Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học và một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất chất lượng giống cam sành tại huyện hàm yên tuyên quang

Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học và biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất chất lượng giống cam sành tại huyện Hàm Yên, Tuyên Quang.

• Tác giả: Nguyễn Duy Lam
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Lương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Vật Học Và Một Số Biện Pháp Kỹ Thuật Nhằm Nâng Cao Năng Suất, Chất Lượng Giống Cam Sành Tại Hàm Yên, Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Tuyên Quang

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các sơ đồ
• Danh mục các đồ thị
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• Những đóng góp mới của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Nguồn gốc và lịch sử trồng cam quít trên thế giới
• 1.1.2. Một số đặc điểm thực vật học chính của cam quít
• 1.1.2.1. Đặc điểm rễ cam quít
• 1.1.2.2. Đặc điểm thân, cành
• 1.1.2.3. Đặc điểm lá cam quít
• 1.1.2.4. Đặc điểm hoa và tỷ lệ đậu quả ở cam quít
• 1.1.2.5. Ảnh hưởng của quá trình thụ phấn đến năng suất, chất lượng quả
• 1.1.2.6. Hiện tượng đa phôi ở cam quít
• 1.1.3. Một số yêu cầu sinh thái và dinh dưỡng của cam quít
• 1.1.3.1. Dinh dưỡng đối với cam quít
• 1.1.4. Sâu bệnh hại cam quít và các biện pháp phòng trừ
• 1.1.4.1. Tình hình sâu bệnh hại cam quít
• 1.1.4.2. Các biện pháp phòng, trừ sâu bệnh hại trên cam quít
• 1.2. Tuyển chọn giống cam quít
• 1.2.1. Tuyển chọn và nhân giống cam quít ở Việt Nam
• 1.3. Tóm tắt tổng quan tài liệu trong mối quan hệ với nội dung đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Khái quát đặc điểm chính về điều kiện tự nhiên trong mối quan hệ với sản xuất cây ăn quả và sản xuất cam sành ở Hàm Yên
• 2.3.1.1. Vị trí địa lý
• 2.3.1.2. Đặc điểm khí hậu
• 2.3.1.3. Đặc điểm đất đai
• 2.3.1.4. Đặc điểm địa hình
• 2.3.1.5. Một số nhận xét chung về điều kiện tự nhiên trong mối quan hệ với sản xuất cây ăn quả và sản xuất cam sành
• 2.3.2. Điều tra tình hình sản xuất giống cam sành ở vùng Hàm Yên
• 2.3.2.1. Hiện trạng sản xuất nông nghiệp
• 2.3.2.2. Tình hình sản xuất cam sành
• 2.3.3. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh vật học của giống cam sành
• 2.3.3.1. Đặc điểm về hình thái
• 2.3.3.2. Đặc điểm về sinh trưởng phát triển
• 2.3.4. Điều tra đánh giá tuyển chọn cây cam sành ưu tú
• 2.3.4.1. Kết quả tuyển chọn cây cam sành ưu tú
• 2.3.4.2. Theo dõi một số đặc điểm sinh vật học của cây cam sành ưu tú
• 2.3.5. Áp dụng biện pháp kỹ thuật tổng hợp trong sản xuất cam sành
