phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình và phƣơng pháp nghiên cứu đề tài Chƣơng 2: Cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu về đánh giá năng lực nhà quản trị tại các doanh nghiệp lữ hành Chƣơng 3: Đánh giá thực trạng năng lực nhà quản trị tại các doanh nghiệp lữ hành của tỉnh Quảng Ninh Chƣơng 4: Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao năng lực nhà quản trị tại các doanh nghiệp lữ hành của tỉnh Quảng Ninh. 7 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Trong tổng quan tình hình nghiên cứu, nghiên cứu sinh (NCS) tổng hợp các công trình liên quan đến đối tƣợng nghiên cứu của đề tài bao gồm 3 vấn đề: (1) Các nghiên cứu về nhân lực và nhà quản trị trong doanh nghiệp lữ hành; (2) Các nghiên cứu về năng lực nhà quản trị trong doanh nghiệp lữ hành; (3) Các nghiên cứu về nâng cao năng lực nhà quản trị trong doanh nghiệp lữ hành. Các nghiên cứu về nhân lực và nhà quản trị trong doanh nghiệp lữ hành Nhân lực trong doanh nghiệp nói chung đã không còn là những nghiên cứu mới trên thế giới.
Tầm quan trọng của nhân lực đối với các loại hình doanh nghiệp đã đƣợc rất nhiều các học giả quan tâm nghiên cứu. Trong lĩnh vực du lịch nói chung và lữ hành nói riêng, vấn đề nhân lực luôn đƣợc coi trọng. Tuy nhiên các công trình nghiên cứu trên thế giới chủ yếu tập trung vào nhân lực trong lĩnh vực nói chung và nhân lực tại một số loại hình doanh nghiệp du lịch nhƣ khách sạn, nhà hàng,… Còn bàn về DNLH, hiện nay không có nhiều các công trình nghiên cứu về DNLH, các công trình thƣờng nghiên cứu các vấn đề liên quan đến các nghiệp vụ trong DNLH nhƣ vận hành và quản lý đại lý du lịch (ĐLDL), quản lý CTDL, mối quan hệ giữa DNLH với nhà cung cấp (NCC) và khách hàng (KH).K Bhatia (2012) cùng nghiên cứu các vấn đề liên quan đến ĐLDL – đây chỉ là một nội dung kinh doanh của DNLH. Singh viết về xúc tiến du lịch, thủ tục đăng ký kinh doanh ĐLDL, luật du lịch, các tổ chức du lịch và dịch vụ, điều lệ và chức năng của các tổ chức du lịch, hoạt động du lịch và du lịch trọn gói.K Bhatia nghiên cứu chức năng và hoạt động của ĐLDL, lập kế hoạch và thiết lập một ĐLDL, quản lý CTDL inbound và outbound, mối quan hệ giữa NCC và ĐLDL,… vai trò của ĐLDL.
Các tác giả hầu nhƣ đƣa ra những cơ sở lý luận về các vấn đề xoay quanh hoạt động của DNLH và ĐLDL. David Weaver, Laura Lawton (2006); John R.Walker (2011) đã đƣa ra khái niệm DNLH, các vấn đề xoay quanh hoạt động kinh doanh lữ hành trƣớc những thách thức, thời điểm bất ổn trong khu vực và quốc tế do hậu quả của các cuộc khủng bố, an ninh, dịch bệnh, thiên tai, chính trị,… Đồng thời có cái 8 nhìn đa chiều về ngành du lịch với đặc điểm, nhu cầu, cơ hội nghề nghiệp, các lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp du lịch. Nghiên cứu sâu về vấn đề nhân lực du lịch có thể kể đến tác giả Baum (2007, 2015), cùng với các nghiên cứu của mình ông đã chỉ ra sự bất ổn trong lĩnh vực du lịch, đặc biệt là vấn đề nhân lực và công việc trong ngành du lịch, nhân lực quá tập trung vào các phân ngành nhƣ khách sạn, nhà hàng mà bỏ qua lĩnh vực lữ hành. Càng ngày, việc làm trong ngành du lịch càng đƣợc coi trọng hơn và công tác phát triển nhân lực đã đƣợc chú ý ở các doanh nghiệp du lịch.
