Luận văn thực trạng và giải pháp nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề quản lý rác thải sinh hoạt tại xã tả phời thành phố lào cai tỉnh lào cai

Bài viết phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức của người dân về quản lý rác thải sinh hoạt tại xã Tả Phời, Lào Cai.

• Tác giả: Đỗ Khánh Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Hải
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Nâng Cao Nhận Thức Của Người Dân Về Vấn Đề Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Tại Xã Tả Phời, Thành Phố Lào Cai, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.3. Hiện trạng quản lý, xử lý RTSH trên thế giới
• 2.4. Hiện trạng quản lý, xử lý RTSH ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp kế thừa
• 3.4.3. Phương pháp điều tra xã hội học
• 3.4.4. Phương pháp khảo sát thực địa
• 3.4.5. Phương pháp phân tích tổng hợp và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Tả Phời
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Vị trí địa lý
• 4.1.3. Địa hình, địa mạo
• 4.1.4. Thủy văn, nguồn nước
• 4.1.5. Tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.6. Đặc điểm cảnh quan môi trường
• 4.1.7. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.8. Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 4.1.9. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế
• 4.1.10. Thực trạng phát triển dân số, lao động, việc làm
• 4.1.11. Thực trạng phát triển đô thị, các khu dân cư nông thôn
• 4.1.12. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật
• 4.1.13. Những thuận lợi và khó khăn của xã Tả Phời
• 4.2. Thực trạng việc phân loại, thu gom và xử lý RTSH của người dân tại xã Tả Phời
• 4.2.1. Thực trạng việc phân loại, thu gom RTSH của người dân xã Tả Phời
• 4.2.2. Thực trạng việc xử lý RTSH tại xã Tả Phời
• 4.3. Nhận thức, thái độ của người dân trong việc phân loại, thu gom và xử lý RTSH
• 4.4. Vai trò của các cơ quan quản lý trong việc hướng dẫn và quản lý người dân phân loại, thu gom xử lý rác thải sinh hoạt
• 4.4.1. Tìm hiểu về chức năng nhiệm vụ của các cơ quan quản lý
• 4.4.2. Các chương trình vận động người dân tham gia bảo vệ môi trường của chính quyền địa phương
• 4.4.3. Sự tham gia của người dân xã Tả Phời trong các chương trình, hoạt động BVMT của chính quyền địa phương
• 4.5. Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý và nâng cao nhận thức của người dân tại khu vực nghiên cứu
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Tại Tả Phời LC

Môi trường đóng vai trò quan trọng trong đời sống con người, cung cấp tài nguyên, không gian sống và nơi chứa đựng rác thải. Môi trường xanh sạch ảnh hưởng tích cực đến sức khỏe. Tuy nhiên, hoạt động sống thải ra lượng rác lớn, gây ô nhiễm. Lào Cai đang phát triển mạnh mẽ nhưng hệ thống thu gom và xử lý rác thải chưa đáp ứng tiêu chuẩn, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Để phát triển bền vững, tỉnh Lào Cai quan tâm đến quản lý và xử lý chất thải. Mặc dù đã được tăng cường về cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật và con người, thế nhưng công tác thu gom, xử lý rác thải vẫn chưa đáp ứng được so với nhu cầu thực tế. Điều này thể hiện sự yếu kém trong công tác quản lý chất thải rắn nói chung và rác thải sinh hoạt nói riêng của tỉnh Lào Cai. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giải quyết vấn đề này.

1.1. Tầm quan trọng của quản lý rác thải sinh hoạt bền vững

Quản lý rác thải sinh hoạt hiệu quả là yếu tố then chốt để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Việc thu gom, xử lý và tái chế rác thải đúng cách giúp giảm thiểu ô nhiễm đất, nước và không khí. Đồng thời, nó còn góp phần vào việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn. Theo nghiên cứu, việc quản lý rác thải không hiệu quả có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng, bao gồm ô nhiễm nguồn nước, lây lan dịch bệnh và suy thoái môi trường.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu về quản lý rác thải Tả Phời

Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu nhận thức và thái độ của người dân Tả Phời trong vấn đề phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt. Trên cơ sở đó, làm rõ vai trò của các cơ quan chức năng, cơ quan truyền thông trong việc quản lý môi trường. Đề ra những giải pháp nhằm góp phần nâng cao nhận thức từ đó góp phần thay đổi hành vi của người dân. Nghiên cứu cũng đánh giá thực trạng phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt của người dân, cũng như những thuận lợi và khó khăn trong quá trình này.

II. Thực Trạng Đáng Báo Động Về Rác Thải Sinh Hoạt Ở Tả Phời

Hiện nay, 8 huyện và thành phố Lào Cai đang được xây dựng, đầu tư và phát triển mạnh mẽ nhưng chưa có hệ thống thu gom và xử lý rác thải đúng tiêu chuẩn và đảm bảo vệ sinh môi trường, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sức khỏe của người dân. Cùng với sự phát triển kinh tế, nâng cao đời sống của nhân dân. Để thực hiện chủ trương phát triển bền vững, phát triển kinh tế cùng BVMT thì hiện nay vấn đề quản lý và xử lý chất thải tại tỉnh Lào Cai đã và đang được chính quyền tỉnh, các cơ quan chức năng quan tâm. Mặc dù đã được tăng cường về cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật và con người, thế nhưng công tác thu gom, xử lý rác thải vẫn chưa đáp ứng được so với nhu cầu thực tế. Điều này thể hiện sự yếu kém trong công tác quản lý chất thải rắn nói chung và chất thải sinh hoạt nói riêng của tỉnh Lào Cai.

2.1. Tình trạng ô nhiễm rác thải ảnh hưởng đến môi trường Tả Phời

Ô nhiễm rác thải đang gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường Tả Phời. Rác thải không được xử lý đúng cách gây ô nhiễm đất, nước và không khí. Điều này ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân và gây thiệt hại cho các hoạt động kinh tế, đặc biệt là du lịch sinh thái. Theo báo cáo, nhiều khu vực ở Tả Phời đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nguồn nước do rác thải sinh hoạt.

