BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM TẾ TRÍ DŨNG NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA GAS SAIGON PETRO THUỘC CÔNG TY DẦU KHÍ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐẾN NĂM 2015 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh, năm 2006 1 CHÖÔNG I : CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN CHUNG VEÀ CAÏNH TRANH VAØ NAÂNG CAO NAÊNG LÖÏC CAÏNH TRANH Lyù luaän chung veà caïnh tranh Trong neàn kinh teá thò tröôøng, caïnh tranh laø moäït vieäc khoâng ngöøng dieãn ra giöõa caùc doanh nghieäp. Caïnh tranh laø söï toàn taïi khaùch quan, ñoàng thôøi cuõng laø moät yeâu caàu thieát yeáu ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån. Caïnh tranh trong neàn kinh teá thò tröôøng laø ñoäng löïc cho söï phaùt trieån. Cô cheá thò tröôøng buoäc moïi doanh nghieäp ñeàu phaûi tham gia caïnh tranh ñeå tìm kieám lôïi nhuaän vaø thò tröôøng.
Trong cuoäc chôi aáy, muoán giaønh thaéng lôïi, doanh nghieäp phaûi naâng cao naêng löïc caïnh tranh. Caïnh tranh coù theå mang laïi lôïi ích cho ngöôøi naøy vaø thieät haïi cho ngöôøi khaùc, nhöng xeùt treân phaïm vi toaøn xaõ hoäi thì caïnh tranh ñem ñeán nhöõng taùc ñoäng tích cöïc. Caïnh tranh laøm cho saûn phaåm toát hôn, giaù reû hôn, khaùch haøng ñöôïc chaêm soùc chu ñaùo hôn. Thoâng qua caïnh tranh, caùc nguoàn löïc cuûa xaõ hoäi vaø cuûa caùc doanh nghieäp ñöôïc söû duïng hôïp lyù vaø hieäu quaû hôn.
Tuy nhieân, maët traùi cuûa caïnh tranh laø söï caïnh tranh khoâng laønh maïnh. Söï kieåm soaùt cuûa caáp vó moâ chöa chaët cheõ daãn ñeán tình traïng “caù lôùn nuoát caù beù”, daãn ñeán söï hoãn ñoän trong neàn saûn xuaát xaõ hoäi. Treân goùc ñoä doanh nghieäp , naêng löïc caïnh tranh laø khaû naêng ganh ñua cuûa doanh nghieäp, noù phaûn aùnh söùc maïnh cuûa doanh nghieäp treân thò tröôøng. Khi ñaõ coù söùc maïnh thì seõ giaønh ñöôïc vò trí cao treân thò tröôøng töùc laø coù lôïi theá caïnh tranh.
Coù theå noùi lôïi theá caïnh tranh vaø naêng löïc caïnh tranh laø hai maët, hai caùch bieåu hieän veà söùc caïnh tranh cuûa doanh nghieäp. Doanh nghieäp muoán coù khaû naêng caïnh tranh, muoán naâng cao naêng löïc caïnh tranh thì phaûi taïo cho ñöôïc caùc lôïi theá caïnh tranh vaø muoán coù ñöôïc caùc lôïi theá caïnh tranh thì cuõng phaûi coù nhöõng khaû 2 naêng, naêng löïc nhaát ñònh. Khoâng theå coù moät doanh nghieäp coù naêng löïc caïnh tranh maø laïi khoâng coù lôïi theá caïnh tranh naøo. Chính vì vaäy vieäc naâng cao naêng löïc caïnh tranh laø raát quan troïng ñoái vôùi caùc doanh nghieäp, giuùp cho doanh nghieäp coù theå toàn taïi vaø phaùt trieån trong moâi tröôøng kinh teá ñaày bieán ñoäng vaø phöùc taïp.
