Luận văn thạc sĩ: Nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất chè tại huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay cải thiện kết quả kinh tế sản xuất chè trên địa bàn huyện tân sơn tỉnh phú thọ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Nguyễn Chí Công
• Người hướng dẫn: PGS.TS Chu Đức Dũng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất chè trên địa bàn huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT CHÈ
• 1.1. Vị trí, vai trò của cây chè trong sự phát triển kinh tế
• 1.2. Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của sản xuất chè
• 1.2.1. Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên
• 1.2.2. Nhóm nhân tố về kỹ thuật
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG SẢN XUẤT CHÈ TẠI HUYỆN TÂN SƠN
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT CHÈ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TÂN SƠN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiệu quả kinh tế sản xuất chè tại huyện Tân Sơn Phú Thọ

Huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, nổi bật với cây chè như một trong những cây trồng chủ lực. Cây chè không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn góp phần cải thiện đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất chè, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Vị trí và vai trò của cây chè trong phát triển kinh tế

Cây chè đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp của huyện Tân Sơn. Nó không chỉ tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

1.2. Tình hình sản xuất chè hiện nay tại huyện Tân Sơn

Hiện nay, diện tích trồng chè tại huyện Tân Sơn đạt khoảng 2.931,8 ha, với sản lượng chè hàng năm đạt trên 100 tỷ đồng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để nâng cao hiệu quả kinh tế.

II. Những thách thức trong sản xuất chè tại huyện Tân Sơn Phú Thọ

Mặc dù cây chè mang lại nhiều lợi ích, nhưng sản xuất chè tại huyện Tân Sơn vẫn gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả kinh tế.

2.1. Khó khăn trong kỹ thuật trồng và chăm sóc chè

Nhiều nông hộ chưa nắm vững quy trình kỹ thuật trồng chè, dẫn đến tỷ lệ cây chết cao và năng suất thấp. Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất chè còn hạn chế.

2.2. Thị trường tiêu thụ chè chưa ổn định

Thị trường tiêu thụ chè tại huyện Tân Sơn chưa được phát triển mạnh mẽ, dẫn đến tình trạng giá cả không ổn định và khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất chè tại Tân Sơn

Để nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất chè, huyện Tân Sơn cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này sẽ giúp cải thiện năng suất và chất lượng chè.

3.1. Áp dụng công nghệ mới trong sản xuất chè

Việc áp dụng công nghệ mới trong trồng và chế biến chè sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng hiệu quả kinh tế cho nông hộ.

3.2. Đẩy mạnh công tác quảng bá thương hiệu chè

Quảng bá thương hiệu chè Tân Sơn là cần thiết để nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ, giúp người dân có thu nhập ổn định hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về sản xuất chè

Nghiên cứu về hiệu quả kinh tế sản xuất chè tại huyện Tân Sơn đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn có thể áp dụng. Những kết quả này sẽ là cơ sở cho việc phát triển bền vững ngành chè.

4.1. Kết quả từ các mô hình sản xuất chè hiệu quả

Nhiều mô hình sản xuất chè hiệu quả đã được triển khai, cho thấy sự cải thiện rõ rệt về năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó nâng cao thu nhập cho nông dân.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Học hỏi từ kinh nghiệm sản xuất chè của các địa phương khác sẽ giúp huyện Tân Sơn có thêm những giải pháp hiệu quả trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho sản xuất chè tại Tân Sơn

Để nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất chè tại huyện Tân Sơn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân. Định hướng phát triển bền vững sẽ giúp ngành chè phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển sản xuất chè bền vững

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp sản xuất bền vững, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

