Luận văn thạc sĩ nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh quảng ninh theo hướng phát triển bền vững

Luận văn thạc sĩ phân tích nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Quảng Ninh theo hướng phát triển bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế.

• Tác giả: Phạm Lê Hưng
• Người hướng dẫn: TS. Rainer Asse
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Quảng Ninh Theo Hướng Phát Triển Bền Vững
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Bối cảnh chính sách và vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu và nguồn thông tin
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Khung phân tích (cơ sở lý thuyết)
• 1.6. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ QUẢNG NINH
• 2.1. Các chỉ tiêu phản ánh mức độ phát triển kinh tế
• 2.2. GDP và GDP bình quân đầu người
• 2.3. Cơ cấu kinh tế
• 2.4. Các chỉ tiêu phản ánh năng suất
• 2.5. Một số kết quả kinh tế trung gian
• 2.6. Đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.7. Xuất nhập khẩu
• 2.8. Thu hút khách du lịch
• 2.9. Thách thức chủ yếu đối với phát triển bền vững của Quảng Ninh
• 2.10. Tăng trưởng dựa nhiều vào tài nguyên khoáng sản trong khi phát triển ngành du lịch chưa xứng tầm
• 2.11. Phát triển công nghiệp để lại hậu quả môi trường nghiêm trọng
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Các yếu tố sẵn có của địa phương
• 3.2. Vị trí địa kinh tế
• 3.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.4. Quy mô địa phương
• 3.5. Năng lực cạnh tranh cấp độ địa phương
• 3.6. Hạ tầng văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục
• 3.7. Hạ tầng kỹ thuật
• 3.8. Chính sách tài khóa, đầu tư, tín dụng
• 3.9. Năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp
• 3.10. Môi trường kinh doanh
• 3.11. Trình độ phát triển cụm ngành
• 3.12. Hoạt động và chiến lược phát triển của doanh nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Khuyến nghị chính sách
• 4.2. Hạn chế của luận văn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao năng lực cạnh tranh Quảng Ninh bền vững

Quảng Ninh, một tỉnh nằm ở phía Đông Bắc Việt Nam, nổi bật với tiềm năng phát triển kinh tế mạnh mẽ. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững, tỉnh cần phải đối mặt với nhiều thách thức. Việc phát triển bền vững không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh và đề xuất các giải pháp khả thi.

1.1. Tình hình kinh tế Quảng Ninh hiện nay

Quảng Ninh đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế, với tốc độ tăng trưởng GDP cao hơn mức trung bình cả nước. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là than, đang đặt ra nhiều thách thức cho sự phát triển bền vững.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh của Quảng Ninh được xác định bởi nhiều yếu tố như tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, và hạ tầng. Việc cải thiện các yếu tố này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

II. Thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh Quảng Ninh

Quảng Ninh đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững. Những thách thức này bao gồm sự phát triển nóng dựa vào tài nguyên khoáng sản và ô nhiễm môi trường. Để phát triển bền vững, tỉnh cần phải tìm ra các giải pháp hiệu quả.

2.1. Tăng trưởng nóng và ô nhiễm môi trường

Sự phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp khai khoáng đã dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm giảm sức hấp dẫn của du lịch, một ngành kinh tế quan trọng của tỉnh.

2.2. Sự phụ thuộc vào tài nguyên khoáng sản

Quảng Ninh hiện nay phụ thuộc nhiều vào tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là than. Sự cạn kiệt của nguồn tài nguyên này trong tương lai có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh Quảng Ninh bền vững

Để nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững, Quảng Ninh cần áp dụng các phương pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm cải cách hành chính, đầu tư vào hạ tầng, và phát triển du lịch bền vững.

3.1. Cải cách hành chính và môi trường đầu tư

Cải cách hành chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp cải thiện môi trường đầu tư. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

3.2. Đầu tư vào hạ tầng giao thông

Hạ tầng giao thông đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các khu vực và thúc đẩy phát triển kinh tế. Đầu tư vào hạ tầng sẽ giúp cải thiện khả năng tiếp cận thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.3. Phát triển du lịch bền vững

Du lịch là một trong những ngành có tiềm năng lớn tại Quảng Ninh. Phát triển du lịch bền vững không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thu nhập cho người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Quảng Ninh

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp đồng bộ có thể nâng cao năng lực cạnh tranh của Quảng Ninh. Các kết quả từ nghiên cứu cho thấy sự cải thiện trong các chỉ số kinh tế và môi trường.

4.1. Kết quả từ các chính sách đã thực hiện

Các chính sách cải cách hành chính và đầu tư vào hạ tầng đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tỉnh đã thu hút được nhiều nhà đầu tư và cải thiện môi trường sống cho người dân.

