làm rõ cốt lõi của người cán bộ cách mạng là làm "công bộc", "đầy tớ" trung thành của nhân dân, thực hiện ba trách nhiệm lớn: trước Đảng, trước nhân dân và trước công việc.
  2. Nghiên cứu sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác cán bộ lãnh đạo, quản lý: Các nghiên cứu của Vũ Văn Phúc, Phạm Văn Khánh, Thân Minh Quế, Trịnh Quốc Việt, Trần Minh Trưởng, Trần Xuân Vinh đã đề xuất các nhóm giải pháp từ khâu quy hoạch, tuyển chọn, đào tạo bồi dưỡng đến bố trí, sử dụng và kiểm tra, giám sát cán bộ nhằm đáp ứng các yêu cầu của Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, khóa XII và Nghị quyết số 26-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 7 khóa XII.
  3. Nghiên cứu về đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cơ sở tại Thanh Hóa: Các ấn phẩm lịch sử Đảng bộ và kỷ yếu hội thảo khoa học đã ghi lại những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong 4 lần Người về thăm tỉnh Thanh Hóa, đặc biệt là 5 đức tính người cán bộ Người căn dặn năm 1947. Các công trình của Lương Trọng Thành và cộng sự (2016) đã nghiên cứu chuyên sâu về năng lực quản lý và công tác đào tạo cán bộ cơ sở trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới.

Khoảng trống luận án giải quyết

Mặc dù các tài liệu trên đã tiếp cận nhiều góc độ khác nhau về tư tưởng Hồ Chí Minh và công tác cán bộ, song chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, độc lập và có hệ thống về chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa dưới lăng kính Hồ Chí Minh học. Luận án đã trực tiếp giải quyết khoảng trống này bằng cách xây dựng khung tiêu chí đánh giá khoa học và đưa ra giải pháp vận dụng trực tiếp vào thực tiễn địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung khái niệm

  • Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Đảng, tổ chức chính quyền nhà nước và chiến lược cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (Chỉ thị 05-CT/TW, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII, Văn kiện Đại hội XII).
  • Khung khái niệm công cụ:
    • Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã (NĐĐCU, CQCX): Chỉ các cá nhân giữ cương vị lãnh đạo cao nhất trong hệ thống chính trị cơ sở gồm Bí thư Đảng ủy xã/phường/thị trấn, Chủ tịch Hội đồng nhân dân cấp xã và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.
    • Trách nhiệm: Được luận án tiếp cận ở hai khía cạnh: (1) Nghĩa vụ, quyền hạn, bổn phận phải làm, nên làm và được làm theo chức trách pháp lý và đạo đức; (2) Sự gánh chịu hậu quả pháp lý, chính trị, tổ chức khi không hoàn thành hoặc thực hiện không đúng chức trách được giao.
    • Chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của NĐĐCU, CQCX: Tổng hợp các tiêu chí đánh giá về phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, trình độ năng lực, phương pháp công tác, khả năng thích ứng và kết quả thực tế đạt được trong việc triển khai các nhiệm vụ chính trị - kinh tế - xã hội tại địa phương, được nhân dân tín nhiệm và đánh giá.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp giữa phương pháp luận macxit với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành cụ thể:

  • Phương pháp lịch sử và lôgíc: Tái hiện sự hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về trách nhiệm cán bộ và nghiên cứu sự biến đổi của đội ngũ cán bộ qua các giai đoạn.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Xử lý các văn kiện lý luận, báo cáo tổng kết công tác cán bộ để rút ra các luận điểm khoa học.
  • Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế và thống kê: Khảo sát thực tế tình hình đội ngũ cán bộ tại các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Thanh Hóa, thu thập số liệu về cơ cấu, trình độ lý luận chính trị, chuyên môn và kỹ năng lãnh đạo.
  • Phương pháp so sánh và tổng kết thực tiễn: Đối chiếu kết quả thực hiện nhiệm vụ giữa các nhóm xã (đồng bằng, miền núi, ven biển) và so sánh giữa các mốc thời gian để làm rõ bước chuyển biến cùng các tồn tại.
  • Phương pháp chuyên gia: Tiếp thu ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, nhà quản lý, lãnh đạo cấp ủy, chính quyền địa phương qua các hội thảo và phỏng vấn chuyên gia.

Nguồn tư liệu, dữ liệu

  • Toàn tập Hồ Chí Minh (NXB Chính trị quốc gia Sự thật) và các văn kiện Đại hội Đảng, Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương.
  • Các tài liệu lưu trữ, văn bản chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thanh Hóa.
  • Báo cáo định kỳ và số liệu thống kê về công tác cán bộ của Ban Tổ chức Tỉnh ủy, Sở Nội vụ tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011–2020.
  • Kết quả khảo sát, điều tra xã hội học từ các đề tài, đề án khoa học được công bố tại địa phương.

