Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ công chức Hải quan Chương 2: Thực trạng năng lực chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ công chức tại Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh Chương 3: Một số biện pháp nhằm nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ công chức tại Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CHUYÊN MÔN NGHIỆP VỤ CỦA CÁN BỘ CÔNG CHỨC HẢI QUAN 1. Cán bộ công chức hải quan. Khái niệm cán bộ công chức Hải quan Theo luật cán bộ công chức (2008), cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Theo khoản 2, điều 4 luật cán bộ công chức quy định: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Từ định nghĩa trên về công chức, chúng ta hiểu rằng công chức hải quan là công dân Việt Nam, được bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong hệ thống cơ quan hải quan các cấp. Như vậy, công chức hải quan là những người làm việc trong hệ thống hải quan các cấp hoặc các đơn vị sự 7 nghiệp của hải quan. Họ được hưởng lương từ ngân sách nhà nước và quỹ lương của cơ quan.
Căn cứ vào tình hình và nhu cầu công việc, tổng cục trưởng tổng cục hải quan là chủ thể có thẩm quyền quyết định hình thức, tiêu chí, điều kiện bổ nhiệm đối với công chức hải quan. Theo điều 15, luật Hải quan 2014 quy định: “Công chức hải quan là người có đủ điều kiện được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan hải quan; được đào tạo, bồi dưỡng và quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức”. Đặc điểm công việc của cán bộ công chức Hải quan Cán bộ công chức hải quan cũng có chung những đặc điểm như một số ngành kinh tế khác. Nhưng do đặc điểm hoạt động riêng biệt của ngành hải quan nên CBCC hải quan có một số đặc điểm sau: Một là, CBCC hải quan là nhân lực có chất lượng cao, đáp ứng những yêu cầu đa dạng về nhiệm vụ.
Do tính chất phức tạp, đa dạng của hoạt động ngành hải quan, vừa là cơ quan quản lý nhà nước, vừa là cơ quan kiểm soát chống buôn lậu và gian lận thương mại, là cơ quan cung phục vụ cung cấp các dịch vụ công cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên đòi hỏi công chức hải quan vừa có trình độ am hiểu sâu về nghiệp vụ từ thông quan hàng hóa, kiểm soát chống buôn lậu, xử lý vi phạm trong lĩnh vực hải quan, kiểm tra sau thông quan, thanh tra thuế.Với những công việc này đòi hỏi cán bộ, công chức hải quan mọi lúc, mọi nơi phải thích nghi và xử lý được tình huống; khi thì là người kiểm soát, quản lý, khi thì là người chấp hành, phục vụ và phải luôn thực hiện văn minh, thanh lịch, hiểu biết trong giao tiếp và ứng xử. Do đặc thù trên, khi một công chức mới tốt nghiệp đại học được tuyển dụng vào làm việc tại cơ quan hải 8 quan cấp cơ sở cũng đòi hỏi có thời gian tập sự và được đào tạo thêm về nghiệp vụ hải quan mới có thể thực hiện được nhiệm vụ. Chất lượng CBCC hải quan thể hiện qua trình độ chuyên môn, được đào tạo và tuyển dụng cụ thể từ các ngành học với nhiều chuyên ngành khác nhau để phù hợp với nhu cầu thực tế của công việc, đại học Ngoại thương - làm công tác tiếp nhận hồ sơ, đại học Tài chính Kế toán - làm kế toán thuế, đại học An ninh, cảnh sát - làm công tác điều tra chống buôn lậu, kiểm soát, ma túy. Phần lớn cán bộ, công chức ngành hải quan yên tâm công tác, có tinh thần đoàn kết nội bộ, có ý thức trách nhiệm, thái độ công tác tốt, giữ gìn kỷ luật cao, có tinh thần phục vụ doanh nghiệp nhiệt tình, có năng lực đủ để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong quá trình hiện đại hóa ngành hải quan và hội nhập kinh tế quốc tế.
Bên cạnh đó, ngành hải quan cũng có những vị trí công tác không mang tính phức tạp; bảo vệ, lái xe, phục vụ. Những công việc này chỉ đòi hỏi người lao động có ý thức chấp hành kỷ cương kỷ luật lao động, có sức khỏe và tinh thần làm việc. Hai là, CBCC hải quan mang tính chuyên nghiệp và có trình độ ứng dụng công nghệ kỹ thuật hiện đại. Sự chuyên nghiệp của CBCC hải quan thể hiện ở sự thông thạo nghiệp vụ, hiểu biết pháp luật, có chuyên môn sâu về các lĩnh vực, trị giá tính thuế, phân loại hàng hóa, xác định xuất xứ.