4.2. Tác động của phát triển du lịch

Phát triển du lịch bền vững đã giúp Quảng Ninh thu hút lượng khách du lịch lớn, từ đó tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho tỉnh. Điều này cũng góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

V. Kết luận và tương lai của năng lực cạnh tranh Quảng Ninh

Nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững là một nhiệm vụ quan trọng đối với Quảng Ninh. Tỉnh cần tiếp tục thực hiện các giải pháp đồng bộ để phát triển kinh tế một cách bền vững và hiệu quả.

5.1. Tương lai của năng lực cạnh tranh Quảng Ninh

Trong tương lai, Quảng Ninh cần tiếp tục đổi mới và sáng tạo trong các chính sách phát triển. Việc duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ giúp tỉnh phát triển bền vững hơn.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách phát triển

Các chính sách phát triển cần tập trung vào việc bảo vệ môi trường, cải thiện hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực. Điều này sẽ giúp Quảng Ninh duy trì vị thế cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quảng Ninh là địa phương có vị trí địa kinh tế đặc biệt quan trọng thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và vùng Đồng bằng sông Hồng. Trong giai đoạn 2001 - 2012, tỉnh đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP) bình quân ấn tượng 12,2%/năm, cao gần gấp đôi mức bình quân cả nước (7,0%/năm). Quy mô GDP theo giá thực tế năm 2012 đạt 65.616 tỷ đồng, tương đương khoảng 3,15 tỷ USD, gấp hơn 10 lần so với năm 2001. GDP bình quân đầu người năm 2012 đạt 2.657 USD, gấp 1,5 lần mức trung bình toàn quốc, đồng thời thu ngân sách nhà nước năm 2012 đạt mốc 30.000 tỷ đồng, đưa Quảng Ninh vào nhóm 5 địa phương đóng góp ngân sách cao nhất cả nước.

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng kinh tế của tỉnh đang đối mặt với những nghịch lý phát triển và thách thức môi trường sâu sắc. Nền kinh tế địa phương phụ thuộc quá mức vào công nghiệp khai thác tài nguyên khoáng sản hữu hạn, trong đó ngành than và các khoản thu liên quan đến đất đai đóng góp tới 77% số thu nội địa vào năm 2011. Khai thác than và công nghiệp nặng tạo ra xung đột gay gắt với ngành dịch vụ du lịch – lĩnh vực sở hữu Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long nhưng chỉ đóng góp dưới 10% doanh thu trong cơ cấu GDP.

Luận văn thạc sĩ chính sách công của tác giả Phạm Lê Hưng tập trung giải quyết bài toán: Đánh giá toàn diện các nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng, phân tích hệ thống nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm chuyển đổi mô hình từ tăng trưởng "nâu" sang tăng trưởng "xanh" bền vững. Nghiên cứu thực hiện trên phạm vi tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2001 - 2012, đối chuẩn trực tiếp với 10 tỉnh, thành phố thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật và chính sách quan trọng, cung cấp hệ thống luận cứ định lượng giúp chính quyền địa phương tái cấu trúc kinh tế và nâng cấp lợi thế cạnh tranh động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng Khung phân tích Năng lực cạnh tranh quốc gia của Giáo sư Michael Porter (2008), được Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh (2011) điều chỉnh cho cấp độ địa phương. Khung lý thuyết xác định năng suất sử dụng các nguồn lực (vốn, lao động, đất đai và tài nguyên) là yếu tố trung tâm quyết định năng lực cạnh tranh và sự thịnh vượng dài hạn của một tỉnh. Ba nhóm nhân tố cấu thành năng lực cạnh tranh địa phương bao gồm:

1. Nhóm yếu tố sẵn có: Vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, quy mô diện tích và dân số.
2. Năng lực cạnh tranh cấp độ địa phương: Hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng văn hóa - xã hội, giáo dục, y tế và chính sách tài khóa - tín dụng.
3. Năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp: Chất lượng môi trường kinh doanh (thể hiện qua chỉ số PCI), trình độ phát triển cụm ngành và chiến lược vận hành của doanh nghiệp.