2.2. Nhận thức cộng đồng về rác thải và hậu quả ô nhiễm còn hạn chế

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm rác thải ở Tả Phời là do nhận thức của cộng đồng về vấn đề này còn hạn chế. Nhiều người dân chưa ý thức được tác hại của rác thải đối với môi trường và sức khỏe. Họ cũng chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về phân loại, thu gom và xử lý rác thải đúng cách. Điều này dẫn đến tình trạng xả rác bừa bãi và xử lý rác thải không hợp vệ sinh.

2.3. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng và nguồn lực cho quản lý rác thải

Tả Phời đang thiếu hụt cơ sở hạ tầng và nguồn lực cho quản lý rác thải. Hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải còn lạc hậu và chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, nguồn kinh phí dành cho công tác quản lý rác thải còn hạn chế, gây khó khăn cho việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý.

III. Giải Pháp Nâng Cao Nhận Thức Về Rác Thải Tại Tả Phời

Để giải quyết vấn đề rác thải sinh hoạt tại Tả Phời, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, tập trung vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng. Các giải pháp này cần được triển khai một cách bài bản và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, bao gồm chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và người dân. Việc nâng cao nhận thức sẽ tạo tiền đề cho việc thay đổi hành vi và góp phần vào việc xây dựng một môi trường sống xanh, sạch, đẹp.

3.1. Tăng cường tuyên truyền giáo dục về quản lý rác thải

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về quản lý rác thải cho người dân Tả Phời. Các hình thức tuyên truyền cần đa dạng và phù hợp với từng đối tượng, bao gồm tổ chức các buổi nói chuyện, phát tờ rơi, chiếu phim, sử dụng mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào tác hại của rác thải đối với môi trường và sức khỏe, cũng như các biện pháp phân loại, thu gom và xử lý rác thải đúng cách.

3.2. Xây dựng mô hình quản lý rác thải cộng đồng hiệu quả

Cần xây dựng các mô hình quản lý rác thải cộng đồng hiệu quả, có sự tham gia của người dân. Các mô hình này có thể bao gồm việc thành lập các tổ, nhóm thu gom rác thải, tổ chức các hoạt động vệ sinh môi trường định kỳ và xây dựng các điểm tập kết rác thải hợp vệ sinh. Đồng thời, cần khuyến khích người dân tham gia vào việc phân loại rác thải tại nguồn và tái chế rác thải.

3.3. Phát huy vai trò của các tổ chức xã hội và cộng đồng

Cần phát huy vai trò của các tổ chức xã hội và cộng đồng trong công tác quản lý rác thải. Các tổ chức này có thể tham gia vào việc tuyên truyền, giáo dục, vận động người dân tham gia vào các hoạt động quản lý rác thải. Đồng thời, họ cũng có thể giám sát và phản ánh các vấn đề liên quan đến rác thải cho chính quyền địa phương.

IV. Hướng Dẫn Phân Loại Rác Thải Sinh Hoạt Tại Nguồn Ở Tả Phời

Phân loại rác thải tại nguồn là một trong những biện pháp quan trọng để giảm thiểu lượng rác thải phải xử lý và tận dụng các nguồn tài nguyên từ rác thải. Việc phân loại rác thải cần được thực hiện một cách nghiêm túc và có hệ thống, với sự tham gia của tất cả các hộ gia đình và cơ quan, đơn vị trên địa bàn xã Tả Phời. Hướng dẫn này sẽ cung cấp những thông tin chi tiết về cách phân loại rác thải tại nguồn một cách hiệu quả.

4.1. Xác định các loại rác thải sinh hoạt phổ biến

Trước khi phân loại rác thải, cần xác định các loại rác thải sinh hoạt phổ biến, bao gồm rác thải hữu cơ (thức ăn thừa, rau củ quả), rác thải vô cơ (chai lọ, túi nilon, kim loại) và rác thải tái chế (giấy, nhựa, thủy tinh). Việc xác định rõ các loại rác thải sẽ giúp cho việc phân loại được chính xác và hiệu quả hơn.

4.2. Hướng dẫn chi tiết cách phân loại rác thải tại hộ gia đình

Các hộ gia đình cần được hướng dẫn chi tiết về cách phân loại rác thải. Rác thải hữu cơ nên được thu gom riêng và ủ thành phân bón. Rác thải vô cơ nên được phân loại theo khả năng tái chế. Rác thải nguy hại (pin, bóng đèn) cần được thu gom và xử lý riêng. Việc phân loại rác thải cần được thực hiện hàng ngày và có sự giám sát của các cơ quan chức năng.

4.3. Xây dựng hệ thống thu gom rác thải đã phân loại

Sau khi rác thải đã được phân loại tại nguồn, cần xây dựng hệ thống thu gom rác thải đã phân loại. Hệ thống này cần đảm bảo việc thu gom rác thải được thực hiện một cách thường xuyên và đúng quy trình. Đồng thời, cần có các biện pháp xử lý rác thải đã phân loại một cách hiệu quả, bao gồm tái chế, ủ phân và đốt rác.

V. Chính Sách Và Quy Định Về Quản Lý Rác Thải Ở Tả Phời

Để đảm bảo hiệu quả của công tác quản lý rác thải, cần có những chính sách và quy định rõ ràng và cụ thể. Các chính sách và quy định này cần được xây dựng dựa trên cơ sở pháp lý và phù hợp với điều kiện thực tế của xã Tả Phời. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng và thực thi các chính sách và quy định này.

5.1. Rà soát và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật

Cần rà soát và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về quản lý rác thải, đảm bảo tính đồng bộ và khả thi. Các văn bản pháp luật cần quy định rõ trách nhiệm của các bên liên quan, cũng như các biện pháp xử lý vi phạm. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và đánh giá việc thực thi các văn bản pháp luật này.

