Luận văn: Nâng cao năng lực cạnh tranh thủy sản xuất khẩu Việt Nam thời hội nhập

Tài liệu nghiên cứu Nâng cao năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu của việt nam trong điều kiện hội nhập, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2006

122

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI MỞ ĐẦU

1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA SẢN PHẨM

1.1. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm

1.1.1. Khái niệm cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của sản phẩm

1.1.2. Phân loại năng lực cạnh tranh theo cấp độ

1.1.3. Một số tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của sản phẩm

1.1.4. Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh trong thương mại quốc tế

1.1.4.1. Nhóm các yếu tố thuộc về lợi thế so sánh

1.1.4.2. Nhóm các yếu tố thuộc về khả năng tăng trưởng kinh tế đất nước

1.1.4.3. Nhóm các yếu tố thuộc về môi trường kinh tế của doanh nghiệp

1.1.4.4. Nhóm các yếu tố thuộc về hoạt động doanh nghiệp

1.1.5. Một số mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh

1.1.5.1. Mô hình SWOT

1.1.5.2. Mô hình kim cương của Micheal Porter

2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA MẶT HÀNG THUỶ SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM

2.1. Tổng quan về hoạt động sản xuất và xuất khẩu mặt hàng thuỷ sản của Việt Nam và thế giới

2.1.1. Tình hình sản xuất và xuất khẩu mặt hàng thuỷ sản trên thế giới

2.1.2. Tình hình sản xuất và xuất khẩu mặt hàng thuỷ sản của Việt Nam

2.2. Phân tích năng lực cạnh tranh mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu của Việt Nam

2.2.1. Phân tích năng lực cạnh tranh của mặt hàng thuỷ sản theo các tiêu chí

2.2.2. Đánh giá năng lực cạnh tranh của mặt hàng thuỷ sản theo mô hình kim cương của Micheal Porter

2.2.3. Phân tích SWOT của mặt hàng thuỷ sản

2.2.4. Đánh giá chung về năng lực cạnh tranh của sản phẩm thuỷ sản xuất khẩu của Việt Nam

3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA MẶT HÀNG THUỶ SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM

3.1. Nhóm giải pháp về phía Nhà nước

3.1.1. Chính sách về tổ chức, quản lý xuất khẩu thuỷ sản

3.1.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

3.1.3. Chính sách huy động vốn

3.1.4. Chính sách thuế

3.1.5. Chính sách trợ cấp

3.1.6. Chính sách và chủ trương tham gia vào cộng đồng thương mại quốc tế

3.2. Nhóm giải pháp về phía doanh nghiệp sản xuất thuỷ sản xuất khẩu

3.2.1. Đổi mới bộ máy tổ chức và sắp xếp lại doanh nghiệp thuỷ sản

3.2.2. Chính sách nghiên cứu và triển khai

3.2.3. Đầu tư đổi mới khoa học công nghệ chế biến mặt hàng thuỷ sản

3.2.4. Đào tạo nguồn nhân lực cho công tác quản lý hoạt động xuất khẩu

3.2.5. Thành lập trung tâm thông tin chuyên cung cấp thông tin về thị trường thuỷ sản các nước và khu vực

3.2.6. Đổi mới hệ thống phân phối và đa dạng hoá phương thức bán hàng trên thị trường thế giới

3.2.7. Đẩy mạnh hoạt động marketing để mở rộng thị trường xuất khẩu

3.2.8. Tăng cường sự hỗ trợ của hiệp hội thuỷ sản

PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh thủy sản xuất khẩu Việt Nam

Năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam đang trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việt Nam là một trong những quốc gia có tiềm năng lớn về sản xuất và xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh, cần có những chiến lược và chính sách phù hợp.

1.1. Khái niệm năng lực cạnh tranh trong ngành thủy sản

Năng lực cạnh tranh của sản phẩm thủy sản được xác định bởi nhiều yếu tố như chất lượng sản phẩm, giá cả, và thương hiệu. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường quốc tế.