• 2.3.5.1. Xác định lượng phân Đạm thích hợp kết hợp với các biện pháp kỹ thuật tổng hợp
• 2.3.5.2. Xác định lượng phân Lân thích hợp kết hợp với các biện pháp kỹ thuật tổng hợp
• 2.3.5.3. Xác định lượng phân Kali thích hợp kết hợp với các biện pháp kỹ thuật tổng hợp
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Các chỉ tiêu điều tra về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình sản xuất
• 2.4.2. Nghiên cứu các chỉ tiêu về đặc điểm sinh vật học
• 2.4.3. Tuyển chọn cây ưu tú
• 2.4.4. Áp dụng biện pháp kỹ thuật tổng hợp nhằm khắc phục các yếu tố hạn chế trong sản xuất cam sành
• 2.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khái quát đặc điểm điều kiện tự nhiên huyện Hàm Yên có liên quan với sản xuất cam quít
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Đặc điểm khí hậu huyện Hàm Yên
• 3.1.3. Đặc điểm đất đai
• 3.1.4. Một số nhận xét chung về điều kiện tự nhiên
• 3.1.4.1. Những thuận lợi
• 3.1.4.2. Những hạn chế
• 3.2. Hiện trạng sản xuất nông nghiệp và sản xuất cam sành
• 3.2.1. Hiện trạng sản xuất nông nghiệp
• 3.2.2. Kết quả nghiên cứu về hiện trạng sản xuất cam sành
• 3.2.2.1. Tình hình sản xuất
• 3.2.2.2. Một số đặc điểm về hiện trạng sản xuất cam sành
• 3.3. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh vật học cam sành Hàm Yên
• 3.3.1. Đặc điểm hình thái
• 3.3.1.1. Đặc điểm thân cành
• 3.3.1.2. Đặc điểm của lá
• 3.3.1.3. Đặc điểm của hoa
• 3.3.1.4. Đặc điểm quả
• 3.3.1.5. Đặc điểm hạt
• 3.3.2. Một số đặc điểm về sinh trưởng
• 3.3.2.1. Đặc điểm sinh trưởng và mối liên hệ giữa các đợt lộc
• 3.3.3. Một số nhận xét từ những kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh vật học cam sành
• 3.4. Kết quả tuyển chọn và theo dõi một số đặc điểm năng sinh học cây cam sành ưu tú
• 3.4.1. Kết quả tuyển chọn cây cam sành ưu tú
• 3.4.2. Một số đặc điểm sinh vật học của cây cam sành ưu tú
• 3.5. Kết quả nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật tổng hợp
• 3.5.1. Kết quả xác định mức phân Đạm kết hợp với một số biện pháp kỹ thuật tổng hợp đối với cam sành
• 3.5.2. Kết quả xác định mức bón phân Lân kết hợp với một số biện pháp kỹ thuật tổng hợp đối với cam sành
• 3.5.3. Kết quả xác định mức bón phân Kali kết hợp với một số biện pháp kỹ thuật tổng hợp đối với cam sành
• 3.5.4. Một số nhận xét chung rút ra từ 03 thí nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• Đặc điểm sản xuất cam sành vùng Hàm Yên
• Đặc điểm nông sinh học giống cam sành trồng trọt ở vùng Hàm Yên
• Tuyển chọn cây cam sành ưu tú
• Áp dụng các biện pháp kỹ thuật tổng hợp
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giới thiệu Cam Sành Hàm Yên Tuyên Quang 55 ký tự

