phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, mục lục và phụ lục, luận văn bao gồm 4 chương như sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh tại Công ty Cổ phần Bóng đèn phích nƣớc Rạng Đông Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nƣớc Rạng Đông 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1. Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trƣờng 1. Khái niệm về cạnh tranh trong nền kinh tế Cạnh tranh là hiện tượng phổ biến trong tự nhiên, xã hội, kinh tế.
Cạnh tranh kinh tế chính là những quan hệ kinh tế giữa các chủ thể của nền kinh tế thị trường, là sự ganh đua của các chủ thể kinh tế nhằm giành lấy lợi ích (lợi nhuận) cao nhất trong sản xuất, tiêu thụ hàng hoá, dịch vụ và các lợi ích khác. Theo Từ điển Thuật ngữ Kinh tế học: “Cạnh tranh là sự đấu tranh đối lập giữa các cá nhân, tập đoàn hay quốc gia. Cạnh tranh nảy sinh khi hai bên hay nhiều bên cố gắng giành lấy thứ mà không phải ai cũng có thể giành được” [11]. Đại từ điển kinh tế thị trường của cùng tác giả Nguyễn Hữu Quỳnh cũng đưa ra định nghĩa: “Cạnh tranh hữu hiệu là một phương thức thích ứng với thị trường của doanh nghiệp, mà mục đích là giành được hiệu quả hoạt động thị trường làm cho người ta tương đối thỏa mãn nhằm đạt được lợi nhuận bình quân vừa đủ để có lợi cho việc kinh doanh bình thường và thù lao cho những rủi ro trong việc đầu tư, đồng thời hoạt động của đơn vị sản xuất trong một thời gian dài, tính chất sản phẩm đạt trình độ hợp lý…” [12].
Theo Micheal Porter: cạnh tranh là việc đấu tranh hoặc giành giật từ một số đối thủ về khách hàng, thị phần hay nguồn lực của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, bản chất của cạnh tranh ngày nay không phải tiêu diệt đối thủ mà chính là doanh nghiệp phải tạo ra và mang lại cho khách hàng 5 những giá trị gia tăng cao hơn hoặc mới lạ hơn đối thủ để họ có thể lựa chọn mình mà không đến với đối thủ cạnh tranh [9, tr. Như vậy, bản chất của cạnh tranh là tối đa hoá lợi nhuận. Cạnh tranh kinh tế ở cả 3 cấp độ: nền kinh tế, doanh nghiệp và sản phẩm.
Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và sản phẩm “kiến tạo” nên năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trƣờng Trước đây, trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, phạm trù cạnh tranh hầu như không tồn tại giữa các doanh nghiệp. Bởi lẽ trong thời kỳ này các doanh nghiệp đã được nhà nước bao cấp hoàn toàn, mọi chi phí hoạt động, kể cả là làm ăn thua lỗ thì trách nhiệm vẫn thuộc về nhà nước, tạo ra sự trì trệ trong đội ngũ những người kinh doanh đó. Cả chủ doanh nghiệp – người mà nhà nước giao cho trọng trách là điều khiển doanh nghiệp đến những người làm công ăn lương cũng thờ ơ trước sự phát triển của doanh nghiệp đó.
Đây là một thực trạng đáng lo ngại khi doanh nghiệp không biết tìm kiếm khách hàng mà là khách hàng tìm đến doanh nghiệp. Chính điều đó tạo ra sự trì trệ và ỷ lại trong suy nghĩ của người lao động. Sau khi kết thúc Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, nước ta đã chuyển sang một giai đoạn mới, một bước ngoặt lớn, nền kinh tế thị trường được hình thành cũng đồng nghĩa với việc cạnh tranh xuất hiện và có vai trò đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đối với nền kinh tế, cạnh tranh không chỉ là môi trường và động lực của sự phát triển nói chung, thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, tăng năng suất lao động mà còn là yếu tố làm lành mạnh hóa các mối quan hệ xã hội.
Cạnh tranh còn là yếu tố tạo nên tính năng động của doanh nghiệp, góp phần gợi mở các nhu cầu mới của xã hội thông qua sự xuất hiện của sản phẩm mới. Điều đó chứng tỏ đời sống con người ngày càng được nâng cao 6 về chính trị, kinh tế và văn hóa. Cạnh tranh đảm bảo sự thúc đẩy của khoa học kỹ thuật, sự phân công lao động xã hội ngày càng phát triển sâu rộng. Tuy nhiên bên cạnh những lợi ích to lớn mà cạnh tranh đem lại thì nó vẫn mang lại những mặt hạn chế như cạnh tranh không lành mạnh tạo ra sự phân hóa giàu nghèo.
Cạnh tranh không lành mạnh sẽ dẫn đến mối làm ăn vi phạm pháp luật như trốn thuế, lậu thuế, hàng giả, buôn bán trái phép những mặt hàng mà Nhà nước cấm. Đối với doanh nghiệp nói chung muốn tồn tại đều phải có đối thủ cạnh tranh. Cạnh tranh để cùng phát triển và nếu kém cỏi sẽ bị cơ chế thị trường đào thải. Tính công bằng trong cạnh tranh là sẽ tạo ra những doanh nghiệp có năng lực và phát triển mạnh nhất.
Điều cốt yếu đối với các doanh nghiệp là họ phải sẵn sàng tham gia cạnh tranh bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra sự khác biệt… để vượt qua đối thủ cạnh tranh của mình. Trên thị trường, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng gay gắt thì người có lợi nhất chính là người tiêu dùng. Cạnh tranh diễn ra mà đối tượng là các doanh nghiệp thì các doanh nghiệp phải tìm cách làm sao để nâng cao chất lượng sản phẩm đồng thời hạ giá thành sản phẩm để thu hút khách hàng và đánh bật được các đối thủ cạnh tranh của mình. Và người có lợi ở đây là khách hàng hay người tiêu dùng.
