CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÍ NHÂN SỰ TẠI DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm về quản lí nhân sự trong doanh nghiệp 1. Nguồn nhân sự trong doanh nghiệp 1. Khái niệm nhân sự trong doanh nghiệp Nhân sự hay còn gọi là nhân lực, trước tiên được hiểu đó là toàn bộ những khả năng về thể lực và trí lực của con người trong quá trình hoạt động sản xuất và kinh doanh để tạo ra của cải vật chất cho xã hội.
Thể lực chỉ sức khoẻ của thân thể nó phụ thuộc vào sức vóc, tình trạng sức khoẻ của từng con người, mức sống, thu nhập, chế độ ăn uống, chế độ làm việc và nghỉ ngơi, chế độ y tế. Thể lực con người còn phụ thuộc vào tuổi tác, thời gian công tác, giới tính. Trí lực chỉ sức suy nghĩ, sự hiểu biết, sự tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách.của từng con người. Sự khai thác các tiềm năng về trí lực của con người còn ở mức mới mẻ, chưa bao giờ cạn kiệt, vì đây là một kho tàng còn nhiều bí ẩn của mỗi con người.
Theo một khía cạnh khác: Xét tại bất cứ một tổ chức, doanh nghiệp nào thì nhân sự là những người lao động làm việc trong tổ chức đó. Do đó nếu biết sử dụng nhân sự hợp lý thì nhân sự sẽ trở thành nguồn lực vô tận. Nó là yếu tố cơ bản quyết định đến sự thành bại của một tổ chức. Vai trò của nhân sự trong doanh nghiệp - Theo [13]: “ Nhân sự là nhân tố chủ yếu tạo lợi nhuận cho doanh nghiệp” : Nhân sự lực đảm bảo mọi nguồn sáng tạo trong tổ chức.
Chỉ có con người mới sáng tạo ra các hàng hoá, dịch vụ và kiểm tra được quá trình sản xuất kinh doanh đó. Mặc dù trang thiết bị, tài sản, nguồn tài chính là những nguồn tài nguyên mà các tổ chức đều cần phải có, nhưng trong đó tài nguyên nhân văn - con người lại đặc biệt quan trọng. Không có những con người làm việc hiệu quả thì tổ chức đókhông thể nào đạt tới mục tiêu. xiv - Theo [13]: “ Nhân sự là nguồn lực mang tính chiến lược”: Trong điều kiện xã hội đang chuyển sang nền kinh tế tri thức, thì các nhân tố công nghệ, vốn, nguyên vật liệu đang giảm dần vai trò của nó.
Bên cạnh đó, nhân tố tri thức của con người ngày càng chiến vị trí quan trọng: Nguồn nhân sự có tính năng động, sáng tạo và hoạt động trí óc của con người ngày càng trở nên quan trọng. - Theo [13]: “ Nhân sự là nguồn lực vô tận”: Xã hội không ngừng tiến lên, doanh nghiệp ngày càng phát triển và nguồn lực con người là vô tận. Nếu biết khai thác nguồn lực này đúng cách sẽ tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, thoả mãn nhu cầu ngày càng cao của con người.Quản lý nhân sự trong doanh nghiệp 1. Khái niệm quản lý nhân sự trong doanh nghiệp Có rất nhiều cách phát biểu khác nhau về quản lý nhân sự trong doanh nghiệp: Theo giáo sư người Mỹ Dimock: “ Quản lý nguồn nhân sự bao gồm toàn bộ các biện pháp và thủ tục áp dụng cho nhân viên của một tổ chức và giải quyết tất cả các trường hợp xảy ra có liên quan tới một loại công việc nào đó”.
[5] Còn giáo sư Felix Migro thì cho rằng: “ Quản lý nhân sự là một nghệ thuật chọn lựa nhân viên mới và sử dụng các nhân viên cũ sao cho năng suất và chất lượng công việc của mỗi người đều đạt mức tối đa có thể”. [5] Vậy, quản lý nhân sự được hiểu là một trong các chức năng cơ bản của quá trình quản lý, giải quyết tất cả các vấn đề liên quan tới con người gắn với công việc của họ trong bất cứ tổ chức nào. Quản lý nhân sự là một hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật, vì quản lý nhân sự là một lĩnh vực gắn bó nhiều đến văn hoá tổ chức và chứa đựng nhiều giá trị nhân văn hơn bất cứ một lĩnh vực quản trị nào khác. Trong phạm vi bài luận văn này: “ Quản lý nhân sự trong doanh nghiệp được hiểu là những hoạt động nhằm tăng cường những đóng góp có hiệu quả xv của cá nhân vào mục tiêu chung của doanh nghiệp trong khi đồng thời cố gắng đạt được mục tiêu cá nhân và mục tiêu xã hội”.
Năng lực quản lý nhân sự là khả năng của ban lãnh đạo công ty trong công tác quản lý, khai thác, sử dụng lao động, nhân sự của một doanh nghiệp, công ty, tổ chức,…một cách hợp lý và hiệu quả. Vai trò của quản lý nhân sự trong doanh nghiệp Yếu tố giúp ta nhận biết được một doanh nghiệp hoạt động tốt hay không hoạt động tốt, thành công hay không thành công chính là lực lượng nhân sự của nó - những con người cụ thể với lòng nhiệt tình và óc sáng kiến. Mọi thứ còn lại như máy móc thiết bị, của cải vật chất, công nghệ kỹ thuật đều có thể mua được, học hỏi, được, sao chép được, nhưng con người thì không thể. Vì vậy, có thể khẳng định rằng: quản lý nhân sự có vai trò thiết yếu đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
“ Trong doanh nghiệp, quản lý nhân sự thuộc chức năng chính của nhà quản lý, giúp nhà quản lý đạt được mục đích thông qua nỗ lực của người khác” [5]. Các nhà quản lý có vai trò đề ra các chính sách, đường lối, chủ trương có tính chất định hướng cho sự phát triển của doanh nghiệp. Do đó, nhà quản lý phải là người biết nhìn xa trông rộng, có trình độ chuyên môn cao. Người thực hiện các đường lối chính sách mà nhà quản lý đề ra là các nhân viên thừa hành.