5.2. Tương lai của ngành chè tại huyện Tân Sơn

Ngành chè tại huyện Tân Sơn có tiềm năng phát triển lớn, nếu được đầu tư đúng mức và áp dụng các giải pháp hiệu quả, sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tân Sơn là địa bàn miền núi trọng điểm về phát triển cây chè của tỉnh Phú Thọ với diện tích tự nhiên 68.984,58 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm vị trí then chốt đối với sinh kế địa phương. Cây chè được xác định là cây trồng mũi nhọn với tổng diện tích đạt 2.931,8 ha, tạo ra giá trị kinh tế trên 100 tỷ đồng mỗi năm và giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động. Trong tổng diện tích này, các nông hộ quản lý gần 1.900 ha và Công ty Liên doanh chè Phú Đa quản lý khoảng 1.000 ha. Mặc dù tiềm năng mở rộng lớn, việc sản xuất chè tại Tân Sơn vẫn đối mặt với nhiều rào cản: tỷ lệ cây chết sau trồng ở giai đoạn kiến thiết cơ bản còn cao do kỹ thuật canh tác hạn chế, mô hình tổ chức liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp còn lỏng lẻo, khâu chế biến chưa đồng bộ và thương hiệu chè địa phương chưa phát huy hết giá trị thương phẩm.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá toàn diện thực trạng hiệu quả kinh tế sản xuất chè của nông hộ, nhận diện các yếu tố tác động đến năng suất, chi phí và doanh thu, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế giai đoạn đến năm 2020. Phạm vi không gian nghiên cứu được thực hiện tại 17 xã thuộc huyện Tân Sơn (tập trung khảo sát sâu tại 3 xã trọng điểm là Văn Luông, Mỹ Thuận và Long Cốc), phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp trong 3 năm liên tiếp 2014, 2015 và 2016. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hỗ trợ hơn 80.000 nhân khẩu trên địa bàn huyện (trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 82,3%, riêng dân tộc Mường chiếm 75%) tăng tỷ suất giá trị gia tăng trên chi phí thêm khoảng 15% đến 20%, thúc đẩy giảm nghèo bền vững tại 14 xã đặc biệt khó khăn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế nông hộ của Frank Ellis (1993), xác định nông hộ vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng và phân bổ nguồn lực lao động gia đình nhằm thích ứng với biến động thị trường. Đồng thời, đề tài kết hợp khung lý thuyết về hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp, phân tách thành hai cấu phần cốt lõi: hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency - TE) phản ánh khả năng tối đa hóa sản lượng từ tập hợp các yếu tố đầu vào cố định và hiệu quả phân bổ giá (Allocative/Price Efficiency - VE) phản ánh việc lựa chọn tỷ lệ đầu vào tối ưu theo giá cả thị trường để đạt mức lợi nhuận cao nhất.

Hệ thống khái niệm và chỉ tiêu kinh tế được chuẩn hóa bao gồm:

• Tổng giá trị sản xuất (GO): Toàn bộ giá trị sản phẩm chè thu hoạch được trong một chu kỳ năm tính theo giá trị thị trường.
• Chi phí trung gian (IC): Tổng chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài như giống, phân bón vô cơ, phân hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật, năng lượng và dịch vụ làm đất.
• Giá trị gia tăng (VA): Phần giá trị tăng thêm do lao động tạo ra, xác định bằng công thức VA = GO - IC.
• Thu nhập hỗn hợp (MI): Thu nhập thuần túy của nông hộ sau khi trừ khấu hao tài sản cố định và chi phí thuê mướn lao động ngoài.
• Tỷ suất giá trị sản xuất trên chi phí (T_GO = GO/IC) và Tỷ suất giá trị gia tăng trên chi phí (T_VA = VA/IC).

Để lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các yếu tố nguồn lực đến sản lượng, mô hình kinh tế lượng hàm sản xuất Cobb-Douglas được thiết lập dưới dạng tuyến tính hóa logarit: ln(Y) = ln(A) + b1ln(X1) + b2ln(X2) + ... + bn*ln(Xn), trong đó Y là sản lượng chè búp tươi, Xi đại diện cho diện tích đất canh tác, chi phí phân bón, chi phí bảo vệ thực vật và số ngày công lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Phú Thọ, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tân Sơn, Chi cục Bảo vệ thực vật và các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ giai đoạn 2014 - 2016. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA) kết hợp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) và điều tra bảng hỏi cấu trúc trực tiếp.

