Luận văn thạc sĩ ueb nâng cao năng lực cạnh tranh ngành sữa việt nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueb nâng cao năng lực cạnh tranh ngành sữa việt nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Phùng Thị Phương Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Anh Thu
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh ngành sữa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
• 1.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết quả đóng góp của luận văn
• 1.6. Bố cục luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH SỮA VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh
• 2.1.1. Khái niệm cạnh tranh
• 2.1.2. Khái niệm năng lực cạnh tranh
• 2.1.3. Khái niệm lợi thế cạnh tranh
• 2.2. Các vấn đề liên quan đến năng lực cạnh tranh của ngành
• 2.2.1. Tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành
• 2.2.2. Hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2.2.1. Sự cần thiết nâng cao năng lực cạnh tranh trong điều kiện hội nhập kinh tế
• 2.2.3. Kinh nghiệm phát triển ngành sữa của các nước thế giới và bài học cho Việt Nam
• 2.2.3.1. Chiến lược phát triển của Trung Quốc
• 2.2.3.2. Chiến lược phát triển của Đài Loan
• 2.2.3.3. Chiến lược phát triển Ấn Độ
• 2.2.3.4. Chiến lược phát triển một số nước ASEAN, Israel, Sri Lanka
• 2.2.3.5. Tổng kết kinh nghiệm của các nước
• 2.2.3.6. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.1.1. Thu thập thông tin dữ liệu thứ cấp
• 3.1.2. Thu thập thông tin dữ liệu sơ cấp
• 3.2. Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu
• 3.2.1. Phân tích các chỉ số đánh giá năng lực cạnh tranh
• 3.2.2. Mô Hình kim cương
• 3.2.3. Ma trận SWOT
• 3.2.4. Các phương pháp khác
• 4. THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH SỮA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 4.1. Tổng quan về ngành sữa Việt Nam
• 4.2. Tổng quan ngành sữa thế giới
• 4.3. Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành sữa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.3.1. Các vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế với ngành sữa Việt Nam
• 4.3.2. Thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.3.3. Hình thành ma trận SWOT
• 4.4. Kết luận chương 3
• 5. ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH SỮA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 5.1. Định hướng quy hoạch Ngành của Bộ Công thương tới năm 2020 và dự báo tình hình sữa tới năm 2020
• 5.1.1. Nội dung công văn
• 5.1.2. Dự báo tình hình ngành sữa 2015 – 2020
• 5.2. Đề xuất một số giải pháp từ kết quả phân tích mô hình SWOT nâng cao năng lực cạnh tranh
• 5.2.1. Giải pháp S-O: Chiến lược hội nhập về phía sau, phía trước và hội nhập kinh tế quốc tế sâu
• 5.2.2. Giải pháp S-T: Chiến lược nâng cao năng lực nghiên cứu, sản xuất,…
• 5.2.3. Giải pháp W-O: Chiến lược Marketing và phát triển thương hiệu
• 5.2.4. Giải pháp W-T: Chiến lược phát triển nhóm sản phẩm và phân khúc thị trường
• 5.3. Đề xuất các kiến nghị với cơ quan quản lý
• 5.3.1. Kiến nghị với Nhà Nước
• 5.3.2. Kiến nghị với Ngành, Bộ Công thương
• 5.4. Kết luận chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Sữa Việt Nam

Ngành sữa Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Từ năm 2000 đến nay, mức tiêu thụ sữa đã tăng đáng kể, từ 8,09 lít/người/năm lên 14,81 lít/người/năm vào năm 2008. Tuy nhiên, ngành sữa vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là sự cạnh tranh từ các sản phẩm nhập khẩu. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh là cần thiết để bảo vệ thị trường nội địa và mở rộng xuất khẩu.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Sữa

Năng lực cạnh tranh của ngành sữa được định nghĩa là khả năng của các doanh nghiệp trong việc cung cấp sản phẩm chất lượng cao với giá cả hợp lý. Điều này bao gồm việc cải thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển thương hiệu.

1.2. Tình Hình Thực Tế Ngành Sữa Việt Nam

Hiện tại, ngành sữa Việt Nam có khoảng 72 doanh nghiệp, trong đó hơn 50 doanh nghiệp là nước ngoài. Sữa bột ngoại chiếm 70% thị phần, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát triển nguồn nguyên liệu trong nước.