Để phân tích sâu cấu trúc ngành, nghiên cứu vận dụng Mô hình Kim cương cụm ngành (Porter Diamond Model) gồm bốn yếu tố tương tác: Điều kiện nhân tố đầu vào, điều kiện cầu nội địa và quốc tế, chiến lược và cơ cấu cạnh tranh nội ngành, hệ thống các ngành công nghiệp hỗ trợ liên quan. Khái niệm phát triển bền vững được định nghĩa theo Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987) dựa trên ba trụ cột: Bền vững kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái, tích hợp chặt chẽ với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh theo Quyết định số 1393/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ngoài ra, mô hình phân tích dịch chuyển cấu phần của Jan Fagerberg (2000) được sử dụng để phân rã nguồn gốc tăng trưởng năng suất lao động thành hiệu ứng nội ngành, hiệu ứng tĩnh và hiệu ứng động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả thực chứng và kỹ thuật so sánh đối chuẩn vùng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ và chuẩn hóa từ Niên giám Thống kê tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2001 - 2012, dữ liệu của Tổng cục Thống kê, Báo cáo Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Báo cáo Hiện trạng môi trường tỉnh Quảng Ninh năm 2010 cùng các nghị quyết, quy hoạch ngành của Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ không gian kinh tế - xã hội của 14 đơn vị hành chính cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, tập trung sâu vào hai cụm ngành kinh tế chiến lược: Cụm ngành than (với hạt nhân là Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam Vinacomin) và Cụm ngành du lịch (trọng tâm là không gian di sản Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, Vân Đồn và Yên Tử). Phương pháp chọn mẫu dữ liệu có chủ đích kết hợp phân tích đối chuẩn chuỗi thời gian 12 năm giúp phản ánh chính xác xu hướng vận động kinh tế. Lý do lựa chọn mô hình phân tích dịch chuyển cấu phần của Jan Fagerberg xuất phát từ nhu cầu bóc tách bản chất tăng trưởng năng suất lao động, nhằm chứng minh sự gia tăng năng suất thời gian qua xuất phát từ cải tiến nội ngành hay từ sự dịch chuyển dòng vốn và lao động giữa các khu vực kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đưa ra bốn phát hiện cốt lõi về thực trạng kinh tế và năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Ninh:

Thứ nhất, nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng cao nhưng cơ cấu còn lệch pha và phụ thuộc lớn vào tài nguyên khoáng sản. Khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm tới 55,3% GDP vào năm 2012, trong đó công nghiệp khai khoáng (chủ yếu là than đá) chiếm tới 60% giá trị sản xuất công nghiệp và đóng góp 29,6% tổng sản phẩm toàn tỉnh. Doanh nghiệp nhà nước chiếm 57,2% cơ cấu kinh tế theo thành phần sở hữu năm 2012. Nguồn thu ngân sách nội địa phụ thuộc nặng nề vào khai thác tài nguyên: Giai đoạn 2006 - 2010, nguồn thu từ than và đất chiếm 53%, đến năm 2011 con số này tăng vọt lên 77%. Khối doanh nghiệp nhà nước ngành than đóng góp khoảng 7.100 tỷ đồng, chiếm xấp xỉ 50% tổng số thu nội địa của toàn tỉnh trong năm 2012.

Thứ hai, năng suất lao động tăng trưởng ấn tượng nhưng nguồn gốc gia tăng thiếu tính bền vững. Năng suất lao động của tỉnh tăng gần 3 lần, từ 29,8 triệu đồng/người năm 2007 lên 87,1 triệu đồng/người năm 2011, dẫn đầu toàn bộ vùng Đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, áp dụng mô hình phân tích dịch chuyển cấu phần của Jan Fagerberg cho giai đoạn 2005 - 2011 cho thấy: Tổng mức tăng năng suất lao động 9,72 triệu đồng/người có tới 7,76 triệu đồng (chiếm gần 80%) đến từ hiệu ứng nội ngành của công nghiệp khai khoáng và mở rộng nhiệt điện, xi măng. Đóng góp từ hiệu ứng tĩnh và hiệu ứng động (dịch chuyển lao động từ ngành năng suất thấp sang ngành năng suất cao) gần như không đáng kể. Lao động nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn (43,0% năm 2011), cho thấy quá trình chuyển dịch cơ cấu việc làm sang dịch vụ còn rất chậm chạp.

Thứ ba, xung đột môi trường gay gắt đe dọa trực tiếp sự phát triển bền vững của cụm ngành du lịch. Hoạt động sản xuất công nghiệp nặng và khai thác mỏ lộ thiên để lại hệ lụy môi trường nghiêm trọng: Mỗi năm phát sinh khoảng 300 triệu tấn đất đá thải mỏ, 250 triệu m3 nước thải sản xuất than và 460 tấn rác thải sinh hoạt mỗi ngày. Để sản xuất 1 tấn than thương phẩm cần bóc xúc 10,5 m3 đất đá và thải ra 4 - 5 m3 nước thải chưa xử lý; bãi thải tại Cẩm Phả cao trên 400 mét gây nguy cơ sạt lở và bồi lắng vịnh. Tiếng ồn và bụi than tại các đô thị Hạ Long, Cẩm Phả, Mạo Khê vượt tiêu chuẩn 1,2 - 1,5 lần. Trong khi đó, ngành du lịch dù đón 7 triệu lượt khách vào năm 2012 (tăng bình quân 16%/năm) nhưng doanh thu chỉ chiếm dưới 10% GDP, thời gian lưu trú của khách quốc tế đạt mức khiêm tốn 2,8 ngày do thiếu dịch vụ bổ trợ cao cấp.

