Nâng cao Hiệu Quả Thanh Tra Chính Phủ trong Thực Hiện Chính Sách Xã Hội

Bài viết phân tích quá trình hoàn thiện thanh tra diện rộng của thanh tra chính phủ trong việc thực hiện chính sách xã hội tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hải
• Người hướng dẫn: C GS. Đinh Văn Mậu
• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý hành chính công
• Đề tài: Nâng cao Hiệu Quả Thanh Tra Chính Phủ trong Thực Hiện Chính Sách Xã Hội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của luận án
• 0.6. Kết cấu của đề tài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN THANH TRA DIỆN RỘNG CỦA THANH TRA CHÍNH PHỦ TRONG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. Những khái niệm có liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Thanh tra và thanh tra diện rộng
• 1.1.2. Chính sách xã hội
• 1.1.3. Thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách xã hội
• 1.1.3.1. Khái niệm thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách xã hội
• 1.1.3.2. Vai trò của thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách xã hội
• 1.1.3.3. Mối quan hệ giữa hoạt động thanh tra diện rộng với chính sách xã hội
• 1.1.4. So sánh cơ cấu tổ chức và hoạt động thanh tra của Việt Nam với một số nước trên thế giới
• 1.1.4.1. Cơ cấu tổ chức và hoạt động thanh tra của một số nước trên thế giới
• 1.1.4.2. So sánh cơ cấu tổ chức và hoạt động thanh tra của Việt Nam với một số nước trên thế giới
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THANH TRA DIỆN RỘNG CỦA THANH TRA CHÍNH PHỦ TRONG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 2.1. Thể chế hành chính về thanh tra diện rộng của Thanh tra Chính phủ trong thực hiện chính sách xã hội
• 2.2. Thực trạng thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách xã hội
• 2.2.1. Thực trạng thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách ưu đãi người có công
• 2.2.2. Thực trạng thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách Bảo hiểm xã hội - Bảo hiểm y tế
• 2.2.3. Thực trạng thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách bảo vệ tài nguyên, môi trường, phủ xanh đất trống, đồi trọc gắn liền với chính sách xóa đói giảm nghèo
• 2.2.4. Thực trạng thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách Y tế
• 2.2.5. Thực trạng thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách Giáo dục và Đào tạo
• 2.2.6. Thực trạng thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách Văn hóa - Thể thao - Du lịch
• 2.3. Những hạn chế, nguyên nhân và kinh nghiệm thanh tra diện rộng của Thanh tra Chính phủ trong thực hiện chính sách xã hội
• 2.3.1. Những hạn chế trong quá trình tổ chức thanh tra diện rộng
• 2.3.2. Những nguyên nhân hạn chế trong hoạt động thanh tra diện rộng
• 2.3.3. Những kinh nghiệm rút ra qua thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách xã hội
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THANH TRA DIỆN RỘNG CỦA THANH TRA CHÍNH PHỦ TRONG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 3.1. Phương hướng
• 3.1.1. Thanh tra diện rộng góp phần xây dựng đường lối, chính sách xã hội định hướng xã hội chủ nghĩa
• 3.1.2. Thanh tra diện rộng nhằm tăng cường quản lý nhà nước trong việc hoàn thiện, nâng cao hiệu lực, hiệu quả các chính sách xã hội
• 3.1.3. Thanh tra diện rộng là cơ chế bảo đảm thực hiện các chính sách xã hội và góp phần phòng, chống bệnh quan liêu, tham nhũng
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện
• 3.2.1. Hoàn thiện thể chế hành chính về công tác thanh tra
• 3.2.2. Hoàn thiện tổ chức nhân sự của Đoàn thanh tra diện rộng
• 3.2.3. Tăng cường phối hợp, kết hợp của lãnh đạo các địa phương, Bộ, ngành có liên quan và tuyên truyền, phổ biến pháp luật
• 3.2.4. Hợp tác quốc tế học tập kinh nghiệm
• 3.2.5. Hoàn thiện quy trình thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách xã hội
• 3.2.6. Đảm bảo kinh phí
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Thanh Tra Chính Phủ và CSXH

Nghiên cứu về hiệu quả thanh tra chính phủ trong việc thực hiện chính sách xã hội là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện hệ thống quản lý nhà nước. Thanh tra diện rộng đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá và đảm bảo tính hiệu quả của các chính sách an sinh xã hội, chính sách việc làm, chính sách giáo dục và chính sách y tế. Hoạt động này không chỉ giúp phát hiện sai phạm, mà còn góp phần xây dựng và hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời phòng chống các hành vi tham nhũng trong thanh tra và cải cách hành chính. Theo tài liệu gốc, thanh tra được ví như “tai mắt của trên, là người bạn của dưới”, nhấn mạnh vai trò quan trọng của thanh tra trong việc kết nối giữa chính quyền và người dân, đảm bảo tính minh bạch trong thanh tra và sự hiệu quả của hệ thống kiểm tra, giám sát chính sách.

1.1. Khái Niệm và Vai Trò của Thanh Tra Chính Phủ

Thanh tra chính phủ là cơ quan nhà nước có chức năng kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật, chính sách xã hội của các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Vai trò của thanh tra là đảm bảo thực hiện chính sách đúng đắn, hiệu quả, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hoạt động thanh tra không chỉ giới hạn ở việc phát hiện sai phạm, mà còn bao gồm việc đánh giá tác động của chính sách xã hội và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thanh tra.

1.2. Tầm Quan Trọng của Chính Sách Xã Hội Trong Phát Triển

Chính sách xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo công bằng, bình đẳng và an sinh cho mọi người dân. Các đối tượng chính sách xã hội đa dạng, từ người nghèo, người khuyết tật, người có công với cách mạng đến trẻ em, phụ nữ và người cao tuổi. Việc thanh tra việc thực hiện chính sách một cách hiệu quả sẽ giúp đảm bảo rằng các chính sách an sinh xã hội, chính sách việc làm, chính sách giáo dục và chính sách y tế được thực hiện đúng mục tiêu, góp phần vào sự ổn định và phát triển bền vững của xã hội.