Nội dung chính theo từng chương

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                                CƠ CẤU CHƯƠNG HỒI CỦA LUẬN ÁN                            |
+-----------+-------------------------------------------------------------------+---------+
| Chương    | Tên chương theo văn bản luận án                                   | Trang   |
+-----------+-------------------------------------------------------------------+---------+
| Chương 1  | Tổng quan tình hình nghiên cứu                                    | 8 - 33  |
| Chương 2  | Tư tưởng Hồ Chí Minh về chất lượng, hiệu quả thực hiện trách      | 34 - 65 |
|           | nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã               |         |
| Chương 3  | Chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu     | 66 - 100|
|           | cấp ủy, chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa            |         |
|           | theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Thực trạng và những vấn đề đặt ra     |         |
| Chương 4  | Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc nâng cao chất lượng,       | 101- 145|
|           | hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính   |         |
|           | quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện nay                 |         |
+-----------+-------------------------------------------------------------------+---------+

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa và phân tích sâu sắc các công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ, về trách nhiệm lãnh đạo và sự vận dụng vào xây dựng đội ngũ cán bộ cấp cơ sở. Tác giả chỉ ra rằng các công trình trước đây đã làm sáng tỏ nhiều khía cạnh lý luận chung về phong cách lãnh đạo, đạo đức công vụ và công tác cán bộ chiến lược.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu chuyên biệt về chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của các chức danh cụ thể (Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND cấp xã) trên một địa bàn cụ thể như tỉnh Thanh Hóa vẫn chưa có công trình nào triển khai một cách toàn diện. Từ đó, chương 1 xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và hướng đi độc lập của luận án.

Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã

Chương 2 tập trung luận giải cơ sở lý luận và nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về người đứng đầu cơ sở với hai luận điểm trung tâm:

  1. Vị trí, vai trò của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã: Hồ Chí Minh khẳng định cấp xã là nền tảng của nền hành chính quốc gia. Người đứng đầu cấp xã giữ vai trò "cầu nối" trực tiếp giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; là người trực tiếp tuyên truyền, tổ chức thực hiện đường lối chính sách; là hạt nhân đoàn kết, "đầu tàu" quyết định sự mạnh yếu của phong trào cách mạng ở cơ sở.
  2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hiện trách nhiệm: Trách nhiệm của người đứng đầu được khái quát thành phương châm: "nắm vững chính sách, đi đúng đường lối quần chúng, làm tròn nhiệm vụ". Người cán bộ lãnh đạo phải nhận thức sâu sắc ba trách nhiệm lớn: trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân và trước công việc; thực hiện nghiêm túc nguyên tắc "tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách", rèn luyện 5 đức tính người cán bộ (đối với mình, đối với đồng chí, đối với công việc, đối với nhân dân, đối với đoàn thể), kiên quyết đấu tranh chống bệnh quan liêu, mệnh lệnh, xa rời quần chúng, cẩu thả, vô trách nhiệm.

Chương 3: Chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã tỉnh Thanh Hóa thông qua các số liệu khảo sát, điều tra thực tế:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                      DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU KHẢO SÁT TẠI CHƯƠNG 3                    |
+----------+--------------------------------------------------------------------+---------+
| Ký hiệu  | Tên bảng số liệu theo văn bản luận án                              | Trang   |
+----------+--------------------------------------------------------------------+---------+
| Bảng 3.1 | Số lượng người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã                 | 68      |
| Bảng 3.2 | Thực trạng trình độ lý luận chính trị, trình độ chuyên môn         | 69      |
| Bảng 3.3 | Thực trạng kỹ năng lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ cấp xã     | 71      |
+----------+--------------------------------------------------------------------+---------+
  • Đặc điểm và thực trạng: Đa số người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã tại Thanh Hóa có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, có tinh thần trách nhiệm, gắn bó mật thiết với nhân dân, chỉ đạo hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới và giữ vững an ninh trật tự địa phương.
  • Hạn chế và nguyên nhân: Một số cán bộ còn biểu hiện trông chờ, ỷ lại, thiếu tính quyết đoán; năng lực cụ thể hóa chủ trương của cấp trên vào điều kiện cụ thể của địa phương còn yếu; tác phong làm việc còn mang tính hành chính, quan liêu; trình độ chuyên môn và kỹ năng xử lý các điểm nóng, khiếu nại, tố cáo còn hạn chế.
  • Vấn đề đặt ra: Cần giải quyết hài hòa giữa yêu cầu chuẩn hóa tiêu chuẩn chức danh với năng lực công tác thực tế; giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng công việc ngày càng lớn ở cơ sở với cơ chế phân cấp, phân quyền và chế độ đãi ngộ đối với cán bộ cấp xã.