Cam sành Hàm Yên là đặc sản nổi tiếng của Tuyên Quang. Cây cam sành Hàm Yên đóng vai trò quan trọng trong kinh tế địa phương, giúp nhiều hộ dân thoát nghèo và làm giàu. Tuy nhiên, việc canh tác còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến năng suất cam sành và chất lượng cam sành. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu đặc điểm sinh học và đề xuất các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng giống cam sành tại địa phương. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học cho việc cải thiện quy trình canh tác và phát triển bền vững thương hiệu cam sành Hàm Yên.

1.1. Lịch sử và vị thế của Cam Sành Tuyên Quang

Cam sành có lịch sử lâu đời tại Hàm Yên, Tuyên Quang. Cam sành đã trở thành cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân. Thương hiệu cam sành Hàm Yên đã được khẳng định trên thị trường. Theo số liệu thống kê của Trung tâm cây ăn quả Hàm Yên năm 2010 [75], toàn huyện hiện có hơn 2.500 hộ trồng cam.Tuy nhiên, năng suất và chất lượng còn chưa tương xứng với tiềm năng. Cần có các giải pháp để phát huy tối đa lợi thế của giống cam sành Hàm Yên.

1.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao năng suất cam sành

Việc nâng cao năng suất cam sành có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Hàm Yên. Nâng cao thu nhập cho người dân, góp phần xóa đói giảm nghèo. Đồng thời, tạo động lực cho sự phát triển của các ngành nghề liên quan. Cần có những nghiên cứu và giải pháp cụ thể để đạt được mục tiêu này, trong đó chú trọng đến kỹ thuật chăm sóc cam sành Hàm Yên.

II. Thách Thức Giảm Năng Suất và Chất Lượng Cam Sành 58 ký tự

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc sản xuất cam sành Hàm Yên đang đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng sâu bệnh hại diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến chất lượng cam sành. Giống cam bị thoái hóa, năng suất giảm. Phương pháp canh tác truyền thống còn nhiều hạn chế. Theo nghiên cứu của Nguyễn Duy Lam, tuổi thọ của cây và vườn ngắn, giống bị thoái hoá và đang có nguy cơ bị mất đi nguồn gen quý. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết những vấn đề này và đảm bảo sự phát triển bền vững của giống cam sành Hàm Yên.

2.1. Vấn đề sâu bệnh hại cam sành và giải pháp

Sâu bệnh hại là một trong những nguyên nhân chính gây giảm năng suất cam sành. Các loại sâu bệnh phổ biến như sâu vẽ bùa, nhện đỏ, bệnh thán thư… gây hại nghiêm trọng đến cây trồng. Cần có các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hiệu quả, bao gồm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, áp dụng biện pháp sinh học và tăng cường sức đề kháng cho cây. Đặc biệt cần chú trọng phòng bệnh cho cam sành ngay từ giai đoạn đầu.

2.2. Tình trạng thoái hóa giống cam sành Hàm Yên

Thoái hóa giống là một vấn đề đáng lo ngại đối với sản xuất cam sành Hàm Yên. Do sử dụng giống không đảm bảo chất lượng, năng suất và chất lượng giảm sút theo thời gian. Cần có chương trình phục tráng giống, tuyển chọn và nhân giống cam sành Hàm Yên chất lượng cao để đảm bảo nguồn cung giống tốt cho người dân.

2.3. Phương pháp canh tác truyền thống ảnh hưởng đến năng suất cam sành

Phương pháp canh tác truyền thống còn nhiều hạn chế, chưa áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật. Bón phân không cân đối, tưới tiêu chưa hợp lý, chưa chú trọng đến việc cải tạo đất. Cần có sự thay đổi trong tư duy và phương pháp canh tác để biện pháp tăng năng suất cam sành hiệu quả hơn, áp dụng các kỹ thuật tiên tiến, phù hợp với điều kiện địa phương.

III. Kỹ Thuật Trồng Cách Tăng Năng Suất Cam Sành Hiệu Quả 59 ký tự

Để nâng cao năng suất và chất lượng cam sành, cần áp dụng các kỹ thuật trồng tiên tiến. Chọn giống tốt, phù hợp với điều kiện địa phương. Cải tạo đất, đảm bảo dinh dưỡng cho cây. Bón phân cân đối, hợp lý. Tưới tiêu khoa học. Phòng trừ sâu bệnh hại kịp thời, hiệu quả. Cần có sự hướng dẫn, tập huấn kỹ thuật cho người dân để họ nắm vững và áp dụng thành công các kỹ thuật này, từ đó cải thiện đáng kể năng suất cam sành.

3.1. Lựa chọn giống cam sành Hàm Yên chất lượng cao

Việc lựa chọn giống cam sành Hàm Yên chất lượng cao là yếu tố then chốt để đảm bảo năng suất và chất lượng. Nên chọn giống đã được kiểm định, có nguồn gốc rõ ràng. Ưu tiên các giống có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, năng suất cao và phù hợp với điều kiện khí hậu, đất trồng cam sành tại Hàm Yên.