II. Thách Thức Trong Đảm Bảo Hiệu Quả Thanh Tra CSXH Hiện Nay

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, hiệu quả thanh tra chính phủ trong việc thực hiện chính sách xã hội vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như cơ chế thanh tra chính phủ chưa hoàn thiện, thiếu nguồn lực, năng lực cán bộ thanh tra còn hạn chế và tình trạng phòng chống tham nhũng trong thanh tra chưa hiệu quả đang ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu lực của hoạt động thanh tra. Theo tài liệu gốc, quy trình thanh tra còn phụ thuộc nhiều vào yếu tố chủ quan và chưa có quy trình chuẩn. Do vậy, đào tạo cán bộ thanh tra để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và đạo đức công vụ là vô cùng cần thiết, đi kèm với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong thanh tra để tăng cường tính minh bạch và hiệu quả.

2.1. Hạn Chế Về Thể Chế và Quy Trình Thanh Tra Chính Phủ

Một trong những thách thức lớn nhất là sự chưa hoàn thiện của thể chế và quy trình thanh tra chính phủ. Việc thiếu các quy định cụ thể, rõ ràng về quy trình thanh tra chính phủ, phạm vi thanh tra và trách nhiệm của các bên liên quan gây khó khăn cho hoạt động thanh tra. Cơ chế thanh tra chính phủ cần được hoàn thiện để đảm bảo tính độc lập, khách quan và hiệu quả của hoạt động thanh tra. Đồng thời, cần có các quy định về tính minh bạch trong thanh tra và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực Thanh Tra và Năng Lực Cán Bộ

Một thách thức khác là sự thiếu hụt về nguồn lực thanh tra, bao gồm cả nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất. Số lượng cán bộ thanh tra còn hạn chế so với quy mô và tính chất phức tạp của các chính sách xã hội. Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của một bộ phận cán bộ thanh tra còn yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu của công việc. Cần tăng cường đầu tư vào đào tạo cán bộ thanh tra, trang bị cơ sở vật chất và công cụ thanh tra hiện đại để nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra.

2.3. Vấn Đề Phòng Chống Tham Nhũng Trong Thanh Tra

Tình trạng tham nhũng trong thanh tra là một vấn đề nhức nhối, làm suy giảm lòng tin của người dân vào hệ thống thanh tra nhà nước. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để phòng chống tham nhũng trong thanh tra, đảm bảo tính liêm chính, khách quan của cán bộ thanh tra. Việc kiểm tra, giám sát chính sách và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm là cần thiết để duy trì kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động thanh tra.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thanh Tra CSXH của TTCP

Để nâng cao hiệu quả thanh tra trong việc thực hiện chính sách xã hội, cần có một hệ thống các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện thể chế, tăng cường nguồn lực thanh tra, nâng cao năng lực cán bộ, đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường tính minh bạch trong thanh tra và ứng dụng công nghệ thông tin trong thanh tra. Theo tài liệu, một quy trình thanh tra diện rộng cần được chuẩn hóa, lồng ghép các phương pháp nghiệp vụ và có sự phối hợp đồng bộ.

3.1. Hoàn Thiện Thể Chế và Quy Trình Thanh Tra Chính Phủ

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật về thanh tra chính phủ để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất và phù hợp với thực tiễn. Xây dựng quy trình thanh tra chính phủ chuẩn hóa, quy định rõ ràng về phạm vi, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thanh tra. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát để tránh chồng chéo, trùng lặp và nâng cao hiệu quả hoạt động.

3.2. Tăng Cường Nguồn Lực Thanh Tra và Đào Tạo Cán Bộ

Cần tăng cường đầu tư vào nguồn lực thanh tra, đảm bảo đủ nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất để thực hiện nhiệm vụ. Xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức tốt và tinh thần trách nhiệm. Tăng cường đào tạo cán bộ thanh tra, cập nhật kiến thức mới, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ và đạo đức công vụ.

3.3. Đẩy Mạnh Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Thanh Tra

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong thanh tra là một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả, minh bạch và phòng ngừa tham nhũng. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về các chính sách xã hội, đối tượng thụ hưởng và kết quả thanh tra. Sử dụng các phần mềm, công cụ hỗ trợ để quản lý, phân tích dữ liệu và phát hiện sai phạm. Tăng cường công khai, minh bạch thông tin về hoạt động thanh tra trên các phương tiện truyền thông.

IV. Ứng Dụng Thanh Tra Diện Rộng Đánh Giá CSXH Nghiên Cứu Trường Hợp

Việc đánh giá hiệu quả thanh tra trong các trường hợp cụ thể là rất quan trọng. Nghiên cứu việc sử dụng thanh tra diện rộng trong chính sách ưu đãi người có công, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế, chính sách xóa đói giảm nghèo, chính sách y tế, chính sách giáo dục và đào tạo. Kết quả thanh tra sẽ cung cấp thông tin quan trọng để đánh giá tính hiệu quả, minh bạch và công bằng của các chính sách xã hội. Theo tài liệu, các cuộc thanh tra diện rộng trước đây đã chỉ ra nhiều sai phạm trong thực hiện chính sách, đồng thời đề xuất các giải pháp để khắc phục.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Thanh Tra Chính Sách Ưu Đãi Người Có Công

Việc thanh tra chính sách ưu đãi người có công là rất quan trọng để đảm bảo rằng các đối tượng chính sách nhận được đầy đủ, kịp thời các quyền lợi theo quy định. Kết quả thanh tra sẽ giúp phát hiện các sai phạm, tiêu cực trong quá trình thực hiện chính sách và đề xuất các giải pháp để khắc phục. Đồng thời, cần đánh giá tác động của chính sách xã hội này đến đời sống của người có công và gia đình họ.

4.2. Phân Tích Kết Quả Thanh Tra Bảo Hiểm Xã Hội và Y Tế

Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là hai trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Việc thanh tra hoạt động bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là rất quan trọng để đảm bảo tính bền vững của hệ thống và quyền lợi của người tham gia. Kết quả thanh tra sẽ giúp phát hiện các hành vi gian lận, trục lợi bảo hiểm và đề xuất các giải pháp để ngăn chặn. Cần đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách trong lĩnh vực này và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả.