1.2. Tình hình xuất khẩu thủy sản Việt Nam hiện nay

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong xuất khẩu thủy sản, với kim ngạch xuất khẩu hàng năm đạt trên 2 tỷ USD. Tuy nhiên, sự cạnh tranh từ các quốc gia khác cũng ngày càng gia tăng.

II. Thách thức trong nâng cao năng lực cạnh tranh thủy sản xuất khẩu

Mặc dù có nhiều lợi thế, ngành thủy sản Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Các vấn đề như chất lượng sản phẩm, chính sách hỗ trợ từ nhà nước, và sự thay đổi của thị trường quốc tế cần được giải quyết.

2.1. Thách thức về chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm thủy sản Việt Nam chưa đồng đều, điều này ảnh hưởng đến uy tín và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Cần có các biện pháp nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

2.2. Thách thức từ chính sách xuất khẩu

Chính sách xuất khẩu hiện tại chưa đủ mạnh để hỗ trợ các doanh nghiệp thủy sản. Cần có những cải cách trong chính sách để tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh thủy sản xuất khẩu

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các giải pháp này bao gồm cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, và tăng cường hoạt động marketing.

3.1. Đổi mới công nghệ trong sản xuất thủy sản

Đổi mới công nghệ là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng công nghệ mới trong chế biến và bảo quản sản phẩm sẽ giúp cải thiện chất lượng và giảm chi phí sản xuất.

3.2. Tăng cường hoạt động marketing và quảng bá sản phẩm

Hoạt động marketing hiệu quả sẽ giúp nâng cao nhận thức về thương hiệu và sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Cần có các chiến lược quảng bá phù hợp để thu hút khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực cạnh tranh

Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và điểm yếu. Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình xuất khẩu và nâng cao vị thế của sản phẩm trên thị trường quốc tế.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện chính sách hỗ trợ từ nhà nước có thể giúp tăng trưởng xuất khẩu thủy sản.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp đã được nghiên cứu để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc này không chỉ giúp tăng trưởng xuất khẩu mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngành thủy sản

Ngành thủy sản Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, cần có sự đồng bộ trong các chính sách và chiến lược để đạt được mục tiêu này. Tương lai của ngành thủy sản phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thị trường và cải tiến liên tục.

5.1. Tương lai của ngành thủy sản Việt Nam

Với những nỗ lực cải cách và đổi mới, ngành thủy sản Việt Nam có thể vươn lên trở thành một trong những ngành xuất khẩu hàng đầu thế giới.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần có các chiến lược phát triển bền vững để đảm bảo sự phát triển lâu dài của ngành thủy sản, bao gồm bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

25/07/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Nâng cao năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu của việt nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế luận văn ths

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, năng lực cạnh tranh của các mặt hàng xuất khẩu trở thành yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc dân. Ngành thủy sản Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 2,8 tỷ USD năm 2005, chiếm gần 10% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo công ăn việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế đòi hỏi phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu để duy trì và mở rộng thị phần.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2000 trở lại đây, xác định điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động sản xuất và xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, dựa trên số liệu thống kê từ các cơ quan chức năng và các mô hình phân tích kinh tế quốc tế.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp thủy sản nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm, đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển ngành thủy sản, nâng cao giá trị xuất khẩu và đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững của đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai mô hình lý thuyết chính để phân tích năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu:

