Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Tiền Giang

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Tiền Giang, đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho địa phương.

• Tác giả: Huỳnh Thị Kim Dung
• Người hướng dẫn: TS. Jonathan Pincus
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Tiền Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp luận và khung phân tích
• 1.4.1. Phương pháp
• 1.4.2. Khung phân tích
• 1.5. Bố cục của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH TIỀN GIANG
• 2.1. Các chỉ tiêu phản ánh mức độ phát triển kinh tế
• 2.2. Tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GDP)
• 2.3. Các chỉ tiêu thể hiện mức sống
• 2.4. Thu nhập bình quân đầu người
• 2.5. Cơ cấu kinh tế
• 2.5.1. Cơ cấu kinh tế theo khu vực kinh tế
• 2.5.2. Cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế
• 2.6. Năng suất lao động (NSLĐ)
• 2.7. Các kết quả kinh tế trung gian
• 2.8. Xuất nhập khẩu
• 2.9. Đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH TỈNH TIỀN GIANG
• 3.1. Các yếu tố về lợi thế tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Quy mô địa phương
• 3.1.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.4. Phân bổ đất
• 3.2. Năng lực cạnh tranh cấp độ địa phương
• 3.2.1. Hạ tầng văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục
• 3.2.2. Thị trường và chất lượng lao động
• 3.2.2.1. Đào tạo và chính sách thu hút nguồn nhân lực
• 3.2.3. Hạ tầng kỹ thuật
• 3.2.3.1. Hạ tầng giao thông
• 3.2.3.2. Cơ sở vật chất
• 3.2.3.3. Hạ tầng điện, nước, viễn thông
• 3.2.4. Chính sách tài khóa, tín dụng và cơ cấu kinh tế
• 3.2.4.1. Thu, chi ngân sách
• 3.2.4.2. Chính sách cơ cấu kinh tế
• 3.3. Năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp
• 3.3.1. Chất lượng môi trường kinh doanh
• 3.3.1.1. Môi trường kinh doanh qua lăng kính PCI
• 3.3.1.2. Môi trường kinh doanh thông qua nhận định của doanh nghiệp
• 3.3.2. Trình độ phát triển cụm ngành
• 3.3.3. Hoạt động và chiến lược của doanh nghiệp
• 3.3.3.1. Quy mô doanh nghiệp
• 3.3.3.2. Mức độ tinh thông của các doanh nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Đánh giá NLCT và nhận diện yếu tố cốt lõi ảnh hưởng đến NLCT
• 4.2. Chất lượng nguồn nhân lực
• 4.3. Phát triển cụm ngành
• 4.4. Phát triển đô thị
• 4.5. Khuyến nghị chính sách nâng cao NLCT tỉnh Tiền Giang
• 4.5.1. Cải cách các nhân tố cơ bản quyết định chất lượng môi trường kinh doanh
• 4.5.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 4.5.2.1. Nguồn nhân lực trong cơ quan hành chính sự nghiệp
• 4.5.2.2. Nguồn nhân lực trong doanh nghiệp
• 4.5.2.3. Cải cách giáo dục
• 4.5.3. Chính sách lấy cụm ngành làm trung tâm
• 4.5.3.1. Cụm ngành lúa gạo
• 4.5.3.2. Cụm ngành trái cây
• 4.5.3.3. Cụm ngành thủy sản
• 4.5.3.4. Cụm ngành du lịch
• 4.5.4. Tận dụng vị thế chiến lược phát triển dịch vụ - đô thị
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Tiền Giang

Năng lực cạnh tranh (NLCT) của tỉnh Tiền Giang là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế địa phương. Tỉnh Tiền Giang, nằm trong vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long, có nhiều lợi thế về vị trí địa lý và tài nguyên thiên nhiên. Tuy nhiên, sự phát triển của tỉnh vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố quyết định NLCT và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao NLCT cho tỉnh.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Tỉnh Tiền Giang

Tiền Giang có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với nhiều sản phẩm nông sản nổi tiếng. Tuy nhiên, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra chậm, ảnh hưởng đến NLCT của tỉnh.

1.2. Vị Trí Địa Lý và Lợi Thế Tự Nhiên

Vị trí địa lý của Tiền Giang là cửa ngõ vào Đồng Bằng Sông Cửu Long, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương. Tài nguyên thiên nhiên phong phú cũng là một lợi thế lớn cho phát triển nông nghiệp và thủy sản.

II. Thách Thức Đối Với Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Tiền Giang

Mặc dù có nhiều lợi thế, Tiền Giang vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao NLCT. Các vấn đề như năng suất lao động thấp, cơ cấu kinh tế chưa đa dạng và môi trường đầu tư chưa hấp dẫn là những yếu tố cản trở sự phát triển.

2.1. Năng Suất Lao Động Thấp

Năng suất lao động tại Tiền Giang vẫn ở mức thấp so với các tỉnh khác trong khu vực, điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của tỉnh trên thị trường.

