CHƯƠNG 1 NHỮNG VẪN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. KHÁI QUÁT VỀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Khái niệm và đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước. Đơn vị sự nghiệp công lập được xác định dựa vào tiêu chuẩn sau: - Có văn bản quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương hoặc địa phương - Được nhà nước cung cấp kinh phí và tài sản để hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo chế độ nhà nước quy định.
- Có tổ chức bộ máy, biên chế bộ máy quản lý tài chính kế toán theo chế độ nhà nước quy định - Có mở tài khoản tại kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng để ký gửi các khoản thu, chi tài chính. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Để quản lý các hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập cũng như quản lý được quá trình phát triển của các loại hình dịch vụ này, phục vụ tốt cho hoạt động của nền kinh tế quốc dân, cần phải xác định các đơn vị sự nghiệp tùy thuộc vào lĩnh vực hoạt động hay khả năng đảm bảo nguồn kinh phí cho hoạt động thường xuyên của đơn vị. Căn cứ theo cấp ngân sách, các ĐVSN được phân loại như sau: - Đơn vị dự toán cấp I: Là đơn vị trực tiếp nhận kinh phí ngân sách nhà nước cấp hàng năm từ cơ quan tài chính, phân bổ ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp dưới. 5 - Đơn vị dự toán cấp II: Là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I có nhiệm vụ quản lý kinh phí ở cấp trung gian, là cấu nối giữa đơn vị dự toán cấp I và cấp III trong một hệ thống.
- Đơn vị dự toán cấp III: Là đơn vị trực tiếp sử dụng vốn ngấn sách để thực hiện nhiệm vụ được giao. Đơn vị dự toán cấp III nhận kinh phí ngấn sách từ đơn vị cấp II hoặc cấp I. - Đơn vị cấp dưới của đơn vị dự toán cấp III được nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện công tác kế toán và quyết toán với đơn vị dự toán cấp trên. Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động đơn vị sự nghiệp có thể phân loại: - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo gồm các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thể dục thể thao - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Y tế - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Xã hội - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Kinh tế Việc phân loại ĐVSN theo lĩnh vực hoạt động tạo thuận lợi cho việc phân tích đánh giá hoạt động đơn vị trong các lĩnh vực khác nhau tác động đến nền kinh tế như thế nào, từ đó Nhà nước đưa ra các chế độ, chính sách phù hợp với hoạt động của các đơn vị.
Căn cứ vào tính chất nguồn thu - Đơn vị sự nghiệp có thu tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên: Là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp chưa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị. Trong đó, tổng số thu sự nghiệp và tổng số chi hoạt động thường xuyên của đơn vị theo dự toán thu, chi của năm đầu thời kỳ ổn định, tình hình thực hiện dự toán thu, chi của năm trước liền kề (loại trừ các yếu tố đột xuất, không thường 6 xuyên) được cấp có thẩm quyền phê duyệt. - Đơn vị sự nghiệp có thu tự đảm bảo toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên: là các đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, Ngân sách Nhà nước không phải cấp kinh phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị. Bao gồm các đơn vị sau: + Đơn vị sự nghiệp có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên tính theo công thức trên bằng hoặc lớn hơn công thức trên.
+ Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên từ nguồn thu sự nghiệp, NSNN không cấp kinh phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị. + Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên từ nguồn thu sự nghiệp và từ nguồn NSNN do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước đặt hàng. + Đơn vị sự nghiệp làm công tác kiểm dịch, kiểm nghiệm, giám định, kiểm tra chất lượng. mà nguồn thu đã đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên từ các dịch vụ đó theo quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.
- Đơn vị sự nghiệp không có thu, đơn vị sự nghiệp có nguồn thu thấp, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng nhiệm vụ do ngân sách nhà nước đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động. Thông qua việc phân loại theo khả năng tự đảm bảo nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên, các nhà quản lý thu thập chính xác về tình hình sử dụng kinh phí của đơn vị, tình hình quản lý biên chế, quỹ lương và tình hình tiết kiệm để tăng thu nhập cho người lao động trong đơn vị một cách rõ nét. Nguồn thu, nội dung chi của đơn vị sự nghiệp tự chủ có thu 1. Nguồn thu của đơn vị sự nghiệp tự chủ có thu Nhà nước cho phép các đơn vị sự nghiệp tự chủ có thu khai thác mọi nguồn thu để thực hiện mọi chức năng kinh tế - xã hội mà đơn vị đảm nhiệm, bao gồm: nguồn NSNN cấp, nguồn thu sự nghiệp của đơn vị và nguồn thu khác.
