PHẦN MỞ ĐẦU May mặc là một trong những ngành kinh tế nổi bật của Việt Nam trong những năm vừa qua, không những đã tạo một lượng lớn việc làm mà còn là một trong những ngành kinh tế đóng góp chủ yếu vào GDP của đất nước cũng như mang về một lượng lớn ngoại tệ từ việc xuất khẩu. Trong thời gian qua, ngành này đã có những cải thiện đáng kể như năng suất sản xuất tăng lên, năng lực sản xuất cũng cải thiện đáng kể, chất lượng hàng hóa đạt yêu cầu của khách hàng nước ngoài,. Đặc biệt với cung cách kinh doanh hướng tới khách hàng, các doanh nghiệp may mặc Việt Nam đã tạo được lòng tin nơi khách hàng cũng như tạo cho hàng may mặc Việt nam có một chỗ đứng tương đối trên thị trường thế giới và ngày càng có nhiều người tiêu dùng biết đến và sử dụng hàng may mặc của Việt Nam. Điều này thể hiện qua việc trong những năm vừa qua Việt Nam luôn là một trong 10 nước xuất khẩu may mặc nhiều nhất thế giới.
Tuy nhiên, khi môi trường kinh doanh thay đổi theo chiều hướng ngày càng bất lợi cho các doanh nghiệp như chi phí ngày càng tăng cao, yêu cầu của thị trường ngày càng cao, môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt thì đòi hỏi các doanh nghiệp cũng phải có những bước chuẩn bị cũng như có những chiến lược cho phù hợp để có thể tồn tại và phát triển. Do đó, nhu cầu cấp thiết đặt ra cho các doanh nghiệp là phải xác định được năng lực cạnh tranh của mình đang ở mức độ nào so với các doanh nghiệp khác trong nước cũng như ngoài nước; những yếu tố nào tác động đến và làm thay đổi hay cải thiện được khả năng cạnh tranh này để ngành may mặc Việt Nam vẫn còn là ngành kinh tế chính đối với nền kinh tế trong nước và sản phẩm may mặc Việt Nam ngày càng chiếm lĩnh thị trường thế giới. Lý do chọn đề tài: May mặc là một trong những ngành công nghiệp mang lại kim ngạch xuất khẩu chủ yếu cho Việt Nam nói chung và tỉnh Bình Dương nói riêng. Với kim ngạch xuất khẩu tăng đều qua các năm, ngành công nghiệp này đã mang về cho Việt Nam hàng tỷ USD mỗi năm, chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2013 kim ngạch xuất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 khẩu của ngành dệt may đã đạt 7,89 tỷ USD (theo số liệu thống kê của cục Hải quan).
Không những thế, đây cũng là ngành công nghiệp giải quyết công ăn việc làm cho một lượng lớn lực lượng lao động. Tuy nhiên, đằng sau những thành công này, xuất khẩu may mặc của Việt Nam nói chung và của tỉnh Bình Dương nói riêng đang lộ dần những yếu điểm cần phải khắc phục cũng như những thách thức cần phải đương đầu. Với hình thức kinh doanh chủ yếu là gia công hoàn toàn hoặc có tiến hành kinh doanh thành phẩm (sản xuất xuất khẩu) thì chỉ dừng lại ở khâu sản xuất dựa trên mẫu mã yêu cầu của khách hàng với nguồn mua nguyên vật liệu chính yếu phải được mua từ nguồn chỉ định của khách hàng hoặc ngay khi không phải do khách hàng chỉ định thì các doanh nghiệp may cũng phải nhập khẩu đa phần nguyên vật liệu do thiếu hụt nguồn cung nội địa cũng như chi phí nội địa lại cao hơn so với việc nhập khẩu. Do đó có thể nói may mặc là một trong những ngành góp phần đáng kể vào sản lượng công nghiệp của tỉnh Bình Dương nhưng lại chủ yếu được tạo ra từ việc sử dụng thâm dụng lao động và tài nguyên hơn là các giá trị gia tăng mà ngành này tạo ra, bên cạnh đó kim ngạch xuất khẩu mà ngành này tạo ra lại dựa vào chủ yếu từ việc nhập khẩu nguyên vật liệu.