Thứ tư, năng lực cạnh tranh cấp doanh nghiệp và hạ tầng kỹ thuật còn nhiều nút thắt. Dù chỉ số PCI năm 2013 đạt 63,51 điểm (xếp hạng 4 toàn quốc), tính ổn định trong môi trường kinh doanh chưa cao. Hạ tầng đường bộ quốc lộ huyết mạch bị đô thị hóa làm giảm tốc độ lưu thông xuống 40 - 50 km/h; cảng nước sâu Cái Lân chưa khai thác hết công suất do luồng tàu chỉ sâu 8,5 mét so với thiết kế 10 mét và bể quay trở tàu hẹp (350 mét so với quy hoạch 450 mét); mạng lưới đường cao tốc và sân bay thương mại chưa hình thành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ quán tính tăng trưởng dựa vào vốn và tài nguyên sẵn có, phản ánh biểu hiện của căn bệnh Hà Lan ở cấp độ địa phương. Tỉnh Quảng Ninh tập trung khai thác lợi thế tĩnh (trữ lượng 8,8 tỷ tấn than anthraxit và quỹ đất) để tạo nguồn thu nhanh chóng, làm chậm quá trình tích lũy các lợi thế cạnh tranh động dựa trên công nghệ, thể chế và nguồn nhân lực chất lượng cao (lao động qua đào tạo năm 2011 chỉ đạt 50%).

So sánh với mô hình phát triển của các tỉnh lân cận như Bắc Ninh hay Hải Dương, Quảng Ninh chịu bất lợi trong việc thu hút các dự án FDI công nghệ chế biến, chế tạo do chi phí logistics cao và hạ tầng kết nối đường bộ kéo dài (mất 4 tiếng đi sân bay Nội Bài). Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua đồ thị phân rã năng suất Fagerberg, biểu đồ cơ cấu thu ngân sách và mô hình kim cương cụm ngành du lịch - than, làm nổi bật khoảng cách giữa tiềm năng cảnh quan thiên nhiên với hiệu quả kinh tế thực tế thu được. Nghiên cứu khẳng định việc tiếp tục mở rộng công nghiệp khai khoáng xuất thô sẽ triệt tiêu hoàn toàn dư địa phát triển của du lịch sinh thái và làm suy thoái thương hiệu quốc tế của Vịnh Hạ Long.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao năng lực cạnh tranh theo hướng phát triển bền vững và chuyển đổi phương thức phát triển từ "nâu" sang "xanh", luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp chính sách trọng tâm:

1. Quản lý quy hoạch không gian tích hợp và kiểm soát chặt chẽ ranh giới phát triển: Chính quyền tỉnh Quảng Ninh phối hợp với các tổ chức tư vấn quốc tế hoàn thiện quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Thiết lập ranh giới bảo tồn nghiêm ngặt giữa vùng khai trường than và không gian di sản Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long. Đặt mục tiêu giảm tỷ trọng đóng góp của ngành than và đất đai trong tổng thu ngân sách nội địa từ 77% xuống dưới 40% vào năm 2025.

2. Đầu tư đột phá kết cấu hạ tầng giao thông kết nối liên vùng theo hình thức PPP: Sở Giao thông Vận tải và Ban Quản lý Khu kinh tế đẩy mạnh huy động vốn đầu tư ngoài ngân sách theo mô hình đối tác công - tư (PPP). Mục tiêu hoàn thành tuyến đường cao tốc kết nối Hải Phòng - Hạ Long và Hạ Long - Vân Đồn, rút ngắn thời gian di chuyển giữa Hạ Long và Hà Nội xuống dưới 90 phút trước năm 2020. Tiến hành nạo vét luồng hàng hải cảng Cái Lân đạt chuẩn độ sâu 10 mét và mở rộng bể quay tàu lên 450 mét nhằm tối ưu hóa cụm cảng nước sâu lớn nhất miền Bắc.

3. Nâng cấp chuỗi giá trị cụm ngành du lịch dịch vụ cao cấp: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai chính sách thu hút các tập đoàn quản lý khách sạn đa quốc gia đạt tiêu chuẩn 5 sao, đa dạng hóa sản phẩm du lịch biển đảo tại Vân Đồn, Cô Tô và du lịch tâm linh Yên Tử. Mục tiêu chiến lược là nâng thời gian lưu trú bình quân của khách du lịch quốc tế từ 2,8 ngày lên 4,5 ngày, tăng mức chi tiêu bình quân của du khách thêm 35% và đưa tỷ trọng doanh thu du lịch trên GDP đạt mức 15% vào năm 2025.

4. Áp dụng tiêu chuẩn công nghệ xanh và chế tài môi trường đối với công nghiệp khai khoáng: Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) cùng Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện lộ trình đóng cửa các mỏ than lộ thiên gây ô nhiễm vùng ven vịnh, chuyển dịch hoàn toàn sang khai thác hầm lò hiện đại trước năm 2025. Yêu cầu 100% nước thải mỏ (250 triệu m3/năm) phải được xử lý sinh thái đạt chuẩn và 100% bãi thải đất đá được trồng cây hoàn nguyên sinh thái; kiên quyết dừng cấp phép các nhà máy nhiệt điện, xi măng mới dọc Quốc lộ 18A và dải ven biển.