Ñieåm coát yeáu cuûa vieäc xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh laø lieân heä doanh nghieäp vôùi moâi tröôøng cuûa noù. Moâi tröôøng lieân quan laø raát roäng, bao goàm caùc löïc löôïng kinh teá xaõ hoäi. Quan troïng nhaát cuûa moâi tröôøng laø ngaønh kinh teá, nôi maø caùc hoaït ñoäng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp ñang dieãn ra. Caáu truùc ngaønh coù moät aûnh höôûng lôùn tôùi vieäc xaùc ñònh nhöõng ñieàu luaät cuûa cuoäc chôi cuõng nhö caùc chieán löôïc coù khaû naêng coù ñöôïc ñoái vôùi doanh nghieäp.
Muïc ñích cuûa chieán löôïc caïnh tranh cuûa moät ñôn vò kinh doanh trong ngaønh laø tìm ñöôïc moät vò trí trong ngaønh nôi doanh nghieäp coù theå choáng choïi laïi vôùi caùc löïc löôïng caïnh tranh khaùc moät caùch toát nhaát hoaëc coù theå taùc ñoäng ñeán chuùng theo caùch coù lôïi cho mình. Söï hieåu bieát veà nhöõng nguoàn löïc cô sôû cuûa aùp löïc caïnh tranh seõ laøm saùng toû nhöõng maët maïnh vaø maët yeáu cô baûn cuûa coâng ty, coå vuõ noù trong vieäc xaùc laäp moät vò trí trong ngaønh cho mình, chæ roõ nhöõng lónh vöïc maø nhöõng thay ñoåi chieán löôïc coù theå ñem laïi möùc thuø lao lôùn nhaát vaø cuõng chæ ra nhöõng lónh vöïc maø xu theá phaùt trieån cuûa ngaønh ngaàm baùo seõ giöõ vai troø quan troïng. Moãi doanh nghieäp hoaït ñoäng trong moät ngaønh naøo ñoù ñeàu coù chieán löôïc caïnh tranh cuûa mình. Chieán löôïc naøy coù theå ñöôïc xaây döïng moät caùch coâng khai thoâng qua moät quaù trình keá hoaïch hoùa hoaëc coù theå phaùt trieån moät caùch ngaám ngaàm thoâng qua hoaït ñoäng cuûa caùc phoøng ban chöùc naêng trong doanh nghieäp.
Tuy 3 nhieân, neáu khoâng coù moät söï keát hôïp caàn thieát caùc hoaït ñoäng ñôn leû laïi theo moät chieán löôïc caïnh tranh chung, caùc hoaït ñoäng ñôn leû khoâng phaûi luùc naøo cuõng ñem laïi moät keát quaû khaû quan cho moïi hoaït ñoäng. Ñaây cuõng chính laø lyù do vì sao chuùng ta caàn moät chieán löôïc caïnh tranh. Noùi moät caùch coâ ñoïïng, xaây döïng moät chieán löôïc caïnh tranh chính laø xaây döïng moät moâ hình toång theå veà vieäc doanh nghieäp seõ caïnh tranh nhö theá naøo, muïc tieâu cuûa doanh nghieäp neân laøm gì, vaø nhöõng chính saùch naøo caàn coù ñeå thöïc hieän muïc tieâu ñoù.1 Quaù trình xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh 1.1 Giai ñoaïn nghieân cöùu : Coâng vieäc cuûa giai ñoaïn nghieân cöùu laø phaân tích caùc yeáu toá thuoäc veà moâi tröôøng beân ngoaøi, caùc yeáu toá noäi boä ñeå xaây döïng nhöõng ma traän sau : Ma traän caùc yeáu toá beân ngoaøi (EFE) : Ma traän EFE laø coâng cuï toùm löôïc vaø ñaùnh giaù caùc thoâng tin thuoäc phaïm vi beân ngoaøi doanh nghieäp nhö yeáu toá xaõ hoäi, kinh teá, chính trò, luaät phaùp… Baûng 1.1 – Ma traän ñaùnh giaù caùc yeáu toá beân ngoaøi (EFE) Möùc ñoä Phaân Ñieåm STT Caùc yeáu toá moâi tröôøng chuû yeáu quan troïng loaïi quan troïng. TOÅNG COÄNG 1.