3.2. Kỹ thuật trồng cam sành Hàm Yên theo tiêu chuẩn VietGAP

Áp dụng quy trình trồng cam sành theo tiêu chuẩn VietGAP giúp đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và nâng cao chất lượng cam sành. Quy trình này bao gồm các yêu cầu về chọn giống, làm đất, bón phân, tưới tiêu, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch. Tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu này sẽ giúp tạo ra sản phẩm cam sành Hàm Yên an toàn, chất lượng và có giá trị cao trên thị trường.

3.3. Phân bón cho cam sành và chế độ tưới tiêu hợp lý

Bón phân và tưới tiêu hợp lý là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển của cây cam. Cần bón phân cân đối giữa đạm, lân, kali và các nguyên tố vi lượng. Chế độ tưới tiêu phải phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Đặc biệt cần chú trọng bón phân hữu cơ cho cam sành để cải tạo đất và nâng cao chất lượng quả.

IV. Giải Pháp Chăm Sóc Cam Sành Toàn Diện Bền Vững 57 ký tự

Chăm sóc cam sành Hàm Yên toàn diện và bền vững là yếu tố quan trọng để đảm bảo năng suất và chất lượng lâu dài. Bên cạnh các kỹ thuật trồng cơ bản, cần chú trọng đến việc cải tạo đất, phòng trừ sâu bệnh hại tổng hợp, quản lý dinh dưỡng hợp lý và bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ giúp tạo ra một hệ sinh thái vườn cam cân bằng, khỏe mạnh và có khả năng chống chịu tốt với các điều kiện bất lợi. Cần chú trọng đến việc phát triển bền vững cam sành để bảo vệ nguồn tài nguyên và đảm bảo thu nhập ổn định cho người dân.

4.1. Cải tạo đất trồng cam sành và duy trì độ phì nhiêu

Đất trồng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của cây cam. Cần cải tạo đất bằng cách bón phân hữu cơ, vôi và trồng cây che phủ đất. Duy trì độ phì nhiêu của đất bằng cách luân canh cây trồng và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững. Nên phân tích đất trồng cam sành định kỳ để có kế hoạch bón phân phù hợp.

4.2. Phòng trừ sâu bệnh hại cam sành theo hướng sinh học

Sử dụng các biện pháp sinh học để phòng trừ sâu bệnh hại là một giải pháp an toàn và hiệu quả. Sử dụng các loài thiên địch, vi sinh vật có lợi và các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Hạn chế sử dụng thuốc hóa học để bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Chú trọng phòng trừ sâu bệnh hại cam sành từ giai đoạn đầu để giảm thiểu thiệt hại.

4.3. Quản lý dinh dưỡng và tưới tiêu cho cam sành hiệu quả

Quản lý dinh dưỡng và tưới tiêu hiệu quả là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển cân đối của cây cam. Bón phân theo nhu cầu của cây, dựa trên kết quả phân tích đất và lá. Tưới tiêu đủ ẩm, tránh tưới quá nhiều gây úng nước. Áp dụng các kỹ thuật tưới tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt. Quan trọng nhất là phải thực hiện tưới tiêu cho cam sành theo đúng quy trình kỹ thuật.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tiềm Năng Nâng Cao Chất Lượng Cam 56 ký tự

Nghiên cứu này đã đạt được những kết quả khả quan trong việc xác định đặc điểm sinh học của giống cam sành Hàm Yên và đề xuất các giải pháp kỹ thuật nâng cao chất lượng cam sành. Kết quả tuyển chọn được những cây cam đầu dòng ưu tú, có năng suất và chất lượng vượt trội. Các biện pháp kỹ thuật tổng hợp như bón phân cân đối, tưới tiêu hợp lý, phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả đã giúp cải thiện đáng kể năng suất và chất lượng cam. Theo kết quả nghiên cứu, các biện pháp kỹ thuật tổng hợp (bón vôi, bón phân vi lượng, tưới nước, tỉa cành, tỉa lộc, tỉa quả.) kết hợp với mức phân bón 40kg P/C + 1,5 kg đạm Urê + (2-2,5) kg phân lân Suppe + 1,0 kg Kali cho cam sành ở thời kỳ sản xuất kinh doanh (từ 5 đến 7 tuổi) đạt hiệu quả sản xuất cao.