II. Thách Thức Đối Với Ngành Sữa Việt Nam Trong Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Hội nhập kinh tế quốc tế mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho ngành sữa Việt Nam. Sự giảm thuế nhập khẩu và các rào cản thương mại đang tạo điều kiện cho các sản phẩm ngoại xâm nhập vào thị trường nội địa. Điều này đòi hỏi ngành sữa phải có những chiến lược phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.1. Áp Lực Từ Các Sản Phẩm Nhập Khẩu

Sự gia tăng sản phẩm sữa nhập khẩu từ các nước phát triển đã tạo ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp trong nước. Các sản phẩm này thường có chất lượng cao và giá cả cạnh tranh, khiến cho sản phẩm nội địa gặp khó khăn trong việc chiếm lĩnh thị trường.

2.2. Vấn Đề Chất Lượng Sản Phẩm

Chất lượng sản phẩm sữa nội địa vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng của người tiêu dùng. Nhiều doanh nghiệp chưa đầu tư đúng mức vào công nghệ sản xuất hiện đại, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Sữa Việt Nam

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành sữa Việt Nam cần áp dụng một số phương pháp chiến lược. Việc cải tiến quy trình sản xuất, đầu tư vào công nghệ mới và phát triển thương hiệu là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra, cần có sự hỗ trợ từ chính sách của nhà nước để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.

3.1. Đầu Tư Vào Công Nghệ Mới

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất sữa sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Các doanh nghiệp cần tìm kiếm các giải pháp công nghệ tiên tiến để cải thiện quy trình sản xuất.

3.2. Phát Triển Thương Hiệu

Xây dựng thương hiệu mạnh là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công của ngành sữa. Các doanh nghiệp cần tập trung vào việc quảng bá sản phẩm và tạo dựng lòng tin với người tiêu dùng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Ngành Sữa

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh đã mang lại những kết quả tích cực cho ngành sữa Việt Nam. Các doanh nghiệp đã bắt đầu cải thiện chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua.

4.1. Kết Quả Từ Các Doanh Nghiệp Tiêu Biểu

Một số doanh nghiệp như Vinamilk đã có những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Họ đã đầu tư mạnh vào công nghệ và phát triển sản phẩm mới, từ đó gia tăng thị phần.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Nước Khác

Các nước như Trung Quốc và Ấn Độ đã có những chiến lược phát triển ngành sữa hiệu quả. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để áp dụng vào thực tiễn.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngành Sữa Việt Nam

Ngành sữa Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh là điều cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Tương lai của ngành sữa phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các doanh nghiệp.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Ngành Sữa

Với sự gia tăng nhu cầu tiêu thụ sữa trong nước và quốc tế, ngành sữa Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn. Tuy nhiên, cần có những chiến lược rõ ràng để tận dụng cơ hội này.

5.2. Định Hướng Chính Sách Hỗ Trợ Ngành

Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngành sữa, từ việc đầu tư vào nghiên cứu phát triển đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường sữa Việt Nam ghi nhận tốc độ phát triển vượt bậc với mức tăng trưởng doanh thu bình quân đạt 18%/năm trong giai đoạn mở cửa kinh tế. Mức tiêu thụ sữa bình quân đầu người gia tăng nhanh chóng từ 8,09 lít/người/năm vào năm 2000 lên mức 14,81 lít/người/năm vào năm 2008 và nhanh chóng vượt ngưỡng 20 lít/người/năm trong giai đoạn tiếp theo. Tổng sản lượng tiêu thụ toàn thị trường từ mốc 580 triệu lít năm 2004 đã tăng vọt lên ước tính khoảng 2 tỷ lít. Mặc dù tiềm năng tiêu thụ tại thị trường nội địa vô cùng to lớn, ngành sữa Việt Nam đang đối mặt với bài toán cạnh tranh gay gắt. Trong tổng số 72 doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường, hơn 50 thương hiệu ngoại quốc đã chiếm lĩnh tới 70% thị phần sữa bột. Ngược lại, 20 doanh nghiệp chế biến nội địa chỉ nắm giữ khoảng 30% thị phần và nguồn nguyên liệu sữa tươi trong nước mới chỉ đáp ứng được 22% đến 25% nhu cầu sản xuất thực tế.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết mâu thuẫn giữa tốc độ tăng trưởng tiêu dùng nội địa và sự phụ thuộc nặng nề vào nguồn nguyên liệu bột sữa nhập khẩu, trong bối cảnh các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế như Hiệp định Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA/CEPT) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) từng bước dỡ bỏ hàng rào thuế quan. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh ngành hàng, đánh giá toàn diện thực trạng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp sữa Việt Nam giai đoạn 2007 - 2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh nội địa và mở rộng xuất khẩu đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp nội địa nâng cao thị phần và tỷ suất lợi nhuận trước làn sóng cạnh tranh toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng dựa trên mô hình Kim cương (The Diamond Model) của Michael Porter (1990) nhằm phân tích lợi thế cạnh tranh quốc gia và cấp ngành thông qua 4 yếu tố tương tác nội tại: điều kiện các yếu tố đầu vào (nguồn thức ăn, giống bò sữa, vốn, công nghệ chế biến); điều kiện về cầu nội địa (quy mô tiêu dùng, thị hiếu và sự gia tăng thu nhập); các ngành công nghiệp phụ trợ và liên quan (công nghiệp bao bì, chế biến thức ăn chăn nuôi, logistics); chiến lược, cấu trúc và mức độ cạnh tranh nội bộ ngành. Mô hình còn tích hợp 2 biến số ngoại sinh quan trọng là vai trò điều tiết của Chính phủ và các cơ hội thị trường từ hội nhập quốc tế.

Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng lý thuyết đánh giá sức mạnh cạnh tranh tương đối của Thompson & Strickland (1998) thông qua chỉ số Kc trên thang điểm 7 bậc, kết hợp cùng mô hình ma trận SWOT (Strengths - Weaknesses - Opportunities - Threats) của Michael Porter để hình thành các nhóm giải pháp chiến lược SO, ST, WO và WT. Ba khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm:

• Năng lực cạnh tranh cấp ngành: Khả năng của ngành trong việc tạo ra giá trị gia tăng, duy trì việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế theo định nghĩa của OECD (2015).
• Thị phần: Tỷ lệ phần trăm doanh thu của doanh nghiệp hoặc nhóm ngành hàng so với tổng quy mô doanh thu toàn thị trường.
• Biên lợi nhuận: Tỷ suất sinh lời trên doanh thu và chi phí sản xuất kinh doanh của các đơn vị chế biến sữa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong khung thời gian từ năm 2007 đến năm 2015:

• Dữ liệu thứ cấp: Trích xuất từ các báo cáo thống kê chính thức của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Euromonitor International, Cục Chăn nuôi, Cục Quản lý Cạnh tranh thuộc Bộ Công Thương, cùng các báo cáo tài chính thường niên của các doanh nghiệp tiêu biểu như Vinamilk, TH True Milk, FrieslandCampina.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn chuyên sâu có cấu trúc với 4 chuyên gia đầu ngành và lãnh đạo cấp cao, bao gồm Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk), Nguyên Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam, Tổng giám đốc Tập đoàn TH True Milk và Giám đốc Chi nhánh Vinamilk tại Hà Nội.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm phân tích định lượng (tính toán thị phần, biên độ lợi nhuận, ma trận trọng số chỉ số Kc dựa trên 9 nhóm tiêu chí tài chính - vận hành) và phân tích định tính (phương pháp chuyên gia, phân tích quy nạp, diễn dịch logic và mô hình hóa SWOT). Phương pháp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập những nhận định xác thực nhất về sự thay đổi của dòng thuế nhập khẩu khi giảm về 0% và tác động trực tiếp của các cam kết thương mại tự do tới năng lực cạnh tranh ngành sữa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng và thực tiễn ngành sữa giai đoạn 2007 - 2015 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng về cấu trúc thị phần giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Mặc dù sữa nội chiếm ưu thế ở nhóm sữa đặc và sữa nước, nhưng phân khúc sữa bột có giá trị gia tăng cao nhất lại bị các thương hiệu ngoại thâu tóm tới 70% thị phần giá trị. Toàn ngành có khoảng 72 doanh nghiệp nhưng hơn 50 hãng nhập khẩu đa quốc gia nắm giữ phần lớn các phân khúc cao cấp, khiến khoảng 20 đơn vị sản xuất nội địa gặp nhiều khó khăn trong việc mở rộng quy mô.

Thứ hai, ngành sữa đối mặt với nút thắt tự chủ nguyên liệu đầu vào. Đàn bò sữa trong nước dù có bước tăng trưởng nhanh nhưng sản lượng sữa tươi nguyên liệu chỉ đáp ứng được khoảng 22% đến 25% nhu cầu sản xuất chế biến. Hệ quả là các nhà máy phải phụ thuộc tới 75% - 78% vào nguồn bột sữa nguyên liệu nhập khẩu từ các thị trường New Zealand, Hoa Kỳ và các nước thuộc Liên minh Châu Âu (EU).