David (2003), Khaùi luaän veà Quaûn trò chieán löôïc, NXB Thoáng keâ) Möùc quan troïng laø soá döông töø 0 ñeán 1, yeáu toá quan troïng hôn ñöôïc theå hieän bôûi giaù trò lôùn hôn vaø toång coäng möùc quan troïng baèng 1. Ñieåm ôû coät phaân loaïi ñöôïc 4 gaùn caùc giaù trò töø 1 ñeán 4. Ñieåm 4 theå hieän söï öùng phoù cuûa coâng ty toát nhaát vaø ñieåm 1 laø keùm nhaát. Soá ñieåm quan troïng baèng tích cuûa möùc quan troïng vôùi phaân loaïi.
Ma traän hình aûnh caïnh tranh: Ma traän hình aûnh caïnh tranh nhaän dieän vaø phaân tích ñaùnh giaù nhöõng ñoái thuû caïnh tranh chuû yeáu. Ma traän naøy gaàn gioáng nhö ma traän caùc yeáu toá beân ngoaøi tuy nhieân ma traän hình aûnh caïnh tranh môû roäng hôn vaø caùc yeáu toá xem xeùt khoâng phaûi chæ lieân qua ñeán doanh nghieäp maø coøn lieân quan ñeán nhoùm ñoái thuû chuùng ta ñang ñaùnh giaù. Ma traän hình aûnh caïnh tranh laø coâng cuï quan troïng maø haàu heát caùc nhaø chieán löôïc öa duøng bôûi aûnh höôûng cuûa caïnh tranh laø yeáu toá quan troïng baäc nhaát trong caùc yeáu toá beân ngoaøi. Toång soá ñieåm ñaùnh giaù cuûa ñoái thuû caïnh tranh ñöôïc so vôùi doanh nghieäp nghieân cöùu.
Caùc möùc phaân loaïi ñaëc bieät cuûa nhöõng ñoái thuû caïnh tranh coù theå ñöôïc ñem so saùnh vôùi möùc phaân loaïi cuûa doanh nghieäp nghieân cöùu. Ma traän hình aûnh caïnh tranh cho caùc nhaø chieán löôïc thaáy ñöôïc theá maïnh, yeáu töøng maët cuûa caùc ñoái thuû chuû yeáu. Ñaây laø nhöõng thoâng tin quan troïng trong vieäc xaây döïng chieán löôïc kinh doanh. Caùc chæ tieâu thöôøng ñöôïc quan taâm ñeå ñaùnh giaù caùc ñoái thuû caïnh tranh goàm: thò phaàn, khaû naêng taøi chính, chaát löôïng saûn phaåm, uy tín nhaõn hieäu, coâng taùc nghieân cöùu & phaùt trieån… Baûng 1.2: Ma traän hình aûnh caïnh tranh Möùc Doanh nghieäp Ñoái thuû caïnh Ñoái thuû caïnh ñoä nghieân cöùu tranh 1 tranh 2 TT Tieâu chí ñaùnh giaù quan Phaân Phaân Phaân troïng Ñieåm Ñieåm Ñieåm loaïi loaïi loaïi.
Vò theá caïnh tranh 1. David (2003), Khaùi luaän veà Quaûn trò chieán löôïc, NXB Thoáng Keâ) Ma traän caùc yeáu toá noäi boä (IFE): Ma traän caùc yeáu toá noäi boä cho pheùp lieät keâ vaø ñaùnh giaù nhöõng maët maïnh, yeáu cuûa doanh nghieäp. Caùc hoaït ñoäng marketing, taøi chính, saûn xuaát, nhaân söï bieåu hieän caùc hoaït ñoäng coát loõi cuûa haàu heát caùc coâng ty. Vieäc nhìn nhaän, ñaùnh giaù caùc ñieåm maïnh, yeáu cuûa doanh nghieäp moät caùch heä thoáng vaø khoa hoïc seõ taïo ñieàu kieän hình thaønh vaø löïa choïn nhöõng chieán löôïc thay theá hieäu quaû, taïo lôïi theá caïnh tranh cho doanh nghieäp.