2.2. Cơ Cấu Kinh Tế Chưa Đa Dạng

Cơ cấu kinh tế của Tiền Giang chủ yếu dựa vào nông nghiệp, trong khi các ngành công nghiệp và dịch vụ chưa phát triển mạnh mẽ, dẫn đến sự thiếu hụt trong nguồn thu ngân sách.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Tiền Giang

Để nâng cao NLCT, Tiền Giang cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Các giải pháp này bao gồm cải cách chính sách, đầu tư vào hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

3.1. Cải Cách Chính Sách Đầu Tư

Cần có các chính sách ưu đãi đầu tư hợp lý để thu hút các doanh nghiệp, đặc biệt là các dự án FDI, nhằm tạo ra động lực phát triển kinh tế.

3.2. Đầu Tư Vào Hạ Tầng

Đầu tư vào hạ tầng giao thông, điện, nước và viễn thông là cần thiết để cải thiện môi trường kinh doanh và thu hút đầu tư.

3.3. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ giúp nâng cao năng suất lao động và khả năng cạnh tranh của tỉnh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao NLCT không chỉ dựa vào các yếu tố bên ngoài mà còn phụ thuộc vào sự nỗ lực của chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp. Các kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng để xây dựng các chính sách phát triển phù hợp.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Cạnh Tranh

Kết quả nghiên cứu cho thấy Tiền Giang có nhiều lợi thế nhưng cũng tồn tại nhiều yếu kém cần khắc phục để nâng cao NLCT.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Đề Xuất

Các giải pháp đề xuất sẽ được áp dụng trong thực tiễn để cải thiện NLCT của tỉnh, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Tiền Giang

Kết luận cho thấy việc nâng cao NLCT là một quá trình liên tục và cần sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan. Tương lai của Tiền Giang phụ thuộc vào khả năng khai thác và phát huy các lợi thế sẵn có.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Năng Lực Cạnh Tranh

NLCT không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn đến chất lượng cuộc sống của người dân trong tỉnh.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Tiền Giang cần xác định rõ hướng đi trong việc phát triển NLCT, từ đó xây dựng các chiến lược dài hạn để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000 – 2011, tỉnh Tiền Giang duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế tương đối ấn tượng, với mức tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa bình quân đạt 9,0%/năm trong giai đoạn 2000 – 2005 và tăng lên 10,8%/năm trong giai đoạn 2006 – 2011, vượt mức bình quân 7,0% của cả nước. GDP bình quân đầu người theo giá thực tế có bước tiến từ 4,3 triệu đồng năm 2000 lên 27,7 triệu đồng năm 2011, đồng thời tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 13,2% năm 2006 xuống còn 10,0% năm 2011. Tuy nhiên, dù sở hữu vị trí địa kinh tế chiến lược là cửa ngõ kết nối Vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam với Vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tỷ trọng đóng góp của Tiền Giang vào GDP toàn vùng Tây Nam Bộ lại suy giảm từ 9,5% giai đoạn 1995 – 2000 xuống còn 8,2% năm 2011.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự phát triển của Tiền Giang chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm chạp và nền tảng tăng trưởng chủ yếu dựa vào việc khai thác lợi thế tài nguyên thiên phú hữu hạn thay vì nâng cao năng suất các nguồn lực. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng năng lực cạnh tranh của tỉnh, nhận diện các yếu tố cốt lõi thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển, từ đó đề xuất hệ thống khuyến nghị chính sách mang tính khả thi nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Phạm vi không gian của đề tài là địa bàn tỉnh Tiền Giang trong mối tương quan với các tỉnh Vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long, với phạm vi thời gian phân tích từ năm 2000 đến năm 2011 và cập nhật đến năm 2013. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp địa phương cải thiện chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, gia tăng tỷ trọng khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vượt mức 3,8% GDP và kiến tạo mô hình tăng trưởng bền vững trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng mô hình các nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh của Michael Porter, được hiệu chỉnh bởi chuyên gia Vũ Thành Tự Anh cho phù hợp với cấp độ địa phương tại Việt Nam. Theo khung lý thuyết này, năng lực cạnh tranh địa phương được định nghĩa và đo lường trực tiếp thông qua năng suất sử dụng các nguồn lực gồm vốn, lao động, đất đai và tài nguyên. Nguồn gốc của tăng trưởng năng suất bền vững được cấu thành từ ba nhóm nhân tố chính:

