Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VỐN VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Những vấn đề cơ bản về vốn 1.1 Tổng quan về vốn kinh doanh trong doanh nghiệp ü Khái niệm vốn Giá trị của toàn bộ tài sản do doanh nghiệp quản lý và sử dụng tại một thời điểm nhất định đó chính là vốn. Mỗi đồng vốn phải gắn liền với một chủ sở hữu nhất định không có đồng vốn nào là vô chủ.Vốn có thể có hình thái ban đầu là tiền tệ nhưng chưa hẳn có tiền là có vốn. Tiền chỉ là dạng tiềm năng của vốn. Để tiền tệ biến thành vốn thì tiền phải đưa vào sản xuất kinh doanh với mục đích lợi nhuận.
Ø Vốn là lượng giá trị ứng trước của toàn bộ tài sản mà doanh nghiệp kiểm soát để phục vụ trong hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm thu được lợi ích kinh tế trong tương lai. Vốn có vai trò hết sức quan trọng đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung. Do vậy, từ trước đến nay có rất nhiều quan niệm về vốn, ở mỗi một hoàn cảnh kinh tế khác nhau thì có những quan niệm khác nhau về vốn. Nền kinh tế của mỗi quốc gia thì vốn là một trong bốn nguồn lực quan trọng đó là tài nguyên thiên nhiên, lao động, vốn, và khoa học công nghệ.
Một quốc gia muốn phát triển ngoài ba nhân tố trên thì vốn nhân tố cần phải có và vô cùng quan trọng trong tình hình kinh tế hiện nay. Vốn kinh doanh là lượng tiền vốn nhất định cần thiết ban đầu nhằm đảm bảo cho các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh( mua sắm nguyên vật liệu, trang bị, tài sản cố định, trả công cho người lao động. Vốn kinh doanh của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tài sản được huy động, sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời. 3 Xét phương diện vật chất vốn bao gồm các loại máy móc, thiết bị, nhà cửa, nhà xưởng, vật kiện trúc, vật tư hàng hoá…là các phạm trù gắn với sản xuất hàng hoá của mỗi doanh nghiệp.
Bên cạnh đó Vốn có thề là tiền như ngoại tệ, tiền việt, vàng bạc đá quý … Khi khi nó được đưa vào lưu thông, sản xuất kinh doanh thì tiền trở thành hàng hoá. Ngoài ra vốn còn tồn tại dưới dạng là những tài sản vô hình như quyền sở hữu công nghệ, nguồn nhân lực, nhãn mác độc quyền, kinh nghiệm tay nghề, nguồn chất xám ,uy tín của doanh nghiệp … 1.2 Đặc trưng của vốn trong nền kinh tế thị trường Để sử dụng hiệu quả nguồn vốn trong doanh nghiệp cần nắm rõ các đặc trưng cơ bản của vốn nền kinh tế thị trường. - Vốn là đại diện cho một lượng giá trị tài sản, điều đó có nghĩa là: thông qua vốn ta thấy được những giá trị của các tài sản hữu hình và vô hình như: nhà xưởng, đất đai, máy móc, thiết bị….có nghĩa là một phần vốn đã dành cho đầu tư. Bên cạnh đó có một số trường hợp thì vốn không còn được coi là đũng nghĩa của nó nữa như những khoản nợ không có khả năng thanh toán.
- Vốn phải vận động sinh lời. Tiền chỉ trở thành vốn khi tiền được đưa vào kinh doanh và tạo ra lợi nhuận còn nếu không thì tiền chỉ dừng lại ở dạng tiềm năng của vốn. Khi đưa vào hoạt động sản xuất kinh doanh hay quá trình vận động của vốn thì có thể có nhiều hình thái khác nhau nhưng so với ban đầu thì vốn có giá trị lớn hơn. Đó cũng là nguyên lý đầu tư, sử dụng, bảo toàn và phát triển vốn.
Nếu như các tài sản cố định không dược sử dụng các yếu tố như lao động, tài nguyên, hay các khoản nợ khó đòi… là những đồng vốn chết. Mặt khác tiền có vận động nhưng không đạt được hiệu quả quay về điểm xuất phát với giá trị thấp hơn thì đồng vốn cũng không được đảm bảo chu kỳ vận động tiếp theo cũng bị ảnh hưởng. 4 - Vốn cần phải có lượng đủ mới mới có thể phát huy được những công dụng của nó. Để đầu tư và sản xuất kinh doanh vốn phải được tập trung thành một nguồn vốn đủ lơn.
Như vậy vấn đề đặt ra đối với mỗi doanh nghiệp phải biết kết hợp giữa khai thác tiềm năng về vốn của chính mình với việc thu hút nguồn vốn, chung vốn, phát hành cổ phiếu, liên doanh. - Vốn có giá trị về mặt thời gian. Thời gian cũng ảnh hưởng rất lớn đối với nguồn vốn. Trong cơ chế hiện nay của nước ta thì vấn đề này cần xem xét kỹ vì nhà nước đã tạo ra sự ổn định của đồng tiền trong một thời gian nhất định.
Tình hình kinh tế hiện nay xem xét yếu tố thời gian của vốn vì ảnh hưởng của sự biến động rất lớn đến hoạt động sản xuất kinh doanh cuh thể như: giá cả, lạm phát nên sức mua của đồng tiền tại mỗi thời điểm là khác nhau, bên cạnh đó yếu tố thời gian còn ảnh hưởng đến chi phí sử dụng vốn sau này của doanh nghiệp. - Vốn phải gắn với chủ sở hữu. Gắn liền với đồng vốn chính là chủ sở hữu do vậy mỗi số vốn khác nhac nhau gắn liền với chủ sở hữu nhất định. Trong nền kinh tế thị trường không thể tồn tại những đồng vốn không có chủ sở hữu.