Quy trình chọn mẫu khảo sát được thực hiện theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên đại diện. Căn cứ vào quy mô diện tích và mật độ canh tác, đề tài lựa chọn 3 xã đại diện là Văn Luông, Mỹ Thuận và Long Cốc – nơi có trên 96% số hộ sinh sống bằng nghề trồng chè. Tại mỗi xã, tiến hành chọn ngẫu nhiên 2 thôn, mỗi thôn khảo sát từ 30 đến 35 hộ, hình thành tổng cỡ mẫu 100 hộ sản xuất đại diện cho 2 nhóm giống: chè giống cũ (chè hạt Trung du) và các giống chè cành mới nhập nội/lai tạo (LDP1, TRI777, PH1). Việc lựa chọn cỡ mẫu 100 hộ đảm bảo tính đại diện thống kê theo các tầng quy mô diện tích nhỏ, trung bình và lớn.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian (tính toán tốc độ phát triển liên hoàn, tốc độ phát triển định gốc) và hồi quy đa biến trên phần mềm Excel và Stata. Lý do lựa chọn hàm Cobb-Douglas là vì mô hình này phản ánh rõ quy luật năng suất cận biên giảm dần trong nông nghiệp và cho phép xác định độ co giãn sản lượng theo từng yếu tố đầu vào một cách chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu giống chè tại các nông hộ điều tra có sự chuyển dịch tích cực nhưng chưa đồng đều. Các giống chè cành mới như LDP1, LDP2 và TRI777 cho năng suất trung bình đạt 10,5 đến 12,0 tấn búp tươi/ha/năm, vượt trội hơn từ 30% đến 45% so với giống chè hạt Trung du truyền thống (chỉ đạt bình quân 7,2 đến 8,1 tấn/ha/năm).

Thứ hai, các chỉ tiêu tài chính phản ánh sự chênh lệch rõ rệt về hiệu quả sinh lời giữa các nhóm giống. Tỷ suất giá trị gia tăng trên chi phí trung gian (VA/IC) của nhóm hộ canh tác giống chè cành đạt bình quân từ 2,2 đến 2,5 lần, trong khi nhóm hộ duy trì giống chè Trung du chỉ đạt từ 1,5 đến 1,8 lần. Nguyên nhân do chè cành búp to, mật độ búp dày, hương vị thơm dậy và giá bán búp tươi trên thị trường cao hơn từ 20% đến 25% so với chè hạt thông thường.

Thứ ba, kết quả ước lượng từ hàm sản xuất Cobb-Douglas chỉ ra rằng hai yếu tố có tác động tích cực và mạnh mẽ nhất đến sản lượng chè của nông hộ là mức đầu tư phân bón (hệ số co giãn đạt 0,32) và số ngày công lao động thâm canh (hệ số co giãn đạt 0,28), đều có ý nghĩa thống kê ở mức 1%. Ngược lại, việc lạm dụng thuốc trừ sâu hóa học không làm tăng sản lượng tương ứng mà còn làm đội chi phí trung gian lên thêm 12% đến 15%.

Thứ tư, kênh tiêu thụ sản phẩm bộc lộ sự phụ thuộc lớn vào trung gian thương mại. Khoảng 75% đến 80% sản lượng chè búp tươi của các nông hộ được bán trực tiếp cho tư thương tại nương với giá dao động thấp, chỉ có khoảng 20% đến 25% sản lượng được đưa vào ký kết tiêu thụ ổn định với các nhà máy chế biến quy mô lớn như Công ty Chè Phú Đa hoặc các hợp tác xã chế biến tại địa bàn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chênh lệch hiệu quả giữa các nông hộ phản ánh khoảng cách lớn trong việc tiếp cận tiến bộ kỹ thuật. Khi biểu diễn dữ liệu qua các bảng so sánh tương quan giữa chi phí đầu vào và giá trị thu hoạch, các hộ đầu tư chuyển đổi sang giống chè cành kết hợp bón phân hữu cơ sinh học đạt giá trị sản xuất GO bình quân từ 75 đến 90 triệu đồng/ha/năm, sau khi trừ chi phí trung gian IC khoảng 25 đến 30 triệu đồng/ha, giá trị gia tăng VA đạt tới 50 đến 60 triệu đồng/ha. Ngược lại, các hộ giữ tập quán quảng canh với giống chè cũ chỉ thu được VA từ 28 đến 35 triệu đồng/ha.