• Nhóm các yếu tố lợi thế sẵn có của địa phương: Bao gồm vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên và quy mô địa phương. Những yếu tố thiên phú này xác lập lợi thế so sánh ban đầu, hỗ trợ nền tảng cho sự thịnh vượng nhưng không quyết định năng suất dài hạn nếu không được tái đầu tư và nâng cấp liên tục. Thực tế tại Tiền Giang, diện tích đất nông nghiệp chiếm tới 76,3% tổng quỹ đất tự nhiên và 62,3% dân số tập trung tại khu vực nông thôn là những yếu tố định hình năng lực cạnh tranh ban đầu.
• Nhóm năng lực cạnh tranh cấp độ địa phương: Bao gồm hạ tầng kỹ thuật (giao thông vận tải, điện, nước, viễn thông), hạ tầng xã hội (giáo dục, y tế, văn hóa) và các chính sách tài khóa, tín dụng, phân bổ nguồn lực. Đây là các điều kiện nền tảng tạo lập môi trường thuận lợi để các tác nhân kinh tế phát huy năng lực.
• Nhóm năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp: Bao gồm chất lượng môi trường kinh doanh, trình độ phát triển cụm ngành và chiến lược hoạt động của doanh nghiệp. Nhóm nhân tố này tác động trực tiếp nhất đến hiệu quả phân bổ và năng suất sử dụng nguồn lực của toàn bộ nền kinh tế địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp các kỹ thuật phân tích dữ liệu kinh tế lượng và thống kê mô tả. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ Niên giám thống kê tỉnh Tiền Giang, Tổng cục Thống kê, Báo cáo Diễn đàn Kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long và chuỗi dữ liệu Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam công bố từ năm 2005 đến năm 2012. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích, thực hiện phỏng vấn sâu trực tiếp 35 đại diện gồm lãnh đạo các sở, ban, ngành, cán bộ quản lý địa phương, hiệp hội ngành hàng, các doanh nghiệp tiêu biểu và hộ nông dân sản xuất quy mô lớn trên địa bàn.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được lựa chọn vì tính chất nghiên cứu chính sách công đòi hỏi thông tin chuyên sâu từ những chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình thực thi và chịu tác động của chính sách kinh tế. Phương pháp phân tích trọng tâm bao gồm kỹ thuật phân tích dịch chuyển cấu phần để bóc tách nguồn gốc tăng trưởng năng suất thành hiệu ứng nội ngành, hiệu ứng dịch chuyển tĩnh và hiệu ứng dịch chuyển động; kết hợp phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và so sánh đối chuẩn với các tỉnh lân cận như Long An, Bình Dương, Đồng Tháp. Việc lựa chọn phương pháp phân tích dịch chuyển cấu phần cho phép xác định chính xác liệu sự gia tăng năng suất của địa phương đến từ việc tái phân bổ lao động giữa các khu vực hay từ nỗ lực tự thân bên trong từng ngành. Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai theo 4 bước liên hoàn trong thời gian 12 tháng từ thu thập số liệu, khảo sát thực địa, phân tích đánh giá đến xây dựng khuyến nghị chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Hiệu ứng chuyển dịch cơ cấu nội tại chi phối tăng trưởng: Kết quả phân tích dịch chuyển cấu phần giai đoạn 2000 – 2011 chứng minh rằng 82,4% mức tăng trưởng GDP của tỉnh Tiền Giang bắt nguồn từ hiệu ứng nội ngành, tức các khu vực kinh tế tự cải tiến năng suất bên trong. Trong khi đó, hiệu ứng dịch chuyển tĩnh từ khu vực có năng suất thấp sang khu vực có năng suất cao hơn (từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ) chỉ giải thích được 5,3% mức tăng trưởng GDP, và hiệu ứng động chỉ đạt 0,8%. Khu vực nông nghiệp chiếm 41,4% trong tổng GDP nhưng chỉ đóng góp 23,0% vào tăng trưởng, trong khi công nghiệp và dịch vụ chiếm 58,6% GDP và đóng góp tới 77,0% vào tăng trưởng chung.
• Đóng góp của khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài còn mờ nhạt: Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2011, toàn tỉnh chỉ có 43 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 859,2 triệu USD. Khu vực FDI chỉ đóng góp 3,8% vào GDP của tỉnh năm 2011. Đáng chú ý, năng suất lao động trong khu vực FDI có xu hướng sụt giảm mạnh với mức tăng trưởng âm 148,7% trong giai đoạn 2000 – 2005 và âm 43,4% trong giai đoạn 2006 – 2011, do tốc độ thu hút lao động phổ thông gia tăng nhanh hơn giá trị gia tăng tạo ra.
• Trình độ lao động và năng lực quản trị doanh nghiệp ở mức thấp: Tỷ lệ lao động không có chuyên môn kỹ thuật trên địa bàn tỉnh chiếm tới 90,9%, trong khi tỷ lệ qua đào tạo nghề và trung học chuyên nghiệp chỉ đạt khoảng 6,0%. Riêng trong khu vực nông nghiệp, có đến 98,0% lao động chưa qua đào tạo chính quy. Về phía doanh nghiệp, 86,4% chủ cơ sở kinh doanh không có trình độ chuyên môn kỹ thuật và chỉ có 4,3% có trình độ đại học, cao đẳng; quy mô bình quân mỗi doanh nghiệp rất nhỏ chỉ với 22 lao động và 8,2 tỷ đồng vốn đăng ký.
• Điểm nghẽn môi trường kinh doanh và hạ tầng công nghiệp: Mặc dù sở hữu 3 khu công nghiệp với tổng diện tích 1.101,47 ha và giá thuê đất hấp dẫn từ 0,9 đến 1,0 USD/m2/năm, tỷ lệ lấp đầy chung chỉ đạt 55,75%. Theo đánh giá PCI năm 2011, chỉ số tính năng động của chính quyền đạt điểm thấp khi chỉ 22,32% doanh nghiệp thừa nhận lãnh đạo linh hoạt trong xử lý trở ngại, và chỉ 11,32% doanh nghiệp từng sử dụng dịch vụ xúc tiến thương mại của tỉnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ việc địa phương quá ỷ lại vào các lợi thế tự nhiên sẵn có mà chậm trễ trong việc kiến tạo lợi thế cạnh tranh động. Khoảng cách địa lý chỉ 70 km và thời gian di chuyển rút ngắn xuống còn 45 phút về Thành phố Hồ Chí Minh sau khi thông xe cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Trung Lương chưa được tận dụng hiệu quả do thủ tục đăng ký đầu tư còn kéo dài và thiếu sự nhất quán trong chính sách giải phóng mặt bằng, điển hình như các vướng mắc kéo dài tại Khu công nghiệp Long Giang.