5.1. Tuyển chọn cây cam sành ưu tú cho sản xuất giống

Nghiên cứu đã tuyển chọn được 03 cây cam sành ưu tú (CĐDCAMSANH 17-01; CĐDCAMSANH 17-02; CĐDCAMSANH 17-03) trong quần thể cam sành bản địa. Các cây này có năng suất cao, chất lượng quả tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn so với các cây thông thường. Đây là nguồn vật liệu quý giá cho việc sản xuất giống cam sành Hàm Yên chất lượng cao.

5.2. Hiệu quả của các biện pháp kỹ thuật tổng hợp trong việc tăng năng suất cam sành

Các biện pháp kỹ thuật tổng hợp như bón phân cân đối, tưới tiêu hợp lý, phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả đã giúp cải thiện đáng kể năng suất cam sành. Năng suất trung bình của các vườn cam áp dụng các biện pháp này cao hơn so với các vườn cam canh tác theo phương pháp truyền thống. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất cam sành Hàm Yên.

5.3. Cải thiện chất lượng cam sành nhờ áp dụng quy trình chăm sóc tiên tiến

Quy trình chăm sóc tiên tiến giúp nâng cao chất lượng cam sành, quả to hơn, mẫu mã đẹp hơn, vị ngọt đậm đà hơn và hàm lượng dinh dưỡng cao hơn. Tiêu chuẩn VietGAP cam sành là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Việc áp dụng quy trình chăm sóc tiên tiến không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Thương Hiệu Cam Sành 54 ký tự

Để phát triển bền vững thương hiệu cam sành Hàm Yên, cần có sự chung tay của các nhà khoa học, nhà quản lý và người dân. Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện quy trình canh tác, nâng cao chất lượng giống, xây dựng hệ thống quản lý chất lượng chặt chẽ và quảng bá thương hiệu rộng rãi. Cần có chính sách hỗ trợ người dân sản xuất theo hướng bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Phát triển bền vững cam sành sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Hàm Yên và nâng cao đời sống của người dân.

6.1. Xây dựng và bảo vệ thương hiệu cam sành Hàm Yên

Việc bảo vệ thương hiệu cam sành Hàm Yên chính là bảo vệ lợi ích của cộng đồng.

6.2. Ứng dụng công nghệ trồng cam sành tiên tiến và hiện đại

Ứng dụng công nghệ trồng cam sành tiên tiến và hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất. Sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, bón phân tự động, quản lý sâu bệnh hại bằng công nghệ thông tin và áp dụng các biện pháp canh tác không hóa chất. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

6.3. Liên kết sản xuất và tiêu thụ cam sành Hàm Yên bền vững

Liên kết sản xuất và tiêu thụ cam sành Hàm Yên bền vững là yếu tố quan trọng để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, kết nối người dân với doanh nghiệp và thị trường. Cần có sự hỗ trợ của nhà nước trong việc xây dựng hạ tầng, xúc tiến thương mại và hỗ trợ người dân tiếp cận thị trường. Như vậy sẽ đảm bảo đầu ra cam sành Hàm Yên luôn ổn định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI Tổng hợp các kết quả nghiên cứu tiềm năng cây ăn quả Việt Nam (Bùi Huy Đáp (1960)[23], Nguyễn Minh Châu (1997)[14], Trần Thế Tục (1967)[67], và nhiều tác giả khác [8], [30], [32], [81],.) cùng có chung nhận định, khu vực miền núi phía Bắc bao gồm các tỉnh: Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái, Lạng Sơn. là vùng có tiềm năng phát triển cam quít lớn, đặc biệt có ưu thế về điều kiện khí hậu, khả năng mở rộng diện tích và có tập đoàn giống phong phú, đa dạng. Khí hậu ở vùng này ngoài thích hợp với sinh trưởng phát triển bình thường của cam quít, còn có ưu thế nổi bật so với một số vùng khác trong nước là có mùa đông lạnh, biên độ nhiệt độ ngày đêm và giữa các tháng chênh lệch lớn làm cho quả cam quít đẹp, chất lượng tốt, thể hiện đặc trưng của giống, vì vậy quả cam quít ở phía Bắc bao giờ cũng đẹp hơn ở phía Nam, quả ít hạt hơn, thịt mềm, mọng nước và ít xơ bã.