Tác giả đã tổng hợp một số thay đổi ảnh hƣởng đến việc làm và các kỹ năng đối với nhân lực du lịch. Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu đến nhân lực du lịch nói chung có khá nhiều. Các công trình phân tích, đánh giá đến thực trạng nhân lực tại ngành du lịch, các doanh nghiệp du lịch trong đó có doanh nghiệp lữ hành tại một số địa phƣơng, vùng trong nƣớc. Thậm chí đề cập đến nguyên nhân gây ra các vấn đề nhân lực không đủ năng lực, trình độ để đáp ứng yêu cầu của ngành đó là do hạn chế trong công tác đào tạo nhân lực, khẳng định đào tạo nhân lực đóng vai trò rất quan trọng trong nâng cao năng lực nhân lực nói chung.
Nguyễn Mạnh Hùng (2019) trình bày ba nội dung đánh giá phát triển nguồn nhân lực du lịch đƣợc xác định gồm: tăng trƣởng về số lƣợng, phát triển về cơ cấu và phát triển về chất lƣợng nguồn nhân lực du lịch. Trong đó việc phát triển chất lƣợng của nguồn nhân lực du lịch qua các yếu tố: kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, sức khỏe,… Đồng thời chỉ ra kinh nghiệm của một số nƣớc trên thế giới và một số vùng du lịch trong cả nƣớc về phát triển nhân lực du lịch, từ đó có thể vận dụng cho phát triển nhân lực du lịch của Việt Nam nói chung và phát triển nhân lực NQT tại DNLH ở Việt Nam nói riêng. Trần Sơn Hải (2011) đã phân tích thực trạng phát triển nhân lực ngành du lịch, số lƣợng, chất lƣợng và cơ cấu nguồn nhân lực ngành du lịch, công tác đào tạo phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch của các tỉnh khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; từ đó đề xuất giải pháp phát triển nhân lực đến năm 2020. Bàn về nhân lực trong DNLH không có nhiều công trình nghiên cứu đến loại hình doanh nghiệp du lịch này, trong khi các công trình nghiên cứu về nhân lực tại các khách sạn, nhà hàng thì khá nhiều.
Điển hình nghiên cứu về nhân lực trong DNLH có thể kể đến tác giả Vũ Văn Viện (2017) đã phân tích và đánh giá đƣợc thực trạng phát triển nhân lực của các DNLH vùng duyên hải Bắc Bộ giai đoạn 2010 - 2016. Nghiên cứu đã phân tích thực trạng cơ cấu nhân lực, các hoạt động 9 phát triển nhân lực của các DNLH, chỉ ra ƣu điểm, hạn chế và nguyên nhân từ đó làm tiền đề cho các giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển nhân lực của các DNLH vùng duyên hải Bắc Bộ, trong đó có Quảng Ninh – là địa phƣơng mà tác giả thực hiện nghiên cứu đề tài luận án của mình, do vậy có thể tham khảo đƣợc khá nhiều dữ liệu có liên quan. Nghiên cứu trên thế giới về NQT thƣờng tiếp cận ở góc độ vĩ mô đề cập đến các vấn đề liên quan đến quản trị nói chung và bàn về một NQT giỏi, tầm cỡ với các nhiệm vụ, yêu cầu, cách thức để các NQT thực hiện tốt công việc quản lý một cách hiệu quả. Harold Koontz, Heinz Weihrich (2010), James A.