Mô hình Kim cương của Michael Porter: Mô hình này phân tích lợi thế cạnh tranh quốc gia dựa trên năm yếu tố gồm điều kiện các yếu tố đầu vào, điều kiện cầu trong nước, các ngành hỗ trợ có liên quan, chiến lược và cơ cấu tổ chức doanh nghiệp, cùng vai trò của chính phủ. Mô hình giúp làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.
Phân tích SWOT: Phương pháp này đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của mặt hàng thủy sản xuất khẩu. Qua đó, xác định các yếu tố nội tại và môi trường bên ngoài tác động đến năng lực cạnh tranh, từ đó đề xuất các chiến lược phù hợp.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: năng lực cạnh tranh sản phẩm, lợi thế so sánh, chỉ số cạnh tranh quốc tế, chi phí đơn vị sản xuất, và các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh như công nghệ, chất lượng sản phẩm, chính sách thương mại, và môi trường kinh tế doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh dựa trên số liệu thống kê từ các nguồn chính thức như Tổng cục Thống kê, Bộ Thủy sản, FAO và các báo cáo ngành. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm dữ liệu sản xuất và xuất khẩu thủy sản của Việt Nam từ năm 2000 đến 2005, cùng số liệu so sánh với các nước xuất khẩu thủy sản lớn trên thế giới.

Phương pháp phân tích định lượng được áp dụng bao gồm tính toán các chỉ số như lợi thế so sánh hiển thị (RCA), chỉ số cạnh tranh quốc tế (IC), và phân tích chi phí đơn vị sản xuất. Phân tích định tính dựa trên mô hình SWOT và mô hình Kim cương của Porter để đánh giá toàn diện các yếu tố ảnh hưởng.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 6 tháng, bao gồm thu thập số liệu, phân tích dữ liệu, đánh giá năng lực cạnh tranh và đề xuất giải pháp. Việc lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện của nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tăng trưởng sản lượng và xuất khẩu thủy sản: Sản lượng thủy sản Việt Nam tăng trưởng bình quân 10,1%/năm trong giai đoạn 1992-2003, với kim ngạch xuất khẩu tăng từ 308 triệu USD năm 1992 lên 2,4 tỷ USD năm 2004, đạt tốc độ tăng trưởng trung bình 20,4%/năm. Việt Nam đứng thứ 8 trong các nước xuất khẩu thủy sản thế giới năm 2002, chiếm 3,2% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu.
Cơ cấu sản phẩm đa dạng và chuyển dịch tích cực: Tôm là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, chiếm khoảng 43,8% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2001, tuy giảm so với trước đây nhưng vẫn giữ vị trí quan trọng. Các sản phẩm cá và thủy sản khác có hàm lượng giá trị gia tăng ngày càng tăng, góp phần đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu.
Năng lực khai thác và nuôi trồng thủy sản: Số lượng tàu thuyền cơ giới tăng từ 68,8 ngàn chiếc năm 1996 lên 81 ngàn chiếc năm 2004, tổng công suất tăng 256%. Tuy nhiên, năng suất khai thác bình quân trên mỗi đơn vị công suất giảm khoảng 30%, chỉ có 32% tàu khai thác xa bờ hoạt động có lãi. Sản lượng nuôi trồng thủy sản tăng nhanh với tốc độ 18,9%/năm, cao gấp ba lần so với khai thác tự nhiên.
Chỉ số lợi thế cạnh tranh và chi phí sản xuất: Theo tính toán chỉ số lợi thế so sánh hiển thị (RCA), mặt hàng thủy sản của Việt Nam có lợi thế cạnh tranh cao với RCA > 2,5 trong nhiều năm gần đây. Tuy nhiên, chi phí sản xuất và giá thành còn cao so với các nước xuất khẩu lớn như Thái Lan và Trung Quốc, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng mạnh mẽ về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu thủy sản phản ánh hiệu quả của các chính sách phát triển ngành và sự nỗ lực của doanh nghiệp trong việc mở rộng quy mô sản xuất và đa dạng hóa sản phẩm. Tuy nhiên, năng suất khai thác giảm và tỷ lệ tàu hoạt động có lãi thấp cho thấy còn nhiều hạn chế về công nghệ, quản lý và dịch vụ hậu cần.

So sánh với các nước xuất khẩu thủy sản hàng đầu như Trung Quốc và Thái Lan, Việt Nam còn thua kém về công nghệ chế biến, chất lượng sản phẩm và hệ thống phân phối. Điều này ảnh hưởng đến giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế.