Ngoài những ưu thế nổi bật trên, sản xuất cam quít vùng này còn gặp một số hạn chế rất cơ bản là: - Địa bàn phân tán, ít vùng có điều kiện sản xuất tập trung lớn. - Địa hình dốc, hiện tượng xói mòn, rửa trôi diễn ra mạnh làm cho đất chóng nghèo kiệt dẫn tới tuổi thọ của cam quít ngắn, nếu như không có biện pháp bảo vệ đất và chăm sóc tốt. - Cơ sở hạ tầng kém phát triển, khó khăn trong việc đầu tư lớn. Giao thông đi lại khó khăn, hạn chế về tiếp thị thị trường, mở rộng vùng sản xuất.

- Trình độ dân trí thấp, trình độ quản lý và chuyên môn của đội ngũ cán bộ còn hạn chế. Việc áp dụng khoa học công nghệ và tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất chưa nhiều, tiến độ chậm. Đây là một trong những hạn chế mang tính xã hội cao và cực kỳ quan trọng vì phong tục tập quán của người dân vùng này còn nặng nề, tính thích ứng với cơ chế thị trường sản xuất hàng hoá chậm. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 7 - Tình trạng sâu bệnh hại phát triển trên diện rộng, đặc biệt là những bệnh nghiêm trọng như Greening, Tresteza,.

- Sản phẩm nông nghiệp nói chung, cam quít nói riêng chưa theo kịp sự cạnh tranh với cơ chế thị trường, nhất là thị trường xuất khẩu. Cam quít được xếp vào loại cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng, ra hoa kết quả chịu ảnh hưởng nhiều của các yếu tố: các yếu tố về nội tại (di truyền), các yếu tố sinh thái (nhiệt độ, ánh sáng, đất đai.) và các yếu tố về kỹ thuật canh tác. Trong đó, các yếu tố về sinh thái ít có sự thay đổi, có thay đổi cũng mang tính quy luật và thường diễn ra trong khoảng thời gian dài, chính vì vậy những đặc tính ưu việt của giống (các yếu tố nội tại) biểu hiện ở quá trình sinh trưởng và phát triển, cho năng suất cao, phẩm chất tốt chịu sự ảnh hưởng rất lớn bởi các yếu tố về biện pháp kỹ thuật canh tác. Tổng hợp những kết quả đã nghiên cứu cam, quít của các tác giả trong và ngoài nước, tác giả Đỗ Đình Ca (1995) [11] nhận định: “Không thể có một kỹ thuật nào, một giống nào chung cho tất cả các vùng trên thế giới cũng như ở trong nước trong việc sản xuất Cam, Quít”.

