CHƯƠNG I : MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Vốn kinh doanh và nguồn hình thành vốn kinh doanh trong các doanh nghiệp 1. Khái niệm về vốn kinh doanh và hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh Để tiến hành bất kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh nào, các doanh nghiệp cần phải có được yếu tố cần thiết nhất định, các yếu tố này thông thường là văn phòng, nhà xưởng, kho tàng…và được gọi là các tài sản. Muốn có được các tài sản đó, các doanh nghiệp cần phải có một lượng vốn tiền tệ nhất định để đầu tư, mua sắm, thuê mướn. Do vậy, để thực hiện mọi hoạt động sản xuất kinh doanh thì điều kiện vật chất tiên quyết là phải có vốn tiền tệ.
Trong quá trình kinh doanh, để duy trì được hoạt động sản xuất, các doanh nghiệp cần phải duy trì và làm tăng lượng tài sản cần thiết cho kinh doanh của doanh nghiệp. Như vậy, xuất phát từ vai trò của vốn đối với quá trình sản xuất kinh doanh, chúng ta có thể hiểu : “vốn kinh doanh là toàn bộ lượng tiền cần thiết nhất định để bắt đầu và duy trì sự hoạt động sản xuất kinh doanh liên tục của các chủ thể kinh doanh”. Cũng có thể hiểu vốn kinh doanh theo cách khác. Toàn bộ lượng tiền ứng ra ban đầu cho kinh doanh sẽ vận động và chuyển hóa hình thái biểu hiện trong quá trình kinh doanh.
Do đó, nếu xét tại một thời điểm nào đó trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh thì vốn kinh doanh không chỉ tồn tại dưới hình thái tiền tệ mà còn được tồn tại dưới hình thái phi tiền tệ. Như vậy có thể hiểu vốn kinh doanh của doanh nghiệp : “là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ tài sản hiện có của doanh nghiệp và đang phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”. Đặc điểm của vốn kinh doanh Trong cơ chế thị trường, doanh nghiệp có quyền sử dụng đồng vốn một cách linh hoạt nhằm tạo điểu kiện tốt nhất cho sản xuất kinh doanh. Vì vậy, để quản lý tốt và không ngừng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nhà quản lý cần nhận thức rõ những đặc trưng cơ bản của vốn : Vốn phải được đại diện bằng một lượng giá trị thực của những tài sản được sử dụng để sản xuất ra một lượng giá trị sản phẩm khác.
Vốn chính là hàng hóa được biểu hiện dưới dạng nhà xưởng, máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, chất xám… 3 Luan van Vốn phải được vận động sinh lời : Vốn được biểu hiện bằng tiền nhưng để biến thành vốn thì đồng tiền đó phải vận động sinh lời. Tiền là dạng tiềm năng của vốn trong quá trình vận động, đồng vốn được biểu hiện dưới những hình thái khác nhau: tiền, vật tư, hàng hóa. Nhưng đến khi kết thúc một vòng tuần hoàn vốn lại quay về hình thái tiền tệ nhưng phải lớn hơn thì sản xuất mới có lãi. Nếu đồng vốn bị ứ đọng, tài sản cố định không cần dùng, tài nguyên, sức lao động không được sử dụng, tiền, vàng bỏ vào dự trữ hoặc các khoản nợ khó đòi…chỉ là những đồng vốn không có lãi hay gọi là vốn “chết”.
Mặt khác, tiền có vận động nhưng lại bị thất tán, không quay về nơi xuất phát với giá trị hơn thì đồng vốn cũng không được đảm bảo, chu kỳ vận động tiếp theo bị ảnh hưởng. Vốn phải gắn với chủ sở hữu nhất định : Mỗi đồng tiền vốn phải gắn với chủ sở hữu nhất định. Trong nền kinh tế thị trường không thể có những đồng vốn vô chủ, bởi lẽ những đồng vốn vô chủ gây ra sự chi tiêu lãng phí kém hiệu quả. Khi xác định được chủ sở hữu thì đồng vốn mới được sử dụng tiết kiệm có hiệu quả.
Vốn phải được quan niệm là một loại: “hàng hóa đặc biệt”. Những người có vốn có thể đưa vốn vào thị trường, những người cần tới vốn, tới thị trường vay, người vay…phải trả một tỷ lệ lãi suất thỏa thuận với người cho vay. Vốn không chỉ được biểu hiện ở dạng hữu hình mà còn biểu hiện ở dạng vô hình. Vì thế, các loại tài sản này cần phải được lượng hóa bằng tiền, qui về giá trị.
Trong điều kiện cơ chế thị trường phải xem xét giá trị thời gian của tiền vốn, bởi vì do ảnh hưởng của sự biến động giá cả, lạm phát sức mua của đồng tiền ở những thời điểm khác nhau cũng khác nhau. Trong nền kinh tế thị trường vốn cần phải được nhận thức một cách phù hợp. Việc nhận thức đầy đủ và đúng đắn những đặc trưng của vốn trong điều kiện nền kinh tế vận động theo cơ chế thị trường sẽ góp phần giúp doanh nghiệp quản lý và sử dụng vốn có hiệu quả hơn.3 Vai trò của vốn kinh doanh Vốn là tiền đề cho sự ra đời của doanh nghiệp. Về phía nhà nước, bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng phải đăng ký vốn điều lệ cùng nộp hồ sơ xin đăng ký kinh doanh.