Việc áp dụng mô hình Kim cương của Porter cho thấy các yếu tố đầu vào cao cấp như nguồn nhân lực có trình độ, công nghệ hiện đại và cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ, trong khi vai trò của chính phủ trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và tạo môi trường cạnh tranh còn hạn chế. Phân tích SWOT cũng chỉ ra các cơ hội từ thị trường quốc tế rộng lớn và thách thức từ cạnh tranh gay gắt, biến động chính sách thương mại và rào cản kỹ thuật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, bảng so sánh chi phí sản xuất và năng suất khai thác, cùng phân tích SWOT minh họa điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của ngành thủy sản Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Tăng cường đầu tư công nghệ chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm: Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ hiện đại trong chế biến thủy sản nhằm giảm chi phí, nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Mục tiêu tăng tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu lên 40% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: doanh nghiệp và các viện nghiên cứu.
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về quản lý, kỹ thuật nuôi trồng và khai thác thủy sản, nâng cao năng lực cạnh tranh cho lao động ngành thủy sản. Mục tiêu đào tạo 10.000 lao động có trình độ cao trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với các trường đại học.
Hoàn thiện chính sách hỗ trợ và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh: Chính phủ cần xây dựng chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và hỗ trợ xúc tiến thương mại, đồng thời tăng cường quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm. Mục tiêu giảm chi phí đầu vào 10% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Bộ Thủy sản.
Mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu: Đẩy mạnh hoạt động marketing, tham gia các hiệp định thương mại tự do, thiết lập trung tâm thông tin thị trường thủy sản để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận khách hàng mới. Mục tiêu tăng thị phần xuất khẩu sang các thị trường mới lên 15% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Hiệp hội Thủy sản Việt Nam và các doanh nghiệp xuất khẩu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển ngành thủy sản, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Doanh nghiệp thủy sản xuất khẩu: Giúp doanh nghiệp hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu và các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh, từ đó định hướng chiến lược sản xuất, kinh doanh và marketing hiệu quả.
Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế quốc tế, kinh tế nông nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo về lý thuyết cạnh tranh, mô hình phân tích và thực tiễn ngành thủy sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.
Các tổ chức hỗ trợ phát triển ngành thủy sản: Như hiệp hội ngành nghề, tổ chức xúc tiến thương mại, giúp xây dựng các chương trình hỗ trợ phù hợp với thực trạng và nhu cầu của ngành.

Câu hỏi thường gặp

Năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản Việt Nam hiện nay ra sao?
Năng lực cạnh tranh được đánh giá là khá cao với chỉ số lợi thế so sánh RCA > 2,5, tuy nhiên còn hạn chế về công nghệ chế biến và chất lượng sản phẩm so với các nước xuất khẩu lớn.
Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến năng lực cạnh tranh của thủy sản xuất khẩu?
Công nghệ chế biến, chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất và chính sách hỗ trợ của Nhà nước là những yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh.
Việt Nam có lợi thế gì trong ngành thủy sản xuất khẩu?
Việt Nam có nguồn nguyên liệu phong phú, lực lượng lao động dồi dào và chi phí nhân công thấp, cùng với sự phát triển nhanh của nuôi trồng thủy sản.
Các doanh nghiệp thủy sản nên làm gì để nâng cao năng lực cạnh tranh?
Cần đầu tư công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu thông qua hoạt động marketing hiệu quả.
Vai trò của chính phủ trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh là gì?
Chính phủ cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ về thuế, tín dụng, xúc tiến thương mại và quản lý chất lượng, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp phát triển.

