CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1. Cạnh tranh Thuật ngữ “cạnh tranh” có nguồn gốc từ tiếng La-tinh với nghĩa chủ yếu là sự đấu tranh, ganh đua, thi đua giữa các đối tượng cùng phẩm chất, cùng loại, đồng giá trị nhằm đạt được ưu thế, lợi ích, mục tiêu xác định. Theo quan điểm của kinh tế chính trị học thì “ cạnh tranh là sự ganh đua về kinh tế giữa những chủ thể trong nền kinh tế thị trường nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa”.
Theo Các-Mác “ Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bảnnhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hoáđể thu được lợi nhuận siêu ngạch”. Tiếp cận quan điểm khả năng cạnh tranh cấp ngành, cấp công ty của M.Porter, quan điểm này dựa trên quản trị chiến lược phản ánh trong các cuốn sách của ông, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp là năng lực chiếm lĩnh thị trường, tiêu thị các sản phẩm cùng loại của công ty đó. Với cách tiếp cận này năng lực cạnh tranh được quy định bởi các yếu tố sau: - Số lượng các doanh nghiệp mới tham gia - Sự có mặt của các sản phẩm thay thế - Vị thế của khách hàng - Uy tín của nhà cung ứng - Tính quyết liệt của đối thủ cạnh tranh Nghiên cứu những yếu tố trên sẽ là cơ sở cho doanh nghiệp xây dựng và lựa chọn chiến lược kinh doanh phù hợp trong từng giai đoạn, từng thời kỳ phát triển của công ty cũng như của nền kinh tế từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Vai trò của cạnh tranh: Đối với nền kinh tế cạnh tranh không chỉ là môi trường và động lực cho sự phát triển nói chung, thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, tăng năng xuất lao động mà còn là yếu tố quan trọng làm lành mạnh hóa quan hệ xã hội. Tuy nhiên bên cạnh những lợi ích to lớn mà cạnh đem lại thì nó vẫn mang lại những hạn chế như cạnh tranh không lành mạnh dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo, những hành vi phạm pháp.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Đối với bất kì một doanh nghiệp nào cạnh tranh là rất quan trọng và cần thiết. Cạnh tranh đòi hỏi các doanh nghiệp phải phát triển nghiên cứu thị trường để quyết định sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai.Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải đưa ra sản phẩm có chất lượng cao tiện dụng với người tiêu dùng. Nhờ cạnh tranh giữa các DN mà người tiêu dùng ngày càng nhận được nhiểu sản phẩm phong phú đa dạng cả về chất lượng mẫu mã và giá cả phù hợp. Năng lực cạnh tranh Có rất nhiều quan điểm khác nhau về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Quan điểm khả năng cạnh tranh cần phù hợp với quan điểm, bối cảnh và trình độ phát triển trong từng thời kỳ. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng duy trì và mở rộng thị phần, lợi nhuận của doanh nghiệp. Đây là cách quan niệm khá phổ biến hiện nay, theo đó khả năng cạnh tranh là khả năng tiêu thụ hàng hoá, dịch vụ so với các đối thủ và khả năng "thu lợi" của các doanh nghiệp. Porter (2013), khả năng cạnh tranh đồng nghĩa với năng suất lao động, năng suất lao động là thước đo duy nhất về khả năng cạnh tranh.
Năng lực cạnh tranh là khả năng sáng tạo ra sản phẩm có quy trình công nghệ độc đáo để tạo ra giá trịgia tăng cao phù hợp với nhu cầu khách hàng, chi phí thấp, năng suất cao nhằm tăng nhanh lợi nhuận.Yêu cầu DN phải phân tích kỹ thị trường, thấu hiểu khách hàng, đánh giá đúng đối thủ cạnh tranh, tìm được những nhà cung ứng có chất lượng… có vậy DN mới nâng cao được NLCT của mình. Theo tác giả Vũ Trọng Lâm (2006) , khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng tạo dựng, duy trì, sử dụng và sáng tạo mới các lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Từ những quan niệm khác nhau trên, Lê Thị Loan (2014) đưa ra khái niệm chung nhất về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp như sau: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là năng lực về mọi hoạt động của sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm tạo ra những sản phẩm, hàng hoá và dịch vụ chất lượng cao với chi phí thấp, được thị trường chấp nhận. Nhờ đó doanh nghiệp có thể tự duy trì vị trí của nó một cách lâu dài trên thị trường, đảm bảo việc thu lợi nhuận, phát triển thị trường và thực hiện được những mục tiêu mà doanh nghiệp đề ra.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Trong nền kinh tế thị trường, để có thể tồn tại và phát triển, doanh nghiệp phải tạo cho mình khả năng chống chọi lại các thế lực cạnh tranh một cách có hiệu quả. Đặc biệt giai đoạn hiện nay, với tiến trình khu vực hóa, toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới và những tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật, sự bùng nổ công nghệ thông tin, tính quyết định của năng lực cạnh tranh đối với sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp càng rõ nét. Do vậy, doanh nghiệp phải không ngừng tìm tòi các biện pháp phù hợp và liên tục đổi mới để nâng cao năng lực cạnh tranh, vươn lên chiếm được lợi thế cạnh tranh so với đối thủ thì mới có thể phát triển bền vững. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ giúp doanh nghiệp có đủ thế và lực để chống chọi với các đối thủ cạnh tranh khác trên thị trường.