Thứ ba, áp lực chi phí đầu vào đẩy giá thành sản xuất sữa thô lên mức cao. Chi phí nhập khẩu thức ăn tinh, giống bò thuần chủng và thiết bị vắt sữa chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí, khiến giá thu mua sữa tại cổng trại ở Việt Nam dao động ở mức cao so với nhiều quốc gia xuất khẩu lớn. Điều này thu hẹp đáng kể biên lợi nhuận của người chăn nuôi và giảm sức cạnh tranh giá bán của các nhà chế biến nội địa.

Thứ tư, biên độ chênh lệch giữa giá sữa nhập khẩu và giá bán lẻ thành phẩm tại thị trường nội địa đạt mức rất cao. Có những giai đoạn giá sữa nguyên liệu trên thị trường quốc tế giảm từ 30% đến 35%, nhưng giá bán lẻ sữa bột hộp trong nước vẫn giữ nguyên hoặc điều chỉnh tăng, phản ánh sự méo mó trong khâu định giá do chi phí chiết khấu kênh phân phối và quảng cáo chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá bán lẻ của các hãng nhập khẩu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ mô hình chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ chiếm tỷ lệ lớn trong thời gian dài, dẫn đến năng suất sinh sữa thấp và thiếu tính liên kết bền vững trong chuỗi giá trị từ trang trại đến bàn ăn. Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, Đài Loan đã xử lý thành công cuộc khủng hoảng mở cửa thị trường bằng hệ thống định giá sữa 3 bước theo mùa (tạo chênh lệch giá tới 65% giữa mùa nóng và mùa lạnh để kích cầu) và quản lý 100% giống bò Holstein thuần chủng. Tương tự, Trung Quốc đạt tốc độ tăng trưởng sản lượng sữa 14,7%/năm, đạt 16,59 triệu tấn sản phẩm nhờ công tác chọn tạo giống ngô ủ chua Liao-Yuan 1 và giống cỏ cao sản. Trong khi đó, Israel đạt năng suất sữa kỷ lục 12 tấn/con/năm nhờ tự động hóa công nghệ quản lý điện tử dù điều kiện khí hậu sa mạc vô cùng khắc nghiệt.

Các phát hiện trong nghiên cứu có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu thị phần sữa bột (70% thuộc về các hãng ngoại quốc so với 30% của doanh nghiệp trong nước) và biểu đồ đường biểu diễn sự biến động trái chiều giữa giá nguyên liệu sữa thế giới và giá bán lẻ sữa bột tại Việt Nam giai đoạn 2008 - 2013.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích ma trận SWOT và định hướng quy hoạch phát triển ngành của Bộ Công Thương, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất cụ thể:

• Phát triển vùng nguyên liệu sữa tươi công nghệ cao theo chiều sâu (Chiến lược S-O): Đẩy mạnh tích tụ ruộng đất để xây dựng các cụm trang trại chăn nuôi bò sữa tập trung ứng dụng công nghệ làm mát tự động và hệ thống vắt sữa khép kín. Mục tiêu đến năm 2020 nâng sản lượng sữa tươi nội địa đáp ứng từ 35% đến 40% nhu cầu chế biến công nghiệp. Chủ thể thực hiện là các doanh nghiệp chế biến đầu ngành như Vinamilk, TH True Milk phối hợp cùng chính quyền địa phương trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Nâng cao năng lực nghiên cứu phát triển và chuẩn hóa giống vật nuôi (Chiến lược S-T): Đầu tư hệ thống thụ tinh nhân tạo bằng tinh phân ly giới tính để tăng tỷ lệ bê cái sinh ra lên trên 90%, đồng thời nhân rộng mô hình trồng ngô sinh khối và cỏ chất lượng cao nhằm giảm 10% đến 15% chi phí thức ăn chăn nuôi vào năm 2020. Chủ thể thực hiện là Viện Chăn nuôi, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các hợp tác xã nông nghiệp.
• Tái cấu trúc danh mục sản phẩm và phát triển thương hiệu sữa nội (Chiến lược W-O): Chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu sản xuất sang các nhóm hàng có giá trị gia tăng cao như sữa chua men sống, sữa hạt dinh dưỡng, phô mai và sữa thanh trùng 100% nguyên chất. Đặt mục tiêu tăng trưởng doanh số nhóm sản phẩm chế biến sâu đạt trên 15%/năm trong giai đoạn 2016 - 2020. Chủ thể thực hiện là khối Marketing và R&D của các doanh nghiệp sữa trong nước.
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý và chính sách bình ổn thị trường (Khuyến nghị cơ quan quản lý): Ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia minh bạch về ghi nhãn phân biệt giữa sữa tươi nguyên chất và sữa hoàn nguyên; áp dụng cơ chế quản lý giá trần đối với mặt hàng sữa bột cho trẻ em dưới 6 tuổi theo Luật Giá; triển khai mở rộng Chương trình Sữa học đường quốc gia tại 100% các tỉnh thành nhằm tạo đầu ra ổn định cho nguồn sữa tươi nội địa. Chủ thể thực hiện là Bộ Công Thương, Bộ Y tế và Bộ Tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực chứng của luận văn là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban lãnh đạo và chuyên viên hoạch định chiến lược tại các doanh nghiệp sữa: Luận văn cung cấp khung phân tích ma trận điểm cạnh tranh và chuỗi giá trị ngành, giúp doanh nghiệp nhận diện điểm nghẽn chi phí, từ đó xây dựng chiến lược định vị thương hiệu, phát triển sản phẩm mới và tối ưu hóa hệ thống cung ứng nguồn nguyên liệu.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách kinh tế: Các vụ chức năng thuộc Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể khai thác các luận cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch ngành sữa tầm nhìn đến năm 2020, xây dựng các hàng rào kỹ thuật phòng vệ thương mại hợp pháp và thiết kế chính sách hỗ trợ nông dân nuôi bò sữa.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học chuyên ngành Kinh tế quốc tế và Quản trị kinh doanh: Đề tài cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp mô hình Kim cương của Michael Porter với ma trận SWOT trong việc phân tích năng lực cạnh tranh ngành hàng thực phẩm tiêu dùng nhanh (FMCG).
• Chủ trang trại chăn nuôi và lãnh đạo các hợp tác xã bò sữa: Cung cấp góc nhìn toàn diện về bài học quản trị giống, kỹ thuật chế biến thức ăn ủ chua và mô hình liên kết bao tiêu sản phẩm với các tập đoàn chế biến nhằm giảm thiểu rủi ro biến động giá nguyên liệu.

Câu hỏi thường gặp

Điểm nghẽn lớn nhất làm suy giảm năng lực cạnh tranh của ngành sữa Việt Nam là gì? Điểm nghẽn lớn nhất là sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nguyên liệu sữa tươi nội địa khi mới chỉ đáp ứng 22% - 25% nhu cầu chế biến. Điều này khiến các doanh nghiệp phụ thuộc tới hơn 75% vào bột sữa nhập khẩu, chịu rủi ro tỷ giá và biến động giá nông sản thế giới.

Mô hình Kim cương của Michael Porter được vận dụng như thế nào trong nghiên cứu? Mô hình được sử dụng làm khung phân tích hệ thống 4 yếu tố cốt lõi gồm điều kiện đầu vào, nhu cầu thị trường, công nghiệp hỗ trợ và cấu trúc cạnh tranh của 72 doanh nghiệp sữa, kết hợp cùng 2 yếu tố ngoại sinh là chính sách Nhà nước và cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do.

Việt Nam có thể áp dụng bài học kinh nghiệm nào từ Đài Loan và Trung Quốc? Việt Nam có thể học hỏi cơ chế định giá thu mua sữa 3 bước theo mùa của Đài Loan để kích cầu tiêu thụ sữa mùa đông, đồng thời ứng dụng kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc phát triển các giống ngô ủ chua chuyên dụng nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn thức ăn chăn nuôi nhập khẩu.

Việc cắt giảm thuế nhập khẩu theo các hiệp định thương mại tự do mang lại thách thức gì? Khi thuế suất nhập khẩu sữa thành phẩm giảm dần về mức 0% đến 5% theo cam kết CEPT/AFTA và WTO, thị trường nội địa sẽ chịu áp lực cạnh tranh trực tiếp từ các tập đoàn sữa đa quốc gia của New Zealand, Úc và EU có quy mô sản xuất lớn và giá thành rẻ hơn.