Việc ứng dụng cơ giới hóa như máy đốn chè và máy thu hái đã bắt đầu phát huy hiệu quả, giúp nông hộ cắt giảm từ 400.000 đến 500.000 đồng/ha chi phí nhân công thu hái, đồng thời giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch từ 2% đến 3%. So sánh với kinh nghiệm thâm canh chè tại các tỉnh trọng điểm như Lâm Đồng (với hơn 25.000 ha thâm canh công nghệ cao) và Yên Bái hay Phú Thọ nói chung (năng suất toàn tỉnh đạt trên 8 tấn/ha), huyện Tân Sơn có lợi thế địa hình đồi bát úp đặc trưng (tiêu biểu như đồi chè Long Cốc) và tầng đất sâu thích hợp. Tuy nhiên, năng suất của huyện chưa đạt mức tối đa do thiếu hệ thống tưới chủ động trong mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 và tỷ lệ thất thoát dưỡng chất trên đất dốc từ 15 đến 25 độ còn lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất chè trên địa bàn huyện Tân Sơn một cách toàn diện và bền vững, hệ thống 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện:

1. Chuyển đổi và nâng cao chất lượng cơ cấu giống chè: Đẩy mạnh chương trình cải tạo diện tích chè hạt già cỗi, thay thế bằng các giống chè cành cao sản và chất lượng cao như LDP1, PH1, Kim Tuyên, Shan Chất Tiền. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ diện tích giống chè mới lên trên 60% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Trạm Khuyến nông huyện và UBND các xã hướng dẫn quy trình ươm giâm cành đạt tiêu chuẩn.
2. Đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa và kỹ thuật canh tác an toàn VietGAP: Mở rộng việc ứng dụng máy đốn chè, máy hái gắn động cơ nhỏ và lắp đặt hệ thống tưới phun sương cục bộ trên các sườn đồi dốc thoải nhằm tiết giảm 25% đến 30% chi phí lao động thủ công; hướng dẫn nông dân bón phân cân đối N-P-K kết hợp phân vi sinh để duy trì tỷ suất VA/IC đạt trên 2,3 lần trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Các Hợp tác xã nông nghiệp và hộ nông dân trồng chè.
3. Mở rộng hỗ trợ tín dụng và nguồn vốn đầu tư kiến thiết: Thiết lập cơ chế vay vốn ưu đãi phục vụ tái canh cây chè thông qua Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) và Ngân hàng Chính sách Xã hội, với mức giải ngân từ 30 đến 50 triệu đồng/ha cho chu kỳ kiến thiết cơ bản kéo dài 3 năm với lãi suất ưu đãi. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Tân Sơn làm đầu mối liên kết với các tổ chức tín dụng.
4. Tổ chức lại chuỗi tiêu thụ và phát triển thương hiệu Chè Tân Sơn - Long Cốc: Củng cố mô hình liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nông dân), xây dựng các hợp đồng bao tiêu sản phẩm trực tiếp giữa nông hộ với Công ty Chè Phú Đa và các cơ sở chế biến sâu, giảm tỷ lệ bán tự do qua tư thương xuống dưới 40% trước năm 2020; đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể chè Long Cốc gắn liền với phát triển du lịch sinh thái đồi chè. Chủ thể thực hiện: Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện phối hợp với Hiệp hội Chè và các doanh nghiệp chế biến.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các kết luận thực chứng của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý kinh tế và cơ quan hoạch định chính sách nông nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực tế chi tiết về hiện trạng sản xuất tại 17 xã của huyện Tân Sơn, phục vụ công tác xây dựng Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp của huyện và quy hoạch vùng chè an toàn tỉnh Phú Thọ.
2. Ban quản trị hợp tác xã và các nông hộ trồng chè: Giúp người sản xuất nắm bắt rõ sự chênh lệch chi phí - doanh thu giữa các giống chè, hiểu rõ hệ số tác động của phân bón và cơ giới hóa để tối ưu hóa việc phân bổ chi phí trung gian và gia tăng thu nhập thuần.
3. Doanh nghiệp, cơ sở thu mua và chế biến chè: Giúp các đơn vị chế biến đánh giá chính xác nguồn cung nguyên liệu búp tươi tại các tiểu vùng Tân Sơn, từ đó xây dựng chính sách giá thu mua hợp lý và thiết lập vùng nguyên liệu liên kết bền vững.
4. Học viên cao học, sinh viên và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế/Kinh tế nông nghiệp: Làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận đánh giá hiệu quả kinh tế (GO, IC, VA), cách vận dụng mô hình hồi quy Cobb-Douglas trong nghiên cứu kinh tế hộ vùng trung du và miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Cây chè đóng vai trò như thế nào trong sự phát triển kinh tế của huyện Tân Sơn?
Cây chè là cây trồng công nghiệp mũi nhọn mang tính chiến lược của huyện với quy mô 2.931,8 ha, đem lại tổng giá trị sản xuất trên 100 tỷ đồng mỗi năm. Cây chè giải quyết việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động, góp phần quan trọng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo tại 14 xã vùng sâu, vùng xa có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 82%.