Vì vậy, mỗi vùng sinh thái đặc trưng cần phải xây dựng các biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp với yêu cầu (nội tại) của từng giống. NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ TRỒNG CAM QUÍT TRÊN THẾ GIỚI Trong các loại cây ăn quả, cùng với cây nho, cây cam quít có lịch sử trồng trọt lâu đời nhất. Có nhiều kết quả nghiên cứu nói về nguồn gốc của cam quít (Bùi Huy Đáp (1960) [23]; Trần Thế Tục (1967) [67]; Haa A., (1988) [114]; Walter Reuther et al [115], [116]; …) phần lớn đều thống nhất cam quít có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, trải dài từ Ấn Độ qua Himalaya Trung Quốc xuống vùng quần đảo Philippin, Malaysia, miền Nam Indonecia hoặc kéo đến lục địa Úc. Những báo cáo gần đây (Huang C.Singh (1993) [107]; Wakana A Kira (1998) [114]) nhận định, tỉnh Vân Nam Trung Quốc có thể là nơi khởi nguyên của nhiều loài cam quít quan trọng, tại đây còn tìm thấy rất Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 8 nhiều loài cam quít hoang dại.

Loài chanh yên, phật thủ (Citrus medica) có nguồn gốc tại miền nam Trung Quốc, là loài cây ăn quả được mang đến trồng tại Địa Trung Hải và Bắc Phi rất sớm, trước thế kỷ 1 sau công nguyên, những tài liệu cổ xưa có ghi chép loài cây ăn quả này ở Bắc Phi đến mức làm nhiều người hiểu lầm chúng có nguồn gốc tại đây. Các loài chanh vỏ mỏng (Lime, C. Auranlifolia Swingle) được xác định) có nguồn gốc ở miền nam Trung Quốc và miền tây Ấn Độ, sau đó được các thuỷ thủ đi biển mang về trồng ở châu Phi, Địa Trung Hải và châu Âu, v. Các loài chanh núm (Lemon, Citrus lemon) chưa xác định được nguồn gốc, nhưng những kỹ thuật di truyền hiện đại gần đây cho thấy có thể chanh núm là con lai tự nhiên giữa Citrus medica và Citrus Aurantifolia, chính vì vậy mà chanh núm có dạng hình thái trung gian giữa hai loại vừa kể trên.

Chanh núm được xác định sử dụng như một loại quả sớm nhất vào năm 1150 ở bắc Phi, vùng biển Địa Trung Hải và châu Âu. Cam ngọt (Citrus Sinensis L.) được xác định có nguồn gốc ở miền nam Trung Quốc, Ấn Độ và miền Nam Indonecia, sau đó cũng giống như loài Citrus medica được các thuỷ thủ và những người lính viễn chinh mang về trồng ở châu Âu, Địa Trung Hải, châu Phi từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 17 (Walter Reuther et al (1989) [117]. Giống cam nổi tiếng thế giới "Washington Navel", ở Việt Nam vẫn thường gọi là cam Navel được báo cáo là dạng đột biến tự nhiên từ một giống cam ngọt, giống này được phát hiện ở Bahia Brazil, lần đầu tiên trồng ở Úc năm 1824, ở Florida (Mỹ) năm 1835, ở Califolia năm 1870 và sau đó ở Washinhton nó trở nên rất nổi tiếng với tên gọi cam Washinhton Navel (Raymond, P. Giống Washinhton Navel được du nhập và trồng ở khắp các vùng cam quít trên thế giới.

Các giống bưởi (Citrus grandis) được báo cáo (theo tác giả Bùi Huy Đáp (1960) [22]; Walter Reuther el al [114]) có nguồn gốc ở Malaysia, Ấn Độ, một thuyền trưởng người Ấn Độ có tên là Shaddock đã mang giống bưởi này tới trồng ở vùng biển Caribe, sau đó bưởi được giới thiệu ở Palestin vào năm 900 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 9 sau công nguyên và tiếp theo mới đến các nước ở châu Âu. Bưởi chùm (Citrus paradisis) được xác định là dạng đột biến hay dạng con lai tự nhiên của bưởi (Citrus grandis), xuất hiện sớm nhất ở vùng Barbadas miền tây Ấn Độ, tiếp theo là trồng ở Bang Florida (Mỹ) vào năm 1809, sau đó lan rộng và trở thành một trong những sản phẩm quả chất lượng cao ở châu Mỹ. Các giống quít cũng được xác định có nguồn gốc ở miền nam châu Á, gồm miền nam Trung Quốc, bán đảo Đông Dương, sau đó được những người đi biển mang đến trồng ở Ấn Độ. Quít (Citrus reticulata) được trồng ở vùng Địa Trung Hải, châu Âu và châu Mỹ muộn hơn so với các loài quả có múi khác, vào khoảng năm 1805.