Phân loại cạnh tranh Theo quan điểm kinh tế học, cạnh tranh được phân thành nhiều loại khác nhau dựa trên bốncăn cứ chính gồm: (1) căn cứ theo mức độ cạnh tranh trên thị trường; (2) căn cứ theo phạm vi cạnh tranh; (3) căn cứ theo chủ thể tham gia cạnh tranh; (4) căn cứ theo tính chất của phương thức cạnh tranh; cụ thể như sau: Thứ nhất, căn cứ theo mức độ cạnh tranh trên thị trường, chúng ta có thể phân chia cạnh tranh thành các nhóm như sau [5, tr. 258-259]: 7 -Cạnh tranh hoàn hảo: Thị trường cạnh tranh hoàn hảo là thị trường ở đó số người tham gia vào thị trường tương đối lớn và không ai có thể cung ứng hay mua một số lượng sản phẩm đủ để chi phối giá cả trên thị trường. Sản phẩm tham gia vào thị trường này là đồng nhất và tiêu chuẩn hóa. Điều kiện tham gia và rút khỏi thị trường này là một điều dễ dàng.Những người tham gia vào thị trường chỉ có các biện pháp hạ thấp chi phí sản xuất và sản lượng sản phẩm giới hạn mà chi phí cận biên bằng doanh thu cận biên.
- Cạnh tranh không hoàn hảo: Thị trường cạnh tranh không hoàn hảo khi có một hoặc một số doanh nghiệp có thể tác động đáng kể đến sản lượng, giá cả thị trường thì đó được coi là thị trường cạnh tranh không hoàn hảo. - Cạnh tranh độc quyền: Đây là cạnh tranh mà trên thị trường chỉ có một số người bán một số sản phẩm thuần nhất hoặc nhiều người bán một sản phẩm không đồng nhất. Họ có thể kiểm soát gần như toàn bộ sản phẩm trên thị trường. Thị trường này có sự pha trộn giữa độc quyền và cạnh tranh gọi là thị trường cạnh tranh độc quyền.
Thứ hai, căn cứ vào phạm vi cạnh tranh, chúng ta có thể phân chia cạnh tranh theo các nhóm như sau: - Cạnh tranh quốc gia: Đây là hình thức cạnh tranh diễn ra trên quy mô rộng lớn nhất, giữa các quốc gia với nhau nhằm tìm kiếm thị trường đầu tư, xuất khẩu thu lợi nhuận nhiều hơn. Mỗi quốc gia có một lợi thế cạnh tranh riêng, có khả năng về một lĩnh vực, ngành nghề nào đó có thể là do tự nhiên ban tặng hoặc do định hướng phát triển của mỗi quốc gia. - Cạnh tranh giữa các ngành: Là sự cạnh tranh giữa các chủ doanh nghiệp trong các ngành kinh tế khác nhau, nhằm giành lấy lợi nhuận lớn nhất. Trong quá trình cạnh tranh này các chủ thể doanh nghiệp luôn hướng tới đầu tư vào các ngành có lợi nhuận cao nên đã chuyển vốn từ ngành ít lợi nhuận hơn sang ngành nhiều lợi nhuận.
8 - Cạnh tranh trong nội bộ ngành: Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng sản xuất và tiêu dùng chung một loại sản phẩm. Trong cuộc cạnh tranh này chỉ có thôn tính lẫn nhau, các doanh nghiệp phải áp dụng mọi biện pháp để thu lợi nhuận như cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí cá biệt của hàng hóa nhằm thu được lợi nhuận siêu ngạch. Thứ ba, căn cứ vào chủ thể tham gia cạnh tranh, chúng ta có thể phân chia cạnh tranh thành các nhóm chính như sau [5, tr. 256]: - Cạnh tranh giữa người mua và người bán: Là cuộc cạnh tranh diễn ra theo quy luật mua rẻ bán đắt.
Người mua luôn muốn được mua rẻ, ngược lại người bán luôn muốn được bán đắt.Sự cạnh tranh này được thể hiện trong quá trình mặc cả và cuối cùng giá cả được thống nhất và lúc này mua bán được thực hiện. - Cạnh tranh giữa người mua với nhau: Là cạnh tranh xảy ra khi cung nhỏ hơn cầu. Do hàng hóa trên thị trường khan hiếm nên người mua phải chấp nhận mua giá cao để mua được hàng hóa họ cần. Do cung nhỏ hơn cầu nên người bán luôn muốn tăng giá và người mua phải chấp nhận.
- Cạnh tranh giữa người bán với nhau: Đây là cuộc cạnh tranh gay go quyết liệt nhất, nó có ý nghĩa sống còn đối với bất kỳ doanh nghiệp nào. Khi sản xuất hàng hóa phát triển, số người bán tăng lên thì cạnh tranh càng quyết liệt bởi doanh nghiệp nào cũng muốn giành thị trường, lợi thế cạnh tranh nhằm thu lợi nhuận cao và có vị thế trên thị trường. Cuối cùng, căn cứ vào tính chất của phương thức cạnh tranh, chúng ta có thể phân cạnh tranh thành các nhóm như sau: - Cạnh tranh lành mạnh: Cạnh tranh lành mạnh là việc cạnh tranh của các doanh nghiệp bằng chính nỗ lực của mình nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu bằng năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả quản lý. Phù hợp pháp luật tập quán, đạo đức kinh doanh.