Kết luận

Năng lực cạnh tranh của mặt hàng thủy sản xuất khẩu Việt Nam đã được nâng cao rõ rệt trong giai đoạn 2000-2005, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu quốc gia.
Các yếu tố như công nghệ chế biến, chất lượng sản phẩm và chính sách hỗ trợ vẫn còn là điểm yếu cần khắc phục để duy trì và mở rộng thị phần.
Mô hình Kim cương của Porter và phân tích SWOT cung cấp khung phân tích toàn diện, giúp nhận diện các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp.
Đề xuất các giải pháp tập trung vào nâng cao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện chính sách và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chiến lược phù hợp với diễn biến thị trường quốc tế.

Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành thủy sản Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của sản phẩm Chương 2: Đánh giá năng lực cạnh tranh của mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu của Việt Nam 8 Chương 3: Các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA SẢN PHẨM 1. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm 1. Khái niệm cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của sản phẩm 1. Khái niệm cạnh tranh Cạnh tranh là khái niệm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Trong kinh tế, hiện tượng cạnh tranh xuất hiện đồng thời với sự ra đời và phát triển của nền sản xuất hàng hoá. Tuy nhiên, ở giai đoạn phát triển ban đầu của nền sản xuất hàng hoá, cạnh tranh chưa được nhận biết và xem xét một cách đầy đủ ở mọi khía cạnh. Chỉ đến khi các khái niệm giá trị, giá bán được nghiên cứu một cách khoa học, khi đó vấn đề cạnh tranh mới được hiểu đầy đủ hơn và vai trò của nó trong nền kinh tế được đánh giá đúng hơn. Cùng với quá trình phát triển của tư duy kinh tế, lý thuyết cạnh tranh cũng ngày càng được hoàn thiện hơn.

Adam Smith là người đầu tiên đưa ra lý thuyết tương đối hoàn chỉnh về cạnh tranh. Luận thuyết của ông dựa trên ý tưởng về vai trò của "bàn tay vô hình" trong việc điều chỉnh biến động của giá thị trường (điều chỉnh giá bên cung và giá bên cầu) và được thể hiện rõ nét qua mô hình cạnh tranh 1 hoàn hảo. Trong môi trường cạnh tranh hoàn hảo mục tiêu của doanh nghiệp, người tiêu dùng là tối đa hoá lợi nhuận, sự tiện ích của mình, thị trường sẽ phân bổ tối ưu các nguồn lực khan hiếm theo nghĩa, không thể có cách phân bổ khác có lợi hơn cho ai đó trong xã hội mà không làm hại đến người nào khác. Tuy nhiên, trong 1 Mô hình cạnh tranh hoàn hảo dựa trên các giả thiết: 1.

Không có người bán, người mua khống chế được giá cả; 2.Sự nhập cuộc hay rút lui khỏi thị trường là tự do; 3. Người mua, người bán có thể tiếp cận đầy đủ thông tin để ra quyết định sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của mình. Mô hình cạnh tranh hoàn hảo thể hiện rõ nhất vai trò của “bàn tay vô hình”. 9 thực tế, hầu như không tồn tại tất cả những giả thuyết về nhân tố hoàn hảo của thị trường.

Mô hình cạnh tranh hoàn hảo gần như không tưởng. Vào đầu những năm 20 của thế kỷ 20, các nhà kinh tế Mỹ và Anh đã đưa ra những nghiên cứu đầy đủ hơn về cạnh tranh - Mô hình cạnh tranh không hoàn hảo hay cạnh tranh mang tính độc quyền. Trọng tâm của những nghiên cứu này là đề cập đến những hàng hoá có quan hệ thay thế, đến vấn đề độc quyền nhóm và bổ xung những hình thức cạnh tranh không bằng giá (cạnh tranh qua kênh phân phối, qua quảng cáo,. Cạnh tranh mang tính độc quyền, theo nghĩa rộng, là cạnh tranh giữa nhiều đơn vị cung với những hàng hoá khác biệt cạnh tranh lẫn nhau trên thị trường.