4.3. Kiểm Tra Giám Sát Các Chính Sách Xóa Đói Giảm Nghèo

Các chính sách xóa đói giảm nghèo đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện đời sống của người dân nghèo và giảm thiểu bất bình đẳng xã hội. Việc thanh tra hoạt động thực hiện các chính sách an sinh xã hội giúp phát hiện các sai phạm, tiêu cực trong quá trình triển khai và đề xuất các giải pháp để khắc phục. Đồng thời, cần đánh giá tác động của chính sách xã hội này đến đời sống của người nghèo và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả.

V. Kết Luận và Định Hướng Hoàn Thiện Thanh Tra Chính Phủ CSXH

Nâng cao hiệu quả thanh tra chính phủ trong thực hiện chính sách xã hội là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và người dân. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện lý luận và thực tiễn về thanh tra diện rộng, xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra chuyên nghiệp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động thanh tra.

5.1. Tăng Cường Sự Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Liên Quan

Sự phối hợp chặt chẽ giữa thanh tra nhà nước, các bộ ngành, địa phương và các tổ chức xã hội là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả thanh tra. Cần xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng, quy định trách nhiệm của các bên liên quan và đảm bảo sự đồng bộ trong hoạt động.

5.2. Nghiên Cứu và Phát Triển Lý Luận về Thanh Tra Diện Rộng

Cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện lý luận về thanh tra diện rộng để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Xây dựng các mô hình thanh tra phù hợp với từng loại chính sách xã hội và điều kiện cụ thể của từng địa phương.

5.3. Xây Dựng Đội Ngũ Cán Bộ Thanh Tra Chuyên Nghiệp

Xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức tốt và tinh thần trách nhiệm là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả thanh tra. Cần tăng cường đào tạo cán bộ thanh tra, tạo điều kiện để họ nâng cao trình độ và kỹ năng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Hành chính công (Mã số: 62 34 82 01) với đề tài "Hoàn thiện thanh tra diện rộng của Thanh tra Chính phủ trong thực hiện chính sách xã hội" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thanh Hải thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Đinh Văn Mậu tại Học viện Hành chính (thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2013) là công trình khoa học tiên phong tiếp cận một cách toàn diện, có hệ thống về cơ chế kiểm soát quyền lực hành chính nhà nước quy mô lớn đối với lĩnh vực an sinh và phúc lợi xã hội.

Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn 68 năm xây dựng và phát triển của ngành Thanh tra Việt Nam kể từ Sắc lệnh số 64/SL ngày 23/11/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập "Ban Thanh tra đặc biệt". Kể từ năm 1990 đến năm 2012, Thanh tra Chính phủ (TTCP) đã tổ chức gần 20 cuộc thanh tra diện rộng trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, trong số 132 đề tài nghiên cứu khoa học đã nghiệm thu tại TTCP (bao gồm 04 đề tài cấp Nhà nước, 61 đề tài cấp Bộ và 67 đề tài cấp cơ sở), chưa từng có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về lý luận và chuẩn hóa quy trình thực thi thanh tra diện rộng trong việc giám sát, đánh giá chính sách xã hội (CSXH).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ: Hoạt động thanh tra diện rộng của TTCP trong thực tiễn đóng vai trò như một "nhạc trưởng" điều phối liên ngành nhưng lại thiếu vắng khung lý luận hoàn chỉnh và chưa có quy trình nghiệp vụ chuẩn mực. Các cuộc thanh tra trước đây chủ yếu dựa vào kinh nghiệm chủ quan của từng Trưởng đoàn và chỉ đạo hành chính nhất thời, dẫn đến sự thiếu đồng bộ từ khâu chuẩn bị, tập huấn, đối chiếu dữ liệu đến tổng hợp kết luận và xử lý sau thanh tra.

Luận án đặt ra hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (Q1): Bản chất lý luận, đặc trưng và vị trí pháp lý của thanh tra diện rộng trong mối tương quan với chu trình chính sách xã hội và thanh tra diện hẹp/thanh tra chuyên ngành là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (Q2): Thực trạng tổ chức thanh tra diện rộng của TTCP tại 06 lĩnh vực chính sách xã hội trọng điểm giai đoạn 2002 - 2012 bộc lộ những bất cập, sai phạm và rào cản thể chế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (Q3): Cần thiết lập mô hình quy trình chuẩn hóa và hệ thống giải pháp thể chế, nhân lực, phối hợp nào để nâng cao hiệu lực quản lý vĩ mô của TTCP?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Thanh tra diện rộng là công cụ kiểm soát nội bộ tối cao của nhánh hành pháp, có khả năng phát hiện các lỗ hổng chính sách mang tính hệ thống mà thanh tra diện hẹp không thể giải quyết.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Việc thiếu chuẩn hóa quy trình và cơ chế phối hợp trung ương - địa phương là nguyên nhân trực tiếp làm suy giảm hiệu lực thực thi kiến nghị sau thanh tra diện rộng.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý luận Quản trị Hành chính công hiện đại, Lý thuyết Xã hội học về CSXH của V. Rogovin (1989), Lý thuyết về sự can thiệp và thỏa hiệp chính sách của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường của Paul Samuelson (kinh tế học phúc lợi), cùng hệ thống quan điểm pháp chế XHCN và tư tưởng Hồ Chí Minh: "Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới".

