LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công tác quản lý chi phí dự án xây dựng công trình giao thông là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong quá trình đầu tư dự án, nó đòi hỏi tính bao quát, chủ động, trình độ và sự am hiểu nhất định về dự án trong quá trình thực hiện dự án. Thực tế tại các Ban Quản lý dự án xây dựng công trình giao thông – thuộc Bộ Giao thông vận tải hiện nay đã và đang tồn tại thực trạng là một Ban quản lý cùng lúc quản lý nhiều dự án khác nhau, hầu hết là do Bộ Giao thông vận tải giao nhiệm vụ là đại diện Chủ đầu tư dự án và chưa chủ động tìm kiếm công việc từ các dự án ngoài Bộ Giao thông vận tải nên có những Ban chưa chú trọng đến việc nâng cao trình độ chuyên môn cũng như năng lực quản lý dự án, với những tư tưởng còn mang tính bao cấp, chủ quan nên không đưa ra được những sáng kiến hay đề xuất mang tính đột phá nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả trong quá trình điều hành, quản lý chi phí đầu tư dự án. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng kéo dài tiến độ, chất lượng công trình kém, tăng tổng mức đầu tư so với ban đầu.
là những tồn tại thực tế đã và đang xảy ra ở một số dự án hiện nay. Để từng bước chấn chỉnh công tác quản lý đầu tư công trình xây dựng, nâng tầm hoạt động mang tính chuyên nghiệp, cạnh tranh cho các Ban quản lý dự án nhằm theo kịp sự phát triển của nền kinh tế thị trường, phù hợp với thông lệ quốc tế trong lĩnh vực quản lý dự án, thì việc đưa ra những tiêu chí đánh giá năng lực quản lý, nâng cao hiệu quả quản lý chi phí dự án của Ban quản lý dự án xây dựng giao thông nhằm đánh giá thực trạng những hạn chế và tránh lãng phí để đưa ra những biện pháp khắc phục và điều chỉnh hợp lý, kịp thời là rất cần thiết. Với bản thân là người trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực Quản lý dự án giao thông trong nhiều năm qua, tôi nhận thấy đặc thù của ngành xây dựng giao thông đa số là các công trình xây dựng đều có quy mô lớn, chi phí xây dựng lớn, thời gian xây dựng và khai thác dài. Có rất nhiều nguồn vốn được huy động và sử dụng để xây dựng các dự án như: 2 + Nguồn vốn nước ngoài: Vốn vay của Ngân hàng phát triển Châu Á (gọi tắt là vốn ADB); Nguồn vốn vay ưu đãi từ nước ngoài: Vốn hỗ trợ phát triển chính thức (gọi tắt là vốn ODA); đầu tư trực tiếp (FDI); v.
+ Nguồn vốn trong nước như: Vốn ngân sách Nhà nước; vốn trái phiếu Chính phủ; vốn ngân sách ở địa phương; v. + Ngoài ra còn có nguồn vốn được huy động từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước, từ các thành phần kinh tế dưới nhiều hình thức khác nhau như: đầu tư – chuyển giao – khai thác (BTO); phối hợp nhà đầu tư trong nước và tư nhân (PPP); xây dựng – kinh doanh – chuyển giao (BOT); hợp đồng xây dựng – chuyển giao (BT); v. Nguồn vốn trong nước dành cho đầu tư xây dựng dự án công trình giao thông thường là vốn Ngân sách Nhà nước và chiếm tỷ trọng rất lớn trong ngân sách hàng năm của Nhà nước, vì vậy công tác quản lý chi phí là một trong những mục tiêu hàng đầu, luôn được các Nhà lãnh đạo Nhà nước và Chủ đầu tư quan tâm chú trọng đến. Quản lý chi phí dự án đầu tư rất phức tạp và cần thiết ngay từ khi bắt đầu lên kế hoạch thực hiện dự án, khâu quản lý chi phí được chúng ta quản lý tốt ngay từ lúc đầu dự án thì sẽ giúp chúng ta đánh giá tốt và chính xác hiệu quả của dự án, đồng thời giúp quá trình triển khai dự án được thuận lợi, không bị vượt mức kế hoạch đề ra ban đầu.
Từ những nhận định và kinh nghiệm thực tiễn công tác cùng với quá trình học tập sau đại học tại trường Đại học Giao thông vận tải, để góp phần vào việc nâng cao hiệu quả việc quản lý dự án, quản lý chi phí đầu tư xây dựng, tôi chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý chi phí các dự án giao thông sử dụng nguồn vốn trong nƣớc tại Tổng Công ty Đầu tƣ phát triển và quản lý dự án hạ tầng giao thông Cửu Long” làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành Kinh tế xây dựng công trình giao thông. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quá trình thực hiện nhiệm vụ quản lý chi phí dự án bằng nguồn vốn trong nước đầu tư xây dựng các dự án công trình giao thông; Đánh giá các hoạt động quản lý dự án trong suốt quá trình thực hiện dự án và 3 cụ thể là từng giai đoạn như: giai đoạn chuẩn bị đầu tư, giai đoạn thực hiện dự án và giai đoạn kết thúc dự án đưa công trình vào khai thác. Tập trung nghiên cứu các hoạt động xây dựng công trình giao thông, đi sâu nghiên cứu các kết quả thực hiện việc quản lý chi phí, quản lý dự án, từ đó đưa ra những vấn đề cần quan tâm, xác định mức độ quan trọng của từng nội dung công việc chính mà dự án yêu cầu để xây dựng các tiêu chí đánh giá. Khảo sát ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng công trình giao thông để từ đó có cơ sở xem xét để đưa ra tỷ trọng và thang điểm cụ thể trên cơ sở mức độ quan trọng của từng nội dung công việc.
Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu việc thực hiện nhiệm vụ quản lý chi phí dự án bằng nguồn vốn trong nước của Tổng Công ty Đầu tư phát triển và Quản lý dự án hạ tầng giao thông Cửu Long (tiền thân là Ban quản lý dự án Mỹ Thuận) từ khi thành lập đến nay (1994 ÷ 2016). Tập trung đi sâu nghiên cứu về các kết quả thực hiện dự án, phân tích những mặt được và chưa được từ các nguyên nhân chủ quan, khách quan để chứng minh sự cần thiết phải xây dựng những tiêu chí cơ bản đánh giá năng lực quản lý chi phí, quản lý dự án của đơn vị. Hệ thống hoá những lý luận vào thực tiễn về quản lý chi phí, quản lý dự án đầu tư thông qua các chính sách, thể chế, pháp luật liên quan đến quản lý dự án, đầu tư dự án xây dựng công trình giao thông của Việt Nam hiện nay. Đối chiếu với thông lệ Quốc tế để rút ra những vấn đề còn bất cập, tồn tại liên quan chủ yếu đến quá trình thực hiện nhiệm vụ quản lý chi phí, quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Trên cơ sở nghiên cứu hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành liên quan đến đầu tư xây dựng và nhiệm vụ quản lý chi phí bằng nguồn vốn trong nước đầu tư xây dựng các dự án công trình giao thông, đồng thời thông qua các hoạt động quản lý dự án trong thực tiễn tại Tổng Công ty Đầu tư phát triển và quản lý dự án hạ tầng giao thông Cửu Long – Bộ Giao thông vận tải. Các tính chất quan trọng của công tác quản lý dự án, quản lý chi phí dự án như: quản lý nguồn vốn đầu tư, tiến độ, chất lượng, giá thành, hiệu quả và lợi ích từ dự án mang lại, v. được biểu 4 hiện ở nhiều giai đoạn dự án, từ đó phân tích những thực trạng còn tồn tại và rút ra những bài học kinh nghiệm nhằm đề xuất những tiêu chí đánh giá năng lực Quản lý dự án, quản lý chi phí nhằm xác định được năng lực thực của đơn vị. Từ việc áp dụng các tiêu chí để đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ Quản lý chi phí, quản lý dự án ở từng giai đoạn, hạng mục các dự án đã thực hiện, có thể phát hiện được những hạn chế, những vướng mắc còn tồn đọng để có những biện pháp điều chỉnh phù hợp nhằm phát huy những kết quả tốt, hạn chế và khắc phục những thiếu sót để ngày càng nâng cao năng lực về quản lý chi phí dự án xây dựng công trình giao thông do đơn vị được giao quản lý nguồn vốn, tiến độ, chất lượng, v.
Phƣơng pháp nghiên cứu Kết hợp giữa lý luận với thực tiễn, các phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, các phương pháp thống kê kết hợp với khảo sát thực tiễn để tổng hợp kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời vận dụng và đối chiếu các văn bản quy phạm pháp luật ban hành theo đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về quản lý hoạt động đầu tư và xây dựng. Với quy định hiện hành và thực tế yêu cầu trong quá trình thực hiện dự án đầu tư xây dựng để có những kiến nghị cụ thể về các tiêu chí cơ bản đánh giá năng lực quản lý dự án, quản lý chi phí đầu tư. Kết cấu của luận văn chương, trong mỗi chương gồm nhiều đầu mục nhỏ nhác nhau, cụ thể: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi phí dự án đầu tư xây dựng.
Chƣơng 2: Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý chi phí các dự án giao thông của Tổng Công ty Đầu tư phát triển và quản lý dự án hạ tầng giao thông Cửu Long. Chƣơng 3: Đề xuất các giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý chi phí xây dựng các dự án giao thông của Tổng Công ty Đầu tư phát triển và quản lý dự án hạ tầng giao thông Cửu Long. 5 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI PHÍ DỰ ÁN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ CHI PHÍ ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1. Khái niệm và sự cần thiết phải quản lý chi phí 1.
Khái niệm ˗ Quản lý chi phí là quá trình kiểm soát chi phí xây dựng từ việc hình thành chi phí, giá xây dựng công trình sao cho không phá vỡ hạn mức chi phí đã được xác định trong từng giai đoạn và cả quá trình đầu tư xây dựng công trình, nó là việc làm thường xuyên liên tục để điều chỉnh những phát sinh trong suốt quá trình quản lý dự án nhằm đảm bảo dự án đạt được hiệu quả kinh tế đầu tư, lợi ích xã hội được xác định. ˗ Quản lý chi phí là quá trình kiểm soát chi tiêu trong giới hạn ngân sách bằng việc giám sát và đánh giá thực hiện chi phí.