Mục tiêu quy hoạch phát triển nguyên liệu sữa tươi của Việt Nam giai đoạn đến năm 2020 là gì? Mục tiêu đặt ra là gia tăng nhanh đàn bò sữa chất lượng cao để nâng tỷ lệ tự chủ nguồn nguyên liệu sữa tươi lên mức 35% đến 40% nhu cầu chế biến công nghiệp, giảm áp lực nhập siêu bột sữa và nâng cao giá trị dinh dưỡng cho người tiêu dùng.

Kết luận

• Ngành sữa Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu ấn tượng 18%/năm nhưng đang chịu sức ép cạnh tranh khốc liệt ngay tại thị trường nội địa.
• Phân khúc sữa bột có giá trị gia tăng cao nhất hiện bị hơn 50 thương hiệu nước ngoài chiếm lĩnh 70% thị phần.
• Nguồn cung sữa tươi nguyên liệu trong nước chỉ đáp ứng 22% - 25% nhu cầu chế biến, tạo ra rủi ro lớn về an ninh nguồn nguyên liệu và giá thành sản phẩm.
• Việc áp dụng đồng bộ các chiến lược S-O, S-T, W-O, W-T kết hợp hoàn thiện chính sách kiểm soát giá và minh bạch thông tin sản phẩm là chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
• Mục tiêu chiến lược đến năm 2020 là nâng mức tự chủ nguồn sữa tươi lên 35% - 40%, đưa ngành sữa Việt Nam từng bước hội nhập sâu rộng và bền vững vào thị trường khu vực.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về năng lực cạnh tranh của ngành sữa Việt Nam trong giai đoạn bản lề gia nhập các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đồng thời cung cấp hệ thống giải pháp liên kết chuỗi giá trị mang tính khả thi cao. Doanh nghiệp và các cơ quan quản lý cần khẩn trương thực thi lộ trình đầu tư công nghệ giống, phát triển vùng nguyên liệu tập trung và mở rộng Chương trình Sữa học đường để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH SỮA VIỆT NAM. Chƣơng 2:PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Chƣơng 3:THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH SỮA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. Chƣơng 4: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH SỮA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ.

Kết luận bài. 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH SỮA VIỆT NAM 1. Khái niệm về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh. Khái niệm cạnh tranh.

“Cạnh tranh” là một phạm trù kinh tế cơ bản, đề tài xin điểm lại các lý thuyết cạnh tranh trong lịch sử nhƣ sau: Theo K. Marx khái niệm cạnh tranh: "Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà Tư bản nhằm dành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch." (Văn Hảo, 2002, trang 30 -32) Hai nhà kinh tế học Mỹ P.Nordhaus trong cuốn Kinh tế học (xuất bản lần thứ 12) cho rằng “Cạnh tranh (Competition) là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để dành khách hàng ,thị trường”. Họ còn đồng nhất cạnh tranhvới cạnh tranh hoàn hảo (PerfectCompetition). Trong báo cáo về cạnh tranh toàncầu năm 2003 tại diễn đàn Liên hợpquốc thì cho rằng cạnh tranh đối vớimột quốc gia là "Khả năng của nước đó đạt được những thành quả nhanh và bền vững về mức sống, nghĩa là đạt đựơc các tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao được xác định bằng các thay đổi của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tính trên đầu người theo thời gian”.

(Verner Tomas, 2011) Ở Việt Nam, theo Tôn Thất Nguyễn Thiêm (2004) trong cuốn “Thị trƣờng, chiến lƣợc, cơ cấu: cạnhtranh về giá trị gia tang, định vị và phát triển DN” thì “cạnh tranh trong thương trường không phải là diệt trừ đối thủ của mình mà chính là phải mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hoặc/và mới lạ hơn để khách hàng lựa chọn mình chứ không lựa chọn đối thủ cạnh tranh của mình”. Từ những định nghĩa trên, có thể thấy về cơ bản, cạnh tranh là quá trình một chủ thể nỗ lực vƣợt qua đối thủ củamình để đạt đƣợc một hay một số mục tiêu nhất định. 9 Cạnh tranh đƣợc hiểu là sự ganh đua giữa các nhà kinh doanh trên thị trƣờng nhằm giành đƣợc ƣu thế hơn về cùng một loại sản phẩm hàng hoá hoặc dịch vụ, về cùng một loại khách hàng so với các đối thủ cạnh tranh.Porter - ngƣời đƣợc coi là cha đẻ của lý thuyết cạnh tranh hiện đại, cho rằng: “Cạnh tranh không phải là cung cấp cái tốt nhất mà là tạo ra sự khác biệt. Vì cái tốt nhất không phải người tiêu dùng nào cũng có thể mua được, do tốt nhất thường là nhiều tiền nhất”.