Tóm lại, cam quít có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, sự lan trải của cam quít trên thế giới gắn liền với lịch sử buôn bán đường biển và các cuộc chiến tranh trước đây. * Các loài trong họ cam quít Theo tác giả Swingle, W. (1967) [111], cam quít thuộc họ Rutaceae có chung những đặc điểm phân loại như: cây có mang tuyến dầu (chủ yếu phân bố ở lá), bầu mọc nối trên đài hoa, lá phần lớn có đỉnh viền răng cưa, quả gồm 2 hay nhiều noãn bên trong. Họ Rutaceae, được phân chia thành 130 giống (genus) nằm trong 7 họ phụ khác nhau, trong đó họ phụ Aurantirideae có ý nghĩa nhất.

Sự phân loại chi tiết hơn dưới họ phụ Aurantirideae có tộc Citreae (28 genus) và tộc phụ Citrinae (13 genus), 3 nhóm: “tiền cam quít”, “gần cam quít” và nhóm “cam quít thực sự” (true citrus group) được phân nhóm từ Citreace và tộc phụ Citrnae. Sự phân loại cam quít khá phức tạp vì có các yếu tố như: có rất nhiều giống (cultivars) trong sản xuất và các dạng con lai của các giống này (hybrids), đột biến và hiện tượng đa bội thể cũng là những nhân tố gây khó khăn cho phân loại cam quít. Tác giả Wakana A Kira (1988) [113] tổng hợp, hiện nay tồn tại 2 hệ thống phân loại cam quít được áp dụng nhiều là Swingle phân chia cam quít ra thành 16 loài (species) và Tanaka (Nhật Bản) phân chia cam quít gồm 160 - Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www. Tanaka quan sát thực tiễn sản xuất và cho rằng các giống (cultivars) cam quít qua trồng trọt đã có nhiều biến dị trở thành giống mới, căn cứ đặc điểm hình thái của các giống đã biến dị và ông phân chúng thành một loài mới hoặc giống mới với tên khoa học được bắt đầu bằng tên của giống hoặc loài đã sinh ra chúng và kết thúc bằng chữ Horticulture Tanaka.

Bảng phân loại của Swingle đơn giản hơn nên được sử dụng nhiều, tuy nhiên các nhà khoa học vẫn phải dùng bảng phân loại của Tanaka để gọi tên các giống cam quít vì bảng phân loại này chi tiết đến tên từng giống. Có 10 loài quan trọng nhất trong nhóm “True citrus group” (bảng 1.1) và và tên của một số nhóm con lai phổ biến (bảng 1.2), đây là những loài được trồng phổ biến và có ý nghĩa với con người, cụ thể được mô tả như sau: * Các loài cam quít có ý nghĩa trong sản xuất Bảng 1.1: Các loài cam quít thực sự có ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Tên loài Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt C. sinensis Sweets orange Cam ngọt C. aurantium Sour orange Cam chua C.

reticulata Mandarin Quít C. paradisis Pomelo (grapefruit) Bưởi chùm C. grandis Shadock (pummelo) Bưởi C. limon Lemon Chanh ta C.

medica Citron Chanh núm C. aurantifolia Lime Chanh vỏ mỏng có núm C. margarita Kumquat Quất Bảng 1.2: Tên gọi của các nhóm con lai (hybrids) Tangar = Mandarin × sweet orange Tangelo = Mandarin × graefruit Lemonlime = Lemon × lime Citrange = Poncirus × sweet orange Citrumelo = Poncirus × grapefruit Limequat = Lime × kumquat Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.