5. Cải cách môi trường kinh doanh và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: UBND tỉnh tiếp tục duy trì vị trí top 5 toàn quốc về chỉ số PCI, nâng cao tính minh bạch và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính công. Trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đổi mới chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng doanh nghiệp, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật từ 50% lên 75% vào năm 2025, đặc biệt trong các lĩnh vực quản trị khách sạn chuẩn quốc tế, logistics hàng hải và kỹ thuật công nghệ cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích của luận văn mang lại giá trị tham khảo thực tiễn sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách địa phương: Lãnh đạo UBND tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh và các tỉnh có đặc thù công nghiệp khai khoáng. Luận văn cung cấp phương pháp luận chuẩn xác để xây dựng kịch bản điều hành ngân sách bền vững, kiểm soát rủi ro phụ thuộc tài nguyên và thiết kế chính sách tăng trưởng xanh cấp địa phương.

2. Lãnh đạo các tập đoàn công nghiệp, năng lượng và khoáng sản: Ban quản trị Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), Tổng công ty Đông Bắc và các doanh nghiệp xi măng, nhiệt điện. Luận văn hỗ trợ xây dựng chiến lược chuyển đổi công nghệ, tối ưu hóa chi phí xử lý chất thải sinh thái và hoạch định chiến lược kinh doanh hài hòa với cộng đồng dân cư.

3. Nhà đầu tư và doanh nghiệp trong ngành du lịch, dịch vụ, logistics: Các nhà đầu tư hạ tầng khu nghỉ dưỡng, doanh nghiệp vận tải biển, công ty lữ hành quốc tế. Tài liệu cung cấp bức tranh chi tiết về cơ cấu thị trường khách du lịch, phân tích chuỗi cung ứng dịch vụ và định hướng phát triển không gian kinh tế biển tại Hạ Long, Vân Đồn, Cô Tô.

4. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Chính sách công: Học viên, giảng viên các chuyên ngành Chính sách công, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế tại các viện nghiên cứu và trường đại học. Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực về kỹ thuật ứng dụng Mô hình Kim cương Michael Porter và Phương pháp dịch chuyển cấu phần Jan Fagerberg trong phân tích kinh tế vùng.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn tiếp cận vấn đề năng lực cạnh tranh tỉnh Quảng Ninh theo khung lý thuyết nào? Nghiên cứu áp dụng Khung phân tích Năng lực cạnh tranh quốc gia của Giáo sư Michael Porter được Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh hiệu chỉnh cho cấp độ tỉnh. Khung tiếp cận đánh giá năng lực cạnh tranh thông qua 3 nhóm trụ cột: Yếu tố sẵn có, Năng lực cạnh tranh cấp địa phương và Năng lực cạnh tranh cấp doanh nghiệp, lấy năng suất sử dụng nguồn lực làm thước đo trung tâm.

2. Tại sao năng suất lao động của Quảng Ninh cao nhất vùng Đồng bằng sông Hồng nhưng chưa bền vững? Dù năng suất lao động đạt 87,1 triệu đồng/người năm 2011, phân tích cấu phần Jan Fagerberg chứng minh gần 80% mức tăng trưởng này xuất phát từ cải tiến nội ngành khai thác than và công nghiệp nặng thâm dụng vốn. Tăng trưởng năng suất thiếu sự đóng góp từ chuyển dịch dòng lao động chất lượng cao sang các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao.

3. Đâu là mâu thuẫn lớn nhất giữa ngành than và ngành du lịch tại Quảng Ninh? Mâu thuẫn cốt lõi nằm ở sự xung đột không gian và chất lượng môi trường sinh thái. Khai thác than lộ thiên và công nghiệp nặng tạo ra 300 triệu tấn đất đá thải, 250 triệu m3 nước thải mỏ mỗi năm cùng bụi và tiếng ồn vượt chuẩn 1,5 lần, phá vỡ cảnh quan và đe dọa hệ sinh thái Vịnh Hạ Long – tài sản cốt lõi của cụm ngành du lịch.

4. Vì sao doanh thu ngành du lịch chỉ chiếm dưới 10% GDP dù lượng khách đạt tới 7 triệu lượt? Nguyên nhân chủ yếu do cơ cấu sản phẩm du lịch còn nghèo nàn và thiếu cơ sở lưu trú đạt chuẩn quốc tế 5 sao. Khách du lịch quốc tế chỉ lưu trú bình quân 2,8 ngày và chi tiêu chủ yếu cho nhu cầu cơ bản như phòng nghỉ (31,5%) và ăn uống (26,5%), trong khi chi tiêu cho vui chơi giải trí và mua sắm chiếm tỷ trọng rất thấp dưới 6%.