Chương 4: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện nay

Chương 4 phân tích các nhân tố tác động (bối cảnh hội nhập, mặt trái kinh tế thị trường, tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, đặc điểm tự nhiên - xã hội của tỉnh Thanh Hóa), xác định rõ mục tiêu, quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện:

  • Nhóm giải pháp về giáo dục, rèn luyện: Nâng cao nhận thức, giáo dục chính trị tư tưởng, bồi dưỡng đạo đức cách mạng, phong cách làm việc gần dân, trọng dân, học dân theo tấm gương Hồ Chí Minh.
  • Nhóm giải pháp về tổ chức cán bộ: Đổi mới công tác quy hoạch, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị và kỹ năng lãnh đạo, quản lý gắn với vị trí chức danh; đổi mới quy trình đánh giá cán bộ lấy hiệu quả công việc và sự hài lòng của người dân làm thước đo chính.
  • Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách và kiểm soát quyền lực: Hoàn thiện quy chế làm việc, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng chức danh; thực hiện nghiêm cơ chế kiểm tra, giám sát, phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và nhân dân; thực hiện chính sách đãi ngộ thỏa đáng nhằm tạo động lực cống hiến cho cán bộ cơ sở.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa một cách toàn diện và sâu sắc các quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò, trách nhiệm, tiêu chuẩn đạo đức và phong cách làm việc của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp cơ sở.
  • Làm rõ nội hàm các khái niệm: trách nhiệm của người đứng đầu; chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND cấp xã.
  • Xác lập khung tiêu chí khoa học đánh giá chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo cấp xã, kết hợp giữa phẩm chất chính trị, năng lực điều hành thực tế và mức độ tín nhiệm của quần chúng nhân dân.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  • Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của đội ngũ người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011–2016/2020 qua các số liệu thống kê cụ thể.
  • Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn tin cậy giúp Ban Thường vụ Tỉnh ủy, UBND tỉnh Thanh Hóa và cấp ủy cấp huyện tham khảo trong việc quy hoạch, bố trí, đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ chủ chốt cơ sở.
  • Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao, phù hợp với đặc thù vùng miền (đồng bằng, miền núi, ven biển) của tỉnh Thanh Hóa, góp phần đẩy mạnh chương trình xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Phạm vi khảo sát thực tiễn giới hạn trong địa bàn tỉnh Thanh Hóa, do đó một số phát hiện mang đậm tính đặc thù địa phương, chưa bao quát hết các mô hình chính quyền cơ sở đô thị đặc thù ở các đô thị lớn trên phạm vi cả nước.
    • Khung thời gian dữ liệu trọng tâm từ 2011 đến 2016 (có cập nhật đến 2020), chưa phản ánh đầy đủ các tác động từ những đổi mới trong việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã và các quy định mới về phân cấp quản lý cán bộ trong giai đoạn Đại hội XIII của Đảng trở đi.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng nghiên cứu so sánh liên địa phương giữa các tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung Bộ hoặc giữa các vùng kinh tế - xã hội khác nhau.
    • Nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vào việc xây dựng bộ công cụ định lượng đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ và kiểm soát quyền lực của người đứng đầu chính quyền cấp cơ sở trong bối cảnh xây dựng chính quyền số.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn rõ nét:

  • Đối với các cơ quan lãnh đạo, quản lý: Là tài liệu tham khảo thiết thực cho Ban Tổ chức Tỉnh ủy, Sở Nội vụ, các Huyện ủy, Thị ủy, Thành ủy trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong việc rà soát, đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và bổ nhiệm đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã.
  • Đối với công tác đào tạo, nghiên cứu: Phục vụ trực tiếp việc giảng dạy, học tập các chuyên đề về Hồ Chí Minh học, Xây dựng Đảng và Nhà nước, Khoa học lãnh đạo quản lý tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, các Trường Chính trị tỉnh và các cơ sở đào tạo đại học, sau đại học chuyên ngành chính trị học.
  • Đối với bản thân đội ngũ cán bộ cấp xã: Là cẩm nang giúp Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND cấp xã tự soi, tự sửa, tự tu dưỡng đạo đức cách mạng, nâng cao năng lực và phương pháp công tác theo phong cách Hồ Chí Minh.