* Nguồn thu từ Ngân sách nhà nước cấp: - Kinh phí không thường xuyên: Được Ngân sách nhà nước cấp cho các 7 đơn vị bao gồm: + Kinh phí thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ, Ngành; chương trình mục tiêu quốc gia và các nhiệm vụ đột xuất khác được cấp có thẩm quyền giao. + Kinh phí Nhà nước thanh toán cho các đơn vị theo chế độ đặt hàng để thực hiện các nhiệm vụ Nhà nước giao theo giá hoặc khung giá do Nhà nước quy định. + Kinh phí cấp để tinh giảm biên chế theo chế độ Nhà nước quy định đối với số lao động trong biên chế dôi ra. + Vốn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động theo dự án và kế hoạch hàng năm; vốn đối ứng cho các dự án được cấp thẩm quyền phê duyệt.
- Kinh phí cấp hoạt động thường xuyên: Riêng đối với đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí, NSNN cấp kinh phí hoạt động thường xuyên. Mức kinh phí NSNN cấp được ổn định theo chu kỳ 3 năm và hàng năm được tăng thêm theo tỷ lệ do Thủ tướng Chính phủ quyết định. Hết thời hạn 3 năm, mức NSNN đảm bảo sẽ được xác định lại cho phù hợp. * Nguồn thu sự nghiệp của đơn vị gồm: - Tiền thu phí, lệ phí thuộc NSNN cấp (phần được để lại đơn vị thu theo quy định).
Mức thu phí, lệ phí, tỷ lệ nguồn thu được để lại đơn vị sử dụng và nội dung chi thực hiện theo quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. - Thu từ hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ: mức thu từ các hoạt động này do Thủ trưởng đơn vị quyết định theo nguyên tắc đảm bảo bù đắp chi phí và có tích luỹ. - Các khoản thu sự nghiệp khác theo quy định của pháp luật * Nguồn thu khác theo quy định của pháp luật Thu từ các dự án viện trợ, quà biếu tặng, vay tín dụng Ngân hàng hoặc Quỹ hỗ trợ phát triển để mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp và tự chịu trách nhiệm trả nợ vay theo quy định của pháp luật. Nội dung chi của đơn vị sự nghiệp có thu Sau khi nguồn thu của đơn vị đã được hình thành, trên cơ sở nguồn thu Nhà nước đặt ra nội dung chi cho đơn vị.
Nội dung chi của đơn vị bao gồm chi hoạt động thường xuyên của đơn vị theo chức năng hoạt động, nhiệm vụ được cấp thẩm quyền giao, bao gồm: - Chi cho người lao động: chi tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp lương, các khoản trích BHXH, BHYT, kinh phí công đoàn. theo quy định. - Chi quản lý hành chính: Vật tư văn phòng, dịch vụ công cộng, thông tin liên lạc, công tác phí. - Chi các hoạt động nghiệp vụ chuyên môn: việc xác định số chi hoạt động chuyên môn phụ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ được giao.
- Chi hoạt động tổ chức thu phí, lệ phí. - Chi hoạt động sản xuất và cung ứng dịch vụ. - Chi mua sắm công cụ, dụng cụ, sửa chữa thường xuyên cơ sở vật chất. - Chi thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học.
- Chi thực hiện tinh giảm biên chế theo quy định của Nhà nước - Chi đầu tư phát triển: chi đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản, chi thực hiện các dự án đầu tư. - Chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao - Các khoản chi khác theo quy định 1. QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Đặc điểm của các Bệnh viện công lập Căn cứ vào phân loại đơn vị sự nghiệp như trên, Bệnh viện công lập là đơn vị sự nghiệp có thu hoạt động trong lĩnh vực y tế.
Vì thế đặc điểm hoạt động cũng như công tác quản lý tài chính tuân theo quy trình quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp có thu: - Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích kiếm lời. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hóa, phát minh, sức khỏe, đạo 9 đức, các giá trị về xã hội. Đại bộ phận sản phẩm của ĐVSN công lập là sản phẩm có tính phục vụ không chỉ bó hẹp trong một ngành hoặc một lĩnh vực mà những sản phẩm đó khi tiêu dùng thường có tác dụng lan tỏa.