Edward Freeman, Daniel R. Gilbert (2018) đã khái quát về quản trị và các vấn đề có liên quan đến quản trị nói chung. Đƣa ra quan điểm về NQT tài ba, tầm cỡ thế giới, Donnelly JR.JK (2001) đã đƣa ra những nguyên lý cơ bản của việc quản lý con ngƣời, và để trở thành một NQT tầm cỡ thế giới thì cần quan tâm đến hành vi cá nhân, động cơ và sự thỏa mãn, quản trị nhóm, giải quyết mâu thuẫn, lãnh đạo con ngƣời trong tổ chức và QTNL nhằm tạo sự tăng trƣởng và phát triển của tổ chức. Các nghiên cứu về NQT trong lĩnh vực du lịch thƣờng tập trung vào NQT tại các khách sạn, những nghiên cứu này có thể đƣợc vận dụng để nghiên cứu về NQT tại DNLH.
Có thể kể đến Walker (2004) khẳng định NQT đóng vai trò quan trọng trong mọi hoạt động kinh doanh của khách sạn, họ đại diện cho doanh nghiệp chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh, tài sản và nhân viên trong khách sạn. Suh và cộng sự (2012) cho rằng NQT trong khách sạn là ngƣời góp phần nâng cao hiệu suất, thúc đẩy công việc, quản lý và dẫn dắt nhân viên phát triển. Tại Việt Nam, công trình nghiên cứu về NQT trong DNLH rất ít, có nghiên cứu gắn với phát triển nhân lực quản lý tại các loại hình doanh nghiệp du lịch, trong đó có DNLH, đó là nghiên cứu của Nguyễn Quốc Khánh (2020) đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về nhân lực doanh nghiệp du lịch và năng lực nhân lực du lịch; Xây dựng đƣợc mô hình nghiên cứu nhằm đánh giá nhân lực quản lý tại các doanh nghiệp du lịch dựa trên phƣơng pháp tiếp cận năng lực; Đánh giá đƣợc thực trạng nhân lực quản lý tại các doanh nghiệp du lịch trên địa bàn tỉnh Quảng Bình; Đề xuất các giải pháp kiến nghị để phát triển nhân lực quản lý tại các doanh nghiệp du lịch trên địa bàn tỉnh Quảng Bình. Có thể nói đây là công trình nghiên cứu khá gần với hƣớng đề tài của tác giả về đánh giá nhân lực quản lý tại các doanh nghiệp du lịch trong đó có doanh nghiệp lữ hành dựa trên phƣơng pháp tiếp cận năng lực.
Các nghiên cứu về năng lực nhà quản trị trong doanh nghiệp lữ hành Năng lực là yếu tố rất quan trọng, nó không chỉ ảnh hƣởng đến thành tích của mỗi cá nhân mà còn ảnh hƣởng đến thành tích chung của doanh nghiệp. Chính vì vậy, nhiều nhà khoa học trên thế giới đã nghiên cứu về năng lực và năng lực NQT trong doanh nghiệp nói chung. Boyatzis (1982) cho rằng năng lực là khả năng nội tại (bên trong) của ngƣời lao động nhằm giúp họ thực hiện hiệu quả công việc đang đảm nhận; tác giả Dubois (1998) nhận định năng lực đƣợc hiểu là những tính cách, kiến thức, kỹ năng nhận thức một cách đơn lẻ hoặc kết hợp của ngƣời lao động nhằm thực hiện yêu cầu công việc một cách hiệu quả;… Về tiêu chí đánh giá năng lực nhà quản trị Liên quan đến năng lực có rất nhiều nghiên cứu về tiêu chí đánh giá năng lực hay khung năng lực đang đƣợc sử dụng rộng rãi trên thế giới: Unesco cũng đƣa ra khái niệm khung năng lực.Boyatzis (1982) có thể xem là học giả đầu tiên nghiên cứu về năng lực lãnh đạo, quản lý một cách đầy đủ khi ông công bố khung năng lực của một nhà quản lý, lãnh đạo hiệu quả trong The competent Manager. Tác giả Chung-Herrera, B.
(2003) trong cuốn A competencies Model Grooming Future Hospitality Leaders đã đƣa ra định nghĩa khung năng lực. Xuất hiện vào những năm 1990, mô hình cấu trúc phổ biến nhất thƣờng đƣợc sử dụng của khung năng lực đó là Mô hình ASK của Bass, B.