Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT CỦA NGHỀ TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở khoa học về hiệu quả sản xuất của nghề tiểu thủ công nghiệp 1. Nghề tiểu thủ công nghiệp - Nghề thủ công là những nghề sản xuất ra sản phẩm mà kỹ thuật sản xuất chủ yếu là làm bằng tay. Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các nghề thủ công có thể sử dụng máy, hóa chất và các giải pháp kỹ thuật của công nghiệp trong một số công đoạn, phần việc nhất định nhưng phần quyết định chất lượng và hình thức đặc trưng của sản phẩm vẫn làm bằng tay.
Nguyên liệu của các nghề thủ công thường lấy trực tiếp từ thiên nhiên; công cụ sản xuất thường là công cụ cầm tay đơn giản. - Thủ công nghiệp là lĩnh vực sản xuất bao gồm tất cả các nghề thủ công. Cũng có khi gọi là ngành nghề thủ công. - Ngành tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp là lĩnh vực sản xuất bao gồm các nghề thủ công và các cơ sở công nghiệp nhỏ.
Thường các cơ sở công nghiệp nhỏ này có nguồn gốc từ các nghề thủ công phát triển thành. - Làng nghề tiểu thủ công nghiệp là làng có nghề tiểu thủ công nghiệp phát triển với một tỷ lệ số hộ và tỷ lệ thu nhập từ nghề TTCN nhất định, trở thành nguồn thu nhập quan trọng không thể thiếu được của người dân trong làng. Nhiều nước trên thế giới lấy tỷ lệ 20% hay 30%, ở Việt Nam đang có xu hướng lấy tỷ lệ 30% hay 50% số hộ dân làm nghề và thu nhập của làng từ nghề thủ công. Tỷ lệ đó được duy trì và ổn định trong nhiều năm.
Nhiều ý kiến hiện nay đã thống nhất phân chia các ngành nghề thủ công truyền thống thành các nhóm chính là: - Các ngành nghề sản xuất các mặt hàng thủ công mỹ nghệ như: gốm sứ mỹ nghệ, sơn mài, thêu, ren, khảm, thảm, chạm khắc gỗ, chạm khắc đá, chạm mạ vàng bạc, dệt tơ tằm, thổ cẩm, mây tre đan các loại,. - Các ngành nghề sản xuất các, cụ sản xuất như: rèn sắt, làm cầy bừa, nông cụ đóng thuyền,. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Các ngành nghề sản xuất các mặt hàng phục vụ tiêu dùng thông thường như: dệt chiếu, làm nón, đan mành, rổ, rá, nong, nia, sọt, bồ,.; bện thừng, chạo dệt vải. - Các ngành nghề phục vụ cho sản xuất và đời sống như: nề, mộc, hàn,đúc, đồng, gang, sản xuất vật liệu xây dựng,… - Các ngành nghề chế biến lương thực, thực phẩm như: xay xát làm bún, bánh, đường mật, làm đậu tương, đậu phụ, miến, nấu rượu, chế biến hải sản các loại,… 1.
Vai trò của nghề tiểu thủ công nghiệp Những đóng góp của ngành nghề thủ công nghiệp trong việc phát triển kinh tế xã hội ở khu vực nông thôn trong những năm gần đây đã khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, cụ thể như sau: - Thứ nhất, góp phần giải quyết việc làm, tạo điều kiện phân bổ lại và sử dụng hợp lý nguồn lao động nông thôn. Trong những năm gần đây phát triển ngành nghề nông thôn là một chủ trương đúng đắn và đã thu hút nhiều lao động tại địa bàn nông thôn vào các hoạt động ngành nghề, tạo việc làm mới và mở ra nhiều nghề mới khác, nhiều dịch vụ có liên quan. - Thứ hai, tạo thu nhập cho người lao động đồng thời nâng cao năng suất lao động xã hội. Giải quyết việc làm, làng nghề thủ công mỹ nghệ phát triển gắn bó chặt chẽ với đời sống hàng ngày, với loại hình du lịch, thúc đẩy phát triển và giao lưu văn hóa khu vực và dân tộc.
- Thứ ba, góp phần bảo lưu các giá trị văn hóa dân tộc. Giá trị của nghề truyền thống có thể nhìn nhận từ nhiều góc độ khác nhau, nhưng có hai điểm không thể bỏ qua, đó là những giá trị công nghệ bí truyền và những nét đặc trưng trong bản sắc văn hóa dân tộc mà nghề truyền thống mang lại. Chính vì vậy việc phát triển các ngành nghề và các làng nghề truyền thống chính là việc giữ gìn và phát triển truyền thống văn hóa của dân tộc, đồng thời giới thiệu cho bạn bè quốc tế biết những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc ta. - Thứ tư, đóng góp cho sự phát triển và tăng tiềm lực kinh tế của địa phương, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động nông thôn theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá, xây dựng nông thôn mới.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghề mây tre đan Mây tre đan là đồ đan bằng mây, tre. Mây là chỉ cây leo, lá xẻ thuỳ sâu, cuống lá có gai, thân dài và mềm, thường dùng để buộc hoặc đan các đồ dùng trong nhà. Tre là loài cây cao thuộc họ lúa, thân rỗng, mình dày, cành có gai, thường dùng để làm nhà, rào giậu, đan phên, làm lạt.