Từ đó doanh nghiệp giành được thị phần lớn, tăng lợi nhuận, giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Các doanh nghiệp phải nỗ lực tăng cường năng lực cạnh tranh của chính mình bằng việc thúc đẩy công tác nghiên cứu và triển khai công nghệ, nâng cao trình độ nguồn nhân lực, tăng hiệu quả hoạt động tài chính, đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm, … tạo điều kiện hạ giá thành và giá bán của hàng hóa. Mặt khác nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong ngành sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành. Nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm sẽ làm cho sản phẩm đó đủ sức cạnh tranh lại với các sản phẩm khác, không ngừng mở rộng thị phần trên thị trường và chu kỳ sống của sản phẩm cũng được kéo dài.
Phân loại cạnh tranh Theo Nguyễn Quốc Dũng (2001), cạnh tranh được xét theo các góc độ sau Xét theo phạm vi ngành kinh tế: Cạnh tranh trong nội bộ ngành: Là cạnh tranh giữa các DN cùng sản xuất kinh doanh một loại hàng hóa, dịch vụ. Cạnh tranh giữa các ngành: Là cạnh tranh giữa các chủ DN sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trong các ngành kinh tế nhau. Xét theo mức độ cạnh tranh : Cạnh tranh hoàn hảo: Là hình thức cạnh tranh mà trên thị trường có rất nhiều người bán,người mua nhỏ, không ai trong số họ đủ lớn để bằng hành động của mình ảnh hưởng đến giá cả dịch vụ. Điều đó có nghĩa là không cần biết sản xuất được bao nhiêu, họ đều có thể bán được tất cả sản phẩm của mình tại mức giá thị trường hiện hành.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Cạnh tranh không hoàn hảo : Nếu một hãng có thể tác động đáng kể đến giá cả thị trường đối với đầu ra của hãng thì hãng ấy được liệt vào “ hãng cạnh tranh không hoàn hảo”. Những người bán có thể cạnh tranh với nhau nhằm lôi kéo khách hàng về phía mình bằng nhiều cách như : quảng cáo, khuyến mại, những ưu đãi về giá các dịch vụ trước, trong và sau khi mua hàng. Cạnh tranh độc quyền: Là cạnh tranh trên thị trường mà ở đó một số người bán một số sản phẩm thuần nhất hoặc nhiều người bán một loại sản phẩm không đồng nhất. Họ có thể kiểm soát gần như toàn bộ số lượng sản phẩm hay hàng hoá bán ra thị trường.
Thị trường này không có cạnh tranh về giá cả mà một số người bán toàn quyền quyết định giá cả Xét theo chủ thể tham gia thị trường : Cạnh tranh giữa những người bán với người mua: Là cuộc cạnh tranh giữa người bán với người mua diễn ra theo quy luật mua rẻ bán đắt trên thị trường. Người bán muốn bán sán sản phẩm của mình với giá cao nhất, ngược lại người mua muốn mua với giá thấp nhất. Cạnh tranh giữa những người mua với nhau: Là cạnh tranh xảy ra khi cung nhỏ hơn cầu. Do hàng hóa trên thị trường khan hiếm nên người mua chấp nhận giá cao để mua được hàng hóa họ cần.
Kết quả cuối cùng là người bán thu được nhiều lợi nhuận. Cạnh tranh giữa những người bán với nhau: Với các doanh nghiệp thì đây là cuộc cạnh tranh gay gắt nhất nhằm giành giật lợi ích kinh tế về phía mình, nhằm chiếm lĩnh thị trường của đối thủ cạnh tranh, tăng thị phần cùng với doanh thu tiêu thụ tăng. Nội dung nghiên cứu về năng lực cạnh tranh 1. Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của của doanh nghiệp Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bao gồm những yếu tố giúp doanh nghiệp có những lợi thế so với đối thủ cạnh tranh trong việc thỏa mãn tối đa nhu cầu của thị trường.
Các yếu tố được coi là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có thể là: Trình độ tổ chức quản lý của đội ngũ lãnh đạo, nguồn lực của doanh nghiệp, năng suất sản xuất kinh doanh và uy tín của doanh nghiệp. - Trình độ tổ chức quản lý của đội ngũ lãnh đạo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu, có tổ chức tốt, doanh nghiệp sẽ làm tốt mọi việc. Tổ chức quản lý tốt phải thể hiện trước hết là có phương pháp tốt. Đó là áp dụng phương pháp quản lý hiện đại (phương pháp quản lý theo tình huống, quản lý theo tiếp cận quá trình và tiếp cận hệ thống, quản lý theo phương pháp của quản trị chất lượng ).
Thứ hai, tổ chức quản lý tốt phải có hệ thống tổ chức gọn nhẹ. Đây là hệ thống tổ chức ít cấp, linh hoạt, dễ thay đổi khi môi trường kinh doanh thay đổi. Thứ ba, tổ chức quản lý tốt phải có văn hóa doanh nghiệp tốt. Thứ tư, quản lý có hiệu quả thể hiện ở năng suất, chất lượng cao, lợi nhuận tăng.