Chương 1 là chương giới thiệu tổng quan vấn đề nghiên cứu, tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu; Chương 2 là chương cơ sở lý thuyết, trình bày các khái niệm về đầu tư từ NSNN và vai trò của nó, quá trình đầu tư xây dựng, các nghiên cứu có liên quan, hệ thống chỉ tiêu được sử dụng để đánh giá hiệu quả đầu tư từ ngân sách; Chương 3 là chương trình bày kết cấu vốn ngân sách trong chi đầu tư ở Vĩnh Long giai đoạn 2010-2014; Chương 4 là chương đánh giá hiệu quả đầu tư từ NSNN; Chương 5 là chương đưa ra nguyên nhân, giải pháp và đề xuất kiến nghị về nâng cao chất lượng quản lý nhà nước đối với dự án đầu tư xây dựng công trình sử dụng vốn ngân sách trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Giới thiệu Chương này trình bày các khái niệm về đầu tư, đầu tư công, đầu tư phát triển, vốn đầu tư, ngân sách nhà nước, thu chi ngân sách nhà nước ở trung ương, địa phương, chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư từ ngân sách nhà nước, kinh nghiệm của các nước và các nghiên cứu trước đây ở Việt Nam để đưa ra khung phân tích của nghiên cứu làm cơ sở để đánh giá hiệu quả của đầu tư sử dụng vốn từ ngân sách nhà nước.2 Đầu tư, đầu tư phát triển và các đặc trưng cơ bản của đầu tư phát triển 2.1 Khái niệm về đầu tư, đầu tư phát triển Khái niệm thứ nhất, đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của của pháp luật (Luật Đầu tư số 59, 2005). Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư (Luật Đầu tư số 59, 2005). Đầu tư gián tiếp là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư (Luật Đầu tư số 59, 2005).
Khái niệm thứ hai, đầu tư là quá trình bỏ vốn để tạo nên cũng như để vận hành một loại tài sản kinh doanh nào đó như nhà xưởng, máy móc và vật tư (thường gọi là đầu tư cho các đối tượng vật chất), cũng như để mua cổ phiếu, trái phiếu hoặc cho vay lấy lãi (thường gọi là đầu tư tài chính), mà ở đây những tài sản đầu tư này có thể sinh lợi dần hoặc thỏa mãn dần một nhu cầu nhất định nào đó cho người bỏ vốn cũng như toàn xã hội trong một thời gian nhất định trong tương lai (thường gọi là vòng đời dự án đầu tư) (Nguyễn Văn Chọn, 2003). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Khái niệm thứ ba, đầu tư được hiểu là sự hy sinh những nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) ở hiện tại để thực hiện các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả lớn hơn trong tương lai. Đầu tư được chia thành đầu tư phát triển, đầu tư thương mại và đầu tư tài chính. Trong đó, đầu tư thương mại là hình thức đầu tư thông qua việc mua hàng hóa sau đó bán lại với giá cao hơn để thu lợi nhuận, đầu tư tài chính là một hình thức đầu tư chủ yếu thông qua mua bán các công cụ tài chính (chứng khoán, trái phiếu).
Hai loại hình đầu tư này không làm tăng thêm tài sản cho nền kinh tế mà chỉ làm tăng giá trị tài sản chính của nhà đầu tư. Khái niệm về đầu tư phát triển là việc chi dùng vốn trong hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm làm tăng thêm hoặc tạo ra những tài sản vật chất (nhà xưởng, thiết bị, máy móc) và tài sản trí tuệ (tri thức, kỹ năng) gia tăng năng lực sản xuất, tạo thêm việc làm và vì mục tiêu phát triển (Từ Quang Phương, 2007). Khái niệm về đầu tư công là hoạt động đầu tư của nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế – xã hội (Luật đầu tư công số 49, 2014). Nghiên cứu này chỉ tập trung vào đầu tư phát triển (ĐTPT).
Nhà nước với vai trò của mình, tiến hành các hoạt động ĐTPT để cung cấp hàng hóa công cho xã hội thay vì đầu tư thương mại và đầu tư tài chính. Do đó, từ đây trở về sau, khi nói đến đầu tư từ NSNN thì được hiểu nó là ĐTPT.2 Các đặc trưng cơ bản của đầu tư phát triển (Từ Quang Phương 2007) Quy mô các yếu tố đầu vào như tiền vốn, vật tư, lao động cho hoạt động đầu tư phát triển thường rất lớn, thời gian ĐTPT và thời gian vận hành các kết quả ĐTPT kéo dài, trong quá trình đầu tư và vận hành kết quả đầu tư thường chịu ảnh hưởng lớn của các yếu tố bên ngoài như tự nhiên, kinh tế, xã hội của khu vực đầu tư nên ĐTPT có rủi ro cao.3 Khái niệm vốn đầu tư và phân loại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Khái niệm thứ nhất vốn đầu tư (VĐT) là tiền và các tài sản hợp pháp khác để thực hiện các hoạt động đầu tư theo hình thức đầu tư trực tiếp hoặc đầu tư gián tiếp (Luật đầu tư số 59, 2005). Vốn nhà nước là vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước và vốn đầu tư khác của nhà nước (Luật đầu tư số 59, 2005). Khái niệm thứ hai vốn đầu tư là tiền và tài sản khác để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh (Luật đầu tư số 67, 2014).