Mặc dù nhận được nhiều ưu đãi, hỗ trợ từ phía chính quyền địa phương cũng như của các bộ, sở, ban ngành; ngành may mặc của Việt Nam nói chung và của tỉnh Bình Dương nói riêng cũng đang phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các nước khác như Bangladesh, Myanmar,… cũng như những áp lực nặng nề từ tốc độ gia tăng chi phí ngày càng cao như hiện nay đặc biệt là chi phí nhân công, chi phí nguyên vật liệu đầu vào,…Bên cạnh đó, cạnh tranh đến từ các doanh nghiệp may mặc từ những vùng miền khác lên các doanh nghiệp may của tỉnh Bình Dương cũng không phải nhỏ khi mà một lượng lớn lao động hiện đang làm việc tại các doanh nghiệp may ở Bình Dương là đến từ các tỉnh thành khác đặc biệt là từ khu vực miền Trung và miền Bắc, khi ngày càng có nhiều doanh nghiệp may mới mở ra đều đặt tại những khu vực này sẽ thu hút một lượng lớn lao động quay ngược về quê hương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 họ để làm việc. Điều này cho thấy lợi thế cạnh tranh mà các doanh nghiệp may mặc Việt Nam nói chung và doanh nghiệp may trên địa bàn tỉnh Bình Dương nói riêng hiện nắm giữ đang mất dần đi. Câu hỏi đặt ra là các doanh nghiệp này làm thế nào để có thể tồn tại và phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt từ bên ngoài cũng như những áp lực từ bên trong như hiện tại đặc biệt là chi phí nhân công ngày càng gia tăng với tốc độ “chóng mặt”, trong khi đó, đến thời điểm này vẫn còn không ít doanh nghiệp may vẫn tự cho rằng lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp họ chủ yếu vẫn dựa vào chi phí thấp, với quan điểm chủ quan như thế này thì liệu doanh nghiệp của họ sẽ “trụ” lại được bao lâu. Thêm vào đó, để có thể phát triển bền vững cho cả một ngành công nghiệp trong một địa phương, liệu rằng chỉ dựa vào sự nổ lực hay chiến lược của mỗi một doanh nghiệp riêng rẽ sẽ mang lại thành công hay còn cần cả sự quy hoạch tổng thể và đồng bộ cũng như những chính sách và hỗ trợ cụ thể từ phía sở ban ngành và chính quyền địa phương.
Bối cảnh trên cho thấy rõ ràng rằng tương lai của các doanh nghiệp may xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Dương không phải toàn là một màu hồng nếu như không có một giải pháp nào được chuẩn bị và thực thi ngay từ bây giờ. Với nghiên cứu “Một số yếu tố nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may mặc hàng xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Dương”, tác giả mong rằng sẽ giúp được các doanh nghiệp may mặc trên địa bàn tỉnh Bình Dương tìm thấy một hướng đi mới để có thể phát triển vượt bậc và bền vững hơn trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt như hiện nay. Mục tiêu nghiên cứu: Xác định các nhân tố tác động hay quyết định đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may mặc xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may mặc xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Dương trong giai đoạn 2013-2025 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu: năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may mặc xuất khẩu. Phạm vi nghiên cứu: doanh nghiệp may mặc gia công hàng xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Đối tượng khảo sát: các doanh nghiệp may mặc gia công xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Thời gian nghiên cứu: - Đối với các số liệu thứ cấp: dựa vào các số liệu thống kê trong giai đoạn 2009-2012, cũng như các báo cáo của các sở ban ngành.
- Đối với các số liệu sơ cấp: thông qua cuộc khảo sát bằng bảng câu hỏi được thực hiện trong năm 2013. Phƣơng pháp nghiên cứu: Phương pháp định tính: được thực hiện trong giai đoạn nghiên cứu sơ bộ. Phương pháp định lượng: được thực hiện trong giai đoạn nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức. Tính mới của đề tài: Trong thời gian qua, có một số nghiên cứu về ngành dệt may cũng như ngành công nghiệp hỗ trợ cho dệt may nhưng chủ yếu ở cấp độ vĩ mô hoặc ở phạm vi là cả nước như nghiên cứu “Phát triển công nghiệp hỗ trợ dệt may của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế” của tiến sĩ Nguyễn Thị Dung Huệ trường Đại học Ngoại thương (2013) hay Luận án tiến sĩ “Lợi thế so sánh của ngành dệt may Việt Nam” của Lê Anh Tuấn trường Đại học Thái Nguyên (2013) đã đưa ra những mô hình và phương pháp đo lường lợi thế so sánh của ngành dệt may Việt Nam cũng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 như đánh giá các nhân tố quyết định đến lợi thế này từ đó đề xuất một số kiến nghị về chính sách nhằm cải thiện lợi thế so sánh của ngành dệt may Việt Nam.
Tuy nhiên, nhìn chung nghiên cứu này chủ yếu nghiên cứu ở tầm vĩ mô và đề xuất dành cho chính phủ là chủ đạo. Năm 2011, The Asian Foundation (Quỹ Châu Á) và CIEM (Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương) cũng đã đưa ra báo cáo nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu trong ba ngành ở Việt Nam trong đó có ngành may mặc. Báo cáo này đã nêu thực trạng hoạt động xuất khẩu của ngành may mặc cũng như các nhân tố bên trong doanh nghiệp tác động đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu trong ngành này cũng như các chính sách ảnh hưởng đến các doanh nghiệp trong ngành, tuy nhiên phạm vi nghiên cứu là cả nước. Trong khi đó, Bình Dương là tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía nam, trong đó may mặc là một trong những ngành kinh tế quan trọng đối với sự phát triển của tỉnh này với kim ngạch xuất khẩu hàng năm chiếm trên 10% tổng kim ngạch xuất khẩu cùng ngành của cả nước, tuy nhiên đến nay chưa có một nghiên cứu toàn diện nào về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may mặc hàng xuất khẩu trên địa bàn tỉnh này.
Do đó, với nghiên cứu này, tác giả mong muốn sẽ mang lại cho đọc giả một cái nhìn tổng thể về năng lực cạnh tranh hiện tại của các doanh nghiệp may mặc hàng xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Dương, xác định các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực này và đề xuất những giải pháp để giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực canh tranh trong phạm vi ngành may mặc tại khu vực tỉnh Bình Dương.