2. Tại sao các giống chè cành mới lại mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn giống chè Trung du?
Qua điều tra thực tế tại 100 hộ cho thấy chè cành (LDP1, TRI777) đạt năng suất 10,5 đến 12 tấn/ha, cao hơn chè Trung du từ 30% đến 45%. Đồng thời, chất lượng búp chè cành đồng đều, búp non mềm, đáp ứng tiêu chuẩn chế biến chè chất lượng cao nên giá bán búp tươi cao hơn từ 20% đến 25%, giúp tỷ suất VA/IC đạt tới 2,2 - 2,5 lần so với mức 1,5 - 1,8 lần của chè hạt.

3. Yếu tố sản xuất nào có tác động mạnh nhất đến sản lượng chè búp tươi của hộ dân?
Kết quả phân tích định lượng qua hàm sản xuất Cobb-Douglas chỉ ra rằng phân bón (hệ số 0,32) và ngày công lao động thâm canh (hệ số 0,28) là hai nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất đến sản lượng. Nhiều nghiên cứu khoa học trong ngành cũng khẳng định kỹ thuật bón phân hợp lý và chăm sóc đúng quy trình đóng góp từ 50% đến 60% vào mức tăng năng suất chè.

4. Cơ giới hóa trong sản xuất chè giúp giảm chi phí nông hộ như thế nào?
Việc đưa máy cắt cành, máy đốn và máy hái chè vào sản xuất giúp giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động mùa vụ, tiết kiệm từ 400.000 đến 500.000 đồng/ha chi phí nhân công thu hái, đồng thời giảm tỷ lệ hao hụt búp chè dập nát từ 2% đến 3%, từ đó nâng cao tổng mức lợi nhuận của hộ lên khoảng 30%.

5. Hạn chế lớn nhất trong khâu tiêu thụ sản phẩm chè tại huyện Tân Sơn hiện nay là gì?
Hạn chế lớn nhất là kênh phân phối bị chi phối nặng nề bởi thương lái trung gian (chiếm khoảng 75% đến 80% sản lượng), dẫn đến tình trạng ép giá vào chính vụ. Bên cạnh đó, địa hình chia cắt phức tạp với 70% là đồi núi dốc khiến chi phí vận chuyển tăng cao và thương hiệu chè địa phương chưa được quảng bá rộng rãi ra thị trường ngoài tỉnh.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận và phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất chè của kinh tế hộ nông dân tại vùng miền núi.
• Phân tích thực trạng canh tác trên quy mô 2.931,8 ha tại huyện Tân Sơn giai đoạn 2014 - 2016, chỉ rõ sự vượt trội về năng suất (tăng 30% - 45%) và tỷ suất sinh lời của giống chè cành mới so với chè Trung du.
• Lượng hóa chính xác mức độ ảnh hưởng của các yếu tố nguồn lực (phân bón, lao động, diện tích) đến sản lượng búp tươi qua hàm sản xuất Cobb-Douglas.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và có tính khả thi cao về giống mới, cơ giới hóa, hỗ trợ vốn tín dụng và hoàn thiện chuỗi tiêu thụ sản phẩm.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ việc triển khai thành công Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Tân Sơn đến năm 2020.

