ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- NGUYỄN THANH BÌNH NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CHO NGÀNH CHÈ TỈNH YÊN BÁI LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH Hà Nội – 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- NGUYỄN THANH BÌNH NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CHO NGÀNH CHÈ TỈNH YÊN BÁI Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60 34 04 10 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM QUANG VINH XÁC NHẬN CỦA CÁN BỘ XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ HƢỚNG DẪN CHẤM LUẬN VĂN TS. PHẠM QUANG VINH PGS.TS PHẠM VĂN DŨNG Hà Nội - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, đƣợc sự hƣớng dẫn của TS. Phạm Quang Vinh. Các số liệu nêu trong luận văn là trung thực và các kết quả nghiên cứu là chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trích dẫn trong quá trình nghiên cứu đều đƣợc ghi rõ nguồn gốc. Họcviên Nguyễn Thanh Bình LỜI CẢM ƠN Luận văn này hoàn thành là nhờ sự giúp đỡ của Ban Giám hiệu, khoa Kinh tế chính trị, phòng Đào tạo, các thầy cô giáo trong trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội; Ban Giám đốc và cán bộ Sở Công Thƣơng tỉnh Yên Bái; Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Yên Bái; Chi cục Thống Kê tỉnh Yên Bái; các doanh nghiệp Chè trên địa bàn tỉnh Yên Bái, tỉnh Phú Thọ và các bạn đồng nghiệp công tác tại Sở Công Thƣơng các tỉnh Thái Nguyên, Phú Thọ, Lâm Đồng. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến các đơn vị, tổ chức, cá nhân đã giúp tôi hoàn thành luận văn này. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng sâu sắc đối với TS.Phạm Quang Vinh - ngƣời thầy đã tận tình dạy bảo, hƣớng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này. Vì nhiều lý do khách quan và chủ quan, luận văn chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Tôi rất mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo, đồng nghiệp và bạn bè. Tôi xin chân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 15 tháng 02 năm 2016 Họcviên Nguyễn Thanh Bình MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT.i DANH MỤC CÁC HÌNH. ii PHẦN MỞ ĐẦU.1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH CHÈ. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu điển hình trong nước. Tình hình nghiên cứu về nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chè Yên Bái. Cơ sở lý luận về nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chè. Một số khái niệm về Cạnh tranh và Năng lực cạnh tranh. Năng lực cạnh tranh của ngành chè cấp tỉnh. Hệ thống các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh trong ngành chè 21 1. Các nội dung cơ bản khi nghiên cứu nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chè. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của ngành chè. Kinh nghiệm một số địa phƣơng về phát triển ngành chè. Tỉnh Thái Nguyên. Tỉnh Phú Thọ. Bài học kinh nghiệm cho ngành chè Yên Bái. 32 CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phƣơng pháp luận chung. Các phƣơng pháp cụ thể. Phương pháp thống kê mô tả và nghiên cứu tài liệu. Phương pháp thu thập thông tin. Phương pháp phân tích tổng hợp. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia.36 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH CHÈ YÊN BÁI. Thực trạng phát triển của ngành chè Yên Bái. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Yên Bái. Thực trạng phát triển ngành chè Yên Bái. Thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành chè Yên Bái hiện nay. Về định hướng, chính sách hỗ trợ phát triển ngành chè. Chất lượng sản phẩm chè Yên Bái. Nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất. Bao bì của sản phẩm. Danh mục, chủng loại sản phẩm. Giá thành của sản phẩm chè. Hoạt động xúc tiến thương mại. Các yếu tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất chè tại tỉnh Yên Bái. Các yếu tố kinh tế. Các yếu tố chính trị và pháp lý. Các yếu tố khoa học và công nghệ. Sự cạnh tranh nội bộ ngành. Trình độ tổ chức và quản lý nguồn nhân lực. Thiết bị và công nghệ trong sản xuất và chế biến. Hoạt động xúc tiến thương mại. Nguồn lực tài chính. Những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và mối đe dọa (thách thức) của ngành chè tỉnh Yên Bái. Những điểm yếu. Và những thách thức, đe dọa. 60 CHƢƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CHO NGÀNH CHÈ TỈNH YÊN BÁI. Giải pháp về cơ chế chính sách, trong hoạt động quản lý nhà nước. Giải pháp về quy hoạch diện tích, giống và vùng chuyên canh. Giải pháp nhằm sắp xếp lại hoạt động sản xuất, chế biến chè theo hướng phát triển lành mạnh, bền vững. Nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển theo hướng sản xuất