CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NĂNG Lực CẠNH TRANH CỦA CÔNG TY TÀI CHÍNH 1. TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY TÀI CHÍNH 1. Khái niệm, vai trò và phân loại Công ty tài chính 1. Khái niệm Công ty tài chính xuất hiện từ những năm 60 của thế kỷ XX.
Công ty tài chính có thực hiện một số nghiệp vụ như ngân hàng, nhưng không phải là NHTM do vậy hầu hết các nước đều xếp CTTC vào loại hình “các TCTD phi ngân hàng” cùng với các TCTD phi ngân hàng khác như: công ty cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm nhân thọ, công ty chứng khoán, các quỹ tương trợ. Tổ chức tín dụng phi ngân hàng là các tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực tài chính - tiền tệ, được thực hiện một số hoạt động ngân hàng như là nội dung kinh doanh thường xuyên nhưng không được nhận tiền gửi không kỳ hạn và làm dịch vụ thanh toán. Cũng như các ngân hàng, các TCTD phi ngân hàng cũng có chức năng làm trung gian tài chính: huy động các món tiền gửi có kỳ hạn, đặc biệt là tiền tiết kiệm để đưa vào lĩnh vực đầu tư. Họ cũng cung cấp một số loại dịch vụ ngân hàng như nhận đại lý, môi giới, ủy thác.và mỗi loại hình còn có các chức năng đặc biệt của nó tùy theo mục tiêu hoạt động.
Vì không được nhận tiền gửi không kỳ hạn và thực hiện dịch vụ thanh toán cho khách hàng nên khác với các ngân hàng, các TCTD phi ngân hàng không tham gia vào quá trình tạo tiền gửi và không bị chi phối, điều hành khắt khe của NHTW. Bên cạnh đó, nếu như các khoản đầu tư của các NHTM chủ yếu tập trung vào lĩnh vực thương mại và công nghiệp thì các TCTD phi ngân hàng lại tập trung vốn đầu tư chủ yếu và các lĩnh vực như chứng khoán, cho vay tiêu dùng, thế chấp.Các NHTM không ngừng 4 mở rộng dịch vụ thanh toán qua ngân hàng còn các TCTD phi ngân hàng lại tăng cường dịch vụ trên các mặt môi giới, đại lý chứng khoán và các dịch vụ ủy thác. Những đặc điểm trên cho phép chúng ta có thể phân biệt được ngân hàng với các trung gian tài chính khác khi nhìn vào bảng cân đối tài sản. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong công tác quản lý cũng như trong việc thúc đẩy sự phát triển của toàn hệ thống trung gian tài chính.
Tuy vậy ranh giới giữa các ngân hàng và các trung gian tài chính phi ngân hàng đang ngày càng bị xóa nhòa do những thay đổi trong cơ cấu và xu hướng pha trộn các hoạt động nghiệp vụ giữa các loại hình trung gian tài chính. Công ty tài chính là trung gian tài chính hình thành vốn bằng cách huy động tiền gửi có kỳ hạn hoặc phát hành các chứng khoán nợ hay vay của các ngân hàng. Nguồn vốn huy động được sử dụng để cho vay ngắn, trung và dài hạn các đối tượng sản xuất hoặc tiêu dùng, thực hiện nghiệp vụ bao thanh toán (factoring) hoặc thuê mua. So với các NHTM, các CTTC không chịu sự điều tiết khắt khe của NHTW nên nó có thể cung ứng các khoản tín dụng hấp dẫn hơn cho khách hàng.
Vai trò Việc hình thành và phát triển của các CTTC trong hệ thống trung gian tài chính là sự cần thiết khách quan. Nguồn gốc ra đời của các CTTC gắn liền với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, sự tiến bộ của khoa học công nghệ và các nhu cầu đa dạng của nền kinh tế về các dịch vụ tài chính. Cùng với sự phát triển của thị trường tài chính thì vai trò của các TCTD là CTTC ngày càng được thể hiện rõ. Các công ty tài chính có vai trò như sau: Thứ nhất, làm đa dạng hóa các chủ thể trên thị trường tài chính tiền tệ, tạo cơ hội cho khách hàng có thêm lựa chọn một định chế tài chính mới 5 với chuyên môn hóa cao.