5. Ý nghĩa của mô hình hợp tác công - tư (PPP) đối với hạ tầng tỉnh Quảng Ninh là gì? Phương thức đối tác công - tư (PPP) là chìa khóa tháo gỡ áp lực chi đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, huy động nguồn vốn xã hội hóa để hoàn thiện các công trình giao thông trọng điểm như cao tốc kết nối Hải Phòng - Hạ Long và nâng cấp cụm cảng nước sâu Cái Lân, tạo động lực liên kết chuỗi giá trị vùng.

Kết luận

Nghiên cứu về nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Quảng Ninh theo hướng phát triển bền vững mang lại năm kết luận đúc kết quan trọng:

• Tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 2001 - 2012 đạt 12,2%/năm phản ánh tiềm năng to lớn nhưng tiềm ẩn rủi ro cạn kiệt tài nguyên than và suy thoái môi trường nghiêm trọng. • Nguồn thu ngân sách nội địa phụ thuộc 77% vào ngành than và đất đai, trong đó doanh nghiệp nhà nước chiếm 57,2% GDP, là rào cản cần tái cơ cấu triệt để. • Phân tích dịch chuyển cấu phần khẳng định 80% tăng trưởng năng suất lao động xuất phát từ nội ngành công nghiệp khai khoáng, đòi hỏi phải thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu việc làm sang dịch vụ. • Giải pháp then chốt bao gồm quy hoạch không gian tích hợp, đầu tư hạ tầng giao thông PPP, tái cấu trúc cụm ngành du lịch xanh và kiểm soát nghiêm ngặt xả thải mỏ. • Đóng góp khoa học của luận văn là thiết lập hệ thống luận cứ định lượng vững chắc giúp tỉnh Quảng Ninh hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi mô hình kinh tế từ "nâu" sang "xanh".

Chính quyền địa phương và các nhà quản lý cần khẩn trương áp dụng khung phân tích này vào việc rà soát quy hoạch tổng thể và xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh giai đoạn 2025 - 2030. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp tục mở rộng đề tài bằng cách lượng hóa cụ thể chi phí suy thoái môi trường vào hệ thống hạch toán tài khoản kinh tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu về bối cảnh chính sách, mục tiêu và vấn đề nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và khung phân tích. Chương 2 trình bày khái quát về tình hình kinh tế Quảng Ninh nhằm đưa ra một bức tranh tổng quát về kinh tế của tỉnh, những thành quả nổi bật trong hơn 10 năm qua cũng như chỉ ra những thách thức chủ yếu đối với sự phát triển bền vững của tỉnh. Chương 3 tập trung phân tích các nhân tố quyết định NLCT của Quảng Ninh theo khung phân tích NLCT địa phương. Kết hợp với đánh giá ở Chương 2 để xác định những yếu tố mà tỉnh có lợi thế, yếu tố nào còn bất lợi.

Chương 4 đưa ra một số kết luận và khuyến nghị chính sách để góp phần nâng cao NLCT của Quảng Ninh theo hướng bền vững. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ QUẢNG NINH 2. Các chỉ tiêu phản ánh mức độ phát triển kinh tế 2. GDP và GDP bình quân đầu người Quy mô GDP (giá thực tế) của Quảng Ninh năm 2012 đạt 65.616 tỷ đồng (tương đương khoảng 3,15 tỷ USD)3 bằng hơn 10 lần so với năm 2001 (6.

Tốc độ tăng GDP (giá so sánh 1994) trong giai đoạn 2001 – 2012 đạt trung bình 12,2%, cao gần gấp 2 lần so với mức trung bình cả nước (7%).1: Tăng trưởng GDP tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2001 - 2012 Nguồn: NGTK Quảng Ninh các năm 2005, 2012 và từ TCTK Nhịp độ tăng trưởng GDP của Quảng Ninh về cơ bản cũng như cả nước. Trong khoảng từ 2005 - 2007 tốc độ tăng cao một phần là do ảnh hưởng tích cực từ sự ra đời của Luật Doanh nghiệp 20054 và vai trò quan trọng của nguồn vốn FDI. Hai năm 2008 và 2009, tốc độ tăng trưởng giảm đi là do ảnh hưởng bởi suy thoái kinh tế toàn cầu đẩy sâu thêm những khó khăn cho nền kinh tế Việt Nam vốn đã trong tình trạng mất cân đối vĩ mô khá 3 Tỷ giá năm 2013: 1 USD xấp xỉ bằng 20.828 đồng 4 Luật Doanh nghiệp 2005 đã thống nhất các quy định về thành lập và quản lý các doanh nghiệp, gần như không còn sự phân biệt là doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước hay sở hữu tư nhân về phương diện tổ chức quản trị. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 nghiêm trọng, thể hiện qua thâm hụt ngân sách, thâm hụt vãng lai cao5.