chè an toàn. Một số giải pháp khác. 73 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.75 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT Stt Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 ATTP An toàn thực phẩm 2 BVTV Bảo vệ thực vật 3 CP Cổ phần 4 DN Doanh nghiệp 5 GDP Gross Domestic Product: Tổng sản phẩm quốc nội 6 GlobalGAP Quy trình thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu 7 HTX Hợp tác xã 8 ISO Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế 9 KH-CN Khoa học - Công nghệ 10 TNHH Trách nhiệm hữu hạn 11 UBND Ủy ban nhân dân 12 VietGAP Quy trình thực hành nông nghiệp tốt ở Việt Nam 13 XHCN Xã Hội Chủ Nghĩa 14 XTTM Xúc tiến thƣơng mại i DANH MỤC CÁC HÌNH Stt Hình Nội dung Trang 1 Hình 1-1 Mô hình các yếu tố canh tranh của Michael Porter 10 2 Hình 3-1 Hình ảnh bao bì một số sản phẩm chè tỉnh Yên Bái PL 6 3 Hình 3-2 Hình ảnh bao bì một số sản phẩm chè tỉnh Thái Nguyên PL 7 4 Hình 3-3 Hình ảnh bao bì một số sản phẩm chè tỉnh Lâm Đồng PL 8 5 Hình 3-4 Hình ảnh một số chủng loại sản phẩm chè tỉnh Yên Bái PL 9 ii PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chè là cây công nghiệp dài ngày có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, xã hội nƣớc ta. Uống chè từ lâu đã trở thành nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày, một tập quán đã thành nét văn hóa truyền thống của ngƣời Việt Nam. Chè còn là sản phẩm xuất khẩu quan trọng trong ngành nông nghiệp nƣớc ta. Hiện nay trên thế giới có 39 nƣớc trồng và chế biến chè thì Việt Nam đứng thứ năm về diện tích và đứng thứ tám về sản lƣợng. Yên Bái đƣợc biết đến là một trong những tỉnh có vùng chè nguyên liệu lớn của Việt Nam có lịch sử phát triển lâu đời. Với đặc điểm vị trí địa lý, địa hình nằm chuyển tiếp giữa trung du và miền núi nên điều kiện thổ nhƣỡng, khí hậu của tỉnh phù hợp với sự sinh trƣởng và phát triển của nhiều giống chè. Nơi đây có vùng chè Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng hàng trăm năm tuổi nổi tiếng thế giới. Qua nghiên cứu đánh giá của các chuyên gia trong và ngoài nƣớc đó là một trong 6 giống chè khởi thủy của thế giới. Đã từ nhiều năm nay cây chè giữ một vị trí quan trọng trong chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Yên Bái, chè là cây chủ lực xoá đói giảm nghèo trong nông nghiệp, nông thôn. Với diện tích gần 13.000 ha chè kinh doanh (đứng thứ 5 cả nƣớc), bình quân mỗi năm nông dân thu hái đƣợc trên 80 ngàn tấn (thứ 4 về sản lƣợng), thu về trên 400 tỷ đồng. Bên cạnh đó, còn có trên 65 doanh nghiệp, nhà máy, cơ sở chế biến chè có công suất từ 8-40 tấn búp tƣơi/ngày, giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động. Những đóng góp của sản xuất kinh doanh chè trong những năm qua đã góp phần quan trọng xoá đói giảm nghèo và nâng tầm những vùng quê nghèo, đó là điều khó ai có thể phủ nhận đƣợc. Truyền thống và thế mạnh là thế nhƣng thực tế hiện tại sự phát triển và thƣơng hiệu của ngành chè Yên Bái lại không tƣơng xứng với những gì đang có. Cùng với đó là sự thiếu đa dạng về các sản phẩm chế biến sâu mặc dù chủng loại chè rất phong phú. Việc sản xuất và kinh doanh các sản phẩm dạng sơ chế thô cùng 1 việc không đảm bảo chất lƣợng, sự đồng đều dẫn đến hiện trạng sản lƣợng sản xuất tƣơng đối cao nhƣng giá trị thu đƣợc lại thấp. Và theo đó là thƣơng hiệu chè Yên Bái chƣa thực sự đƣợc ngƣời kinh doanh, tiêu dùng quan tâm đúng mức. Mặc dù đã có nhiều chƣơng trình, chính sách, đề án của UBND tỉnh, các ngành, các địa phƣơng, tổ chức trong và ngoài tỉnh đề ra nhằm phát triển ngành chè tỉnh Yên Bái nhƣng việc thực hiện chậm và kết quả đạt đƣợc rất hạn chế. Điều đó đòi hỏi phải có một cách tiếp cận mới không chỉ nhằm mục đích phát triển chung chung, mà mục đích cụ thể phải nâng cao giá trị, chất lƣợng, từ đó nâng cao tính cạnh tranh về lâu dài cho các sản phẩm chè nói riêng và đảm bảo sự phát triển bền vững ngành chè tỉnh Yên Bái nói chung. Do đó, nghiên cứu để đánh giá tình hình, xác định các yếu tố ảnh hƣởng, tìm ra những giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chè trên địa bàn tỉnh Yên Bái là một yêu cầu cấp bách có ý nghĩa khoa học và mang giá trị thực tiễn. Vì những lý do đó, tôi đã chọn đề tài: "NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CHO NGÀNH CHÈ TỈNH YÊN BÁI" làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế tại trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Đề tài đƣợc thực hiện nhằm tìm lời giải đáp cho câu hỏi nghiên cứu: Ngành chè Yên Bái đã từng phát triển và có nhiều lợi thế cũng nhƣ cơ hội phát triển hơn, tại sao thực trạng lại kém nhƣ vậy? Và tỉnh Yên Bái cần phải làm gì để nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành chè trong điều kiện hiện nay? 2.