5.2. Xây dựng cơ chế khuyến khích và xử phạt

Cần xây dựng cơ chế khuyến khích và xử phạt trong công tác quản lý rác thải. Các hộ gia đình và cơ quan, đơn vị thực hiện tốt công tác quản lý rác thải cần được khen thưởng và tạo điều kiện thuận lợi. Ngược lại, các hành vi vi phạm cần bị xử phạt nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

5.3. Tăng cường kiểm tra giám sát và xử lý vi phạm

Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong lĩnh vực quản lý rác thải. Các cơ quan chức năng cần thường xuyên kiểm tra các điểm tập kết rác thải, các cơ sở xử lý rác thải và các hoạt động xả rác thải. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

VI. Phát Triển Bền Vững Tả Phời Quản Lý Rác Thải Là Ưu Tiên

Quản lý rác thải hiệu quả là một trong những yếu tố quan trọng để phát triển bền vững xã Tả Phời. Việc quản lý rác thải không chỉ giúp bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng, mà còn góp phần vào việc phát triển kinh tế và xã hội. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự chung tay của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền địa phương đến người dân.

6.1. Liên kết quản lý rác thải với phát triển du lịch sinh thái

Cần liên kết công tác quản lý rác thải với phát triển du lịch sinh thái. Du lịch sinh thái có thể tạo ra nguồn thu nhập cho địa phương, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, du lịch sinh thái cũng có thể tạo ra lượng rác thải lớn, do đó cần có các biện pháp quản lý rác thải hiệu quả để đảm bảo tính bền vững của hoạt động này.

6.2. Đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải tiên tiến

Cần đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải tiên tiến, thân thiện với môi trường. Các công nghệ này có thể bao gồm tái chế, ủ phân, đốt rác phát điện và các công nghệ khác. Việc áp dụng các công nghệ tiên tiến sẽ giúp giảm thiểu lượng rác thải phải chôn lấp và tận dụng các nguồn tài nguyên từ rác thải.

6.3. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý rác thải

Cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý rác thải. Các cán bộ này cần được trang bị kiến thức và kỹ năng về quản lý rác thải, cũng như các quy định của pháp luật. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho họ tham gia các khóa đào tạo, tập huấn để nâng cao trình độ chuyên môn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chất thải sinh hoạt phát sinh từ các hoạt động sống thường ngày của con người đang ngày một gia tăng, gây áp lực trực tiếp lên chất lượng môi trường đất, nước và không khí. Tại tỉnh Lào Cai, một tỉnh vùng cao biên giới thuộc trung du và miền núi phía Bắc có diện tích tự nhiên 6.384 km² và dân số 648.000 người, tốc độ đầu tư và phát triển đô thị - nông thôn diễn ra nhanh chóng tại 8 huyện và thành phố Lào Cai. Tuy nhiên, hệ thống thu gom và xử lý rác thải đúng quy chuẩn vệ sinh môi trường vẫn chưa được hoàn thiện đồng bộ, dẫn đến tình trạng ô nhiễm cục bộ.

Xã Tả Phời là một xã vùng cao nằm cách trung tâm thành phố Lào Cai 20 km về phía Nam, có tổng diện tích tự nhiên 8.879,2 ha (chiếm 37,8% diện tích toàn thành phố), với 22 thôn bản và 6.312 nhân khẩu thuộc 7 dân tộc anh em cùng sinh sống (đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 86,9%, có 8 thôn thuộc diện chương trình 135 khu vực II). Địa bàn xã còn chịu tác động từ hoạt động của các khai trường khai thác quặng thuộc mỏ apatit Lào Cai (khai trường Cam Đường 2), với mật độ xe tải vận chuyển lớn gây hư hỏng hạ tầng đường bộ và phát tán bụi bặm. Mặc dù công tác quản lý chất thải rắn đã bắt đầu được triển khai, năng lực thu gom và xử lý thực tế vẫn chưa đáp ứng nhu cầu phát sinh, rác thải sinh hoạt của các hộ gia đình chủ yếu được xử lý phân tán, tự phát. Xuất phát từ bối cảnh đó, tác giả Đỗ Khánh Linh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Khoa học Môi trường nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cụ thể.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định:

• Tập trung tìm hiểu nhận thức và thái độ của người dân trong vấn đề phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại địa phương.
• Làm rõ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan chức năng và cơ quan truyền thông trong công tác quản lý môi trường cơ sở.
• Đề ra hệ thống giải pháp nâng cao nhận thức, từng bước thay đổi hành vi xả thải của người dân.

Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu bao gồm 4 nội dung cụ thể:

1. Tìm hiểu thái độ, nhận thức của người dân trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt.
2. Đánh giá thực trạng phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt của người dân trên địa bàn.
3. Xác định những thuận lợi và khó khăn trong công tác phân loại, thu gom và xử lý rác thải tại địa phương.
4. Đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt ở xã Tả Phời.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng và các giải pháp nâng cao nhận thức của người dân về quản lý rác thải sinh hoạt; các hộ gia đình, hộ kinh doanh và cán bộ công nhân viên chức làm việc tại xã Tả Phời.
• Phạm vi nội dung: Khảo sát nhận thức, thái độ, hành vi phân loại, thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt, các vấn đề môi trường - sức khỏe liên quan và công tác quản lý của chính quyền địa phương.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu thực địa tại xã Tả Phời, thành phố Lào Cai (tập trung khảo sát tại 3 thôn: thôn Trạm Thải, thôn Lắp Máy, thôn Đoàn Kết); thời gian thực hiện từ tháng 01/2015 đến tháng 04/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập khung lý thuyết dựa trên hệ thống định nghĩa chuyên ngành và các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ môi trường:

• Khái niệm nền tảng: Môi trường (các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người); nhận thức (quá trình phản ánh hiện thực vào tư duy theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông và Giáo trình Tâm lý học đại cương); thái độ (biểu hiện ra bên ngoài của ý nghĩ, tình cảm); ý thức; hành vi; ô nhiễm môi trường (ô nhiễm đất, ô nhiễm nước theo Hiến chương Châu Âu về nước, ô nhiễm không khí); rác thải và phân loại rác (rác công nghiệp, rác sinh hoạt, rác bệnh viện, rác phóng xạ); tiêu chuẩn môi trường; quản lý môi trường; quản lý rác thải sinh hoạt; thu gom và xử lý rác thải.
• Cơ sở pháp lý: Hệ thống văn bản quản lý nhà nước gồm Hiến pháp 1992; Luật Bảo vệ môi trường 2014 (hiệu lực từ 01/01/2015); Nghị định số 19/2015/NĐ-CP; Nghị định số 80/2006/NĐ-CP và Nghị định số 21/2008/NĐ-CP; Chỉ thị số 23/2005/CT-TTg về thu gom và quản lý chất thải rắn; Nghị định số 67/2003/NĐ-CP, Nghị định số 04/2007/NĐ-CP và Nghị định số 174/2007/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường; Nghị định số 59/2007/NĐ-CP về quản lý chất thải rắn; Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-BKHCNMT-BXD; Thông tư số 13/2007/TT-BXD; Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6696-2000 về bãi chôn lấp chất thải rắn hợp vệ sinh; Quyết định số 29/2010/QĐ-UBND của UBND tỉnh Lào Cai ban hành Quy chế Bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Lào Cai.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Tiếp cận báo cáo thống kê, tài liệu lưu trữ về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng môi trường của xã Tả Phời; tài liệu kỹ thuật từ các khai trường mỏ apatit lân cận.
• Phương pháp kế thừa: Tiếp thu các công trình, số liệu nghiên cứu đã công bố liên quan đến công tác quản lý, công nghệ xử lý rác thải rắn tại Việt Nam và trên thế giới.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế phiếu khảo sát gồm 2 phần (thông tin chung và các vấn đề liên quan đến rác thải sinh hoạt). Tiến hành phỏng vấn trực tiếp 70 đối tượng, bao gồm 60 hộ gia đình sinh sống tại 3 thôn (Trạm Thải, Lắp Máy, Đoàn Kết) và 10 cán bộ trực thuộc UBND xã Tả Phời.
• Phương pháp khảo sát thực địa: Quan sát, ghi nhận thực tế cách thức lưu giữ, chôn lấp, đốt và xả bỏ rác thải sinh hoạt của các hộ dân trong sinh hoạt thường nhật.
• Phương pháp phân tích, xử lý số liệu: Tổng hợp số liệu định lượng, tính toán tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình bằng phần mềm Microsoft Word và Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ xung đột giữa tốc độ gia tăng chất thải sinh hoạt với sự thiếu hụt hạ tầng thu gom tại tỉnh Lào Cai nói chung và xã miền núi Tả Phời nói riêng. Nội dung phần này xác định mục tiêu nghiên cứu là làm rõ thực trạng nhận thức, thái độ của cộng đồng đối với các khâu phân loại, thu gom, xử lý rác thải, đồng thời xác lập 4 yêu cầu nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và ý nghĩa khoa học - thực tiễn của khóa luận đối với công tác bảo vệ môi trường địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các khái niệm chuyên ngành, khung văn bản pháp lý của Nhà nước và tỉnh Lào Cai. Phần tổng quan thực tiễn tổng hợp kinh nghiệm quản lý, xử lý chất thải rắn đô thị tại các quốc gia phát triển và đang phát triển:

• Lượng phát sinh chất thải rắn: Nước có thu nhập cao phát sinh trung bình 2,8 kg/người/ngày (Mỹ bình quân 2 kg/người/ngày với 38% là giấy vụn; Canada 1,7 kg/người/ngày; Australia 1,6 kg/người/ngày; Thụy Sĩ 1,3 kg/người/ngày); nước thu nhập thấp phát sinh khoảng 0,5 kg/người/ngày.
• Mô hình quản lý: Hệ thống phân loại nhiều thùng và tính phí theo thể tích tại California (Mỹ); quy chuẩn phân loại 3 túi màu tại Nhật Bản; chính sách phân loại rác bằng túi nilon, xử phạt nghiêm ngặt và xã hội hóa với hơn 300 công ty thu gom tại Singapore.
• Thực trạng tại Việt Nam: Tỷ lệ phát sinh chất thải sinh hoạt đô thị dao động từ 0,35 đến 0,8 kg/người/ngày; trung bình một người thải ra khoảng 200 kg rác/năm. Tỷ lệ thu gom rác cả nước chỉ đạt khoảng 31%; khu vực đô thị đạt 60-65% đưa đến bãi chôn lấp, trong khi khu vực nông thôn hầu như chưa có hệ thống thu gom đồng bộ, dẫn đến ô nhiễm ao hồ, sông ngòi và thiếu kinh phí đầu tư bãi chôn lấp hợp vệ sinh.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết địa bàn nghiên cứu tại xã Tả Phời trong khoảng thời gian từ tháng 01/2015 đến tháng 04/2015. Tác giả trình bày quy trình triển khai điều tra xã hội học với 70 phiếu phỏng vấn trực tiếp (chia thành 60 phiếu hộ dân và 10 phiếu cán bộ xã), kết hợp quan sát thực địa và kỹ thuật tổng hợp, thống kê mô tả số liệu trên phần mềm bảng tính Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ kết quả phân tích dữ liệu thực địa qua các tiểu mục:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Xã Tả Phời có địa hình đồi núi thấp bị chia cắt mạnh bởi các thung lũng hẹp và suối lớn (Ngòi Đường, suối Sơn Cánh). Khí hậu chia thành mùa nóng ẩm (tháng 5-10, nhiệt độ trung bình 27,4°C) và mùa lạnh (tháng 11-4 năm sau, nhiệt độ trung bình 20,2°C). Sông Hồng chảy cách xã khoảng 4 km với lưu lượng mùa kiệt 74 m³/s và lưu lượng trung bình 414 m³/s. Hệ sinh vật ghi nhận 38 loài thực vật nổi (tảo Silic chiếm 78,2%), 30 loài động vật nổi, 39 loài động vật đáy, 70 loài động vật có xương sống trên cạn và 181 loài thực vật bậc cao. Dân số nông nghiệp chiếm 80%, cơ sở hạ tầng giao thông liên thôn 54,29 km chủ yếu là đường rải đá hoặc đường đất, thường xuyên xuống cấp do xe chở quặng apatit.
• Thực trạng phân loại và xử lý rác: Trước năm 2012, xã hoàn toàn chưa có dịch vụ thu gom tập trung, các hộ tự đào hố chôn tại gia (chiều sâu quy định 11m theo văn bản). Từ năm 2013, xã bắt đầu hợp đồng dịch vụ vận chuyển về bãi rác Cam Đường với 3 xe trực; tổ thu gom dân lập bắt đầu hoạt động từ tháng 9/2014. Hàng ngày còn khoảng 15% lượng rác chưa được thu gom; 41,67% hộ tự đào hố chôn/đốt tại vườn nhà; 18,33% vứt rác ở khu vực gần nhà.
• Nhận thức và thái độ của người dân: 92,86% người dân nhận thức việc phân loại rác là quan trọng và rất quan trọng; 74,58% có kiến thức về cách phân loại nhưng chỉ có 44,12% thực tế có thực hiện phân loại rác trước khi xử lý. 60% công việc phân loại trong gia đình do người vợ phụ trách. 50% số hộ vi phạm xả rác bừa bãi do thói quen; 68,33% không biết phương thức xử lý rác sau thu gom của chính quyền.
• Hoạt động quản lý cơ sở: 75% hộ xác nhận địa phương có tổ chức vận động bảo vệ môi trường, nhưng 53,33% cho biết các chương trình chỉ diễn ra ở mức độ thỉnh thoảng, thời lượng lồng ghép trong các cuộc họp thôn còn hạn chế.
• Giải pháp đề xuất: Đẩy mạnh truyền thông qua loa truyền thanh, tập huấn kỹ thuật phân loại tại nguồn, gắn tiêu chí môi trường vào bình xét gia đình văn hóa, hoàn thiện mạng lưới thu gom và quy chế thu phí.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm lược các chỉ số cốt lõi về nhận thức và hành vi của người dân tại 3 thôn điều tra, khẳng định sự tồn tại của khoảng cách lớn giữa nhận thức lý thuyết và hành động thực tiễn, đồng thời đưa ra các đề xuất điều chỉnh quản lý cho UBND xã Tả Phời.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa chi tiết bức tranh quản lý chất thải sinh hoạt tại xã Tả Phời qua hệ thống số liệu điều tra thực địa:

Chỉ số khảo sát	Dữ liệu định lượng trích xuất từ văn bản
Nhận thức về tầm quan trọng của phân loại rác (N = 70)	- Rất quan trọng và quan trọng: 92,86% (65 người) - Không quan trọng hoặc khó trả lời: 7,14% (5 người)
Đánh giá theo giới tính (N = 70)	- Nam giới đánh giá quan trọng/rất quan trọng: 94,44% (34/36 người) - Nữ giới đánh giá quan trọng/rất quan trọng: 94,12% (32/34 người)
Thực tế thực hiện phân loại rác hàng ngày (N = 68)	- Có phân loại: 44,12% (30 hộ) - Không phân loại: 50,00% (34 hộ) - Khó trả lời: 5,88% (4 hộ)
Hiểu biết cách phân loại rác (N = 59)	- Có biết cách phân loại: 74,58% (44 hộ) - Không biết cách phân loại: 25,42% (15 hộ)
Phân công phân loại rác trong gia đình (N = 55)	- Người vợ đảm nhận: 60,00% (33 hộ) - Người chồng đảm nhận: 18,18% (10 hộ) - Con cái thực hiện: 3,64% (2 hộ) - Thành viên khác thực hiện: 18,18% (10 hộ)
Phương thức xử lý rác của hộ gia đình (N = 60)	- Đào hố chôn, đốt tại gia: 41,67% (25 hộ) - Bỏ vào thùng rác công cộng: 25,00% (15 hộ) - Vứt rác ở gần nhà: 18,33% (11 hộ) - Để trước nhà chờ công nhân thu gom: 15,00% (9 hộ)
Hiểu biết về cách xử lý rác của chính quyền (N = 60)	- Không biết địa phương xử lý thế nào: 68,33% (41 hộ) - Cho rằng địa phương chôn lấp rác: 8,33% (5 hộ)
Nguyên nhân đổ rác không đúng nơi quy định (N = 60)	- Do thói quen: 50,00% (30 hộ) - Do thuận tiện: 16,67% (10 hộ) - Do thiếu thùng rác: 16,67% (10 hộ) - Làm theo người xung quanh: 8,33% (5 hộ) - Sợ tốn tiền đổ rác: 3,33% (2 hộ) - Giờ lấy rác không hợp lý: 1,67% (1 hộ) - Không bị xử phạt kịp thời: 1,67% (1 hộ)
Nguồn tiếp nhận thông tin bảo vệ môi trường (N = 60)	- Báo chí, đài phát thanh, tivi: 33,33% (20 người) - Chính quyền cơ sở: 31,67% (19 người) - Đài phát thanh địa phương: 13,33% (8 người) - Gia đình, bạn bè: 10,00% (6 người) - Phong trào tuyên truyền, cổ động: 8,33% (5 người)
Phản ứng khi thấy người khác xả rác bừa bãi (N = 60)	- Cảm thấy khó chịu: 48,33% (29 người) - Trực tiếp nhắc nhở: 18,33% (11 người) - Tự giác nhặt rác bỏ vào thùng: 11,67% (7 người) - Báo chính quyền xử lý: 8,33% (5 người) - Không có phản ứng: 13,33% (8 người)
Mức độ tham gia hoạt động vệ sinh môi trường (N = 60)	- Thỉnh thoảng tham gia: 50,00% (30 hộ) - Thường xuyên tham gia: 36,67% (22 hộ) - Không tham gia: 13,33% (8 hộ)

Về giải pháp và kiến nghị, tác giả đề xuất:

• Giải pháp truyền thông: Tăng cường thời lượng phát thanh trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở, sử dụng băng rôn, áp phích và phát tờ rơi hướng dẫn phân loại rác chi tiết tại từng cụm dân cư.
• Giải pháp đào tạo, tập huấn: Chính quyền địa phương phối hợp cùng cơ quan chuyên môn mở các lớp tập huấn cộng đồng, hướng dẫn kỹ thuật phân loại chất thải hữu cơ và quy trình ủ phân vi sinh tại vườn nhà phù hợp tập quán miền núi.
• Giải pháp chính sách và chế tài: Lồng ghép tiêu chí giữ gìn vệ sinh môi trường và nộp phí thu gom rác đúng hạn vào quy ước bình xét "Gia đình văn hóa" hàng năm; tăng cường kiểm tra, áp dụng chế tài xử phạt hành chính đối với các hành vi xả thải rác và nước thải chăn nuôi bừa bãi.
• Hoàn thiện hạ tầng: Bố trí thêm thùng rác công cộng tại các trục đường liên thôn, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động cho đội thu gom rác dân lập.

Về đóng góp chuyên môn: Khóa luận phản ánh khoảng cách thực tế giữa nhận thức và hành động của người dân nông thôn vùng cao. Nghiên cứu chỉ ra rằng dù tỷ lệ người dân nhận thức được tầm quan trọng của phân loại rác đạt mức rất cao (92,86%), nhưng tỷ lệ thực hiện chỉ đạt 44,12%, và hơn 41% hộ vẫn phụ thuộc vào biện pháp chôn lấp, đốt tự do do hạn chế về hạ tầng thu gom và đặc điểm phân bố dân cư phân tán.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận thể hiện một số giới hạn nghiên cứu được tác giả nêu rõ hoặc phản ánh qua phạm vi thực tế:

• Mẫu khảo sát định lượng còn ở quy mô hẹp: Toàn xã có 22 thôn bản nhưng phạm vi khảo sát điều tra xã hội học chỉ giới hạn tại 3 thôn (Trạm Thải, Lắp Máy, Đoàn Kết) với tổng quy mô mẫu 70 đối tượng (60 hộ dân và 10 cán bộ quản lý), do đó khả năng đại diện cho các thôn vùng sâu vùng xa thuộc diện đặc biệt khó khăn (vùng 135) chưa thật sự toàn diện.
• Thời gian nghiên cứu ngắn: Đề tài được triển khai trong 4 tháng (từ tháng 01/2015 đến tháng 04/2015), chưa có điều kiện khảo sát biến động lượng phát sinh rác thải sinh hoạt theo mùa vụ nông nghiệp và các thời điểm lễ tết trong năm.
• Công cụ đánh giá: Thước đo nhận thức, thái độ phụ thuộc vào phương pháp tự báo cáo qua bảng hỏi phỏng vấn trực tiếp, chưa kết hợp đo đạc kiểm toán vật lý thành phần khối lượng (kg/người/ngày) rác sinh hoạt thực tế tại các nhóm hộ dân tộc thiểu số khác nhau.

Hướng nghiên cứu mở rộng:

• Mở rộng phạm vi khảo sát đến toàn bộ các cụm thôn bản vùng sâu của xã Tả Phời nhằm so sánh sự khác biệt về nhận thức và tập quán quản lý rác thải giữa các dân tộc thiểu số (Dao, Dáy, H'mông, Xa Phó, Tày).
• Nghiên cứu, thử nghiệm các mô hình kỹ thuật xử lý rác thải sinh hoạt quy mô hộ gia đình phù hợp với địa hình đồi núi dốc, như mô hình hố ủ phân hữu cơ hiếu khí hoặc hầm biogas xử lý kết hợp chất thải chăn nuôi.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường, Phát triển Nông thôn: Tài liệu cung cấp mẫu phiếu khảo sát điều tra xã hội học thực tế, phương pháp tiếp cận nghiên cứu nhận thức cộng đồng và cách thức xử lý số liệu điều tra cơ bản tại địa bàn miền núi.
• Cán bộ quản lý môi trường cấp xã, phường và thị xã/thành phố vùng trung du miền núi: Khóa luận cung cấp cứ liệu thực tế về các điểm nghẽn trong công tác triển khai tổ thu gom rác dân lập và thói quen xử lý rác tại nguồn của người dân nông thôn.
• Nội dung đáng tham khảo nhất: Phần 4 của khóa luận, đặc biệt là các phân tích chéo về mối liên hệ giữa nhóm tuổi, giới tính với nhận thức và trách nhiệm phân loại rác trong gia đình, cùng các số liệu phản ánh nguyên nhân đổ rác không đúng nơi quy định tại cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận sử dụng cỡ mẫu điều tra xã hội học là bao nhiêu và được thực hiện tại những địa bàn cụ thể nào?
Nghiên cứu sử dụng tổng quy mô mẫu là 70 đối tượng phỏng vấn trực tiếp, bao gồm 60 hộ gia đình và 10 cán bộ công tác tại UBND xã Tả Phời. Địa bàn khảo sát thực tế được tiến hành tập trung tại 3 thôn trong tổng số 22 thôn bản của xã, bao gồm thôn Trạm Thải, thôn Lắp Máy và thôn Đoàn Kết.

Tỷ lệ giữa nhận thức lý thuyết và hành vi thực tế của người dân xã Tả Phời trong việc phân loại rác thải sinh hoạt chênh lệch như thế nào?
Số liệu khảo sát cho thấy có sự chênh lệch rõ rệt giữa nhận thức và thực hành: 92,86% người được hỏi nhận thức việc phân loại rác là quan trọng và rất quan trọng, và 74,58% số hộ cho biết họ có kiến thức, biết cách phân loại rác. Tuy nhiên, trên thực tế chỉ có 44,12% số hộ gia đình thực hiện phân loại rác sinh hoạt hàng ngày trước khi xử lý, trong khi có tới 50% số hộ hoàn toàn không thực hiện phân loại rác.