Trong các cụm ngành trụ cột, Tiền Giang sở hữu diện tích cây ăn quả lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long với 60,9 nghìn ha (chiếm 23,7% toàn vùng), dẫn đầu cả nước về sản lượng dứa với 193,2 nghìn tấn, cùng đàn lợn hơn 565 nghìn con với sản lượng thịt xuất chuồng hơn 97 nghìn tấn. Tuy nhiên, liên kết chuỗi giá trị còn lỏng lẻo, tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch từ 10% đến 25%, và 85% trái cây vẫn tiêu thụ tươi nội địa khiến giá trị gia tăng bị triệt tiêu. Ngành du lịch đón hơn 1,2 triệu lượt khách năm 2011 nhưng doanh thu chỉ đạt khoảng 200 tỷ đồng do mức chi tiêu của du khách quá thấp, chỉ 220 nghìn đồng/người/ngày.

Về mặt trình bày dữ liệu học thuật, các phát hiện này được minh họa tối ưu qua hệ thống trực quan hóa chuyên sâu:

• Biểu đồ phân tích dịch chuyển cấu phần (Shift-Share Analysis Chart) thể hiện sự áp đảo của hiệu ứng nội ngành (82,4%) so với hiệu ứng dịch chuyển cơ cấu (5,3%).
• Bảng so sánh tốc độ tăng trưởng năng suất lao động giai đoạn 2000 – 2011 giữa 3 khu vực kinh tế (khu vực công nghiệp đạt tốc độ tăng 14,8%/năm, dịch vụ đạt 14,2%/năm, nông nghiệp chỉ đạt 5,8%/năm).
• Biểu đồ mạng nhện (Radar Chart) phân tích 9 chỉ số thành phần PCI năm 2011 của Tiền Giang so với trung vị vùng, làm nổi bật khoảng cách tụt hậu ở các chỉ số minh bạch, tính năng động và thiết chế pháp lý.