Trong quá trình phát triển của nền kinh tế thị trường, chính nhu cầu đa dạng về các loại hình tài chính tiền tệ đã đặt ra yêu cầu bức thiết cần phải có các tổ chức tài chính mang tính chuyên môn hóa cao trong một số loại hình dịch vụ tài chính nhất định để đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng mà bản thân hệ thống ngân hàng không đáp ứng được hoặc không phải là thế mạnh hay lĩnh vực mà các NHTM tập trung phát triển. Nói một cách khác, sự xuất hiện các CTTC là sự xuất hiện của một chủ thể mới làm đa dạng hóa và phong phú hơn thị trường tài chính tiền tệ, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu ngày càng cao, ngày càng đa dạng về các sản phẩm dịch vụ tài chính tiền tệ. Thứ hai, thúc đẩy kinh tế phát triển thông qua việc huy động vốn và cho vay, đầu tư, phân bổ vốn hiệu quả từ CTTC tới nền kinh tế. Do chuyên môn hóa và thành thạo trong nghề nghiệp, cùng với các ngân hàng, các CTTC lựa chọn lĩnh vực bỏ vốn chính xác và hiệu quả hơn nhiều so với các tổ chức, đơn vị, cá nhân khác trong xã hội, chuyển một cách hiệu quả nhất các nguồn vốn tích lũy trong xã hội từ người có vốn tới người cần vốn.
Thứ ba, thúc đẩy sự cạnh tranh và phân công lại các CTTC với các TCTD khác nhằm đưa ra các sản phẩm, dịch vụ có chất lượng và nhiều tiện ích, lựa chọn phân khúc thị trường mà mỗi loại hình TCTD có thế mạnh, thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính. Giữa ngân hàng và CTTC hình thành sự phân công tự nhiên và tương đối về lĩnh vực, phạm vi và đối tượng phục vụ, có sự bổ trợ lẫn nhau trong quá trình hoạt động. Sự phân chia này xuất phát từ đặc điểm, mô hình tổ chức và thế mạnh của mỗi chủ thể. Với hệ thống mạng lưới rộng khắp, các NHTM có thể huy động những nguồn tiền gửi nhỏ lẻ, không kỳ hạn của dân cư để thực hiện quá trình tích tụ, tập trung vốn và sau đó cho vay những món tiền lớn.
Còn CTTC với thế mạnh là các dịch vụ tài chính như: tư vấn tài chính, tư vấn đầu tư, tư vấn 6 môi giới chứng khoán, thuê mua tài chính và đầu tư tài chính. Đã có ưu thế rõ rệt trong giảm thiểu chi phí quản lý do mô hình tổ chức gọn nhẹ, quy mô hợp lý. Chính sự cạnh tranh đan xen và đa dạng hóa hoạt động giữa các CTTC, các TCTD phi ngân hàng khác như Quỹ tín dụng, Công ty bảo hiểm, Quỹ đầu tư. và các ngân hàng đã tạo ra những điều kiện cần thiết cho việc nâng cao và tối ưu hóa chất lượng của các sản phẩm dịch vụ tài chính tiền tệ trong nền kinh tế, đảm bảo cho khách hàng có thể nhận được các sản phẩm dịch vụ tài chính tiền tệ đa dạng nhất, tối ưu nhất, chất lượng nhất, giá cả hợp lý nhất, nâng cao hiệu quả của toàn bộ hệ thống tài chính tiền tệ.