Các yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh là: hiệu quả, chất lƣợng, sự cải tiến và sự đáp ứng khách hàng. Khái niệm năng lực cạnh tranh. Theo quan niệm tổng hợp của Van Duren, Martin và Westgren thì năng lực cạnh tranh là khả năng sáng tạo ra và duy trì lợi nhuận và thị phần trên các thị trƣờng trong và ngoài nƣớc , các chỉ số đánh giá năng suất lao động, công nghệ, tổng năng suất các yếu tố sản xuất, chi phí cho nghiên cứu và phát triển, chất lƣợng và tính khác biệt của sản phẩm, chi phí đầu vào…( Siegfried P. Gudergan, 2001) Michael Porter cho rằng năng lực cạnh tranh là khả năng sáng tạo ra những sản phẩm có qui trình công nghệđộc đáo để tạo ra giá trị gia tăng cao, phù hợp với nhu cầu khách hàng, có chi phí thấp, năng suất cao nhằm tăng lợi nhuận.

(Porter, 1985) Theo định nghĩa của Việt Nam: “Năng lực cạnh tranh (còn gọi là sức cạnh tranh; Anh: Competitive Power; Nga: Cancurentia; Pháp: Capacité deoncurrence), khả năng giành được thị phần lớn trướccác đối thủ cạnh tranh trên thị trờng, kể cả khả năng giành lại một phần hay toàn bộ thị phần của đồng nghiệp.” (Từ điển thuật ngữ kinh tế học, 2001, trang 349) Trong quá trình cạnh tranh với nhau, để giành lợi thế về phía mình, các chủ thể phải áp dụng tổng hợp nhiều biện pháp để duy trì và phát triển vị thế của mình trên thị trƣờng, các biện pháp này thể hiện một sức mạnh nào đó của chủ thể. Nên hiện nay, các thuật ngữ “năng lực cạnh tranh”, “sức cạnh tranh” và “khả năng cạnh tranh” đƣợc sử 10 dụng nhiều ở Việt Nam, trong khi thông dụng trong tiếng Anh đều sử dụng là “competitiveness”, cho nên chúng cùng một nghĩa và có thể thay thế cho nhau. Do các chủ thể cạnh tranh khác nhau nên việc phân biệt về quan niệm năng lực cạnh tranh cũng đƣợc phân chia thành các cấp độ khác nhau. Năng lực cạnh tranh đƣợc phân thành 4 cấp độ là: Năng lực cạnh tranh của sản phẩm hàng hóa; Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp; Năng lực cạnh tranh của ngành; Năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Theo TS Nguyễn Văn Thanh (2004): “Năng lực cạnh tranh cấp sản phẩm được hiểu là khả năng sản phẩm có được nhằm duy trì được vị thế của nó một cách lâu dài trên thị trường cạnh tranh”. Mỗi sản phẩm do từng nhà sản xuất đƣa ra thị trƣờng sẽ đƣợc ngƣời tiêu dùng đón nhận qua việc mua hay không mua sản phẩm đó. Để ngƣời tiêu dùng thừa nhận và đánh giá cao, mỗi sản phẩm cần có lợi thế cạnh tranh so với các sản phẩm cùng loại khác.

Ƣu thế này có thể là ƣu thế về giá (giá bán thấp hơn), hoặc ƣu thế về giá trị khác biệt so với các sản phẩm cùng loại. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm có thể đƣợc đánh giá thông qua các khía cạnh: (i) giá sản phẩm, (ii) sự vƣợt trội về chất lƣợng sản phẩm, mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm, thƣơng hiệu… so với đối thủ cạnh tranh trên cùng một phân đoạn thị trƣờng vào cùng một thời điểm. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: Khái niệm năng lực cạnh tranhcủa doanh nghiệp đƣợc đềcập đầu tiên ở Mỹ vào đầu những năm1980. Theo Aldington Report (1985) “Doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh là doanh nghiệp có thể sản xuất sản phẩm và dịch vụ với chất lượng vượt trội và giá cả thấp hơn các đối thủ khác trong nước và quốc tế.