Đề xuất và khuyến nghị

• Nhóm giải pháp 1: Cải cách môi trường kinh doanh và nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư. Ủy ban nhân dân tỉnh Tiền Giang và Trung tâm Xúc tiến Đầu tư cần chủ trì chuẩn hóa 100% quy trình thủ tục hành chính, công khai minh bạch biểu giá đền bù giải tỏa và cơ chế giao đất. Mục tiêu cụ thể là tháo gỡ dứt điểm các vướng mắc pháp lý tại Khu công nghiệp Tân Hương và Long Giang, nâng tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp từ 55,75% lên mức trên 80,0% trong giai đoạn 2014 – 2017, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp chuyển nhượng đất công trái quy định.
• Nhóm giải pháp 2: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khu vực công và tư. Sở Nội vụ cùng Sở Lao động – Thương binh và Xã hội cần triển khai đề án đánh giá năng lực cán bộ công chức định kỳ 2 lần/năm theo mô hình quản trị công của Nhật Bản, loại bỏ tư duy đánh giá thuần túy theo bằng cấp. Đồng thời, liên kết chặt chẽ Đại học Tiền Giang với các doanh nghiệp trong khu công nghiệp theo mô hình trường nghề tại Bình Dương, phấn đấu hạ tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo từ 90,9% xuống dưới 70,0% trước năm 2020.
• Nhóm giải pháp 3: Xây dựng chính sách phát triển kinh tế lấy cụm ngành làm trung tâm. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Sở Công Thương quy hoạch lại vùng chuyên canh 60,9 nghìn ha cây ăn trái và vùng lúa gạo chất lượng cao tại Cái Bè, Cai Lậy; hỗ trợ chứng nhận VietGAP, GlobalGAP và đầu tư công nghệ bảo quản sau thu hoạch để giảm tỷ lệ hao hụt xuống dưới 8,0% vào năm 2018. Thúc đẩy đề án doanh nhân hóa nông dân nhằm chuyển giao kỹ năng quản trị thị trường cho 98,0% lao động nông thôn chưa qua đào tạo.
• Nhóm giải pháp 4: Tận dụng vị thế chiến lược phát triển mạng lưới đô thị – dịch vụ vệ tinh. Sở Xây dựng và Ủy ban nhân dân Thành phố Mỹ Tho, Thị xã Gò Công tập trung nguồn lực hoàn thiện trục giao thông kết nối Quốc lộ 50 và cầu Mỹ Lợi, định vị Mỹ Tho và Gò Công thành đô thị vệ tinh cung cấp dịch vụ logistics, thương mại và du lịch sinh thái nghỉ dưỡng cho Thành phố Hồ Chí Minh, đưa doanh thu du lịch tăng từ 200 tỷ đồng lên trên 600 tỷ đồng trong giai đoạn 2015 – 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh: Cung cấp khung phân tích khoa học và cơ sở thực nghiệm chuẩn xác về 3 cấp độ năng lực cạnh tranh để xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm, hoàn thiện chính sách giao đất khu công nghiệp và nâng hạng chỉ số PCI của tỉnh Tiền Giang.
• Hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp địa phương: Giúp các doanh nghiệp chế biến nông sản, thủy sản và dệt may nhận diện rõ các điểm nghẽn về năng suất lao động, nắm bắt xu hướng dịch chuyển cụm ngành để tái cấu trúc mô hình quản trị, mở rộng quy mô vốn vượt mức bình quân 8,2 tỷ đồng và gia tăng giá trị kim ngạch xuất khẩu vượt mức 744,5 triệu USD.
• Giảng viên, chuyên gia nghiên cứu và học viên cao học ngành Chính sách công: Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận ứng dụng mô hình Michael Porter hiệu chỉnh tại cấp địa phương và kỹ thuật phân tích dịch chuyển cấu phần trên chuỗi số liệu kinh tế vĩ mô kéo dài 12 năm (2000 – 2011).
• Các tổ chức xúc tiến đầu tư và cơ quan điều phối phát triển vùng: Hỗ trợ dữ liệu toàn diện để xây dựng chiến lược kết nối liên vùng giữa Vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long, tối ưu hóa nguồn lực của thị trường 1,68 triệu dân và khai thác hiệu quả hệ thống 101 tuyến giao thông đường thủy.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao Tiền Giang sở hữu vị trí cửa ngõ chiến lược nhưng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vẫn còn khiêm tốn? Lũy kế đến năm 2011, tỉnh chỉ thu hút được 43 dự án FDI với 859,2 triệu USD vốn đăng ký, chỉ đóng góp 3,8% GDP. Nguyên nhân do môi trường kinh doanh chưa minh bạch, chính sách đền bù giải tỏa thiếu nhất quán khiến tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp chỉ đạt 55,75%, cùng với 90,9% lực lượng lao động chưa qua đào tạo kỹ thuật.
• Kỹ thuật phân tích dịch chuyển cấu phần trong luận văn phản ánh bản chất tăng trưởng của tỉnh như thế nào? Phương pháp phân tích chỉ ra rằng hiệu ứng nội ngành đóng góp tới 82,4% vào mức tăng GDP giai đoạn 2000 – 2011, trong khi hiệu ứng dịch chuyển lao động liên ngành chỉ đạt 5,3%. Điều này chứng minh tăng trưởng của Tiền Giang chủ yếu nhờ vào các nỗ lực tự thân nội bộ ngành thay vì thành công trong việc tái cơ cấu kinh tế.
• Thực trạng chất lượng nguồn nhân lực tác động thế nào đến năng suất lao động của địa phương? Dù có tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đạt 65,0% trên tổng số 1,68 triệu dân, có tới 90,9% lao động toàn tỉnh và 98,0% lao động nông nghiệp chưa qua đào tạo chuyên môn. Thực trạng này khiến quy mô doanh nghiệp manh mún với bình quân 22 người/doanh nghiệp, làm suy giảm năng lực tiếp thu công nghệ và kéo giảm năng suất.
• Đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong việc phát triển cụm ngành cây ăn trái đặc sản tại Tiền Giang? Mặc dù dẫn đầu Đồng bằng sông Cửu Long với 60,9 nghìn ha cây ăn trái, chiếm 23,7% diện tích toàn vùng, rào cản lớn nhất là mô hình sản xuất phân tán hộ gia đình, tỷ lệ hư hại sau thu hoạch cao từ 10% đến 25%, và thiếu hụt các nhà máy chế biến sâu đạt chuẩn quốc tế để ký hợp đồng xuất khẩu lớn.
• Tiền Giang cần làm gì để chuyển hóa tiềm năng vị trí địa lý thành lợi thế cạnh tranh dịch vụ và đô thị? Tỉnh cần tận dụng khoảng cách 70 km kết nối Thành phố Hồ Chí Minh qua cao tốc để phát triển Mỹ Tho và Gò Công thành đô thị vệ tinh. Đồng thời, địa phương cần nâng cấp chuỗi giá trị du lịch sinh thái để cải thiện mức chi tiêu của du khách từ 220 nghìn đồng/ngày và gia tăng doanh thu du lịch vượt mốc 200 tỷ đồng.