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thực tế từ năm 2002 đến năm 2012 trên địa bàn 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các Bộ, ngành liên quan, tập trung vào 06 đại diện chính sách lớn: Ưu đãi người có công; Bảo hiểm xã hội (BHXH) - Bảo hiểm y tế (BHYT); Quản lý tài nguyên, phủ xanh đất trống đồi trọc gắn với xóa đói giảm nghèo (Chương trình 327); Y tế và An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP); Giáo dục và Đào tạo (Thiết bị dạy học); Văn hóa - Thể thao - Du lịch.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu được tác giả phân tích có hệ thống thông qua việc đối sánh các dòng học thuật trong nước và quốc tế:

Trong nước, các công trình nghiên cứu về thanh tra được phân chia thành 4 hướng chính:

1. Nghiên cứu lịch sử truyền thống và tư tưởng: Vũ Phạm Quyết Thắng (2010) với công trình "Lịch sử Thanh tra Việt Nam 1945 - 2010"; Quách Lê Thanh với "Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra". Nhóm này chủ yếu tiếp cận dưới góc độ lịch sử chính trị và tư tưởng lãnh đạo.
2. Nghiên cứu cơ sở lý luận, đổi mới tổ chức và hiệu quả quản lý nhà nước: Đề tài cấp Nhà nước của Trần Đức Lượng về "Hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước"; Nguyễn Duy Cát với "Cơ sở lý luận nghiệp vụ thanh tra"; Phạm Văn Khanh (kinh tế nhiều thành phần); Lê Bình Vọng (quản lý nhà nước về thanh tra).
3. Nghiên cứu giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính: Lê Tiến Hào, Đinh Văn Minh, Nguyễn Văn Thanh, Đỗ Gia Thư, Phạm Văn Long, Lê Đình Đấu.
4. Nghiên cứu phòng, chống tham nhũng: Mai Quốc Bình (chiến lược đến 2020), Trần Quốc Trượng, Trần Ngọc Liêm, Nguyễn Đức Hạnh.

Trên bình diện quốc tế, các nghiên cứu tập trung vào 3 mô hình kiểm soát quyền lực:

1. Mô hình Thanh tra Quốc hội (Ombudsman): Phổ biến tại Bắc Âu (Thụy Điển với Luật Thanh tra Quốc hội quy định quyền kiểm tra cơ quan hành chính và bảo đảm quyền công dân; Đan Mạch; Canada). Mô hình này độc lập với hành pháp và đại diện cho quyền lực cơ quan dân cử.
2. Mô hình Thanh tra, Giám sát hành chính: Tiêu biểu tại Trung Quốc (Bộ Giám sát kết hợp Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Đảng theo mô hình "Một nhà hai cửa" được Wu Zhenjun và Alice YuenYing Tai phân tích); Hàn Quốc (Ban Kiểm toán và Thanh tra - BAI, nghiên cứu của Song Chul-ho); Ai Cập (Cơ quan Giám sát Hành chính - ACA); Thái Lan (Poonsup Piya-Anant); Malaysia (Chua Hong Teck); Nhật Bản (Cục Đánh giá Hành chính thuộc Bộ Nội vụ, nghiên cứu của Hideo); và nghiên cứu về thanh tra dịch vụ công tại Anh và Úc (Vivienne Thom, 2007) – nơi thanh tra được xem là "cánh tay quyền lực thứ tư của chính phủ".
3. Mô hình Kiểm tra Đảng và Chống tham nhũng chuyên biệt: Điển hình tại Singapore (Tan Ah Leak) và các nghiên cứu về trách nhiệm giải trình công vụ của Jeremy, Kisubi.

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai trường phái: Trường phái kiểm soát tập trung quyền lực hành chính (Administrative Control Model - Trung Quốc, Việt Nam) coi thanh tra là công cụ kiểm soát nội bộ của người đứng đầu hành pháp nhằm chấn chỉnh kỷ cương; đối lập với Trường phái quản trị dịch vụ công độc lập (Independent Public Service Inspection / Ombudsman Model - Anh, Úc, Thụy Điển) đặt trọng tâm vào việc đánh giá chất lượng phân phối dịch vụ công và bảo vệ quyền công dân trước sự lạm quyền hành chính.

Vị trí của luận án (positioning): Luận án khỏa lấp khoảng trống lý luận bằng cách chứng minh thanh tra diện rộng của TTCP Việt Nam là sự kết hợp đặc thù giữa kiểm soát quyền lực hành chính thứ bậc và đánh giá tác động chính sách công trên quy mô vĩ mô, giải quyết bài toán phân mảnh thông tin giữa các cơ quan ban hành chính sách và các cấp địa phương thực thi.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào lý thuyết Quản lý Hành chính công thông qua việc chuẩn hóa và bổ sung nội hàm khái niệm khoa học:

"Thanh tra diện rộng là hình thức thanh tra trực tiếp của các tổ chức TTNN diễn ra trên phạm vi rộng theo chỉ đạo của cấp quản lý nhà nước có thẩm quyền nhằm làm rõ ưu khuyết điểm trong quản lý, điều hành, chấp hành những vấn đề kinh tế xã hội phục vụ cho quản lý vĩ mô của Nhà nước" (trang 23, trích dẫn [58, 475]).

Công trình làm rõ bản chất của thanh tra diện rộng trong thực hiện CSXH là hoạt động kiểm soát việc chuyển hóa từ ý chí chính trị sang kết quả thực tế của các chương trình an sinh xã hội. Luận án mở rộng lý thuyết xã hội học của V. Rogovin: "CSXH là sự hòa quyện của khoa học và thực tiễn, như là sự phân tích phức hợp, dự báo về các quan hệ, các quá trình xã hội và sự vận dụng thực tiễn những tri thức thu nhận được nhằm mục đích quản lý các quá trình và các quan hệ ấy" (trang 30, [53, 286]). Đồng thời, luận án cụ thể hóa quan điểm của Paul Samuelson: "Chính sách còn là sự thỏa hiệp của Chính phủ đối với nền kinh tế ngay cả khi không ban hành chính sách" (trang 31, [86, 117]), khẳng định thanh tra diện rộng chính là cơ chế để Nhà nước tái cấu trúc sự thỏa hiệp và điều tiết phúc lợi xã hội nhằm đảm bảo định hướng XHCN.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được thiết lập dựa trên ma trận so sánh đa chiều giữa các phương thức kiểm soát:

• Thanh tra diện rộng vs. Thanh tra diện hẹp: Khác biệt căn bản về mục đích (quản lý vĩ mô vs. giải quyết vụ việc cụ thể), quy mô (toàn quốc, liên ngành vs. đơn lẻ tại một địa bàn/đơn vị), phương pháp tổ chức (tập huấn phân tầng, phối hợp đa cấp vs. họp đoàn nội bộ đơn giản) và giá trị của kết luận (kiến nghị sửa đổi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật vs. xử lý hành vi vi phạm cá biệt).
• Thanh tra diện rộng của TTCP vs. Thanh tra chuyên đề của Bộ, ngành: Cùng diễn ra trên phạm vi cả nước nhưng khác biệt về tính toàn diện (TTCP thanh tra đa ngành, toàn diện hoạt động quản lý nhà nước vs. Bộ ngành thanh tra chuyên ngành hẹp); thẩm quyền kiến nghị (TTCP kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xử lý trách nhiệm cấp Bộ trưởng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh vs. Thanh tra Bộ chỉ kiến nghị Bộ trưởng); quyền năng xử lý (Thanh tra Bộ có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, tước giấy phép; TTCP kiến nghị xử lý hành chính, kinh tế và chuyển cơ quan điều tra hình sự).

Khung phân tích chỉ ra 3 hình thức tổ chức thanh tra diện rộng:

1. Hình thức 1: Cấp Trung ương lập nhiều đoàn trực tiếp thanh tra tại các địa phương, Bộ ngành.
2. Hình thức 2: Cấp Trung ương chỉ đạo toàn bộ hệ thống thanh tra địa phương và Bộ ngành đồng loạt thanh tra theo một đề cương thống nhất.
3. Hình thức 3 (Hỗn hợp): TTCP trực tiếp thanh tra cấp vĩ mô tại các Bộ tài chính, kế hoạch, quản lý ngành kết hợp chỉ đạo các đoàn địa phương kiểm tra thực địa tại cơ sở.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với lập trường hiện thực phê phán (critical realism), xem xét hoạt động thanh tra trong mối quan hệ hữu cơ với sự phát triển thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods design) tích hợp phân tích thể chế, tổng kết dữ liệu thứ cấp quy mô quốc gia và điều tra xã hội học thực nghiệm.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế chặt chẽ qua hai giai đoạn:

1. Giai đoạn điều tra thử nghiệm (Pilot survey): Tiến hành khảo sát định tính sâu trên mẫu $n_1 = 20$ cán bộ lãnh đạo là Thanh tra viên cao cấp, cấp Vụ trưởng, Cục trưởng tại TTCP và thanh tra các Bộ, ngành, địa phương để hoàn thiện bảng hỏi và xác định các chiều cạnh phân tích.
2. Giai đoạn điều tra chính thức: Thực hiện phát phiếu điều tra an-két quy mô lớn trên mẫu $n_2 = 283$ cán bộ là Thanh tra viên và Thanh tra viên chính đang trực tiếp công tác tại TTCP và thanh tra các Bộ, ngành trong cả nước.

Kỹ thuật tam giác hóa (triangulation) được áp dụng triệt để:

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu số liệu sơ cấp từ 283 điều tra viên với dữ liệu thứ cấp từ gần 20 báo cáo tổng kết thanh tra diện rộng của TTCP gửi Thủ tướng Chính phủ.
• Tam giác hóa lý thuyết (Theory Triangulation): Kết hợp lý thuyết thể chế, quản lý công và luật hành chính.

Data và phân tích

Dữ liệu thực chứng của luận án bao quát các cuộc thanh tra diện rộng có quy mô lớn chưa từng có:

• Thanh tra chính sách ưu đãi người có công tại 59/61 tỉnh, thành phố và 02 Bộ (Biểu đồ 2.1, 2.2).
• Thanh tra BHXH - BHYT giai đoạn 2005 - 2009 tại 47 tỉnh, thành phố và Bộ Quốc phòng; theo dõi nợ đọng quỹ đến tháng 10/2010 (Biểu đồ 2.3, 2.4, 2.5, 2.6).
• Thanh tra Chương trình 327 và Quyết định 120/HĐBT về phủ xanh đất trống đồi trọc, xóa đói giảm nghèo (Biểu đồ 2.7).
• Thanh tra an toàn vệ sinh thực phẩm (Biểu đồ 2.8), trang thiết bị trường học, y tế cơ sở.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Phát hiện sai phạm mang tính hệ thống trong chính sách ưu đãi người có công: Qua thanh tra tại 59/61 tỉnh thành, phát hiện hàng chục nghìn hồ sơ giả mạo, xác nhận sai đối tượng thương binh, bệnh binh, người nhiễm chất độc hóa học. Nguyên nhân cốt lõi do sự buông lỏng quản lý của cơ quan Lao động - Thương binh & Xã hội các cấp và kẽ hở trong quy trình giám định y khoa.
2. Thất thoát và trục lợi quỹ BHXH - BHYT quy mô toàn quốc: Thanh tra tại 47 tỉnh, thành phố và Bộ Quốc phòng bộc lộ tình trạng bội chi quỹ BHYT nghiêm trọng do chỉ định cận lâm sàng quá mức, kê khống đơn thuốc, gian lận giá viện phí và tình trạng nợ đọng BHXH kéo dài hàng nghìn tỷ đồng của các doanh nghiệp đến tháng 10/2010 mà không bị chế tài thích đáng.
3. Phân tán nguồn lực trong chính sách xóa đói giảm nghèo: Dự án 327 và Quyết định 120/HĐBT bị xé lẻ vốn, giao đất sai đối tượng, tình trạng "chạy dự án" và chuyển đổi mục đích sử dụng đất lâm nghiệp trái phép diễn ra phổ biến tại nhiều địa phương vùng sâu, vùng xa.
4. Sai phạm trang thiết bị dạy học và y tế: Phát hiện việc đấu thầu mua sắm thiết bị dạy học (TBDH) tại nhiều Sở Giáo dục & Đào tạo có sự thông đồng, nâng khống giá trị, mua thiết bị kém chất lượng không sử dụng được, gây lãng phí hàng trăm tỷ đồng ngân sách nhà nước.
5. Nghịch lý thể chế trong vận hành đoàn thanh tra: Luận án phát hiện quy trình nghiệp vụ hiện hành (theo Luật Thanh tra 2010) chưa có chương mục riêng quy định về "thanh tra diện rộng", dẫn đến việc áp dụng cơ chế thanh tra vụ việc vào quy mô toàn quốc, gây lúng túng cho các Trưởng đoàn và làm giảm hiệu lực của các kết luận thanh tra khi trình Thủ tướng.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Khẳng định thanh tra diện rộng là một phân ngành nghiệp vụ độc lập trong khoa học quản lý công, đòi hỏi lý thuyết điều phối mạng lưới (network governance) thay vì mệnh lệnh hành chính thuần túy.
• Đổi mới phương pháp: Đúc kết hệ thống 11 bài học kinh nghiệm thực tiễn trong tổ chức thanh tra diện rộng: từ khâu chọn vấn đề bức xúc xã hội, thống nhất chỉ đạo với lãnh đạo địa phương, xây dựng đề cương chuẩn, tổ chức tập huấn phân vùng, tinh gọn đoàn kiểm tra, đến gắn thanh tra với xử lý vi phạm.
• Khuyến nghị chính sách và quy trình hóa: Đề xuất mô hình quy trình thanh tra diện rộng chuẩn hóa gồm 04 giai đoạn khép kín:
  1. Giai đoạn 1 - Chuẩn bị: Khảo sát chọn chuyên đề bức xúc vĩ mô; xây dựng đề cương hướng dẫn chi tiết; tổ chức hội nghị tập huấn nghiệp vụ thống nhất tiêu chí đánh giá cho thanh tra các Bộ, tỉnh.
  2. Giai đoạn 2 - Tiến hành thanh tra: Tổ chức đoàn kiểm tra trung ương kết hợp các đoàn thanh tra địa phương; thiết lập tổ công tác cơ động của TTCP đôn đốc, đối chiếu dữ liệu liên vùng.
  3. Giai đoạn 3 - Kết thúc thanh tra: Thu thập kết luận từng tỉnh/Bộ; tổng hợp ma trận sai phạm toàn quốc; phân tích nguyên nhân thể chế; xây dựng báo cáo tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ.
  4. Giai đoạn 4 - Xử lý sau thanh tra: Đôn đốc thu hồi tiền, tài sản cho NSNN; chuyển giao hồ sơ có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra; kiến nghị Quốc hội, Chính phủ sửa đổi, bãi bỏ các văn bản quy phạm pháp luật không phù hợp.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn khoa học:

• Khung dữ liệu nghiên cứu tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2002 - 2012, chưa bao quát các biến động của Luật Thanh tra và hệ thống an sinh xã hội sau giai đoạn đổi mới thể chế 2013.
• Nguồn số liệu tổng hợp phụ thuộc lớn vào chất lượng báo cáo tự thanh tra của các địa phương, nơi mức độ trung thực và năng lực thanh tra viên chưa hoàn toàn đồng đều.
• Thẩm quyền chế tài trực tiếp của TTCP trong quá trình thanh tra diện rộng còn hạn chế (chưa có quyền xử phạt hành chính trực tiếp như thanh tra chuyên ngành), dẫn đến việc thực thi kiến nghị phụ thuộc vào ý chí chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và sự hợp tác của các Bộ ngành.

Hướng nghiên cứu tiếp nối trong 5-10 năm tới:

1. Nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) trong việc giám sát tự động dòng tiền chi trả chính sách xã hội trước khi tiến hành thanh tra thực địa.
2. Xây dựng khung đánh giá rủi ro định lượng (risk-based inspection) để lựa chọn chuyên đề thanh tra diện rộng hàng năm.
3. So sánh đối chuẩn mô hình thanh tra diện rộng của Việt Nam với các cơ quan giám sát công quyền trong khối ASEAN.

Tác động và ảnh hưởng

• Học thuật: Đặt nền móng giáo trình và tài liệu đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ thanh tra diện rộng tại Trường Cán bộ Thanh tra và Học viện Hành chính Quốc gia.
• Thực thi chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng và TTCP trong việc lựa chọn các chuyên đề thanh tra có tác động xã hội lớn (đất đai, y tế, an sinh).
• Hoàn thiện pháp luật: Góp phần cung cấp luận cứ thực tiễn để sửa đổi, bổ sung các nghị định hướng dẫn Luật Thanh tra và Luật Phòng, chống tham nhũng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Hành chính công & Luật: Khung lý luận và cơ sở dữ liệu mẫu về kiểm soát quyền lực nhà nước.
• Thanh tra viên, Trưởng đoàn thanh tra các cấp: Quy trình 4 giai đoạn chuẩn hóa và cẩm nang 11 bài học kinh nghiệm xử lý sai phạm thực tế.
• Lãnh đạo TTCP, Bộ trưởng và Chủ tịch UBND cấp tỉnh: Công cụ quản trị vĩ mô nhằm đánh giá chính xác mức độ thẩm thấu của chính sách xã hội tại cơ sở.
• Nhân dân và các đối tượng thụ hưởng chính sách: Đảm bảo tính công bằng, minh bạch, loại trừ các đối tượng trục lợi chính sách để nguồn lực an sinh đến đúng người có công và người nghèo.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc tích hợp Lý thuyết Xã hội học CSXH của Rogovin và Lý thuyết Can thiệp kinh tế của Samuelson để định danh và xây dựng hoàn chỉnh khung lý luận về "Thanh tra diện rộng" như một công cụ kiểm soát vĩ mô đặc thù của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, giải quyết mâu thuẫn giữa tính bao trùm của chính sách và sự phân mảnh của bộ máy thực thi.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các công trình trước đây? Khác với các nghiên cứu trước chỉ dừng lại ở phân tích văn bản luật hoặc tổng kết lịch sử (như Trần Đức Lượng, Vũ Phạm Quyết Thắng), luận án sử dụng phương pháp hỗn hợp thực chứng: khảo sát thực nghiệm 2-cấp ($n_1=20$ cán bộ lãnh đạo cấp Vụ và $n_2=283$ thanh tra viên) kết hợp phân tích thứ cấp trên 59/61 tỉnh thành về chính sách người có công và 47 tỉnh thành về BHXH-BHYT.