Trong lộ trình tiếp theo từ năm 2017 đến năm 2020, địa phương cần ưu tiên triển khai ngay mô hình thâm canh chè VietGAP tại 3 xã trọng điểm Văn Luông, Mỹ Thuận, Long Cốc và hoàn tất việc đăng ký nhãn hiệu tập thể cho chè Tân Sơn. Các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm đến phát triển kinh tế nông nghiệp miền núi hãy khai thác đầy đủ các số liệu và giải pháp từ công trình nghiên cứu này để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT CHÈ 1.Vị trí, vai trò của cây chè trong sự phát triển kinh tế 1. Ý nghĩa của việc phát triển sản xuất chè Chè là cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao, nó có vị trí quan trọng trong đời sống sinh hoạt và đời sống kinh tế, văn hóa của con người. Sản phẩm chè hiện nay được tiêu dùng ở khắp các nước trên thế giới, kể cả các nước không trồng chè cũng có nhu cầu lớn về chè. Ngoài tác dụng giải khát chè còn có nhiều tác dụng khác như kích thích thần kinh làm cho thần kinh minh mẫn, tăng cường hoạt động của cơ thể, nâng cao năng lực làm việc, tăng sức đề kháng cho cơ thể… Đối với nước ta sản phẩm chè không chỉ để tiêu dùng nội địa mà còn là mặt hàng xuất khẩu quan trọng để thu ngoại tệ góp phần xây dựng đất nước.

Đối với người dân thì cây chè đã mang lại nguồn thu nhập cao và ổn định, cải thiện đời sống kinh tế văn hóa xã hội, tạo ra công ăn việc làm cho bộ phận lao động dư thừa nhất là ở các vùng nông thôn. Nếu so sánh cây chè với các loại cây trồng khác thì cây chè có giá trị kinh tế cao hơn, vì cây chè có chu kỳ kinh tế dài, nó có thể sinh trưởng, phát triển và cho sản phẩm liên tục khoảng 30 - 40 năm, nếu chăm sóc tốt thì chu kỳ này còn kéo dài hơn nữa. Mặt khác chè là cây trồng không tranh chấp đất đai với cây lương thực, nó là loại cây trồng thích hợp với các vùng đất trung du và miền núi. Chính vì vậy cây chè không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần cải thiện môi trường, phủ xanh đất trống đồi núi trọc.

Nếu kết hợp với trồng rừng theo phương thức Nông - Lâm kết hợp sẽ tạo nên một vành đai xanh chống xói LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 mòn rửa trôi, góp phần bảo vệ một nền nông nghiệp bền vững. Như vậy, phát triển sản xuất chè đã và đang tạo ra một lượng của cải vật chất lớn cho xã hội, tăng thu nhập cho người dân, cải thiện mức sống ở khu vực nông thôn. Nó góp phần vào việc thúc đẩy nhanh hơn công cuộc Công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, giảm bớt chênh lệch về kinh tế xã hội giữa thành thị và nông thôn, giữa vùng núi cao và đồng bằng. Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của sản xuất chè Cây chè có đặc điểm từ sản xuất đến chế biến đòi hỏi phải có kỹ thuật khá cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến và bảo quản.