Kết luận

• Tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2006 – 2011 đạt mức 10,8%/năm nhưng tỷ trọng đóng góp GDP vào vùng Đồng bằng sông Cửu Long giảm xuống mức 8,2% năm 2011.
• Nguồn gốc tăng trưởng GDP phụ thuộc lớn vào hiệu ứng nội ngành chiếm 82,4%, trong khi chuyển dịch cơ cấu ngành chỉ đóng góp khiêm tốn 5,3%.
• Năng lực cạnh tranh bị cản trở bởi 90,9% lao động chưa qua đào tạo và khu vực FDI chỉ đóng góp 3,8% vào GDP toàn tỉnh.
• Bốn cụm ngành trụ cột gồm lúa gạo, cây ăn trái (60,9 nghìn ha), thủy sản và du lịch cần được tái cấu trúc theo hướng gia tăng hàm lượng chế biến sâu.
• Cải cách môi trường kinh doanh, nâng cao chỉ số PCI và phát triển đô thị vệ tinh kết nối Thành phố Hồ Chí Minh là các đòn bẩy chiến lược cốt lõi.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã hệ thống hóa và lượng hóa toàn diện các yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Tiền Giang thông qua khung phân tích Michael Porter hiệu chỉnh và phương pháp dịch chuyển cấu phần. Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung hoàn thiện dứt điểm thể chế thu hút đầu tư trong giai đoạn 2014 – 2015, sau đó đẩy mạnh nâng cấp chuỗi giá trị cụm ngành và phát triển đô thị vệ tinh giai đoạn 2016 – 2020. Lãnh đạo địa phương, các sở ban ngành và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng phối hợp hành động đồng bộ nhằm chuyển hóa các tiềm năng thiên phú thành năng lực cạnh tranh động vững chắc cho Tiền Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Bối cảnh nghiên cứu Tiền Giang nằm trong khu vực ĐBSCL, giữa hai thành phố lớn của phía Nam là thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM) và thành phố Cần Thơ; phía Bắc và Đông Bắc giáp Long An, TP HCM; phía Tây giáp Đồng Tháp; phía Nam giáp Bến Tre, Vĩnh Long và phía Đông giáp biển Đông [Phụ lục 1]. Đây được xem là cửa ngõ về ĐBSCL đồng thời là vùng tiếp giáp quan trọng giữa vùng KTTĐĐBSCL và vùng KTTĐPN. Tiền Giang thuộc vùng KTTĐPN – vùng kinh tế phát triển năng động, dẫn đầu cả nước về nhiều chỉ tiêu kinh tế - xã hội.

Có thể thấy rằng vị trí địa – kinh tế của Tiền Giang là một lợi thế đặc thù cho sự phát triển kinh tế địa phương. Trong giai đoạn 2000 – 2011, Tiền Giang đạt tốc độ tăng trưởng trung bình khá ổn định, (2000 – 2005: 9%/năm, 2006 – 2011: 10.8%/năm), cao hơn mức trung bình chung của cả nước. Mức sống người dân cũng có nhiều chuyển biến rõ rệt, GDP bình quân đầu người năm 2011 theo giá thực tế đạt 27.7 triệu đồng, tỷ lệ nghèo chung giảm từ 13.2% năm 2006 xuống còn 10% năm 2011, thấp hơn nhiều so với mức trung bình cả nước 14. Mặc dù các chỉ tiêu cho thấy sự tăng trưởng đi lên nhưng Tiền Giang chỉ đạt vị trí trung bình của khu vực ĐBSCL và thuộc nhóm thấp trong vùng KTTĐPN.

Theo chủ trương chung của nhà nước, Tiền Giang đang cố gắng để đạt được mục tiêu “công nghiệp hóa” nhưng cơ cấu kinh tế gần như không có sự chuyển dịch lớn, thậm chí đi ngược lại so với kế hoạch đề ra. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm có thể được giải thích bởi vùng đất này có truyền thống nông nghiệp lâu đời, địa lý, thiên nhiên có nhiều thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, thủy sản – vùng đất màu mỡ, phù sa bồi đắp, diện tích đất nông nghiệp chiếm 76.3% dân số tập trung ở khu vực nông thôn. Việc Tiền Giang thuộc Vùng KTTĐPN được kỳ vọng rằng đây sẽ là một điểm đến “đầy tiềm năng” nhưng chưa có sự lan tỏa, thiếu liên kết nội vùng, liên vùng để thu hút đầu tư, hợp tác cùng phát triển. Số lượng doanh nghiệp về địa phương ít, quy mô sản xuất nhỏ trong đó các dự án FDI lại càng khiêm tốn cả về số lượng lẫn vốn đầu tư.