Trong 3 năm gần đây, tốc độ tiếp tục giảm theo xu hướng chung của cả nước.1) GDP bình quân đầu người tăng khá nhanh so với bình quân chung của cả nước. Năm 2012, GDP đầu người (giá thực tế) đạt 2.657 USD, bằng gần 6 lần so với thời điểm năm 2001 (447 USD). Thời điểm năm 2001, GDP đầu người của Quảng Ninh tương đương với mức trung bình cả nước (412 USD) nhưng đến năm 2012 đã vượt hẳn lên và bằng 1,5 lần so với mức trung bình cả nước.2: GDP bình quân đầu người Quảng Ninh giai đoạn 2001 – 2012 (giá thực tế) Nguồn: NGTK Quảng Ninh các năm 2005, 2012 và từ TCTK 2. Cơ cấu kinh tế 2.

Cơ cấu kinh tế theo ngành kinh tế Công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng chủ yếu trong GDP của tỉnh (Hình 2. Năm 2012, tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ chiếm tới 94% trong tổng GDP (công nghiệp 55,3%, dịch vụ 38,6%). Tỷ trọng nông nghiệp trong GDP đã dịch chuyển theo hướng giảm dần, từ 9,3% năm 2001 xuống còn 6,1% vào năm 2012. Mặc dù, Quảng Ninh mong muốn chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng dịch vụ nhưng thực tế lại không diễn ra như 5 Báo cáo thường niên Kinh tế Việt Nam 2009.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nguyên nhân chủ yếu là trong những năm qua, Quảng Ninh vẫn tiếp tục có thêm một số nhà máy nhiệt điện và xi măng công suất lớn đi vào hoạt động; do đó, khu vực công nghiệp đã lẫn át các khu vực kinh tế còn lại (tỷ trọng công nghiệp năm 2002 là 45,8% tăng lên 55,3% vào năm 2012).3: Cơ cấu kinh tế (giá thực tế) Quảng Ninh theo ngành giai đoạn 2001 – 2012 Nguồn: NGTK Quảng Ninh các năm 2005, 2012 2. Cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế Xét theo thành phần kinh tế, khu vực Hình 2.4: Cơ cấu kinh tế Quảng Ninh kinh tế Nhà nước chiếm phần lớn nhất. Năm theo thành phần kinh tế 2005, tỷ trọng của khu vực này trong cơ cấu tổng sản phẩm của tỉnh (giá hiện hành) là 62,3%, trong khi khu vực kinh tế ngoài Nhà nước (khu vực dân doanh) là 29,2% và khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 8,5%.

Tỷ trọng lớn của khu vực kinh tế Nhà nước là do tại Quảng Ninh có các DNNN Trung ương đóng trên địa bàn mà chủ yếu là ở ngành than. Nguồn: NGTK Quảng Ninh 2010, 2012 Trong những năm gần đây, tỷ trọng này đã dần thay đổi theo hướng tỷ trọng của khu vực dân doanh và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng lên; tỷ trọng của khu vực kinh tế Nhà nước giảm đi. Tuy nhiên, tỷ trọng của khu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 vực kinh tế Nhà nước vẫn còn rất lớn (năm 2012 là 57,2%) và đây thực sự là một thách thức không nhỏ đối với Quảng Ninh trong quá trình tái cơ cấu kinh tế, nâng cao NLCT của tỉnh. Các chỉ tiêu phản ánh năng suất - NSLĐ trong nghiên cứu này được tính bằng cách lấy GDP (giá thực tế) của năm khảo sát chia cho số lao động (lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên) của năm đó.

Theo cách tính trên, NSLĐ của Quảng Ninh đã tăng gần 3 lần từ 29,8 triệu đồng/người năm 2007 lên 87,1 triệu đồng/người năm 2011 và cũng là địa phương có NSLĐ cao nhất trong vùng ĐBSH.5: Năng suất lao động các tỉnh Vùng ĐBSH 2007 – 2011 Nguồn: Tính toán từ số liệu NGTK các địa phương trong Vùng ĐBSH 2012 - Về nguồn gốc tăng trưởng Hình 2.6: Nguồn gốc tăng trưởng năng suất năng suất: Theo phương pháp dịch tỉnh Quảng Ninh 2005 – 2011 chuyển cấu phần – năng suất của Jan Fagerberg (2000) thì tổng thay đổi năng suất của một nền kinh tế hay một ngành sẽ bằng tổng của hiệu ứng tĩnh, hiệu ứng động và hiệu ứng nội ngành (Chi tiết tại Phụ lục 1). Thay các giá trị GDP (giá so sánh 1994) và cơ cấu lao động của Quảng Ninh trong giai đoạn 2005 – 2011 đã cho kết quả là NSLĐ đã tăng 9,72 triệu đồng, trong Nguồn: NGTK Quảng Ninh 2012 đó Khu vực II (công nghiệp – xây TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 dựng) đóng góp nhiều nhất là 5,57 triệu đồng, Khu vực III (dịch vụ) đóng góp 3,96 triệu đồng và thấp nhất là Khu vực I (nông – lâm – ngư) đóng góp 0,19 triệu đồng. Cũng từ kết quả trên cho thấy, hiệu ứng nội ngành là nguyên nhân chính góp phần cho sự tăng trưởng NSLĐ (đóng góp 7,76 triệu đồng, chiếm xấp xỉ 80%), hiệu ứng tĩnh và hiệu ứng động góp phần cho gia tăng năng suất không đáng kể (Hình 2. Như vậy, tăng trưởng năng suất chủ yếu đến từ sự cải thiện, nâng cấp của từng khu vực (KV II và KV III chiếm hầu hết) mà ít có sự đóng góp từ việc dịch chuyển lao động từ khu vực có năng suất thấp sang khu vực có năng suất cao và từ khu vực có tốc độ tăng trưởng năng suất thấp sang khu vực có tốc độ tăng trưởng năng suất cao.