3. Phát hiện gây bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tế? Đó là tỷ lệ sai phạm trong chính sách ưu đãi người có công diễn ra tại hầu hết các tỉnh được thanh tra (59/61 tỉnh), chứng minh rằng sai phạm không còn là hiện tượng cá biệt mang tính đạo đức công vụ của cá nhân mà xuất phát từ lỗ hổng thể chế trong khâu thẩm định và giám sát chéo giữa ngành Y tế và Lao động - Thương binh & Xã hội.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lặp (Replication Protocol) không? Có. Luận án thiết kế chi tiết quy trình 4 giai đoạn chuẩn hóa với các biểu mẫu, đề cương hướng dẫn thanh tra, ma trận phân loại hành vi vi phạm và quy trình xử lý sau thanh tra, cho phép bất kỳ cơ quan thanh tra nào cũng có thể nhân rộng để thực hiện các cuộc thanh tra chuyên đề quy mô toàn quốc.

5. Chương trình nghiên cứu dài hạn được vạch ra như thế nào? Định hướng hoàn thiện thể chế thanh tra diện rộng thành một chương độc lập trong Luật Thanh tra sửa đổi; xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá rủi ro chính sách công và phát triển cơ chế thanh tra phối hợp quốc tế trong các chương trình an sinh có vốn tài trợ ODA.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Hải đã đạt được 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và xác lập định nghĩa khoa học hoàn chỉnh về "Thanh tra diện rộng của TTCP trong thực hiện CSXH".
2. Phân định rõ ràng ranh giới lý luận, thẩm quyền và phương pháp giữa thanh tra diện rộng với thanh tra diện hẹp và thanh tra chuyên ngành.
3. Đánh giá bức tranh thực trạng toàn diện, phơi bày các sai phạm hệ thống tại 06 lĩnh vực an sinh xã hội trọng điểm ở hầu hết các địa phương trên cả nước giai đoạn 2002 - 2012.
4. Đúc kết hệ thống 11 bài học kinh nghiệm quản trị và xây dựng mô hình quy trình thanh tra diện rộng chuẩn hóa qua 4 giai đoạn.
5. Đề xuất hệ thống 05 nhóm giải pháp đồng bộ (thể chế, tổ chức nhân sự, điều phối liên ngành, kinh phí, hợp tác quốc tế) nhằm nâng cao năng lực kiến tạo và bảo đảm pháp chế của Thanh tra Chính phủ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về thanh tra diện rộng của Thanh tra Chính phủ trong thực hiện chính sách xã hội. Chương 2: Thực trạng thanh tra diện rộng của Thanh tra Chính phủ trong thực hiện chính sách xã hội. Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện thanh tra diện rộng của Thanh tra Chính phủ trong thực hiện chính sách xã hội. 6 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN I.

Những công trình đã nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Những công trình trong nƣớc Trải qua 68 năm xây dựng và trưởng thành, từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 64/SL ngày 23 tháng 11 năm 1945, thành lập “Ban Thanh tra đặc biệt” đã đánh dấu sự ra đời của ngành Thanh tra Việt nam. Trong suốt quá trình hình thành và phát triển, ngành Thanh tra luôn xứng đáng với lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới”. Mỗi một giai đoạn có những yêu cầu đòi hỏi khác nhau, nhưng ở thời kỳ nào cũng vậy, tổ chức thanh tra luôn hoạt động dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước công tác thanh tra, kiểm tra luôn được Đảng và Chính phủ quan tâm và chỉ đạo sát sao.

Từ khi có Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 sau đó có Luật Thanh tra năm 2004 và mới đây nhất là Luật Thanh tra năm 2010 có hiệu lực kể từ 01/7/2011, Công tác nghiên cứu khoa học luôn được Lãnh đạo TTCP quan tâm nhằm nâng cao trình độ lý luận của cán bộ, gắn lý luận với thực tiễn và nhằm bổ xung lý luận cho thực tiễn cũng như thông qua thực tiễn để làm sáng tỏ các lý luận nghiệp vụ của toàn ngành. Trong suốt mấy chục năm qua cho đến nay, TTCP đã nghiệm thu 132 đề tài nghiên cứu khoa học; Trong đó, có 04 đề tài khoa học cấp Nhà nước, 61 đề tài khoa học cấp bộ và 67 đề tài khoa học cấp cơ sở. Các công trình nghiên cứu được tập trung theo 04 nội dung lĩnh vực sau: Hướng thứ nhất: Các tác giả quan tâm nghiên cứu về quá trình ra đời, hình thành, phát triển truyền thống của ngành cũng như quan điểm của Đảng, chính phủ về ngành Thanh tra Việt Nam; cụ thể như: Lịch sử truyền thống ngành Thanh tra Việt Nam của Tiến sỹ Vũ Phạm Quyết Thắng nhân dịp kỷ niệm 65 năm truyền thống ngành Thanh tra Việt Nam. Tác giả nghiên cứu 7 “Lịch sử Thanh tra Việt Nam 1945 - 2010” đã phân tích và chỉ ra được những vấn đề cơ bản về: Quá trình hình thành và phát triển của ngành Thanh tra từ 1945 - 2010; Về vai trò, vị trí của công tác thanh tra nói chung và các tổ chức thanh tra nhà nước trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc; Khái quát về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra trong các giai đoạn lịch sử; Kinh nghiệm thực tiễn góp phần thực hiện tốt đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về công tác thanh tra trong thời kỳ đổi mới hiện nay.

Có thể nói đây là tác phẩm phản ánh một cách hệ thống, đầy đủ và toàn diện nhất về quá trình ra đời, phát triển và những hoạt động, đóng góp chủ yếu cũng như kinh nghiệm xây dựng bộ máy của ngành Thanh tra Việt Nam. Tác giả Quách Lê Thanh đã nghiên cứu, phân tích “Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra”. Tác giả đã phân tích từ trước khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời và trong suốt quá trình phát triển của đất nước đến trước khi qua đời, Hồ Chí Minh vẫn quan tâm chỉ đạo công tác thanh tra. Đề tài khoa học của tác giả là sản phẩm có giá trị cao, làm cơ sở lý luận về Tư tưởng của Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo cách mạng nói chung và chỉ đạo hoạt động thanh tra nói riêng.