Vốn đầu tư ban đầu sẽ là một trong những cơ sở quan trọng để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét liệu doanh nghiệp có tồn tại trong tương lai được không 4 Luan van và trên cơ sở đó, sẽ cấp hay không cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Về phía doanh nghiệp, vốn điều lệ sẽ là nền móng cho doanh nghiệp đặt những viên gạch đầu tiên cho sự hình thành của doanh nghiệp ở hiện tại và phát triển trong tương lai. Vốn là điều kiện tiền đề của quá trình sản xuất kinh doanh. Để tiến hành bất kỳ một quá trình sản xuất kinh doanh nào trước hết doanh nghiệp cần phải có một yếu tố tiền đề đó là vốn kinh doanh.
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, vốn là điều kiện tiên quyết, có ý nghĩa quyết định tới các bước tiếp theo của quá trình kinh doanh trong doanh nghiệp. Vốn vừa là nhân tố đầu vào, đồng thời vừa là kết quả phân phối thu nhập đầu ra của quá trình kinh doanh. Chính trong quá trình đó, vốn tồn tại với tư cách là một nhân tố không thể thiếu được đối với hoạt động kinh doanh. Vốn quyết định sự ổn định và liên tục của quá trình sản xuất kinh doanh.
Trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nhu cầu về vốn luôn luôn phát sinh thường xuyên như : mua nguyên vật liệu, mua hàng hóa…Khi đó, doanh nghiệp thường phải trích thêm các khoản tiền để đáp ứng đầy đủ và kịp thời, đảm bảo quá trình sản xuất sản phẩm không bị gián đoạn. Vốn sau khi ứng ra, được sử dụng vào kinh doanh và sau mỗi chu kỳ hoạt động phải được thu về để ứng tiếp cho kỳ hoạt động sau. Vốn kinh doanh thường bị đọng lại ở hàng bán nhưng chưa được thanh toán, hàng hóa quá nhiều mà chưa tiêu thụ được…Vì vậy, trong quá trình kinh doanh, doanh nghiệp bổ sung vốn đầy đủ, kịp thời và liên tục là rất cần thiết, nó sẽ đảm bảo quá trình hoạt động sản xuất sản phẩm được liên tục mà không bị gián đoạn. Vốn đối với sự phát triển của doanh nghiệp.
Ngày nay, nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau. Kinh doanh trên các lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, muốn tồn tại thì doanh nghiệp phải phát triển, cạnh tranh ngày càng gay gắt và khốc liệt. Hơn nữa đòi hỏi của khách hàng ngày càng cao.
Cho nên, cần phải đầu tư công nghệ hiện đại, tăng quy môn sản xuất, hạ giá thành nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm ngày càng tốt hơn. Đáp ứng được yêu cầu đó, doanh nghiệp cần phải huy động vốn để giúp cho quá trình sản xuất sản phẩm không bị gián đoạn, nhanh chóng mang đến tay người tiêu dùng những sản phẩm mới nhất mà chất lượng lại đảm bảo. Nguồn hình thành vốn kinh doanh Vốn kinh doanh của doanh nghiệp có thể được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau. Nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp có thể được hiểu là toàn bộ các nguồn tài chính mà doanh nghiệp có thể khai thác, huy động được để tạo ra vốn kinh doanh của mình.
Nếu căn cứ vào thời hạn sử dụng thì toàn bộ nguồn vốn của doanh nghiệp được cấu thành bởi hai loại : nguồn vốn ngắn hạn và nguồn vốn dài hạn - Nguồn vốn ngắn hạn : là những nguồn vốn mà doanh nghiệp có thể khai thác và sử dụng trong vòng một năm chẳng hạn như vốn vay ngắn hạn, nguồn vốn chiếm dụng trong thanh toán. - Nguồn vốn dài hạn : là những nguồn vốn mà doanh nghiệp có thể khai thác và sử dụng trong thời hạn trên 1 năm, chẳng hạn như nguồn vốn vay dài hạn Nếu căn cứ vào trách nhiệm pháp lý và tính chất sở hữu, toàn bộ nguồn vốn của DN được chia thành hai loại cơ bản : nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn vốn huy động. - Nguồn vốn chủ sở hữu : là nguồn vốn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Nguồn vốn chủ sở hữu doanh nghiệp được cấu thành từ các bộ phận sau : + Vốn góp của các chủ sở hữu doanh nghiệp + Lợi nhuận để lại và các quỹ doanh nghiệp + Nguồn vốn khác - Nguồn vốn huy động : là nguồn vốn doanh nghiệp khai thác, huy động được từ các chủ thể khác nhau nhưng phải hoàn trả trong một thời gian nhất định.
Nguồn vốn này được cấu thành bởi các bộ phận cơ bản sau : + Nguồn vốn vay + Nguồn vốn chiếm dụng trong thanh toán + Nguồn vốn phát hành chứng khoán Doanh nghiệp có thể khai thác, sử dụng vốn từ nhiều nguồn khác nhau. Mỗi nguồn vốn có những ưu nhược điểm nhất định về điều kiện khai thác sử dụng, về chi phí sử dụng và thời hạn sử dụng. Để nâng cao hiệu quả của việc huy động và sử dụng vốn, doanh nghiệp cần phải cân nhắc và lựa chọn được nguồn vốn thích hợp nhất.2 Hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh 1.1 Khái niệm hiệu quả và hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh Vốn là điều kiện cần cho quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của mọi doanh nghiệp, nhưng chưa đủ để đạt được mục đích kinh doanh của doanh nghiệp bởi lẽ trong nền kinh tế thị trường mục đích cao nhất của mọi doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chính là lợi nhuận.