Nhà kinh tế học Mỹ John Maurise Clack vào đầu những năm 40 của thế kỷ 20 đã đưa ra luận điểm: những nhân tố không hoàn hảo trên thị trường có thể được sửa chữa bằng những nhân tố không hoàn hảo khác. Chẳng hạn, tính không hoàn hảo do có ít người cung ứng trên thị trường (hình thái thị trường độc quyền nhóm) sẽ được cải thiện phần nào nhờ nhân tố không hoàn hảo khác như thiếu sự tường minh của thị trường và tính tạp chủng của hàng hoá. Clack đã tiếp thu luận điểm của Schumpeter - cạnh tranh phải bằng sản phẩm mới, bằng kỹ thuật mới, bằng nguồn cung ứng mới và bằng hình thức tổ chức mới - để xây dựng lý thuyết cạnh tranh hiệu quả. Theo đó, siêu lợi nhuận mà các doanh nghiệp tiên phong đạt được trên cơ sở lợi thế nhất thời vừa là hệ quả, vừa là tiền đề của cạnh tranh.

Lợi nhuận này không nên xoá bỏ ngay lập tức mà chỉ nên giảm dần để doanh nghiệp có thể có điều kiện thời gian tạo ra một sự đổi mới, cải tiến khác. Nhìn chung, sự phát triển của cạnh tranh trong lĩnh vực kinh tế là sự phát triển của một quá trình. Quá trình đó gắn liền với quá trình phát triển của nền kinh tế thị trường. Sự phát triển các lý thuyết về cạnh tranh thể hiện quá trình nhận thức về cạnh tranh theo sự phát triển của các hình thái thị trường.

Những nghiên cứu về cạnh tranh đều cho thấy, mặc dù, cạnh tranh có thể đưa lại lợi ích cho người này và thiệt hại cho người khác, nhưng rõ ràng xét dưới góc độ hiệu quả, quá trình cạnh 10 tranh mang lại tổng số lợi ích luôn lớn hơn tổng số thiệt hại. Vì vậy, có thể nói rằng, cạnh tranh là một trong những đặc trưng cơ bản và là động lực phát triển của nền kinh tế thị trường. Không có cạnh tranh thì không có kinh tế thị trường. Trong nền kinh tế thị trường, quá trình cạnh tranh cũng luôn được thúc đẩy phát triển bởi các đối tượng tham gia cạnh tranh trên thị trường luôn tìm cách nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của mình trước các đối thủ khác nhằm đạt được vị thế cao hơn trên thị trường.

Khái niệm năng lực cạnh tranh của sản phẩm Năng lực cạnh tranh của một loại sản phẩm hàng hoá hay dịch vụ nào đó trên thị trường trong nước và quốc tế là sự thể hiện tính ưu việt hay tính hơn hẳn của nó cả về định tính và định lượng với các chỉ tiêu như: Chất lượng sản phẩm, thương hiệu, mức độ vệ sinh công nghiệp hay vệ sinh thực phẩm; khối lượng và sự ổn định chất lượng của sản phẩm; kiểu dáng, mẫu mã sản phẩm, môi trường thương mại, mức độ giao dịch và uy tín của sản phẩm trên thị trường, sự ổn định về môi trường kinh tế vĩ mô và chính sách thương mại như thuế, tỷ giá, tín dụng, mức độ bảo hộ và chỉ tiêu về giá thành và giá cả sản xuất. Cùng với quá trình phát triển và tăng trưởng của nền kinh tế thì các quan hệ thương mại cũng phát triển, theo đó diễn ra sự mở rộng thị trường trao đổi hàng hoá. Sự mở rộng trao đổi thương mại tác động trở lại sản xuất của mỗi nước theo cả hai chiều: Kích thích gia tăng khối lượng sản phẩm một số hàng hoá được thị trường chấp nhận (được người mua trả giá) và hạn chế sản xuất những mặt hàng mà thị trường không chấp nhận ( người mua không trả giá). Như vậy mỗi sản phẩm do từng nhà sản xuất đưa ra thị trường sẽ được người tiêu dùng phản ứng với mức độ cao thấp khác nhau.