Vì thế để phát triển ngành chè hàng hóa đạt chất lượng cao cần phải quan tâm, chú trọng từ những khâu đầu tiên, áp dụng những chính sách đầu tư hợp lý, loại bỏ dần những phong tục tập quán trồng chè lạc hậu…Để tạo ra được những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tư sản xuất trong và ngoài nước. Nếu coi cây chè là cây trồng mũi nhọn thì cần phải thực hiện theo hướng chuyên môn hóa để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm chè góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống người dân trồng chè. * Những nhân tố ảnh hưởng tới sản xuất chè a. Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên + Đất đai và địa hình: Đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp nói chung và cây chè nói riêng.

Đất đai là yếu tố ảnh hưởng đến sản lượng, chất lượng chè nguyên liệu và chè thành phẩm. Yếu tố đất đai cho phép quyết định chè được phân bổ trên những vùng địa hình khác nhau. Muốn chè có chất lượng cao và hương vị đặc biệt cần phải trồng chè ở độ cao nhất định. Đa số những nơi trồng chè trên thế giới thường có độ cao LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 cách mặt biển từ 500 - 800m.

So với một số cây trồng khác, cây chè yêu cầu về đất không nghiêm ngặt. Nhưng để cây sinh trưởng tốt, có tiềm năng năng suất cao thì đất trồng chè phải đạt yêu cầu: đất tốt, nhiều mùn, có độ sâu, chua và thoát nước. Độ pH thích hợp là 4,5 - 6, đất phải có độ sâu ít nhất là 60cm, mực nước ngầm phải dưới 1m. Địa hình có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng và chất lượng chè.

Chè trồng ở trên núi cao có hương vị thơm và mùi vị tốt hơn vùng thấp, nhưng lại sinh trưởng kém hơn ở vùng thấp. + Thời tiết khí hậu: Cùng với địa hình, đất đai, các yếu tố: nhiệt độ, ẩm độ trong không khí, lượng mưa, thời gian chiếu sáng và sự thay đổi mùa đều ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, sản lượng và chất lượng chè. Cây chè bắt đầu sinh trưởng được ở nhiệt độ >100C. Nhiệt độ trung bình hàng năm để cây chè sinh trưởng và phát triển bình thường là 12,50C, cây chè sinh trưởng và phát triển tốt nhất trong điều kiện nhiệt độ từ 15 - 230C.

Mùa đông cây chè tạm ngừng sinh trưởng, mùa xuân cây chè sinh trưởng trở lại. Cây chè yêu cầu lượng tích nhiệt hàng năm từ 3000 - 40000C. Nhiệt độ quá cao và quá thấp đều ảnh hưởng đến việc tích luỹ tanin trong chè, nếu nhiệt độ vượt quá 350C liên tục kéo dài sẽ dẫn đến cháy lá chè. Nhiệt độ thấp kết hợp với khô hạn là nguyên nhân hình thành nhiều búp mù.

Cây chè tiến hành quang hợp tốt nhất trong điều kiện ánh sáng tán xạ, ánh sáng trực xạ trong điều kiện nhiệt độ không khí cao không có lợi cho quang hợp và sinh trưởng của chè. Tuỳ theo giống và tuổi của chè mà yêu cầu ánh sáng cũng khác nhau. Thời kỳ cây con, giống chè lá to yêu cầu ánh sáng ít hơn trong thời kỳ cây trưởng thành và giống lá chè nhỏ. Do cây chè là cây thu hoạch lấy búp non và lá non nên cây ưa ẩm, cần nhiều nước.

Yêu cầu lượng mưa bình quân trong năm khoảng 1.500 mm và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 phân bố đều trong các tháng. Lượng mưa và phân bố lượng mưa ảnh hưởng đến thời gian sinh trưởng và thu hoạch của cây chè. Cây chè yêu cầu độ ẩm cao trong suốt thời kỳ sinh trưởng là khoảng 85%. Ở nước ta các vùng trồng chè có điều kiện thích hợp nhất cho cây chè phát triển cho năng suất và chất lượng cao vào các tháng 5, 6, 7, 8, 9 và 10 trong năm.

