PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng luôn tồn tại những rủi ro nhất định. Để ngăn ngừa những tổn thất và các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình hoạt động kinh doanh, ngân hàng thương mại phải thiết lập được hệ thống kiểm soát nội bộ một cách đầy đủ và có hiệu quả. Tuy nhiên, hoạt động kiểm soát nội bộ ở các ngân hàng thương mại mới được đề cập và áp dụng trong những năm gần đây, do đó quá trình thực hiện còn thiếu kinh nghiệm về cả lý luận lẫn thực tiễn, chưa thực sự đạt hiệu quả như mong muốn.
Một trong những (nguyên nhân chủ yếu của các thất bại và những vụ sụp đổ của các ngân hàng trên thế giới (qua khảo sát của ủy ban Basel) là sự thất bại của ban lãnh đạo các ngân hàng trong việc thiết lập và duy trì một hệ thống kiểm soát nội bộ vững mạnh, thường xuyên, hoạt động hiệu quả. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam là một trong bốn ngân hàng quốc doanh lớn nhất giữ vai trò chủ đạo và chủ lực trong phát triển kinh tế Việt Nam, đặc biệt là đầu tư cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Để đảm bảo việc chấp hành chính sách kinh doanh, ngăn ngừa thiếu sót trong hệ thống xử lý nghịệp vụ, hạn chế các rủi ro có thể xảy ra, bảo vệ ngân hàng trước những thất thoát tài sản thì vai trò của hệ thống kiểm soát nội bộ tại ngân hàng là rất quan trọng. Đặc biệt là đối với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang vì đây là một trong những chi nhánh loại II có quy mô lớn của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh tỉnh Tiền Giang.
Do đó, việc nghiên cứu và xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ hoàn thiện ở các ngân hàng thương mại Việt Nam nói chung và ở Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam nói riêng là việc rất cần thiết. Xuất phát từ lý luận và thực tiễn của hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh Huyện Châu Thành Tỉnh Tiền Giang, tác giả chọn đề tài “Tăng cường kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang” cho luận văn thạc sĩ kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Tăng cường kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang.
Mục tiêu cụ thể - Khái quát chung lý luận cơ bản về hệ thống kiểm soát nội bộ tại các ngân hàng thương mại. - Phân tích thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank Huyện Châu Thành Tỉnh Tiền Giang. - Đề xuất các giải pháp và kiến nghị tăng cường kiểm soát nội bộ tại Agribank Huyện Châu Thành Tỉnh Tiền Giang. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - chi nhánh Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang.
Phạm vi nghiên cứu 4. Phạm vi về không gian, địa điểm Nghiên cứu hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang. Phạm vi về thời gian Dữ liệu nghiên cứu trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019. Câu hỏi nghiên cứu Đề tài đặt ra các câu hỏi nghiên cứu như sau: Một là, Hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang như thế nào? Hai là, Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang như thế nào? Việc thực hiện kiểm soát nội bộ đã đạt được những kết quả gì? Có những ưu điểm và tồn tại nào? Ba là, Agribank Huyện Châu, Thành Tỉnh Tiền Giang cần có các giải pháp gì nhằm tăng cường kiểm soát nội bộ tại chi nhánh? 6.
Những đóng góp mới của luận văn 3 6. Đóng góp về phương diện khoa học Làm sáng tỏ vấn đề kiểm soát nội bộ tại các ngân hàng thương mại và ý nghĩa của việc tăng cường kiểm soát nội bộ, góp phần kiểm soát và hạn chế rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Đóng góp về phương diện thực tiễn Qua việc nghiên cứu thực tiễn hoạt động kiểm soát nội bộ tại Agribank Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang, tác giả đã đánh giá thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank Huyện Châu, Thành tỉnh Tiền Giang giai đoạn 2017 – 2019, phân tích những mặt đạt được, những nhân tố tác động và những hạn chế còn tồn tại của hoạt động này. Từ đó, đưa ra các giải pháp và kiến nghị cụ thể để hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang để kiểm soát nội bộ thực sự trở thành công cụ đắc lực của chi nhánh, nhằm đảm bảo phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời các rủi ro và đạt được các mục tiêu mà chi nhánh đã đặt ra.
Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu của đề tài là phương pháp nghiên cứu định tính. Đề tài sử dụng các phương pháp như: điều tra khảo sát, tổng hợp, thống kê, phân tích, đối chiếu, so sánh. Các phương pháp bao gồm: Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Mục đích là để có được những kiến thức căn bản về hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng và hình thành hiểu biết về hệ thống kiểm soát nội bộ tại đây. Trong quá trình thực hiện đề tài, nghiên cứu và tham khảo những nguồn tài liệu có độ tin cậy cao liên quan đến nội dung đề tài như một số giáo trình, các tạp chí điện tử, sách báo về ngân hàng, về kiểm soát nội bộ.
