CHƯƠNG I : MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP Luận văn tốt nghiệp 3 Trần Thị Liễu – K48K4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Tổng quan về cạnh tranh và sự cần thiết nâng cao cạnh tranh của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm và phân loại cạnh tranh a. Khái niệm cạnh tranh Thuật ngữ “cạnh tranh” được sử dụng rất phổ biến hiện nay trong nhiều lĩnh vực kinh tế, thương mại, luật, chính trị, quân sự…được sử dụng rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng và được sự quan tâm của nhiều đối tượng, từ nhiều góc độ dẫn đến có rất nhiều khái niệm khác nhau về cạnh tranh. Tiếp cận ở góc độ đơn giản, mang tính tổng quát thì cạnh tranh là hành động ganh đua, đấu tranh chống lại các cá nhân hay các nhóm, các loài vì mục đích giành được sự tồn tại, sống còn, giành được địa vị, các phần thưởng hay những thứ khác. Trong kinh tế chính trị học thì cạnh tranh là sự ganh đua về kinh tế giữa những chủ thể trong nền sản xuất hàng hóa nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, tiêu thụ hoặc tiêu dùng hàng hóa để từ đó thu được lợi ích nhất cho mình.
Theo Michael Porter thì cạnh tranh là giành lấy thị phần. Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức trung bình mà DN đang có. Cạnh tranh của một DN là chiến lược của một DN với các đối thủ trong cùng một ngành. Trong hoạt động kinh tế, cạnh tranh là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế, tìm mọi biện pháp cả nghệ thuật kinh doanh lẫn thủ đoạn để đạt được mục tiêu kinh tế của mình như giành lấy những vị thế lợi hơn trong sản xuất, tiêu thụ hay tiêu dùng hàng hóa để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình.
Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp với nhau để giành khách hàng hoặc thị trường nhưng không phải là diệt trừ đối thủ của mình mà phải là mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn để khách hàng lựa chọn mình chứ không phải đối thủ cạnh tranh. Như vậy, cạnh tranh được hiểu một cách chung nhất là cuộc ganh đua giữa các chủ thể đang hoạt động trên thị trường với nhau, kinh doanh cùng một loại sản phẩm hoặc những sản phẩm tương tự tay thế lẫn nhau nhằm chiếm lĩnh thị trường, tăng doanh số và lợi nhuận. Phân loại cạnh tranh Có rất nhiều loại hình cạnh tranh trên thị trường hiện nay, có thể nói là rất phong phú, đa dạng với nhiều hình thức biểu hiện ở nhiều mức độ căn cứ khác nhau. Xét theo phạm vi ngành kinh tế - Cạnh tranh trong nội bộ ngành: Là cạnh tranh giữa các DN cùng sản xuất kinh doanh một loại hàng hóa, dịch vụ.
Luận văn tốt nghiệp 4 Trần Thị Liễu – K48K4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Cạnh tranh giữa các ngành: Là cạnh tranh giũa các chủ DN sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trong các ngành kinh tế nhau. Xét theo mức độ cạnh tranh : - Cạnh tranh hoàn hảo: là hình thức cạnh tranh trên thị trường mà ở đó có rất nhiều người bán sản phẩm tương tự nhau về phẩm chất, quy cách, chủng loại mẫu mã. - Cạnh tranh không hoàn hảo : là hình thức cạnh tranh trên thị trường phổ biến nhất hiện nay. Sự khác biệt giữa những loại hàng hóa dịch vụ này ở nhãn hiệu.
- Cạnh tranh độc quyền: là hình thức cạnh tranh trên thị trường mà ở đó có một số người bán hoặc nhiều người bán, một số sản phẩm không đồng nhất. Xét theo chủ thể tham gia thị trường : - Cạnh tranh giữa những người bán với người mua Là cuộc cạnh tranh giữa người bán với người mua diễn ra theo quy luật mua rẻ bán đắt trên thị trường. Người bán muốn bán sán sản phẩm của mình với giá cao nhất, ngược lại người mua muốn mua với giá thấp nhất - Cạnh tranh giữa những người mua với nhau Là cạnh tranh xảy ra khi cung nhỏ hơn cầu. Do hàng hóa trên thị trường khan hiếm nên người mua chấp nhận giá cao để mua được hàng hóa họ cần.
Kết quả cuối cùng là người bán thu được nhiều lợi nhuận. - Cạnh tranh giữa những người bán với nhau Với các doanh nghiệp thì đây là cuộc cạnh tranh gay gắt nhất nhằm giành giật lợi ích kinh tế về phía mình, nhằm chiếm lĩnh thị trường của đối thủ cạnh tranh, tăng thị phần cùng với doanh thu tiêu thụ tăng.2 Vai trò cạnh tranh Đối với nền kinh tế cạnh tranh không chỉ là môi trường và động lực cho sự phát triển nói chung, thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, tăng năng xuất lao động mà còn là yếu tố quan trọng làm lành mạnh hóa quan hệ xã hội. Tuy nhiên bên cạnh những lợi ích to lớn mà cạnh đem lại thì nó vẫn mang lại những hạn chế như cạnh tranh không lành mạnh dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo, những hành vi phạm pháp. Đối với bất kì một DN nào cạnh tranh là rất quan trọng và cần thiết.