Ai là người giữ vai trò chủ yếu trong công tác phân loại rác thải sinh hoạt hàng ngày tại các hộ gia đình được điều tra?
Kết quả khảo sát tại 55 hộ gia đình có câu trả lời xác nhận người vợ là đối tượng chính đảm nhận việc phân loại rác thải sinh hoạt hàng ngày, chiếm tỷ lệ 60% (33 hộ). Người chồng đảm nhận công việc này chiếm 18,18% (10 hộ), con cái đảm nhận chiếm 3,64% (2 hộ) và các thành viên khác trong gia đình chiếm 18,18% (10 hộ).

Phương thức xử lý rác thải sinh hoạt phổ biến nhất tại các hộ gia đình xã Tả Phời tại thời điểm nghiên cứu là gì?
Phương thức phổ biến nhất là đào hố chôn và đốt tại gia đình, chiếm tỷ lệ 41,67% (25/60 hộ), tiếp theo là bỏ rác vào thùng rác công cộng chiếm 25,00% (15/60 hộ), vứt rác ở khu vực gần nhà chiếm 18,33% (11/60 hộ), và chỉ có 15,00% (9/60 hộ) để rác trước cửa nhà chờ công nhân vệ sinh đến thu gom.

Hệ thống thu gom rác thải tập trung tại xã Tả Phời được hình thành và vận hành như thế nào?
Trước năm 2012, xã Tả Phời chưa có dịch vụ thu gom rác, người dân hoàn toàn tự đào hố chôn rác tại gia. Từ năm 2013, xã bắt đầu có dịch vụ thu gom và bố trí 3 xe chuyên trách vận chuyển rác về bãi rác tập trung của tỉnh đặt tại xã Cam Đường. Đến tháng 9/2014, mô hình đội thu gom rác dân lập tại các thôn mới bắt đầu được thành lập và đi vào hoạt động có thu phí.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Khánh Linh đã phản ánh trung thực thực trạng quản lý và nhận thức của người dân về rác thải sinh hoạt tại xã Tả Phời, thành phố Lào Cai trong giai đoạn đầu hình thành mạng lưới thu gom tập trung. Công trình cung cấp các số liệu định lượng chi tiết chứng minh khoảng cách đáng kể giữa nhận thức tích cực của cộng đồng (trên 92% đánh giá quan trọng) với tỷ lệ thực hành phân loại tại nguồn còn thấp (chỉ 44,12%), trong khi thói quen chôn đốt tự phát vẫn chiếm ưu thế (41,67%). Các giải pháp được đề xuất tập trung vào việc đẩy mạnh tuyên truyền qua đài truyền thanh, đào tạo kỹ thuật phân loại rác hữu cơ, bổ sung thùng rác công cộng và đưa tiêu chí bảo vệ môi trường vào quy ước văn hóa cơ sở, tạo tiền đề thực tiễn cho công tác quản lý chất thải rắn tại các xã nông thôn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Môi trường luôn đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống con người. Nó đảm nhận 3 chức năng chính: Cung cấp tài nguyên, cung cấp không gian sống và là nơi chứa đựng rác thải. Môi trường xanh sạch không chỉ đơn thuần tạo nên vẻ mỹ quan cho xã hội mà còn ảnh hưởng tích cực đến sức khỏe của con người. Tuy nhiên, trong hoạt động sống thường ngày con người đã thải ra môi trường một khối lượng rác rất lớn và ngày càng nhiều.

Điều này đã làm cho môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng. Lào Cai là một tỉnh vùng cao biên giới thuộc vùng trung du và miền núi phía Bắc, có diện tích tự nhiên 6.384km2 và dân số là 648. Hiện nay, 8 huyện và thành phố Lào Cai đang được xây dựng, đầu tư và phát triển mạnh mẽ nhưng chưa có hệ thống thu gom và xử lý rác thải đúng tiêu chuẩn và đảm bảo vệ sinh môi trường, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sức khỏe của người dân. Cùng với sự phát triển kinh tế, nâng cao đời sống của nhân dân.

Để thực hiện chủ trương phát triển bền vững, phát triển kinh tế cùng BVMT thì hiện nay vấn đề quản lý và xử lý chất thải tại tỉnh Lào Cai đã và đang được chính quyền tỉnh, các cơ quan chức năng quan tâm. Mặc dù đã được tăng cường về cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật và con người, thế nhưng công tác thu gom, xử lý rác thải vẫn chưa đáp ứng được so với nhu cầu thực tế. Điều này thể hiện sự yếu kém trong công tác QLCTR nói chung và chất thải sinh hoạt nói riêng của tỉnh Lào Cai. Nhận thức được tầm quan trọng của công tác quản lý rác thải sinh hoạt trước thực tế còn nhiều khó khăn trong công tác quản lý này, và được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Môi trường, Trường ĐHNL Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo TS.

Nguyễn Thanh Hải, em tiến hành thực hiện đề tài: “Thực trạng và giải pháp nâng cao nhận thức của n dân về vấn đề quản lý rác thải sinh hoạt tại xã Tả Phời, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài Đề tài tập trung chủ yếu vào việc tìm hiểu nhận thức và thái độ của người dân trong vấn đề phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt, trên cơ sở đó làm rõ vai trò của các cơ quan chức năng, cơ quan truyền thông trong việc quản lý môi trường. Đề ra những giải pháp nhằm góp phần nâng cao nhận thức từ đó góp phần thay đổi hành vi của người dân.

Yêu cầu của đề tài - Tìm hiểu thái độ nhận thức của người dân trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt. - Thực trạng phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt của người dân. - Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải của người dân. - Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt ở xã Tả Phời.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Học được các phương pháp nghiên cứu, cách nêu vấn đề và giải quyết vấn đề theo cách hiểu. - Thông qua các khía cạnh nghiên cứu việc thực hiện đề tài nhằm thu thập những thông tin về nhận thức và thái độ của người dân trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt. Đóng góp một phần nào đó cho hệ thống lí luận và phương pháp luận về nhận thức, thái độ và hành vi trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác của người dân đối với môi trường.