Nhờ đó, thời gian giải quyết thủ tục hải quan, thông quan hàng hóa tại cửa khẩu được rút ngắn. Sự chuyên nghiệp của CBCC hải quan con thể hiện ở khả năng ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thông quan hàng hóa bằng thủ tục hải quan điện tử. Sự chuyên nghiệp của CBCC hải quan còn được thể hiện ở việc áp dụng biện pháp quản lý rủi 9 ro, kỹ năng tình báo trong việc kiểm tra thực tế hàng hóa. Thái độ phục vụ khách hàng theo phương châm "chuyên nghiệp-minh bạch-hiệu quả" và "tuyên ngôn phục vụ khách hàng" mà Tổng cục hải quan mới ban hành cũng thể hiện tính chuyên nghiệp mà cán bộ công chức hải quan phải thực thi.
Tính chuyên sâu của CBCC hải quan chính là được đào tạo về một số lĩnh vực cụ thể, phải hiểu biết sâu như; trị giá hải quan (GATT), kiểm tra xác định xuất xứ hàng hóa (C/O), chống buôn lậu, hàng giả, sở hữu trí tuệ.CBCC hải quan được cử đi đào tạo trong và ngoài nước, thường xuyên được tham gia các hội thảo trong nước và quốc tế để cập nhật kiến thức và trao đổi kinh nghiệm về các lĩnh vực trên. CBCC được bố trí công việc dài hạn có liên quan đến lĩnh vực đã đào tạo để đảm bảo tính chuyên sâu. Tính hiện đại của CBCC hải quan thể hiện ở trang bị và sử dụng có hiệu quả trang bị máy móc, công cụ hiện đại tiên tiến nhất như máy móc, trang thiết bị công nghệ thông tin, máy soi, hệ thống camera giám sát tại địa bàn trọng điểm, chó nghiệp vụ phát hiện ma túy, công cụ hỗ trợ cho lực lượng kiểm soát, chống buôn lậu. Ba là, CBCC hải quan là nhân lực có thể lực, sức khoẻ và tinh thần tốt.
Do đặc thù hoạt động của ngành hải quan chủ yếu là ở các bến cảng, sân bay, các cửa khẩu biên giới, hải đảo, đồu núi cao xa xôi, hẻo lánh.nói chung là những nơi có điều kiện khí hậu, điều kiện tự nhiên phức tạp không thuận lợi. Ở những nơi đó nếu con người không có sức khoẻ, thể lực tốt thì họ không thể thực hiện và hoàn thành tốt nhiệm vụ được. Mặt khác, nhiệm vụ của hải quan cũng có tính đặc biệt. Biểu hiện các đối tượng vì mục đích lợi nhuận tối đa, họ đã không từ những thủ đoạn bỉ ổi nào đó để trốn chạy, luồn lách, dối trá, che dấu, thậm chí dùng cả vũ lực, vũ khí để chống lại lực lượng hải quan.
Hoặc tổ chức đông người để đánh, cướp 10 lại hàng hoá buôn lậu của họ bị lực lượng hải quan bắt giữ vào bất cứ thời gian nào kể cả ngày lẫn đêm. Trong những trường hợp đó, nếu lực lượng hải quan không có thể lực, sức khoẻ, sự khôn khéo thì họ sẽ không thể hoàn thành được nhiệm vụ kiểm tra, giám sát thu giữ hàng hoá của bọn gian lận thương mại, trốn lậu thuế. Hơn nữa, hải quan chủ yếu là làm việc ở các cửa khẩu biên giới, bến cảng, sân bay. do đó hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu thường với khối lượng lớn và hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu bằng các phương tiện giao thông có thể chuyên chở đến bất cứ giờ nào trong ngày mà đòi hỏi phải kiểm tra, giám sát kịp thời để giải phóng tầu, xe hàng để tránh bị ứ đọng, tồn bến bãi.
công việc đảm nhiệm là phức tạp. Như vậy, do đó đòi hỏi CBCC hải quan phải có thể lực, thần kinh và sức khoẻ tốt. Bốn là, CBCC hải quan có phẩm chất tốt, có lập trường vững vàng trước mọi cám dỗ của đồng tiền. Đặc điểm hoạt động của hải quan là chuyên tiếp xúc với khối lượng hàng hoá, tiền tệ lớn thông qua hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá.
Vì lợi ích của mình do đó các đối tượng xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá của đối tượng buôn lậu qua cửa khẩu, biên giới, hải đảo, sân bay. sẽ tìm mọi cách hối lộ với giá trị lớn thậm chí là rất lớn, có khi cả đời của một công chức bình thường tổng số tiền lương của họn cũng không thể đạt được như vậy. Mặt khác, nếu không thực hiện được theo con đường hối lộ thì các đối tượng có thể dùng thủ đoạn doạ nạt sự an toàn về tính mạng không những của bản thân cán bộ công chức hải quan mà thậm chí đe doạ cả tính mạng của gia đình người thân của lực lượng hải quan.