Cạnh tranh đòi hỏi các doanh nghiệp phải phát triển nghiên cứu thị trường để quyết định sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai. Cạnh tranh buộc các DN phải đưa ra sản phẩm có chất lượng cao tiện dụng với người tiêu dùng. Muốn vậy các doanh nghiệp phải áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất kinh Luận văn tốt nghiệp 5 Trần Thị Liễu – K48K4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com doanh, tăng cường công tác quản lý, nâng cao trình độ tay nghề cho công nhân. Từ đó tạo cho doanh nghiệp một vị trí xứng đáng trên thị trường.
Nhờ cạnh tranh giữa các DN mà người tiêu dùng ngày càng nhận được nhiểu sản phẩm phong phú đa dạng cả về chất lượng mẫu mã và giá cả phù hợp.3 Khái niệm và sự cần thiết của nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp 1.1 Khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Có quan niệm gắn sức cạnh tranh với ưu thế sản phẩm, dịch vụ mà doanh nghiệp đưa ra thị trường. Có quan niệm lại gắn sức mạnh cạnh tranh của doanh nghiệp theo thị phần mà nó chiếm giữ, có người lại đồng nghĩa sức cạnh tranh với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Theo quan điểm của diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) định nghĩa: “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng cạnh tranh, năng lực mà doanh nghiệp có thể tự duy trì vị trí của nó một cách lâu dài và có ý trí trên thị trường cạnh tranh, đảm bảo thực hiện một tỷ lệ lợi nhuận ít nhất bằng tỷ lệ đòi hỏi cho việc tài trợ những mục tiêu của doanh nghiệp, đồng thời thực hiện những mục tiêu doanh nghiệp đề ra”.
Theo quan điểm tổng hợp của Wan Buren, Martin và Westqren năm 1991: Khả năng cạnh tranh của một ngành, một doanh nghiệp là khả năng tạo ra và duy trì lợi nhuận và thị phần trên các thị trường trong và ngoài nước. Porter, năng lực cạnh tranh là khả năng sáng tạo ra sản phẩm có quy trình công nghệ độc đáo để tạo ra giá trị gia tăng cao phù hợp với nhu cầu khách hàng, chi phí thấp, năng suất cao nhằm tăng nhanh lợi nhuận. Yêu cầu DN phải phân tích kỹ thị trường, thấu hiểu khách hàng, đánh giá đúng đối thủ cạnh tranh, tìm được những nhà cung ứng có chất lượng… có vậy DN mới nâng cao được NLCT của mình.2 Sự cần thiết nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, để có thể tồn tại và phát triển, doanh nghiệp phải tạo cho mình khả năng chống chọi lại các thế lực cạnh tranh một cách có hiệu quả. Đặc biệt giai đoạn hiện nay, với tiến trình khu vực hóa, toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới và những tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật, sự bùng nổ công nghệ thông tin, tính quyết định của năng lực cạnh tranh đối với sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp càng rõ nét.
Do vậy, doanh nghiệp phải không ngừng tìm tòi các biện pháp phù hợp và liên tục đổi mới để nâng cao năng lực cạnh tranh, vươn lên chiếm được lợi thế cạnh tranh so với đối thủ thì mới có thể phát triển bền vững. Luận văn tốt nghiệp 6 Trần Thị Liễu – K48K4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ giúp doanh nghiệp có đủ thế và lực để chống chọi với các đối thủ cạnh tranh khác trên thị trường. Từ đó doanh nghiệp giành được thị phần lớn, tăng lợi nhuận, giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Các doanh nghiệp phải nỗ lực tăng cường năng lực cạnh tranh của chính mình bằng việc thúc đẩy công tác nghiên cứu và triển khai cong nghệ, nâng cao trình độ nguồn nhân lực, tăng hiệu quả hoạt động tài chính, đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm, … tạo điều kiện hạ giá thành và giá bán của hàng hóa.
Mặt khác nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong ngành sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành. Nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm sẽ làm cho sản phẩm đó đủ sức cạnh tranh lại với các sản phẩm khác, không ngừng mở rộng thị phần trên thị trường và chu kỳ sống của sản phẩm cũng được kéo dài.2 Nội dung phân tích về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1.1 Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh Các nguồn lực của doanh nghiệp bao gồm vốn, nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật. - Nguồn vốn và tiềm lực tài chính Vốn là nguồn lực mà doanh nghiệp cần có trước tiên vì không có vốn không thể thành lập doanh nghiệp và không thể tiến hành hoạt động được. Một doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh là doanh nghiệp có nguồn vốn dồi dào luôn đảm bảo huy động được vốn trong những trường hợp cần thiết, doanh nghiệp đó phải sử dụng đồng vốn có hiệu quả và hạch toán chi phí một cách rõ ràng.
- Nguồn nhân lực Là yếu tố quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp có nguồn nhân lực có chất lượng cao, doanh nghiệp sẽ có khả năng cạnh tranh trên thị trường. Đội ngũ công nhân lành nghề có tay nghề cao, trách nhiệm với công việc sẽ tạo ra được sản phẩm có chất lượng cao tăng năng xuất lao động.