Tổng quan nghiên cứu

Thị trường xây dựng và cơ điện công trình tại Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 8,5% mỗi năm trong thập kỷ qua, kéo theo sự cạnh tranh khốc liệt giữa hàng trăm nhà thầu cơ điện trên toàn quốc. Trong bối cảnh hầu hết các dự án đầu tư tư nhân, dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và dự án vốn ngân sách đều áp dụng hình thức đấu thầu bắt buộc, năng lực tham dự thầu trở thành yếu tố sống còn quyết định doanh thu và vị thế thị trường của doanh nghiệp. Đề tài tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: làm thế nào để một doanh nghiệp cơ điện chuyên sâu nâng cao tỷ lệ trúng thầu, tối ưu hóa chi phí dự thầu và duy trì tỷ suất sinh lời an toàn trong môi trường cạnh tranh gay gắt.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa khung lý luận về công tác tham dự thầu dưới góc độ nhà thầu, phân tích chuyên sâu thực trạng hoạt động dự thầu tại Công ty Cổ phần Công nghệ Việt Tiến trong giai đoạn 2015 - 2019, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện có tính khả thi cao định hướng đến năm 2025.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ các gói thầu thi công xây lắp cơ điện và cung cấp thiết bị có quy mô từ 10 tỷ đồng đến trên 140 tỷ đồng tại khu vực miền Bắc, trọng tâm là Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng và Ninh Bình. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp doanh nghiệp cải thiện tỷ lệ trúng thầu từ mức nền tảng 58,3%, kiểm soát biên lợi nhuận trên doanh thu ổn định từ 8% đến 12%, đồng thời tạo động lực hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng doanh thu 15% đến 20% mỗi năm trong giai đoạn 2020 - 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của Lý thuyết đấu thầu kết hợp với Lý thuyết năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp. Quy trình dự thầu được chuẩn hóa dựa trên các quy định hiện hành của Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 và Nghị định số 63/2014/NĐ-CP của Chính phủ.

Khung lý thuyết tập trung vào các khái niệm trọng tâm bao gồm: Hồ sơ mời thầu, Hồ sơ dự thầu, Hồ sơ đề xuất kỹ thuật và Hồ sơ đề xuất tài chính. Bên cạnh đó, mô hình xác định giá dự thầu tổng hợp được thiết lập theo công thức: Giá thầu tổng hợp bằng tổng đơn giá của từng hạng mục công việc xây lắp nhân với khối lượng bóc tách chi tiết.

Hiệu quả công tác dự thầu được đo lường thông qua bốn nhóm chỉ tiêu định lượng và định tính: số lượng và giá trị gói thầu trúng thầu, tỷ lệ trúng thầu theo giá trị và số lượng dự án, tỷ suất lợi nhuận ròng trên doanh thu, cùng chỉ số uy tín thương hiệu của nhà thầu trên thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán, hồ sơ của hơn 45 gói thầu đã tham gia, cùng các biên bản mở thầu nội bộ của doanh nghiệp trong giai đoạn 2015 - 2019. Nguồn dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua khảo sát thực tế và phỏng vấn chuyên sâu 15 cán bộ chủ chốt thuộc Phòng Đấu thầu, Phòng Thiết kế và Phòng Thi công.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ dữ liệu dự thầu trong 5 năm liên tục, kết hợp chọn mẫu có chủ đích 2 gói thầu điển hình đại diện cho trường hợp trúng thầu quy mô lớn trị giá 140 tỷ đồng và trường hợp trượt thầu do yếu tố thời gian chuẩn bị.

Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu đa chiều và phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp được lựa chọn vì tính chính xác cao, giúp lượng hóa rõ nét mối tương quan giữa thời gian lập hồ sơ, chiến lược giá và xác suất chiến thắng trong từng hình thức đấu thầu rộng rãi hay chào hàng cạnh tranh. Tiến trình nghiên cứu được triển khai tổng hợp dữ liệu từ năm 2015 đến hết năm 2019, từ đó xây dựng mô hình dự báo và giải pháp ứng dụng đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ trúng thầu của doanh nghiệp trong giai đoạn 2015 - 2019 luôn duy trì ở mức cao, đạt trên 58,3% tổng số gói thầu tham gia. Đây là con số vượt trội so với mức trung bình khoảng 40% đến 45% của các nhà thầu cơ điện cùng phân khúc quy mô vốn trên thị trường.