Sự phản ứng của người tiêu dùng thể hiện qua việc mua hay không mua sản phẩm đó. Đây là biểu hiện tổng quát cuối cùng về sức cạnh tranh của sản phẩm đó. Nói cách khác, cạnh tranh giữa các sản phẩm trên một thị trường là quá trình thể hiện khả năng hấp dẫn người tiêu dùng của các sản phẩm đối với khách hàng 11 trên một thị trường cụ thể và trong một thời gian nhất định. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm có thể gắn với một doanh nghiệp, một quốc gia cụ thể hoặc xét chung cho tất cả các quốc gia, các doanh nghiệp.

Đối với một doanh nghiệp hoặc một ngành, một sản phẩm, năng lực cạnh tranh gắn với mục tiêu duy trì sự tồn tại và thu được lợi nhuận trên thị trường và nó được thể hiện bằng lợi thế cạnh tranh của sản phẩm. Tuy nhiên năng lực cạnh tranh quốc gia và năng lực cạnh tranh doanh nghiệp có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Một quốc gia hay một nền kinh tế có sức cạnh tranh tốt sẽ giúp cho doanh nghiệp tạo dựng được năng lực cạnh tranh tốt hơn trên thị trường thế giới. Nói cách khác, năng lực cạnh tranh quốc gia là một nguồn hình thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Khi các doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh, nó sẽ góp phần vào việc nâng cao thu nhập và tác động tích cực đến môi trường cạnh tranh và do đó nó góp phần vào nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Phân loại năng lực cạnh tranh theo cấp độ 1. Khái niệm sức cạnh tranh xét từ phạm vi quốc gia Khái niệm về sức cạnh tranh ở tầm quốc gia, theo nghĩa rộng nhất, sức mạnh thể hiện trong hiệu quả kinh tế vĩ mô. Có nhiều khái niệm khác nhau về sức cạnh tranh của một quốc gia.

Có những khái niệm cho rằng, sức cạnh tranh của một quốc gia là khả năng đạt được và duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trên cơ sở các chính sách, thể chế bền vững tương đối và các đặc trưng kinh tế khác (Diễn đàn kinh tế thế giới - WEF, 1997). Mặc dù khái niệm về sức cạnh tranh dựa trên tốc độ tăng trưởng kinh tế của quốc gia khá đơn giản, nhưng nó chỉ nói lên được khía cạnh tiền tệ của nền kinh tế mà không bao hàm được tất cả các khía cạnh về giá trị gia tăng, chẳng hạn sự tiến bộ về giáo dục, khoa học và công nghệ,. những vấn đề được coi là quan trọng đối với tiềm năng tăng trưởng dài hạn của một quốc gia. Đồng thời, nó cũng không phản ánh được nguyên nhân tạo ra sức cạnh tranh và kết quả của cạnh tranh.

(1985 & 1989) cho rằng "khái niệm có ý nghĩa nhất về năng lực cạnh tranh ở cấp quốc gia là năng suất lao động". Mở rộng khái niệm này thì tính cạnh tranh ở cấp quốc gia gần hơn với lý thuyết về lợi thế so sánh. Ngay như trong lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Ricardo, một quốc gia có khả năng cạnh tranh hơn các quốc gia khác bởi sự trội hơn về một hay một vài thuộc tính. Ông cho rằng, khả năng cạnh tranh của một nước là một hệ thống gồm nhiều yếu tố liên quan với nhau, có tác động qua lại và bổ xung cho nhau.

Các yếu tố này là nền móng, chỗ dựa cho các công ty, giữ vai trò quyết định, cho phép các công ty sáng tạo và duy trì lợi thế cạnh tranh trên một lĩnh vực cụ thể. Tuy nhiên, mọi yếu tố đều có thể thay đổi và do đó, sức cạnh tranh cũng có thể bị thay đổi.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