Những đồng vốn không rõ ràng về chủ sở hữu ở đó sẽ có sự lãng phí, không hiệu quả. Quyền sử dụng vốn và quyền sở hữu vốn là hoàn toàn khác nhau. Một nguyên tắc huy động và quản lý vốn là người chủ sở hữu vốn vẫn được ưu tiên đảm bảo quyền lợi được tôn trọng quyền sở hữu vốn của mình, nếu không tuân thủ điều kiện này thì sẽ không huy động được nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội gây mất lòng tin. - Trong nền kinh tế thị trường vốn được coi là hàng hóa đặc biệt, nó cũng có thuộc tính như những hàng hóa khác.
Thông qua thị trường thì những người có vốn có thể tham gia vào thị trường thông qua việc cho vay và những người cần vốn có thể vay thông qua thị trường Lúc này quyền sở hữu vốn không thay đổi nhưng quyền sử dụng vốn được chuyển nhượng qua sự vay nợ. Người vay phải nộp một tỷ lệ lãi suất hay chính là giá của quyền sử dụng vốn. Như vậy vốn là hàng hóa đặc biệt vì vốn khi bán sẽ không mất đi quyền sở hữu mà chỉ mất đi quyền sử dụng trong một thời gian nhất định sau đó thì vốn lại quay lại sở hữu ban đầu. Việc mua 5 bán diễn ra trên thị trường tài chính và tuân theo quy luật cung cầu vốn trên thị trường.
- Trong nền kinh tế thị trường vốn không chỉ biểu hiện bằng tiền của những tài sản hữu hình mà nó còn biểu hiện giá trị của những tài sản vô hình như: vị trị địa lý kinh doanh, phát minh sáng chế, bí quyết công nghệ…. Sự phát triển kinh tế thị trường, sự tiến bộ khoa học công nghệ, những tài sản vô hình này ngày càng phong phú, đa dạng, có vai trò quan trọng trong việc tạo ra lợi nhuận của doanh nghiệp. Vì thế tất cả những tài sản này được quy về giá trị. Việc xác định giá trị của tài sản nói chung và tài sản vô hình nói riêng là rất cần thiết khi đầu tư gốp vốn liên doanh, đánh giá doanh nghiệp, xác định giá trị cổ phiếu phát hành… Từ những phân tích trên chỉ ra yêu cầu cấp bách cần thiết là phải nhận thức rõ ràng, đầy đủ về vốn để quản lý vốn có hiệu quả.3 Vai trò của vốn trong doanh nghiệp Vốn có thể có vai trò tích cực hay tiêu cực đối với bất kỳ một loại hình doanh nghiệp nào.
Việc sử dụng vốn của doanh nghiệp phụ thược vào trình độ của nhà quản lý, môi trường kinh doanh, cách quản lý vĩ mô của nhà nước. Trong thời điểm hiện tại, cùng với sự chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế là quá trình cắt giảm nguồn ngân sách nhà nước cấp, xác lập cơ chế quản lý kinh tế thị trường năng động hơn, khuyến khích đầu tư, mở rộng việc giao lưu vốn. Trong điều kiện đó: vốn đầu tư của môi trường doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp kinh doanh vận tải nói riêng càng trở nên có vai trò quan trọng. Nó không chỉ là vấn đề đơn thuần trong sản xuất mà còn là một yêu cầu bức thiết trong quan hệ cạnh tranh, quan hệ xác địnhphạm vi thị trường, quy mô kinh doanh.
Xuất phát từ lý do ấy cho thất vốn có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Vai trò của vốn được thể hiện qua các mặt sau: 6 - Vốn có vai trò quan trọng trong hoạt động đầu tư, lựa chọn lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh. Trong nền kinh tế thị trường, với sự vận động của các quy luật kinh tế ( quy luật cung cầu, quy luật giá trị thặng dư. ) nhu cầu về vốn là hết sức đa dạng phục vụ những mục tieu khác nhau đối với mỗi doanh nghiệp, tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh.
- Xuất phát từ tính khan hiếm của các nguồn lực nói chung và của nguồn vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói riêng, vốn là động lực thúc đẩy Nhà nước lập nên cách chính sách sử dụng nguồn lực có hiệu quả, thúc đẩy các doanh nghiệp đưa ra quyết định đầu tư, lựa chọn các lĩnh vực, đối tượng đầu tư kinh doanh mang lại lợi nhuận cao nhất. Cũng như việc huy động vốn, việc sử dụng vốn một cách có hiệu quả, tiết kiệm trở thành một điều kiện sống còn đối với tất cả các doanh nghiệp. Các nhà quản trị, chủ đầu tư buộc phải có những quyết định sản xuất đúng đắn, đưa các sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường. Việc đầu tư không có chọn lọc, không phù hợp với nhu cầu thị trường là sự lãng phí nguồn vốn của doanh nghiệp và có thể dẫn tới kết cục là doanh nghiệp đó phá sản.
Vì thế buộc các nhà đầu tư phải sử dụng nguồn vốn một cách hợp lý. - Lượng vốn mà doanh nghiệp nắm giữ là một trong những công cụ quan trọng nhằm thực hiện các mục tiêu hiệu quả của doanh nghiệp.