Thứ hai, quy mô giá trị gói thầu có sự dịch chuyển mạnh mẽ. Trong khi giai đoạn đầu doanh nghiệp chủ yếu tham gia các gói thầu vừa và nhỏ từ 10 tỷ đến 50 tỷ đồng, thì đến giai đoạn 2018 - 2019 doanh nghiệp đã đủ năng lực thắng các gói thầu xây lắp cơ điện phức tạp có giá trị trên 100 tỷ đồng. Điển hình là gói thầu thi công xây dựng cơ điện Đơn nguyên 2 Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh với giá trị hợp đồng đạt 140 tỷ đồng.

Thứ ba, hiệu quả tài chính từ hoạt động đấu thầu được đảm bảo vững chắc. Tỷ suất lợi nhuận ròng trên doanh thu của các dự án trúng thầu dao động ổn định trong biên độ từ 8% đến 12%. Kết quả kinh doanh đạt đỉnh vào năm 2018 với lợi nhuận sau thuế duy trì con số dương liên tục suốt 5 năm.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện các rủi ro vận hành nghiêm trọng. Cụ thể, khi thời gian chuẩn bị hồ sơ bị rút ngắn xuống chỉ còn 7 ngày trước thời điểm đóng thầu như tại gói thầu Nhà máy Tân Á Đại Thành, nguy cơ sai sót trong bóc tách khối lượng và khảo sát giá thiết bị phụ trợ tăng lên hơn 60%, trực tiếp dẫn đến thất bại khi nộp thầu.

Thảo luận kết quả

Thành công tại gói thầu Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh trị giá 140 tỷ đồng bắt nguồn từ 3 yếu tố then chốt: kinh nghiệm thi công từ Đơn nguyên 1, giải pháp kỹ thuật vượt trội giúp rút ngắn 10 ngày tiến độ thi công so với yêu cầu của bên mời thầu, cùng chiến lược giá dự thầu cạnh tranh được bóc tách tỉ mỉ.

Ngược lại, nguyên nhân thất bại tại gói thầu Nhà máy Tân Á Đại Thành là do sự chủ quan trong công tác thu thập thông tin, thời gian lập hồ sơ quá gấp gáp chỉ trong 1 tuần, và thiếu đánh giá đa chiều về năng lực của các đối thủ cạnh tranh trực tiếp.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu về đấu thầu xây lắp của tác giả Nguyễn Tuấn Ngọc năm 2013 và Vũ Tiến Vượng năm 2011, khẳng định rằng tính chuẩn xác của hồ sơ kỹ thuật và thời gian chuẩn bị quyết định tới 70% khả năng thắng thầu.

Trong các báo cáo phân tích quản trị, những dữ liệu thực nghiệm này có thể được trình bày rất trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện biến động tỷ lệ trúng thầu qua các năm, kết hợp với bảng ma trận so sánh chi tiết giữa cơ cấu giá chào thầu và điểm kỹ thuật của từng nhà thầu đối thủ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa toàn diện quy trình lập hồ sơ dự thầu gồm 9 bước và ứng dụng phần mềm số hóa dữ liệu bóc tách khối lượng. Mục tiêu đặt ra là cắt giảm 25% thời gian lập hồ sơ, loại bỏ hoàn toàn các lỗi số học trước Quý 2/2021, do Phòng Đấu thầu phối hợp với Phòng Thiết kế trực tiếp thực hiện.

Thứ hai, nâng cao trình độ chuyên môn và chuyên nghiệp hóa đội ngũ nhân sự tham gia đấu thầu. Đảm bảo 100% cán bộ làm thầu được đào tạo chuyên sâu và cấp chứng chỉ hành nghề đấu thầu theo quy định của pháp luật trước Quý 4/2021, dưới sự điều phối của Phòng Hành chính - Nhân sự.

Thứ ba, tái cấu trúc phương pháp lập giá dự thầu và quản trị rủi ro chi phí nguyên vật liệu. Doanh nghiệp cần thiết lập hệ cơ sở dữ liệu giá thiết bị cơ điện cập nhật hàng tháng, duy trì tỷ suất lợi nhuận ròng của từng dự án từ 9% đến 12%, thực hiện liên tục từ đầu năm 2021 do Phòng Kế toán - Tài chính chủ trì.

Thứ tư, đẩy mạnh hình thức liên danh liên kết và tăng cường công tác marketing thương hiệu. Mục tiêu nâng tỷ trọng các gói thầu tham gia theo hình thức liên danh lên 30% đối với các dự án có quy mô trên 150 tỷ đồng, đưa tốc độ tăng trưởng doanh thu hàng năm đạt từ 15% đến 20% trong giai đoạn 2021 - 2025, do Ban Tổng Giám đốc trực tiếp chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và Giám đốc điều hành các doanh nghiệp cơ điện công trình (M&E). Luận văn cung cấp khung chiến lược thực tiễn giúp tái cấu trúc quy trình dự thầu, kiểm soát tỷ suất lợi nhuận 8% - 12% và nâng tỷ lệ thắng thầu của công ty lên trên 60%.