Đan là hoạt động làm cho vật hình thanh mỏng hoặc sợi luồn qua lại với nhau, kết lại thành tấm như đan phên, đan rổ, rá, nia, thúng, mẹt. Nghề mây tre đan là nghề đan các loại sản phẩm dựa vào nguyên liệu là mây tre, như nghề đan mây, song, tre nứa, giang, lá, cỏ, cói… Chỉ hàng hóa được làm chủ yếu từ những nguyên liệu thô có sẵn trong tự nhiên như: Mây, tre, giang, nứa,… Các sản phẩm mây tre đan chủ yếu được các nghệ nhân làm bằng phương pháp thủ công truyền thống hoặc có sự trợ giúp của các loại máy móc nên có độ tinh xảo và giá trị sử dụng, giá trị nghệ thuật cao mang đậm nét truyền thống của dân tộc. Mây tre từ bao đời nay đã gắn bó rất mật thiết với cuộc sống của người dân Việt Nam. Từ mây tre với bàn tay khéo léo, nhân dân ta đã làm ra những sản phẩm phục vụ cho cuộc sống của chính mình.
Cùng với sự phát triển của công nghệ hiện đại, đã có rất nhiều sản phẩm có khả năng thay thế các sản phẩm từ mây tre ra đời, tuy nhiên, từng bước mây tre đã khẳng định lại vị trí của mình. Hiện nay, mây tre đan không chỉ được biết đến với những sản phẩm gia dụng như rổ, giá, mâm mây…mà còn nhận được sự quan tâm với những sản phẩm cao cấp được xử lý theo công nghệ hiện đại như bàn ghế tre, tủ mây… Những sản phẩm từ mây tre đan đem lại không khí ấm áp trong gia đình, sự thanh nhã và phù hợp với thẩm mỹ của người Việt Nam, không những được tiêu thụ trong nước mà còn được xuất khẩu ra nước ngoài như Nhật, EU, Hàn Quốc, Mỹ… Ngành nghề sản xuất mây tre đan đang đóng góp một phần to lớn trong việc gia tăng giá trị xuất khẩu của hàng thủ công mỹ nghệ, góp phần giải quyết công ăn việc làm cho người dân ở các làng nghề như Chương Mỹ (Hà Tây), Xâm Dương, Xuân Lai (Bắc Ninh), Trung Chánh (Bình Định)…vừa có thể tham gia sản xuất tại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 địa phương hoặc có thể tham gia vào các công ty chuyên sản xuất đồ mây tre đan như Barotex, Tre Việt, Haproximex, Artex Duy Thành, Hoa Lư Handycraft… 1. Hiệu quả sản xuất nghề mây tre đan a. Khái niệm Hiệu quả sản xuất là một phạm trù phản ánh chất lượng của các hoạt động sản xuất.
Theo ngành thống kê định nghĩa thì hiệu quả sản xuất là một phạm trù kinh tế, biểu hiện của sự tập trung phát triển theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực và sự chi phí các nguồn lực trong quá trình sản xuất. Nâng cao hiệu quả sản xuất là một tất yếu của mọi nền sản xuất xã hội, yêu cầu của công tác quản lý kinh tế buộc phải nâng cao chất lượng các hoạt động sản xuất làm xuất hiện phạm trù hiệu quả sản xuất. Nền kinh tế của mỗi quốc gia đều phát triển theo hai chiều: chiều rộng và chiều sâu, phát triển theo chiều rộng là huy động mọi nguồn lực vào sản xuất, tăng đầu tư chi phí vật chất, lao động, kỹ thuật, mở mang thêm nhiều ngành nghề, làng nghề, xây dựng thêm nhiều nhà máy, xí nghiệp. Phát triển theo chiều sâu là đẩy mạnh việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ sản xuất, tiến hành hiện đại hoá, tăng cường chuyên môn hoá và hợp tác hoá, nâng cao trình độ sử dụng các nguồn lực, chú trọng chất lượng sản phẩm và dịch vụ.
Phát triển theo chiều sâu là nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Hiệu quả sản xuất là tiêu chuẩn cao nhất của mọi sự lựa chọn kinh tế của các tổ chức kinh tế trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước [11]. Hiệu quả kỹ thuật: là số lượng sản phẩm có thể đạt được trên một đơn vị chi phí đầu vào hay nguồn lực sử dụng vào sản xuất trong điều kiện cụ thể về kỹ thuật hay công nghệ áp dụng vào nông nghiệp. Hiệu quả kỹ thuật được áp dụng phổ biến trong kinh tế vĩ mô để xem xét tình hình sử dụng nguồn lực cụ thể.
Hiệu quả này thường được phản ánh trong quan hệ các hàm sản xuất. Hiệu quả kỹ thuật liên quan đến phương diện vật chất của sản xuất. Nó chỉ ra rằng 2 đơn vị nguồn lực dùng vào sản xuất đem lại bao nhiêu đơn vị sản phẩm hiệu quả kỹ thuậtcủa việc sử dụng các nguồn lực được thể hiện thông qua mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra, giữa các đầu vào với nhau và giữa các sản phẩm khi nông dân ra quyết định sản xuất. Hiệu quả kỹ thuật phụ thuộc nhiều vào bản chất kỹ thuật LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 và công nghệ áp dụng vào sản xuất nông nghiệp, kỹ năng người sản xuất cũng như môi trường kinh tế xã hội khác mà trong đó kỹ thuật được áp dụng.
Hiệu quả phân bổ là chỉ tiêu hiệu quả trong đó các yếu tố giá sản phẩm và giá đầu vào được tính để phản ánh giá trị sản phẩm thu thêm trên một đơn vị chi phí thêm về đầu vào hay nguồn lực. Thực chất của hiệu quả phân bổ là hiệu quả kỹ thuật có tính đến các yếu tố về giá của đầu vào và giá của đầu ra. Vì thế nó còn được gọi là hiệu quả giá. Việc xác định hiệu quả này giống như xác định các điều kiện về lý thuyết biên để tối đa hoá lợi nhuận, có nghĩa là giá trị biên của sản phẩm phải bằng giá trị biên của nguồn lực sử dụng vào sản xuất.