Nhóm nhân tố về kỹ thuật + Ảnh hưởng của giống chè: Chè là loại cây trồng có chu kỳ sản xuất dài, giống chè tốt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sản xuất. Do vậy, việc nghiên cứu chọn, tạo và sử dụng giống tốt phù hợp cho từng vùng sản xuất được các nhà khoa học và người sản xuất quan tâm từ rất sớm.Lựa chọn thế hệ sau được tiến hành theo các đặc tính của tính trạng bên ngoài của cây như: Thân, cành, lá, búp, hoa, quả. Giống chè ảnh hưởng tới năng suất búp, chất lượng nguyên liệu do đó cũng ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm chè, đến hiệu quả sản xuất kinh doanh và cạnh tranh trên thị trường. Mỗi sản phẩm chè đòi hỏi một nguyên liệu nhất định, mỗi vùng, mỗi điều kiện sinh thái lại thích hợp cho một hoặc một số giống chè.

Vì vậy, để góp phần đa dạng hóa sản phẩm chè và tận dụng lợi thế so sánh của mỗi vùng sinh thái cần đòi hỏi một tập đoàn giống thích hợp với điều kiện mỗi vùng. Để đáp ứng yêu cầu kế hoạch sản xuất chè ở Việt Nam và góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội, môi trường của sản xuất chè cần áp dụng đồng bộ các giải pháp, trong đó nghiên cứu và triển khai giống chè mới là giải pháp rất quan trọng, cần thiết cho việc phát triển cây chè cả về trước mắt và lâu dài. + Tưới nước cho chè: Chè là cây ưa nước, trong búp chè có hàm lượng nước lớn, song chè rất sợ úng và không chịu úng. Chè gặp khô hạn sẽ bị cằn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 cỗi, hạn chế việc hút các chất dinh dưỡng từ đất, khô hạn lâu ngày sẽ làm giảm sản lượng thậm chí còn chết.

Do đó, việc tưới nước cho chè là biện pháp giữ ẩm cho đất để cây sinh trưởng phát triển bình thường, cho năng suất và chất lượng cao. + Mật độ trồng chè: Để có năng suất cao cần đảm bảo mật độ trồng chè cho thích hợp, mật độ trồng chè phụ thuộc vào giống chè, độ dốc,điều kiện cơ giới hóa. Nhìn chung tùy điều kiện mà ta bố trí mật độ chè khác nhau, nếu mật độ quá thưa hoặc quá dầy thì sẽ làm cho năng suất sản lượng thấp, lâu khép tán, không tận dụng được đất đai, không chống được xói mòn và cỏ dại, vì vậy cần phải bố trí mật độ chè cho hợp lý. + Đốn chè: Đốn chè là biện pháp kỹ thuật không những có ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển của cây chè mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng chè.

Do vậy, kỹ thuật đốn chè đã được nhiều nhà khoa học chú ý nghiên cứu. +Bón phân: Bón phân cho chè là một biện pháp kỹ thuật quan trọng nhằm tăng sự sinh trưởng của cây chè, tăng năng suất và chất lượng chè. Trong quá trình sinh trưởng, phát triển, cây chè đã lấy đi một lượng phân rất cao ở trong đất, trong khi đó chè lại thường được trồng trên sườn đồi, núi cao, dốc, nghèo dinh dưỡng. Cho nên, lượng dinh dưỡng trong đất trồng chè ngày càng bị thiếu hụt.

Chính vì vậy, để đảm bảo cho cây chè sinh trưởng tốt và cho năng suất cao, chất lượng tốt, đảm bảo được mục đích canh tác lâu dài, bảo vệ môi trường và duy trì thu nhập thì bón phân cho chè là một biện pháp không thể thiếu được. Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước đều cho thấy hiệu quả của bón phân cho chè chiếm từ 50 -60%. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 + Hái chè: Thời điểm, thời gian và phương thức hái có ảnh hưởng đến chất lượng chè nguyên liệu, hái chè gồm một tôm hai lá là nguyên liệu tốt cho chế biến chè, vì trong đó chứa hàm lượng Polyphenol và Caphein cao, nếu hái quá già thì không những chất lượng chè giảm mà còn ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển của cây chè.