Chương I: Tổng quan về nghiên cứu nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ tại Công ty Cổ phần Vận tải toàn cầu Việt Nam (VGT). Chương II: Cơ sở lý luận liên quan đến năng lực cung ứng dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ. Chương III: Thực trạng năng lực cung ứng dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ tại Công ty Cổ phần Vận tải toàn cầu Việt Nam (VGT). Chương IV: Định hướng phát triển và giải pháp nhằm cải thiện nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ tại Công ty Cổ phần Vận tải toàn cầu Việt Nam (VGT).
11 CHƯƠNG II CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN NĂNG LỰC CUNG ỨNG DỊCH VỤ GIAO NHẬN VÀ VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BỘ 2. Khái quát về dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ 2. Khái niệm về dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ Trong hoạt động thương mại quốc tế mở rộng và tăng cường hợp tác ngày nay, giao nhận và vận chuyển hàng hóa đóng một phần vô cùng quan trọng đó là một khâu không thể thiếu trong sản xuất và phân phối hàng hóa đến người tiêu dùng. Tuy nhiên nhìn nhận khách quan và thực tế rằng rất ít các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đủ nguồn lực và đủ chuyên môn để thực hiện tốt khâu này chính vì vậy đó là lí do mà các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa ra đời và ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Điều này nhìn nhận thực tế sẽ giúp các doanh nghiệp XNK đơn giản hóa bộ máy và tập trung chuyên môn hóa sản xuất để đạt hiệu quả cao nhất. Dịch vụ vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ: Đầu tiên ta sẽ tìm hiểu về vận chuyển hàng hóa quốc tế có thể hiểu là quá trình di chuyển hàng hóa trong không gian bằng sức người hoặc phương tiện vận chuyển trong khoảng thời gian xác định nhằm thực hiện các yêu cầu của hợp đồng mua bán ngoại thương. Hàng hóa sẽ được chuyên chở giữ hai hay nhiều nước, điểm đầu và điểm cuối sẽ nằm trên các vùng lãnh thổ khác nhau. Dịch vụ vận chuyển hàng hóa quốc tế là loại dịch vụ trong đó các tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ tiến hành công việc, hoàn thành nghiệp vụ cần thiết để chuyển hàng hóa từ quốc gia này sang quốc gia khác theo thỏa thuận với những tổ chức, các nhân có nhu cầu để hưởng thù lao dịch vụ.
Hoạt động này được thực hiện trên cơ sở hợp đồng, có sự thỏa thuận giữa các bên: bên vận chuyển và bên thuê vận chuyển. Dịch vụ vận chuyển hàng hóa quốc tế được thực hiện dưới nhiều phương thức khác nhau, một trong số đó phải kể đến là vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ. Với phương thức này hàng hóa được chuyên chở bằng các loại ô tô khác nhau là chủ yếu. Dịch vụ giao nhận hàng hóa quốc tế bằng đường bộ: Có thể nói rằng vận chuyển và giao nhận hàng hóa quốc tế có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Để quá trình vận chuyển được diễn ra, hàng hóa đến tay người mua thì cần phải thực hiện hàng loạt các công việc khác liên quan đến quá trình vận chuyển ta có thể kể đến: 12 làm thủ tục gửi hàng, tổ chức xếp/ dỡ, giao hàng,.Tất cả các công việc này gọi là nghiệp vụ giao nhận. Mối quan hệ giữa vận chuyển và giao nhận hàng hóa Theo Liên đoàn các hiệp hội giao nhận hàng hóa quốc tế (FIATA) thì “Dịch vụ giao nhận vận tải (Freight Forwarding Service) là bất kỳ dịch vụ nào có liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, đóng gói hay phân loại hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay các dịch vụ khác có liên quan đến các dịch vụ kể trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bán bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Nếu như trước kia việc giao nhận hàng hóa chỉ đơn giản bao gồm người giao hàng, người nhận hàng và người chuyên chở hàng hóa, thì hiện nay với sự phát triển của buôn bán và phân công lao động quốc tế với mức độ và quy mô chuyên môn hoá ngày càng cao, thì dịch vụ giao nhận trở nên hoàn thiện hơn và có sự kết hợp với rất nhiều các hoạt động khác để thỏa mãn nhu cầu của khách hàng dẫn đến hình thành rất nhiều doanh nghiệp chuyên cung cấp các dịch vụ giao nhận hàng hóa quốc tế. Chính sự chuyên môn hóa trong hoạt động giao nhận đã biến dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa đã trở thành một nghề - Logistics.
Từ các cơ sở định nghĩa trên nói một cách ngắn gọn và dễ hiểu giao nhận là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải để thực hiện di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng đến nơi nhận trong đó người giao nhận sẽ trực tiếp ký hợp đồng vận chuyển với người chủ hàng và ký hợp đồng với người vận tải để thực hiện dịch vụ. Người giao nhận có thể làm các dịch vụ giao nhận một cách trực tiếp hoặc thông qua một bên thứ ba cung cấp dịch vụ cho người có nhu cầu vận chuyển. 13 Vậy, dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ là tập hợp các nghiệp vụ liên quan đến quá trình vận chuyển hàng hóa bằng đường bộ nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng tới nơi nhận hàng (quốc gia này sang quốc gia khác). Đây thực chất là tổ chức quá trình chuyên chở và giải quyết các thủ tục liên quan đến quá trình chuyên chở hàng hóa bằng đường bộ.