Khả năng cạnh tranh đồng nghĩa với việc đạt được lợi ích lâu dài của Doanh nghiệp và khả năng bảo đảm thu nhập cho người lao động và chủ Doanh nghiệp”. Năm 1994, địnhnghĩa này đƣợc nhắc lại trong “Sáchtrắng về NLCT của Vƣơng quốc Anh”(1994). 11 Năm 1998, Bộ thƣơng mại vàCông nghiệp Anh đƣa ra định nghĩa“Đối với doanh nghiệp, NLCT là khả năng sản xuất đúng sản phẩm, xác định đúng giá cả và vào đúng thời điểm. Điều đó có nghĩa là đáp ứng nhu cầu khách hàng với hiệu suất và hiệu quả hơn các doanh nghiệpkhác”.

Theo Nguyễn Văn Thanh (2003) “ Năng lực cạnh tranh là khả năng của một công ty tồn tại trong kinh doanh và đạt được một số kết quả mong muốn dưới dạng lợi nhuận, giá cả, lợi tức hoặc chất lượng sản phẩm cũng như năng lực của nó để khai thác các cơ hội thị trường hiện tại và làm nảy sinh các thị trường mới”. (Nguyễn văn Thanh, 2003) Nhƣ vậy, năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp đƣợc hiểu là khả năng doanh nghiệp tạo ra đƣợc lợi thế cạnh tranh, có năng suất và chất lƣợng sản phẩm cao hơn của đối thủ, chiếm lĩnh thị phần lớn, tạo ra thu nhập và lợi nhuận cao để tồn tại và phát triển bền vững. Năng lực cạnh tranh của ngành: Diễn đàn cao cấp về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế OECD (Organization for Economic Cooperation and Development) đã định nghĩa về khái niệm năng lực cạnh tranh của ngành nhƣ sau: “Năng lực cạnh tranh của ngành là khả năng của ngành trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. (OECD, 2015) Theo Liên Hợp Quốc: “năng lực cạnh tranh của một ngành có thể đánh giá thông qua khả năng sinh lời của các doanh nghiệp trong ngành, cán cân ngoại thương của ngành, cán cân đầu tư nước ngoài (đầu tư ra nước ngoài và nước ngoài đầu tư vào) và những thước đo trực tiếp về chi phí, chất lượng ở cấp ngành.” (Untiled Nations, 2001) Năng lực cạnh tranh cấp ngành thƣờng đƣợc xem là dấu hiệu phù hợp với về sức mạnh của nền kinh tế đối với ngành liên quan hơn là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Sự thành công của một doanh nghiệp, của một quốc gia có thể là nhờ sở hữu những yếu tố đặc thù của doanh nghiệp mà khó có thể nhân rộng. Ngƣợc lại, sự thành công của một số doanh nghiệp trong một ngành thƣờng đƣợc xem là bằng 12 chứng thuyết phục về sự sở hữu những yếu tố đặc thù của quốc gia và có thể nhân rộng và cải thiện đƣợc. Tổng cộng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp riêng lẻ không có nghĩa là năng lực cạnh tranh của cả một ngành. Năng lực cạnh tranh cấp độ quốc gia: Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) năm 1997 đã nêu ra: “ năng cạnh tranh của một quốc gia là năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc dân nhằm đạt được và duy trì mức tăng trưởng cao trên cơ sở các chính sách, thể chế bền vững tương đối và các đặc trưng kinh tế khác”.

(The World Economic Forum, 2015) Năng lực cạnh tranh quốc gia đƣợc đánh giá theo mô hình của Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF), dựa trên cơ sở chỉ số cạnh tranh toàn cầu (GCI) đƣợc lƣợng hóa từ 12 chỉ tiêu, chia thành ba nhóm chỉ tiêu thành phần. Trong đó, nhóm các yếu tố cơ bản có bốn chỉ tiêu là: thể chế, kết cấu hạ tầng, ổn định kinh tế vĩ mô, y tế và giáo dục phổ thông; nhóm các yếu tố cải thiện hiệu quả có 10 chỉ tiêu là: đào tạo và giáo dục bậc cao, hiệu quả thị trƣờng hàng hóa, hiệu quả thị trƣờng lao động, trình độ phát triển của thị trƣờng tài chính, mức độ sẵn sàng về công nghệ, quy mô thị trƣờng; nhóm nhân tố sáng tạo có hai chỉ tiêu là: sự tinh tế của doanh nghiệp và đổi mới. Mỗi chỉ tiêu trên lại bao gồm một số chỉ tiêu chi tiết, tổng số có 111 chỉ tiêu.