Kết quả công việc hoàn thành tốt hay không phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của nhân viên. Vì vậy, có thể nói rằng: “ mọi quản lý suy cho cùng cũng là quản lý con người”. Quản lý nhân sự góp phần vào việc giải quyết các mặt kinh tế xã hội của vấn đề lao động. Đó là một vấn đề chung của xã hội.
Mọi hoạt động kinh tế nói chung đều đi đến một mục đích sớm hay muộn là làm sao cho người lao động hưởng thành quả do họ làm ra [13]. Quản lý nhân sự gắn liền với mọi tổ chức. Bất kỳ một cơ quan tổ chức nào cũng cần phải có bộ phận nhân sự. Quản lý nhân sự là một thành tố quan trọng của chức năng quản trị, nó có gốc rễ và các nhánh trải rộng khắp nơi xvi trong mọi tổ chức.
Quản lý nhân sự hiện diện ở khắp các phòng ban. Bất cứ cấp quản lý nào cũng có nhân viên dưới quyền, vì thế đều phải có quản lý nhân sự. Cung cách quản lý nhân sự tạo ra bầu không khí văn hoá cho một doanh nghiệp. Đây cũng là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành bại của một doanh nghiệp [13].
Quản lý nhân sự có vai trò to lớn đối với hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp. Nó là hoạt động bề sâu chìm bên trong doanh nghiệp. Nhưng lại quyết định kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp [13]. Nội dung quản lý nhân sự trong doanh nghiệp 1.
Kế hoạch hóa nhân sự Kế hoạch hóa nhân sự là quá trình nghiên cứu, đánh giá, xác định nhu cầu về nhân sự để có cơ sở đưa ra các chính sách, giải pháp có tính tổng thể nhằm thực hiện các chương trình, hoạt động đảm bảo cho nhân sự tổ chức. Kế hoạch hóa nhân sự được triển khai thường xuyên và gắn với từng giai đoạn của hoạt động của doanh nghiệp. Kế hoạch hóa nhân sự giữ vai trò trung tâm trong quản lý nhân sự, được xây dựng ở 3 mức độ: Kế hoạch hóa nhân sự dài hạn, kế hoạch hóa nhân sự trung hạn và kế hoạch hóa nhân sự ngắn hạn. - Kế hoạch hóa nhân sự dài hạn là việc doanh nghiệp chuẩn bị cho kế hoạch nhân sự từ 3 năm trở lên, trong đó xác định cơ cấu nhân sự tổng thể trên cơ sở phân tích xu hướng biến động của thị trường lao động và ảnh hưởng của nó đến việc thu hút nguồn nhân sự vào doanh nghiệp.
- Kế hoạch hóa nhân sự trung hạn là đưa ra các dự báo nhu cầu nhân sự từ 2 đến 3 năm nhằm dự báo cầu nhân sự trên cơ sở xác định hao phí lao động theo mức sản lượng. - Kế hoạch hóa nhân sự ngắn hạn là xác định nhu cầu nguồn nhân sự cho 1 năm, cụ thể là xác định số lượng lao động, trình độ, kỹ năng, kinh nghiệm cần thiết đối với mỗi phòng ban, bộ phận cũng như tổ chức để từ đó có các hình thức tuyển dụng, thuyên chuyển, thôi việc hay đào tạo hợp lý. Tuyển dụng nhân sự Tuyển dụng nhân sự là quá trình thu hút, nghiên cứu lựa chọn và quyết định đưa các cá nhân vào làm việc tại doanh nghiệp. Tuyển dụng nhân sự có tầm quan trọng như sau: Một là, doanh nghiệp thực hiện thành công các đợt tuyển dụng sẽ nâng cao được uy tín và vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
Hai là, tuyển dụng được người có chuyên môn phù hợp, đáp ứng các yêu cầu công việc sẽ là điều kiện để đạt năng suất cao, hiệu suất công việc tốt. Ngược lại tuyển dụng không phù hợp thì ứng viên được tuyển sẽ không đáp ứng được yêu cầu công việc, chất lượng nhân sự sẽ không cao, tốn kém thời gian trong công tác tuyển dụng nhân sự thay thế. Ba là, tuyển dụng được ứng viên có năng lực sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp đào tạo nhân viên trở thành những ứng viên có tiềm năng cho các vị trí cao trong doanh nghiệp. Bốn là, tuyển dụng sẽ là bước đánh giá chính xác trình độ chuyên môn của từng ứng viên tương ứng với từng vị trí công việc và tiết kiệm chi phí đào tạo.
Công tác tuyển dụng ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của mỗi doanh nghiệp trên mọi quy mô. Nó quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Bởi vì có nguồn lực mà thiếu nhân sự thực hiện thì chiến lược, kế hoạch kinh doanh vẫn chỉ nằm trên giấy. Có 2 hình thức tuyển dụng nhân sự là tuyển chọn nhân sự từ bên ngoài doanh nghiệp và tuyển chọn nhân sự từ bên trong doanh nghiệp: Tuyển chọn nhân sự từ bên trong doanh nghiệp: Đây là quá trình thuyên chuyển, đề bạt, cất nhắc, bố trí, sắp xếp nhân sự từ cấp này sang cấp khác, từ bộ phận này sang bộ phận khác.