Người thực hiện dịch vụ giao nhận đường bộ có thể là chủ hàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ một người nào khác. Đặc điểm của dịch vụ giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ Với bản chất cũng là một loại hình dịch vụ nên dịch vụ vận chuyển và giao nhận hàng hóa quốc tế bằng đường bộ cũng mang những đặc điểm chung của dịch vụ: - Tính vô hình: Hoạt động vận chuyển hàng hóa quốc tế không tạo ra sản phẩm vật chất mà chỉ tác động làm cho đối tượng lao động ở đây là hàng hóa thay đổi vị trí về mặt không gian, dịch chuyển từ nơi này tới nơi khác, từ quốc gia này tới quốc gia khác. Sản phẩm của quá trình này mang tính vô hình vì người chủ hàng và người sử dụng dịch vụ đều không thể nhìn thấy hay cân đo, đong đếm như hàng hóa hữu hình người tiêu dùng chỉ có thể thấy và cảm nhận được chất lượng dịch vụ qua các tiêu chí như: Thời gian vận chuyển (nhanh hay chậm), lịch trình có chính xác không, có đảm bảo an toàn không, quy cách, thủ tục chứng từ có rõ ràng không… Nhằm giảm bớt mức độ không chắc chắn, người sẽ tìm kiếm các dấu hiệu hay bằng chứng về chất lượng dịch vụ thông qua các thông tin như địa điểm, con người, trang thiết bị, tài liệu, giá cả… - Tính không thể chia cắt, sản xuất đi đôi với tiêu thụ: Việc này thể hiện ở cả không gian và thời gian giữa sản xuất và tiêu dùng dịch vụ vận chuyển. Sự đồng nhất về thời gian và không gian cung cấp dịch vụ được thể hiện ngay từ đầu quá trình cung cấp dịch vụ: người vận chuyển cho nhân viên tới nơi khách hàng yêu cầu bốc xếp hàng hóa, vận chuyển hàng hóa đến nơi được yêu cầu và dỡ hàng giao cho người nhận.
Do không thể sản xuất hàng loạt, sản xuất trước nên người vận chuyển cần có kế hoạch, dự báo được nhu cầu của khách hàng. - Tính thụ động: Hoạt động giao nhận vận chuyển hàng hóa hàng hóa quốc tế mang tính thụ động do phụ thuộc nhiều vào nhu cầu của khách hàng, các quy định của người vận chuyển, các ràng buộc về pháp luật, tập quán của người vận chuyển (quốc gia xuất khẩu, quốc gia nhập khẩu, bên thứ ba…). - Tính thời vụ: Dịch vụ giao nhận vận chuyển hàng hóa quốc tế phụ thuộc lớn vào lượng hàng hóa xuất nhập khẩu. Do hoạt động xuất nhập khẩu thường mang tính thời vụ 14 nên hoạt động giao nhận và vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu cũng chịu ảnh hưởng bởi đặc điểm này.
- Tính không sở hữu: Khi dịch vụ vận chuyển và giao nhận được thực hiện, khách hàng chỉ nhận được kết quả là hàng hóa di chuyển đến đích chứ không được chuyển giao quyền sở hữu với phương tiện vận tải, công cụ vận tải. Hàng hóa được chủ giao hàng cho người vận chuyển tuy nhiên quyền sở hữu hàng hóa không được chuyển giao trong hợp đồng vận chuyển. Người vận chuyển thay mặt người chủ hàng để di chuyển hàng hóa đến người nhận hàng. Bên cạnh những đặc điểm chung đó thì giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế cũng có những đặc điểm riêng biệt nổi bật: - Thứ nhất, tính cơ động và linh hoạt cao: Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ này có thể tập trung một lượng ô tô lớn một cách nhanh chóng bất cứ lúc nào để đáp ứng nhu cầu chuyên chở và ít phụ thuộc bến bãi nên có thể thực hiện chuyên chở ở các vùng xa xôi hẻo lánh theo hình thức giao nhận trực tiếp.
- Thứ hai, tốc độ vận chuyển nhanh: Thời gian xếp dỡ ở điểm đầu và điểm cuối ít, ít đỗ dọc đường nên tốc độ nhanh. - Thứ ba, vốn đầu tư xây dựng đường ô tô ít tốn kém. Tuy nhiên phương thức giao nhận và vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường bộ cũng còn một số bất lợi và hạn chế: - Thứ nhất, trọng tải nhỏ: Trọng tải trung bình của ô tô rất nhỏ so với các phương thức khác trung bình 5 - 10 tấn, với ô tô chuyên dùng có thể là > 30 tấn, nên năng suất lao động trong vận tải ô tô rất thấp. - Thứ hai, giao nhận bằng đường bộ phụ thuộc vào yếu tố thời tiết và cũng ẩn chứa nhiều rủi ro như tai nạn giao thông, kẹt xe… ảnh hưởng lớn đến hàng hóa và thời gian giao hàng.
- Thứ ba, khi chọn lựa phương thức giao nhận và vận tải hàng hóa quốc tế bằng đường bộ sẽ phát sinh nhiều vấn đề như đóng chi phí cầu đường, hàng hóa vận chuyển phải có hóa đơn chứng từ đầy đủ vì sẽ bị kiểm tra giấy tờ và cân đo hàng hóa theo quy định.