Caùch xaây döïng ma traän caùc yeáu toá noäi boä töông töï ma traän caùc yeáu toá beân ngoaøi.3 : Ma traän ñaùnh giaù caùc yeáu toá noäi boäi (IFE) Möùc ñoä Phaân Ñieåm STT Caùc yeáu toá moâi tröôøng chuû yeáu quan troïng loaïi quan troïng. TOÅNG COÄNG 1.2 Giai ñoaïn xaây döïng : Döïa treân neàn taûng thoâng tin thu thaäp vaø phaân tích trong giai ñoaïn nghieân cöùu, laäp nhöõng ma traän coâng cuï hình thaønh caùc chieán löôïc coù khaû naêng löïa choïn. Ma traän SWOT: Coát loõi cuûa ma traän SWOT laø döïa vaøo vieäc phaân tích yeáu toá beân trong beân ngoaøi ñeå hình thaønh nhöõng keát hôïp toái öu caùc yeáu toá beân trong vaø beân ngoaøi. Ma traän SWOT coù theå giuùp cho caùc nhaø quaûn trò coù 4 caùch keát hôïp : 6 • Chieán löôïc ñieåm maïnh – cô hoäi (SO): caùc chieán löôïc SO söû duïng nhöõng ñieåm maïnh beân trong cuûa coâng ty ñeå taän duïng nhöõng cô hoäi beân ngoaøi.
Veà maët lyù thuyeát chieán löôïc SO laø nhoùm chieán löôïc ñoäc laäp vaø doanh nghieäp naøo cuõng mong muoán thöïc hieän ñeå môû roäng phaùt trieån doanh nghieäp, tuy nhieân trong thöïc teá ñeå thöïc hieän nhoùm chieán löôïc naøy doanh nghieäp tröôùc tieân phaûi töï hoaøn thieän moät soá yeáu toá khaùc ñeå saün saøng thöïc hieän chieán löôïc SO. Do ñoù thöôøng caùc doanh nghieäp phaûi traûi qua caùc chieán löôïc WO, ST, WT ñeå ñöa coâng ty veà vò trí thöïc hieän chieán löôïc SO. • Chieán löôïc ñieåm yeáu – cô hoäi (WO): chieán löôïc naøy nhaèm caûi thieän nhöõng ñieåm yeáu beân trong baèng caùch taän duïng nhöõng cô hoäi beân ngoaøi. • Chieán löôïc ñieåm maïnh – nguy cô (ST): söû duïng caùc ñieåm maïnh cuûa coâng ty ñeå neù traùnh hay giaûm aûnh höôûng cuûa nhöõng ñe doaï beân ngoaøi.
• Chieán löôïc ñieåm yeáu – nguy cô (WT): laø nhöõng chieán löôïc phoøng thuû nhaèm laøm giaûm ñi nhöõng ñieåm yeáu beân trong vaø traùnh khoûi nhöõng moái ñe doaï töø moâi tröôøng beân ngoaøi.T cuûa doanh nghieäp CÔ HOÄI (O) ÑE DOÏA (T) …. ÑIEÅM MAÏNH (S) KEÁT HÔÏP SO KEÁT HÔÏP ST …. ÑIEÅM YEÁU (W) KEÁT HÔÏP WO KEÁT HÔÏP WT …. David (2003), Khaùi luaän veà Quaûn trò chieán löôïc, NXB Thoáng Keâ) 7 Ma traän QSPM : Thöôøng ngöôøi ta duøng ma traän chieán löôïc coù theå ñònh löôïng (QSPM) ñaùnh giaù nhöõng chieán löôïc khaû thi coù theå thay theá chieán löôïc hình thaønh ôû giai ñoaïn treân ñeå löïa choïn nhöõng chieán löôïc toái öu nhaát.
Ma traän QSPM söû duïng thoâng tin töø caùc ma traän EFE, IFE, SWOT ôû giai ñoaïn moät laøm thoâng tin ñaàu vaøo ñeå phaân tích. Tuy nhieân cuõng nhö caùc ma traän khaùc, ma traän QSPM cuõng coøn phuï thuoäc nhieàu vaøo tröïc giaùc, phaùn ñoaùn cuûa nhaø chieán löôïc.