Câu hỏi thường gặp

1. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã trong luận án gồm những chức danh cụ thể nào?

Trong luận án, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã được xác định gồm 3 chức danh chủ chốt trong hệ thống chính trị cấp cơ sở (xã, phường, thị trấn):

  • Bí thư Đảng ủy xã: Người đứng đầu Đảng bộ cơ sở, chịu trách nhiệm lãnh đạo cao nhất trong Ban Chấp hành, Ban Thường vụ Đảng ủy xã.
  • Chủ tịch Hội đồng nhân dân (HĐND) xã: Người đứng đầu cơ quan quyền lực nhà nước ở cơ sở, chịu trách nhiệm ban hành nghị quyết và giám sát hoạt động của chính quyền địa phương (thường do Bí thư Đảng ủy kiêm nhiệm).
  • Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) xã: Người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở cơ sở, chịu trách nhiệm điều hành toàn diện công tác quản lý nhà nước về kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh trên địa bàn.

2. Tư tưởng Hồ Chí Minh xác định nội dung cốt lõi của tinh thần trách nhiệm là gì?

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, tinh thần trách nhiệm là khi được giao bất kỳ việc gì, to hay nhỏ, khó hay dễ, cũng đem hết tinh thần và lực lượng làm cho đến nơi đến chốn, vượt qua khó khăn để thành công. Tác giả luận án đúc kết nội dung cốt lõi của việc thực hiện trách nhiệm gồm phương châm: "nắm vững chính sách, đi đúng đường lối quần chúng, làm tròn nhiệm vụ", gắn liền với ba trách nhiệm lớn: trách nhiệm trước Đảng, trách nhiệm trước nhân dân và trách nhiệm trước công việc.

3. Năm đức tính người cán bộ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn khi về thăm Thanh Hóa năm 1947 gồm những gì?

Trong lần đầu về thăm Thanh Hóa (ngày 20/2/1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ 5 mối quan hệ và đức tính cần có của người cán bộ:

  1. Mình đối với mình: Không tự mãn, tự túc, kiêu ngạo; siêng năng, tiết kiệm, luôn cầu tiến bộ.
  2. Đối với đồng chí: Thân ái, chân thành, giúp đỡ nhau sửa chữa khuyết điểm, không ghen ghét đố kỵ, không tranh giành quyền vị, không che đậy điều dở.
  3. Đối với công việc: Suy nghĩ kỹ lưỡng, có kế hoạch rõ ràng từng bước, tính toán đến hậu quả xa gần, cẩn thận, chu đáo.
  4. Đối với nhân dân: Thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng của dân; tôn trọng, kính trọng dân; làm gương để dân tin, dân phục.
  5. Đối với đoàn thể (tổ chức): Tuyệt đối trung thành, phục tùng kỷ luật, đặt lợi ích của đoàn thể lên trên lợi ích cá nhân, không báo cáo sai sự thật.

4. Luận án sử dụng những bảng số liệu khảo sát thực tế nào ở chương 3?

Tại chương 3, luận án trình bày 3 bảng số liệu thống kê khảo sát thực trạng đội ngũ cán bộ cấp xã tỉnh Thanh Hóa:

  • Bảng 3.1: Số lượng người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã (trang 68).
  • Bảng 3.2: Thực trạng trình độ lý luận chính trị, trình độ chuyên môn của đội ngũ người đứng đầu cấp xã (trang 69).
  • Bảng 3.3: Thực trạng kỹ năng lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ cấp xã (trang 71).

5. Khung thời gian và địa bàn nghiên cứu thực tế của luận án được xác định như thế nào?

Luận án tập trung khảo sát số liệu thực tế giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2016, đồng thời cập nhật theo dõi thực trạng công tác cán bộ đến năm 2020 trên phạm vi toàn bộ các xã, phường, thị trấn thuộc các huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Thanh Hóa.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Dương Thị Hằng là công trình khoa học chuyên ngành Hồ Chí Minh học nghiên cứu một cách hệ thống về chất lượng, hiệu quả thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã tại tỉnh Thanh Hóa. Trên cơ sở làm rõ các luận điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò, đạo đức và tác phong của cán bộ cơ sở, luận án đã phân tích sâu sắc thực trạng năng lực, trình độ và kết quả công tác của đội ngũ Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND cấp xã giai đoạn 2011–2020. Hệ thống quan điểm và giải pháp do luận án đề xuất có giá trị thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công tác xây dựng Đảng và củng cố hệ thống chính quyền cơ sở vững mạnh tại tỉnh Thanh Hóa hiện nay.