Các mặt hàng xuất khẩu ở địa phương chủ yếu là các mặt hàng nông sản sơ chế, thủy sản và hàng may mặc không mang lại giá trị gia tăng cao. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Có thể thấy rằng mặc dù có nhiều lợi thế nhưng sự phát triển của Tiền Giang chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Trong bối cảnh toàn cầu nhiều thay đổi, thành tựu tăng trưởng hiện tại không không hẳn đảm bảo sự ổn định và phát triển tương lai. Do đó, nghiên cứu “Nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Tiền Giang”sẽ đưa ra cái nhìn toàn diện hơn nhiều lĩnh vực đồng thời tìm ra những khuyến nghị chính sách phù hợp nâng cao NLCT.

Các khuyến nghị này góp phần định hướng cho địa phương trong việc hoạch định chiến lược nhằm duy trì tăng trưởng và phát triển bền vững trong tương lai. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu tập trung phân tích, đánh giá các yếu tố quyết định NLCT để nhận diện ra các yếu tố cốt lõi thúc đẩy hay cản trở sự phát triển của tỉnh Tiền Giang. Từ đó, nghiên cứu đề xuất những gợi ý chính sách nhằm nâng cao NLCT của tỉnh. Câu hỏi nghiên cứu Câu hỏi 1: Thực trạng NLCT của tỉnh Tiền Giang như thế nào? Câu hỏi 2: Những nhân tố cốt lõi nào ảnh hưởng lớn nhất đến NLCT tỉnh Tiền Giang? Câu hỏi 3: Tỉnh Tiền Giang cần thực hiện chính sách gì để nâng cao NLCT? 1.

Phương pháp luận và khung phân tích 1. Phương pháp: Nghiên cứu áp dụng phương pháp định tính thông qua 4 bước chính [Phụ lục 2]: - Bước 1: Thu thập số liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê (NGTK) tỉnh Tiền Giang và các tỉnh ĐBSCL, Tổng cục Thống kê (TCTK), MDEC & Fulbright,… để phân tích, đánh giá tình hình phát triển kinh tế - xã hội và nhận định một số vấn đề chính về NLCT, chuẩn bị các nội dung cần phỏng vấn. - Bước 2: Phỏng vấn lãnh đạo địa phương, các sở ban ngành, doanh nghiệp, nông dân – các đối tượng liên quan đến quá trình phân tích. Mục tiêu của bước này là tiếp xúc trực tiếp để có thêm thông tin, minh chứng, giải thích cụ thể hơn cho những nhận định thông qua số liệu.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 - Bước 3: Tổng hợp bước 1, bước 2 để đánh giá toàn diện NLCT, nhận diện các yếu tố cốt lõi ảnh hưởng lớn nhất đến NLCT để từ đó đề xuất các nhóm khuyến nghị nhằm nâng cao NLCT. - Bước 4: Với chính sách đã đề xuất, tìm kiếm một số mô hình gợi ý tham khảo, nhận diện một số rào cản khi triển khai thực hiện. Khung phân tích Nghiên cứu dựa vào nền tảng lý thuyết của mô hình các nhân tố quyết định NLCT của Porter được Vũ Thành Tự Anh điều chỉnh theo cấp độ địa phương. Theo khung lý thuyết của mô hình này, NLCT được đo lường và quyết định bởi năng suất sử dụng các nguồn lực (vốn, lao động, đất đai và tài nguyên khác).

Năng suất cũng đóng vai trò quan trọng vì là yếu tố quyết định sự thịnh vượng của các địa phương. Năng suất là nhân tố quyết định quan trọng nhất của mức sống dài hạn và là nguyên nhân sâu xa của thu nhập bình quân đầu người. Để tăng trưởng năng suất bền vững đòi hỏi nền kinh tế phải liên tục tự nâng cấp mình1 Nguồn gốc của tăng trưởng năng suất, theo Porter và được Vũ Thành Tự Anh điều chỉnh, gồm ba nhóm nhân tố chính: (i) Các yếu tố lợi thế sẵn có của địa phương: bao gồm Tài nguyên thiên nhiên; vị trí địa lý; quy mô địa phương. Các yếu tố “thiên phú” này là những lợi thế riêng của từng địa phương.