Khái niệm thứ ba vốn đầu tư là toàn bộ những chỉ tiêu để làm tăng hoặc duy trì tài sản vật chất trong một thời kỳ nhất định. VĐT thường thực hiện qua các dự án đầu tư và một số chương trình mục tiêu quốc gia với mục đích chủ yếu là bổ sung tài sản cố định và tài sản lưu động (Cục thống kê TP. Vốn đầu tư được chia thành bốn loại: Thứ nhất là vốn khu vực kinh tế nhà nước, bao gồm vốn NSNN, vốn vay, vốn tự có của doanh nghiệp và vốn khác; Thứ hai là vốn khu vực ngoài nhà nước;Thứ ba là VĐT trực tiếp của nước ngoài;Thứ tư là vốn khác. Vốn đầu tư công quy định tại Luật đầu tư công gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu chính quyền địa phương, vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước, vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách nhà nước, các khoản vốn vay khác của ngân sách địa phương để đầu tư (Luật đầu tư công số 49, 2014).
Từ hai khái niệm về đầu tư phát triển và vốn đầu tư, ta có thể thấy việc thống kê VĐT chỉ được xét trên khía cạnh làm tăng hoặc duy trì tài sản vật chất mà bỏ qua tài sản trí tuệ, trong khi tài sản trí tuệ lại đóng một vai trò rất lớn trong việc phát triển kinh tế - xã hội và ngày càng được coi trọng. Do đó, nếu chỉ dùng VĐT từ NSNN để phân tích và đánh giá thì sẽ là một thiếu sót lớn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Hoạt động đầu tư, đầu tư công Hoạt động đầu tư là hoạt động của nhà đầu tư trong quá trình đầu tư bao gồm các khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện và quản lý dự án đầu tư (Luật đầu tư số 59, 2005). Hoạt động đầu tư là quá trình sử dụng VĐT nhằm duy trì những tiềm lực sẵn có hoặc tạo thêm tiềm lực mới để mở rộng quy mô hoạt động sản xuất, dịch vụ, phục vụ KT - XH, là việc huy động các nguồn lực hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai.
Hoạt động đầu tư công bao gồm lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư; lập, thẩm định, quyết định chương trình, dự án đầu tư công; lập, thẩm định, phê duyệt, giao, triển khai thực hiện kế hoạch đầu tư công; quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; theo dõi và đánh giá, kiểm tra, thanh tra kế hoạch, chương trình, dự án đầu tư công (Luật đầu tư công số 49, 2014).5 Đầu tư xây dựng, vai trò chức năng của đầu tư xây dựng 2.1 Khái niệm về đầu tư xây dựng Đầu tư xây dựng là hoạt động bỏ vốn vào việc xây dựng, mua sắm tài sản cố định (TSCĐ) trong lĩnh vực sản xuất (nhà xưởng, thiết bị, máy móc), trong lĩnh vực không sản xuất vật chất (nhà ở, bệnh viện, trường học) và trong lĩnh vực thuộc cơ sở hạ tầng (cầu đường, bến cảng, sân bay…) bao gồm việc xây dựng các xí nghiệp, công trình mới, khôi phục, cải tạo, mở rộng các xí nghiệp, công trình sẵn có (không kể các chi phí sửa chữa, kể cả sửa chữa lớn các TSCĐ) (Từ Quang Phương, 2007). Tóm lại, ĐTXD là hoạt động đầu tư nhằm tạo ra các công trình xây dựng theo mục đích của người đầu tư, là lĩnh vực sản xuất vật chất, tạo ra các TSCĐ và tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho xã hội.2 Vai trò của đầu tư xây dựng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Đầu tư xây dựng có vai trò quyết định trong việc tạo ra cơ sở vật chất, kỹ thuật cho xã hội, là nhân tố quyết định làm thay đổi cơ cấu kinh tế quốc dân mỗi nước, thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển nền kinh tế đất nước, nếu không có đầu tư thì không có phát triển. Tất cả các ngành kinh tế chỉ tăng nhanh khi có ĐTXD, đổi mới công nghệ, xây dựng mới để tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất. ĐTXD nhằm xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, tạo điều kiện cho các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy sự tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH – HĐH (Từ Quang Phương, 2007).