Nhóm 2: Chuyên viên đấu thầu, kỹ sư định giá và quản lý dự án xây lắp. Nhóm này có thể áp dụng ngay quy trình 9 bước lập hồ sơ, biểu mẫu báo giá chi tiết và kỹ thuật bóc tách biện pháp thi công để rút ngắn thời gian chuẩn bị hồ sơ từ 15 ngày xuống còn dưới 10 ngày.

Nhóm 3: Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Kinh tế đầu tư, Quản trị kinh doanh xây dựng. Đề tài mang lại nguồn tư liệu học thuật phong phú, minh họa thực chứng thông qua các case study thực tế từ gói thầu 10 tỷ đến 140 tỷ đồng.

Nhóm 4: Chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn quản lý dự án. Tài liệu hỗ trợ bên mời thầu hoàn thiện tiêu chí chấm điểm hồ sơ mời thầu, đánh giá chính xác năng lực tài chính, máy móc và kinh nghiệm của nhà thầu nhằm giảm thiểu rủi ro chậm tiến độ dự án.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ trúng thầu của Công ty Cổ phần Công nghệ Việt Tiến trong giai đoạn nghiên cứu đạt mức bao nhiêu? Tỷ lệ trúng thầu của công ty trong giai đoạn 2015 - 2019 luôn duy trì ở mức cao trên 58,3%. Đây là tỷ lệ vượt trội trong ngành cơ điện, đi kèm với tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu của các gói thầu dao động ổn định từ 8% đến 12%.

Gói thầu lớn nhất mà doanh nghiệp đã trúng thầu và bài học thành công là gì? Đó là gói thầu thi công cơ điện Đơn nguyên 2 Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh với giá trị 140 tỷ đồng. Thành công đạt được nhờ đề xuất biện pháp kỹ thuật vượt trội giúp rút ngắn 10 ngày thi công và xây dựng mức giá chào thầu tối ưu dựa trên dữ liệu lịch sử.

Nguyên nhân chính dẫn đến việc trượt thầu tại dự án Nhà máy Tân Á Đại Thành là gì? Nguyên nhân chủ yếu do thời gian chuẩn bị quá gấp gáp chỉ trong 7 ngày, doanh nghiệp thiếu thông tin toàn diện về đối thủ và có sự chủ quan trong việc định giá các thiết bị phụ trợ ngoài danh mục cốt lõi.

Khung pháp lý nào được sử dụng làm căn cứ chuẩn hóa công tác tham dự thầu trong luận văn? Luận văn căn cứ trực tiếp vào Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 và Nghị định số 63/2014/NĐ-CP của Chính phủ, cùng các thông tư hướng dẫn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về quy trình lựa chọn nhà thầu xây lắp.

Doanh nghiệp cơ điện quy mô vừa có nên tham gia liên danh đấu thầu không? Hoàn toàn nên tham gia. Luận văn chứng minh việc liên danh giúp doanh nghiệp tận dụng năng lực tài chính và thiết bị của đối tác để tham gia các gói thầu lớn trên 100 tỷ đồng, nơi xác suất trúng thầu cao hơn rõ rệt so với đi độc lập.

Kết luận

Luận văn đã đạt được những đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật sau:

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và quy trình 9 bước tham dự thầu chuẩn mực dưới góc độ của nhà thầu xây lắp cơ điện.
  • Đánh giá thực chứng năng lực dự thầu của doanh nghiệp giai đoạn 2015 - 2019 với tỷ lệ trúng thầu ấn tượng trên 58,3% và biên lợi nhuận ổn định 8% - 12%.
  • Mổ xẻ sâu sắc bài học thành công từ gói thầu 140 tỷ đồng và nguyên nhân thất bại từ gói thầu chuẩn bị gấp trong 7 ngày.
  • Đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp đồng bộ về nhân lực, quy trình, tài chính và liên danh nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 15% - 20%/năm.
  • Cung cấp mô hình tham khảo chuẩn xác và có khả năng ứng dụng thực tế cao cho cộng đồng doanh nghiệp xây lắp M&E tại Việt Nam.

Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung vào việc số hóa quy trình bóc tách dữ liệu dự thầu trong năm 2021 và mở rộng thị trường liên danh giai đoạn 2022 - 2025. Hãy tải ngay toàn văn luận văn thạc sĩ để nắm bắt trọn bộ cẩm nang tối ưu hóa năng lực đấu thầu và gia tăng tỷ lệ thắng thầu cho doanh nghiệp của bạn.