Những nhân tố này không chỉ là số lượng mà còn bao gồm sự phong phú, chất lượng, khả năng sử dụng, chi phí đất đai, khí hậu, địa thế, nguồn khoáng sản, nguồn nước, nguồn lợi thủy sản, ngư trường… Nhóm yếu tố này không tác động trực tiếp lên năng suất nhưng nó có thể xác lập được một lợi thế so sánh nhất định, hỗ trợ trực tiếp cho sự thịnh vượng. (ii) Năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương: bao gồm Hạ tầng văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục (hạ tầng mềm); Hạ tầng kỹ thuật (hạ tầng cứng) như giao thông vận tải, điện, nước, viễn thông; Chính sách tài khóa, tín dụng, cơ cấu kinh tế. Đây là nhóm nhân tố xác định môi trường để các công ty/doanh nghiệp hoạt động. Mặc dù không tác động trực tiếp đến năng suất nhưng nhóm nhân tố này tạo cơ hội cho các yếu tố thúc đẩy năng suất được phát huy.

1 Porter (2008) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 (iii) Năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp: bao gồm Môi trường kinh doanh; Trình độ phát triển cụm ngành; Hoạt động và chiến lược của doanh nghiệp. Nhóm nhân tố này mô tả các yếu tố bên ngoài và bên trong tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, do đó tác động trực tiếp đến năng suất.1 Khung phân tích NLCT địa phương NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP ĐỘ DOANH NGHIỆP Trình độ phát triển cụm Hoạt động và chiến lược Môi trường kinh doanh ngành của DN NĂNG LỰC CẠNH TRANH Ở CẤP ĐỘ ĐỊA PHƯƠNG Hạ tầng văn hóa, giáo Hạ tầng kỹ thuật (GTVT, Chính sách tài khóa, đầu dục, y tế, xã hội điện, nước, viễn thông) tư, tín dụng CÁC YẾU TỐ SẴN CÓ CỦA ĐỊA PHƯƠNG Tài nguyên thiên nhiên Vị trí địa lý Quy mô địa phương Nguồn: Vũ Thành Tự Anh (2012), điều chỉnh từ mô hình của Porter (1990) 1. Bố cục của nghiên cứu Phần còn lại của nghiên cứu bao gồm bốn chương: Chương 2: Xem xét các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2000 – 2011. Các số liệu được phân tích, so sánh để đưa ra một bức tranh tổng thể về sự phát triển của Tiền Giang trong bối cảnh phát triển của cả nước và vùng.

Chương 3: Thực trạng NLCT: tác giả nhận diện các yếu tố quyết định NLCT: lợi thế sẵn có, NLCT cấp độ địa phương, NLCT cấp độ doanh nghiệp. Chương 4: Đánh giá NLCT và nhận diện các yếu tố cốt lõi, quan trọng nhất quyết định NLCT. Từ kết quả phân tích, tác giả gợi ý một số chính sách để nâng cao NLCT của tỉnh. Chương 5: Kết luận và hạn chế của nghiên cứu.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƯƠNG 2 KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH TIỀN GIANG 2. Các chỉ tiêu phản ánh mức độ phát triển kinh tế 2. Tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GDP) Nền kinh tế tỉnh Tiền Giang trong những năm gần đây duy trì tăng trưởng với tốc độ khá cao và tương đối ổn định. Giai đoạn 2000 – 2005, GDP tăng trưởng bình quân đạt 9%, cao hơn giai đoạn 1995 – 2000 (8.1%) và cao hơn mức bình quân của cả nước giai đoạn này (7.

Giai đoạn 2006 – 2011 tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 10.8%, cao hơn mức bình quân của cả nước (7. So với mức trung bình chung của khu vực ĐBSCL, mặc dù tốc độ tăng GDP bình quân của Tiền Giang thấp hơn bình quân của khu vực (11.2%) nhưng giá trị tuyệt đối luôn đạt cao hơn giá trung bình.1 GDP tỉnh Tiền Giang giai đoạn 2000 – 2011 GDP ĐBSCL GDP trung GDP GDP Tốc độ (Giá so sánh) bình ĐBSCL Năm (Giá thực tế) (Giá so sánh) tăng trưởng (tỷ đồng)4 (Giá so sánh) (tỷ đồng) (tỷ đồng) (%) (tỷ đồng) 2000 6,916 5,307 8.2% bình Nguồn: Cục thống kê Tiền Giang (2006, 2012), NGTK Tiền Giang 2005, 2011 2 Tính toán từ NGTK Việt Nam (2006) 3 Tính toán từ NGTK Việt Nam (2012) 4 Số liệu GDP ĐBSCL lấy từ VCCI Cần Thơ (2012) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Đóng góp của Tiền Giang vào GDP khu vực ĐBSCL tăng trong giai đoạn 1995 – 2000 (từ 9.5%) nhưng giai đoạn gần đây giảm dần, chỉ chiếm 8. Điều này cho thấy trong xu hướng phát triển của vùng ĐBSCL, vai trò của Tiền Giang đang dần trở nên mờ nhạt bởi sự tăng trưởng nhanh của một số tỉnh như An Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu, Đồng Tháp. Nếu so sánh với các tỉnh trong vùng KTTĐPN thì tăng trưởng của Tiền Giang vẫn còn khoảng cách khá xa so với các tỉnh trong vùng [Bảng 2.