Bên cạnh đó, nghiên cứu thêm về những quy định, văn bản pháp luật có liên quan do Bộ Tài chính, NHNN Việt Nam và Agribank ban hành. Phương pháp quan sát Thực hiện phương pháp này nhằm thấy rõ các bước công việc cụ thể hàng ngày của các cán bộ, nhân viên Agribank Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang. 4 Phương pháp xử lý phân tích Với những số liệu được đơn vị cung cấp, tiến hành xử lý dựa trên những kiến thức và hiểu biết của bản thân để thực hiện việc so sánh, đối chiếu số liệu giữa các năm, sự tăng giảm các chỉ tiêu qua các ký phân tích. Thống kê các báo cáo liên quan đến hệ thống kiểm soát nội như: báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo hoạt động tiền gửi, báo cáo tình hình sử dụng vốn, báo cáo hậu kiểm, … 8.
Tổng quan các công trình nghiên cứu trước Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài “Tăng cường kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang”, tác giả đã tham khảo một số nghiên cứu, đề tài luận văn thạc sĩ đã bảo vệ có nội dung liên quan đến đề tài và có cùng các phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu này như sau: - Luận văn Thạc sĩ kinh tế của tác giả Trần Thị Huyền Trang (2017) “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Hoàng Mai”. Tác giả đã trình bày những vấn đề chung về KSNB của NHTM gồm các khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc hoạt động của hệ thống KSNB trong NHTM. Trong đó, tác giả đã tập trung làm rõ khái niệm, nội dung KSNB. Tuy nhiên, đề tài chưa khái quát được hết các hoạt động cũng như chưa phân tích thật sâu về những ưu và nhược điểm của KSNB, vì vậy mà các giải pháp đưa ra chỉ mang tính chiến lược chứ chưa có đi vào cụ thể, chi tiết.
- Luận văn Thạc sĩ của tác giả Huỳnh Tấn Phi (2015) – trường Đại học Kinh tế TP.HCM - thực hiện nghiên cứu về “Các giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại BIDV”. Tác giả tiếp cận các báo cáo COSO và Basel trong việc nghiên cứu các nguyên tắc thiết lập KSNB hoạt động tín dụng. Qua việc phân tích thực trạng việc thiết lập KSNB hoạt động tín dụng tại BIDV, từ đó tác giả khuyến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện KSNB hoạt động tín dụng tại BIDV. - Nguyễn Thị Huyền với nghiên cứu “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh Hà Tĩnh” tác giả nghiên cứu thực trạng và đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện 5 hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh Hà Tĩnh giai đoạn 2011 – 2013, phân tích những mặt đạt được, những nhân tố tác động và những hạn chế còn tồn tại của hoạt động này.
- Luận văn Thạc sĩ Huỳnh Thanh Toàn (2018) - Trường Đại Học Kinh Tế Công Nghiệp Long An - “Kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tiền gửi tại Ngân hàng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn chi nhánh Tỉnh Tiền Giang” tác giả nghiên cứu thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tiền gửi tại Agribank chi nhánh Tiền Giang giai đoạn 2015 – 2017, phân tích những mặt đạt được, những nhân tố tác động và những hạn chế còn tồn tại của hoạt động này, nhằm hạn chế tối đa rủi ro trong hoạt động tiền gửi, bảo đảm hoạt động tiền gửi được triển khai hiệu quả, thông suốt, thông tin đáng tin cậy, tuân thủ pháp luật, tuân thủ quy định. - Nguyễn Ngọc Mỹ với nghiên cứu “Giải pháp hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh tỉnh Đồng Tháp” tác giả nghiên cứu thực trạng và đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2015 - 2017, phân tích những mặt đạt được như hệ thống tương đối hoàn thiện, cơ sở vật chất đang dần được cập nhật để đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng. Ngoài ra, tác giả cũng phân tích những nhân tố tác động và những hạn chế còn tồn tại của hoạt động này từ đó đưa ra các giải pháp thích hợp. Các công trình nghiên cứu cơ bản đã giải quyết các vấn đề về hệ thống kiểm soát nội bộ tại các ngân hàng ở Việt Nam tương đối tốt, cung cấp nhiều tư liệu quý để tác giả tham khảo.
Tuy nhiên, đối với hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank Huyện Châu Thành Tỉnh Tiền Giang thì hiện tại vẫn chưa có một nghiên cứu cụ thể nào.