- Thông qua các số liệu đã thu thập được giúp cho người dân nói chung và các cơ quan nhà nước nói riêng có những chỉnh đốn kịp thời phù hợp hoàn cảnh đất nước hiện nay. Ý nghĩa thực tiễn Việc nghiên cứu đề tài là một cơ hội để em được thực tập và hiểu rõ hơn về phương pháp nghiên cứu xã hội học. Đề tài này cho thấy rõ thái độ, nhận thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường thông qua việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải. Cung cấp những thông tin và giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa nhận thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường.

Đề xuất một số kiến nghị để địa phương tạo điều kiện và cung cấp một số kiến thức về môi trường giúp cho người dân nâng cao nhân thức, có trách nhiệm với môi trường qua những hành động cụ thể. Đánh giá thực trạng nhận thức của người dân về vấn đề rác thải sinh hoạt. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học - Khái niệm về môi trƣờng Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật.

- Khái niệm nhận thức Theo từ điển Tiếng Việt Phổ Thông, viện Ngôn ngữ học, NXB Tp.HCM + (Danh từ) Quá trình và kết quả phản ánh và tái hiện thực vào trong tư duy, quá trình con người nhận biết, hiểu biết thế giới khách quan hoặc kết quả của quá trình đó. + (Động từ) Nhận ra và biết được. Theo sách tâm lý đại cương, Khoa Giáo dục học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn: Nhận thức: nhờ hoạt động nhận thức mà con người phản ánh hiện thực xung quanh ta và các hiện thực của bản thân ta, trên cơ sở đó con người tỏ thái độ tình cảm và hành động. Trong việc nhận thức thế giới, con người có thể đạt tới mức độ nhận thức khác nhau, từ thấp đến cao từ đơn giản đến phức tạp.

- Khái niệm về thái độ: + Tổng thể nói chung những biểu hiện ra bên ngoài (bằng nét mặt, cử chỉ, hành động, lời nói) của ý nghĩ, tình cảm của người nói đối với người hoặc việc. + Cách nghĩ, cách nhìn và cách hành động theo một hướng nào đó trước một vấn đề, một tình hình. - Khái niệm về ý thức: + Là khả năng của con người phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy. + Sự nhận thức trực tiếp, nhất thời về hoạt động tâm lý của bản thân mình, sự hiểu biết trực tiếp về những việc bản thân mình làm.

5 + Sự nhận thức đúng đắn, biểu hiện bằng thái độ, hành động cần phải có. - Khái niệm về hành vi: Toàn bộ nói chung những phản ứng, cách ứng xử, biểu hiện ra ngoài của một người trong một hoàn cảnh nhất định. - Ô nhiễm môi trƣờng: “ Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường”. - Ô nhiễm không khí: “Ô nhiễm không khí là sự mặt một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa (do bụi)”.

- Ô nhiễm môi trƣờng đất: “Ô nhiễm môi trường đất được xem là tất cả các hiện tượng làm nhiễm bẩn môi trường đất bởi các chất ô nhiễm”. Người ta có thể phân loại đất bị ô nhiễm theo các nguồn gốc phát sinh hoặc các tác nhân gây ô nhiễm. Nếu theo nguồn gốc phát sinh có:  Ô nhiễm đất do các chất thải sinh hoạt.  Ô nhiễm đất do hoạt động nông nghiệp.

 Ô nhiễm đất do chất thải công nghiệp. - Ô nhiễm nƣớc: Hiến chương Châu Âu về nước đã định nghĩa: “Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã”. Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên: Do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt đưa vào môi trường nước chất thải bẩn, các sinh vật và vi sinh vật có hại kể cả xác chết của chúng. Ô nhiễm nước có nguồn gốc nhân tạo: Quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng như các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vào môi trường nước.

6 Theo bản chất các tác nhân gây ô nhiễm, người ta phân ra các loại ô nhiễm nước: Ô nhiễm vô cơ, hữu cơ, ô nhiễm hóa chất, ô nhiễm sinh học, ô nhiễm bởi các tác nhân vật lý. - Rác thải: Rác thải là những chất được loại ra trong sinh hoạt, trong quá trình sản xuất hoặc trong các hoạt động khác. Có nhiều loại rác thải khác nhau và có nhiều cách phân loại rác thải khác nhau.  Rác thải công nghiệp: Tất cả các loại vật liệu, hóa chất, đồ vật được tạo thành không theo ý muốn trong các quá trình sản xuất công nghiệp.

Rác thải công nghiệp có thể ở dạng rắn, lỏng, quánh, các loại chất thải nguy hại.  Rác thải sinh hoạt: Tất cả các loại chất, vật liệu, đồ vật được tạo ra không theo ý muốn từ các hoạt động xống của con người như ăn, ở, vui chơi, giải trí, các loại vật liệu dùng làm túi bao gói.  Rác thải bệnh viện: Tất cả các loại rác thải được tạo ra trong các quá trình chuẩn đoán, chữa trị và tiêm chủng miễn dịch cho người và động vật như: các loại hộp, kim tiêm, gạc, bông, vật liệu bao gói và các loại mô động vật. Rác thải bệnh viện thường ở dạng rắn.

 Rác thải phóng xạ: Các loại chất phóng xạ được tạo ra trong các nhà máy điện nguyên tử, các quá trình có liên quan đến năng lượng nguyên tử mà con người không thể kiểm soát được. Chất thải phóng xạ rất nguy hiểm do đặc tính tự phân rã và khó kiểm soát được của chúng cũng như những ảnh hưởng rất có hại của chúng đối với sức khỏe người và vật. - Tiêu chuẩn môi trƣờng: “Tiêu chuẩn môi trường là những chuẩn mức, giới hạn cho phép, được quy định dùng làm căn cứ để quản lý môi trường” TCMT là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng các chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý BVMT. 7 - Quản lý môi trƣờng: “Quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế xã hội quốc gia”.