Nhìn chung ở hướng nghiên cứu này các tác giả đã đề cập nhiều về quá trình hình thành và phát triễn của ngành thanh tra qua các thời kỳ, sự quan tâm cũng như quan điểm chỉ đạo của Đảng, Bác Hồ đối với công tác của ngành thanh tra. Phần này các tác giả hầu như không nghiên cứu và đề cập đến các nghiệp vụ hoạt động của thanh tra nói chung cũng như hoạt động thanh tra diện rộng của TTCP nói riêng. Hướng thứ hai: Các tác giả tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn và các giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác thanh tra như: Về mặt lý luận đối với công tác thanh tra, nhiều tác giả đã nghiên cứu. Tuy nhiên, đề tài nghiên cứu khoa học quy mô, sâu sắc cấp Nhà nước như : “Hoàn thiện cơ 8 chế thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước” của tác giả Trần Đức Lượng.

Kết quả nghiên cứu của tác giả đã phân tích và hệ thống hóa lý luận về thanh tra, kiểm tra, giám sát. Đây là công trình khoa học có giá trị, làm cơ sở lý luận cho các tác giả nghiên cứu sau này phát triển và hoàn thiện hơn trong công tác quản lý nhà nước về công tác thanh tra. Tác giả Nguyễn Duy Cát đã đưa ra “Cơ sở lý luận nghiệp vụ thanh tra”. Thông qua công trình nghiên cứu, tác giả đã phân tích những lý luận cơ bản về nghiệp vụ thanh tra; Công trình khoa học “Cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra trong điều kiện kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam” của tác giả Phạm Văn Khanh đã phân tích và chỉ rõ từ lý luận đến thực tiễn hoạt động thanh tra trong điều kiện kinh tế nhiều thành phần hiện nay; Quản lý nhà nước về công tác thanh tra theo hướng đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra của tác giả Lê Bình Vọng cũng chỉ rõ cần có một cơ cấu tổ chức và hoạt động thanh tra phù hợp với giai đoạn mới hiện nay.

Nhìn chung, các tác giả nghiên cứu theo hướng này đã thu được những kết quả nhất định cả về lý luận cũng như thực tiễn công tác thanh tra như: phân tích và so sánh, phân loại khái niệm thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm sát cũng như khái quát các hệ thống quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát; nghiên cứu tổng thể về thực tiễn đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra trong điều kiện nền kinh tế nhiều thành phần, thực trạng công tác thanh tra kinh tế - xã hội tại các địa phương, bộ, ngành cụ thể gắn với giải pháp khắc phục, hoàn thiện và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong quản lý kinh tế; Qua những chuyến trao đổi, nghiên cứu, thực địa với các cơ quan, tổ chức quốc tế tại một số quốc gia (như Trung Quốc, Hàn Quốc, Ai Cập, Ấn Độ, Hoa Kỳ…) và trong khuôn khổ hợp tác quốc tế trong công tác thanh tra, các tác giả đã có những nghiên cứu, tìm hiểu về tổ chức, chức năng và rút ra những nhận xét, đánh giá về tổ chức, hoạt động của cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát một số nước trên thế giới. Từ 9 đó, tạo cơ sở khoa học để xây dựng quy trình tiến hành một cuộc thanh tra hành chính cũng như đề xuất các phương án đổi mới hệ thống tổ chức TTNN theo hướng cải cách hành chính, đồng thời góp phần quan trọng trong xây dựng, sửa đổi, hoàn thiện Luật Thanh tra. Trong phần nghiên cứu này chưa có tác giả nào đề cập hoặc nghiên cứu về nghiệp vụ hoạt động thanh tra diện rộng trong thực hiện CSXH của TTCP. Hướng thứ ba: Các tác giả tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn và các giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo như: Khiếu nại, tố cáo hành chính - cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp của Tiến sỹ Lê Tiến Hào đã trên cơ sở lý luận, thực trạng và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo; Việc giải quyết khiếu nại của dân trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước sau khi Tòa án hành chính được thiết lập của tác giả Lê Đình Đấu; Thanh tra, kiểm tra trách nhiệm của cơ quan hành chính nhà nước về giải quyết khiếu nại tố cáo và chống tham nhũng của tác giả Phạm Văn Khanh; Thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại hành chính về đất đai, nhà ở hiện nay của tác giả Ngô Đăng Huynh; Hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính của tác giả Nguyễn Văn Thanh; Việc thực hiện thẩm quyền giải quyết của thủ trưởng các cơ quan nhà nước và trách nhiệm của các tổ chức thanh tra trong giải quyết khiếu nại hành chính của tác giả Phạm Văn Long; Đổi mới cơ chế giải quyết tố cáo hiện nay của tác giả Đỗ Gia Thư; Tiếp tục đổi mới cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính ở Việt Nam của tác giả Đinh Văn Minh… Các tác giả theo hướng nghiên cứu này đã làm sáng tỏ được một số nội dung chính sau đây: Hệ thống lý luận về khiếu nại, tố cáo, cơ sở giải quyết khiếu nại, tố cáo trong các cơ quan hành chính nhà nước nói chung và tổ chức thanh tra nhà nước nói riêng, làm cơ sở khoa học phục vụ việc xây dựng quy trình xử lý đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo, quy chế tiếp công dân và là cơ sở lý luận trong việc sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Khiếu nại, Tố cáo của 10 công dân năm 1991 cho đến việc tách riêng Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo năm 2011; thực trạng khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng như giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo tại một số địa phương, bộ, ngành cũng như giới hạn ở một số chuyên đề mang tính thời sự như đất đai, giải phóng mặt bằng…Trong phần nghiên cứu này hấu hết các tác giả cũng không đề cập đến qui trình nghiệp vụ thanh tra diện rộng của TTCP.