Phân loại * Căn cứ theo hình thức sở hữu, CTTC có hai loại: CTTC phụ thuộc (thuộc tổng công ty hay tập đoàn), CTTC độc lập (được tổ chức dưới dạng công ty cổ phần). Công ty tài chính phụ thuộc: mục tiêu chính là huy động vốn một cách nhanh nhất cho các công ty mẹ và đáp ứng các nhu cầu vay chủ yếu là nhỏ, lẻ, phục vụ cho tiêu dùng của các cá nhân, gia đình. Như vậy, mỗi CTTC phụ thuộc có hai nhiệm vụ cơ bản là huy động vốn cho công ty mẹ và kinh doanh tiền tệ. Công ty tài chính độc lập: Do hoạt động độc lập và không phụ thuộc vào công ty mẹ nên hoạt động chủ yếu là kinh doanh tiền tệ.
* Căn cứ theo phạm vi cung ứng dịch vụ, có ba loại hình CTTC: CTTC tiêu dùng, CTTC bán hàng (CTTC bán lẻ) và CTTC thương mại (CTTC kinh doanh). Công ty tài chính tiêu dùng: Đây là CTTC cung ứng phần lớn nguồn vốn của mình cho các gia đình và cá nhân vay vào mục đích mua sắm hàng hóa tiêu dùng. Hầu hết các khoản cho vay đều được trả góp theo kỳ. Một 7 cách cho vay khác là CTTC tiêu dùng cấp thẻ tín dụng cho khách hàng để họ mua sắm ở hệ thống cửa hàng bán lẻ.
Do các loại cho vay của họ rất bấp bênh cho nên họ thường chỉ cho vay những khoản tiền nhỏ và với lãi suất cao hơn lãi suất thị trường nhằm giảm thiểu rủi ro. Công ty tài chính bán hàng: Kiểu mẫu công ty này cũng gần gũi với CTTC tiêu dùng nhưng họ cung cấp tín dụng gián tiếp cho người tiêu dùng để mua sắm hàng hóa do công ty mẹ hoặc một nhà sản xuất nào đó bán ra. Người tiêu dùng sẽ thỏa thuận với nơi bán hàng một hợp đồng mua hàng trả góp, trong đó khách hàng phải trả tiền hàng với lãi suất theo kỳ. Các CTTC bán hàng mua lại các hợp đồng đó và họ thường thống nhất với nơi bán về các mẫu hợp đồng và thời hạn trả góp mà họ chấp nhận được.
Khi CTTC mua các hợp đồng bán hàng trả góp tức là họ đã mua lại các khoản nợ của người mua hàng do vậy mà người ta gọi là hình thức tài trợ gián tiếp. Quan hệ giữa CTTC bán hàng và người bán hàng rất khăng khít. Những người bán hàng được tài trợ theo phương thức này thường là người bán hàng cho công ty mẹ của chính CTTC đó. Họ bán lại toàn bộ các hợp đồng trả góp cho CTTC, đổi lại, họ phải chịu sự kiểm tra hàng ngày của CTTC.
Khi các hợp đồng trả góp đến hạn, người tiêu dùng trả tiền cho người bán hàng và người bán hàng hoàn đủ lại số tiền đó cho CTTC. Trong trường hợp người bán hàng không hoàn thành nghĩa vụ trả nợ thì CTTC có quyền xiết nợ, thậm chí là thu hồi số hàng hóa trên để trả lại nơi sản xuất. Đây là hình thức tài trợ được áp dụng phổ biến ở những CTTC phụ thuộc. Công ty tài chính thương mại: Đây là CTTC chuyên cung cấp tín dụng bằng cách mua lại hoặc chiết khấu các khoản phải thu (factoring) của doanh nghiệp.
Ngoài ra họ còn cung cấp các hợp đồng cho thuê tài chính (tín dụng thuê mua) và cung ứng một số loại tín dụng khác. Các khoản phải thu của doanh nghiệp thường là vốn lưu động. Doanh nghiệp bán hàng chưa 8 thu xếp được tiền ngay nhưng lại cần tiền để mua nguyên liệu phục vụ cho sản xuất liên tục, để trả lương và thanh toán các chi phí khác.