Thực tế, cơ cấu lao động của Quảng Ninh cũng đã có sự dịch chuyển trong giai đoạn 2006-2011: lao động trong ngành dịch vụ tăng từ 27,5% lên 29,8%; lao động trong ngành công nghiệp tăng từ 25,6% lên 27,2%; và lao động trong ngành nông nghiệp giảm từ 46,9% xuống còn 43,0%. Một số kết quả kinh tế trung gian 2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài Tính đến cuối năm 2013, trên địa bàn Quảng Ninh có 94 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký là 4,5 tỷ USD, đứng thứ 5 trong Vùng ĐBSH sau Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương và Bắc Ninh (Hình 2.7: Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các tỉnh ĐBSH (tính đến hết 12/2013) Nguồn: Bộ Kế hoạch và Đầu tư 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 Lĩnh vực công nghiệp thu hút được nhiều vốn đầu tư nhất, chiếm 50% số dự án và 68% tổng vốn đăng ký (khoảng 3 tỷ USD); tiếp theo là lĩnh vực du lịch, chiếm 32% số dự án và 22% tổng vốn đầu tư (Hình 2. Trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Quảng Ninh, Trung Quốc có số dự án nhiều nhất (chiếm 41,5%) nhưng số vốn đầu tư chưa tới 10% tổng vốn đăng ký.

Hoa Kỳ tuy số dự án chỉ chiếm khoảng 7% nhưng lại có vốn lớn nhất hiện nay (khoảng 2,4 tỷ USD, chiếm hơn 50% tổng vốn đăng ký) (Hình 2.8: FDI vào Quảng Ninh phân theo Hình 2.9: FDI vào Quảng Ninh phân theo lĩnh vực đầu tư (tính đến 12/2012) quốc gia (tính đến 12/2012) Nguồn: Sở Kế hoạch và Đầu tư Quảng Ninh 2013 Nguồn: Sở Kế hoạch và Đầu tư Quảng Ninh 2013 2. Xuất nhập khẩu Hình 2.10: Kim ngạch xuất nhập khẩu trên địa Kim ngạch xuất khẩu tăng từ bàn Quảng Ninh 2001 - 2012 (triệu USD) 0,25 tỷ USD năm 2001 lên 2,56 tỷ USD năm 2012, mức tăng bình quân là 25%/năm. Tuy nhiên, từ năm 2009 trở lại đây, tốc độ tăng có dấu hiệu thấp dần. Nguyên nhân chủ yếu là do Chính phủ đã có những biện pháp để hạn chế xuất khẩu than và tình hình biên mậu giữa Việt Nam với Trung Quốc trong thời gian qua không được thuận lợi, hàng hóa xuất khẩu giảm; trong khi hàng hóa nhập Nguồn: NGTK Quảng Ninh 2012 và Sở Công Thương khẩu tiếp tục tăng phục vụ các dự án lớn Quảng Ninh 2013 đang triển khai xây dựng (Hình 2.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thu hút khách du lịch Hình 2.11: Lượng khách du lịch đến Nhờ có tiềm năng đặc biệt cho Quảng Ninh 2001 – 2012 (triệu lượt) phát triển du lịch nên Quảng Ninh đã thu hút rất nhiều du khách trong và ngoài nước. Trong giai đoạn 2006 – 2012, lượng khách đã tăng bình quân 16%/năm; trong đó, khách quốc tế tăng bình quân 15%/năm từ 1,15 triệu lượt khách năm 2006 lên 2,4 triệu lượt vào năm 2012, khách trong nước tăng bình quân 18%/năm từ 1,96 triệu lượt khách năm Nguồn: Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Quảng Ninh 2013 2006 lên 4,6 triệu lượt khách năm 2012.