1 Lêi më ®Çu KÕ to¸n lµ mét khoa häc vµ mét nghÖ thuËt ghi chÐp, ph©n lo¹i, tæng hîp vµ lý gi¶i c¸c nghiÖp vô tµi chÝnh, gióp c¸c nhµ qu¶n trÞ, c¸c chñ doanh nghiÖp cã kh¶ n¨ng xem xÐt toµn diÖn ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña ®¬n vÞ. KÕ to¸n cßn cung cÊp sè liÖu phôc vô ph©n tÝch c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, tõ ®ã khai th¸c c¸c kh¶ n¨ng tiÒm tµng cña doanh nghiÖp. Trong thêi buæi kinh tÕ hiÖn nay ®Ó trô v÷ng vµ c¹nh tranh ®îc th× c¸c doanh nghiÖp ph¶i t×m mäi biÖn ph¸p ®Ó tèi thiÓu ho¸ chi phÝ, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm n©ng cao lîi nhuËn. XuÊt ph¸t tõ tÇm quan träng cña viÖc qu¶n lý h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, ®îc sù híng dÉn cña c¸c thÇy c« gi¸o khoa KÕ to¸n trêng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n vµ c¸c c« chó, anh chÞ phßng kÕ to¸n tµi chÝnh cña C«ng ty vËn t¶i vµ ®¹i lý vËn t¶i n¬i em thùc tËp, em ®· lùa chän nghiªn cøu ®Ò tµi: “ Hoµn thiÖn h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ®¹i lý vËn t¶i víi viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh t¹i C«ng ty vËn t¶i vµ ®¹i lý vËn t¶i – Vitranimex”.
LuËn v¨n gåm ba phÇn: PhÇn I: C¬ së lý luËn vÒ chi phÝ s¶n xuÊt - gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ mét sè chØ tiªu tµi chÝnh. 2 PhÇn II: Thùc tr¹ng h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ®¹i lý vËn t¶i víi viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh t¹i C«ng ty vËn t¶i vµ ®¹i lý vËn t¶i (Vitranimex). PhÇn III: Ph¬ng híng hoµn thiÖn h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ®¹i lý vËn t¶i víi viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh t¹i C«ng ty vËn t¶i vµ ®¹i lý vËn t¶i (Vitranimex). KÕt luËn Qua thêi gian thùc tËp t¹i C«ng ty vËn t¶i vµ ®¹i lý vËn t¶i, ®îc sù quan t©m gióp ®ì híng dÉn tËn t×nh cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c b¸c c¸c c« c¸c anh c¸c chÞ trong c«ng ty ®Æc biÖt lµ phßng kÕ to¸n tµi chÝnh ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho em n¾m b¾t th©m nhËp thùc tÕ c«ng t¸c kÕ to¸n t¹i c«ng ty tõ ®ã gióp em cñng cè, hoµn thiÖn kiÕn thøc lý luËn ®· häc trong nhµ trêng, nhÊt lµ c«ng t¸c h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh ®¹i lý vËn t¶i.
Lµ mét sinh viªn thùc tËp em ®· t×m hiÓu, nghiªn cøu vµ ®a ra mét vµi ý kiÕn vÒ c«ng t¸c h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh ®¹i lý vËn t¶i víi viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh cña c«ng ty. Tuy nhiªn do tr×nh ®é còng nh nhËn thøc cßn h¹n chÕ vµ kinh nghiÖm cha nhiÒu nªn kh«ng tr¸nh khái nh÷ng sai sãt, em kÝnh mong nhËn ®îc sù chØ b¶o cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c c« chó, anh chÞ ®Ó em cã ®îc nhËn thøc ®óng ®¾n h¬n. 3 Mét lÇn n÷a em xin ch©n thµnh c¶m ¬n tËp thÓ C«ng ty vËn t¶i vµ ®¹i lý vËn t¶i, phßng kÕ to¸n tµi chÝnh ®· t¹o ®iÒu kiÖn gióp ®ì em trong qu¸ tr×nh thùc tËp, ®Æc biÖt em xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy gi¸o TrÇn §øc Vinh vµ c¸c thÇy c« gi¸o trong khoa KÕ to¸n trêng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n ®· gióp ®ì em hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Tµi liÖu tham kh¶o - Lý thuyÕt vµ thùc hµnh kÕ to¸n tµi chÝnh _ TS.
NguyÔn V¨n C«ng - Ph©n tÝch kinh doanh _ PGS. Ph¹m ThÞ G¸i - Gi¸o tr×nh kÕ to¸n m¸y _ TS. TrÇn ThÞ Song Minh - KÕ to¸n chi phÝ, gi¸ thµnh vµ kÕt qu¶ kinh doanh dÞch vô _ PGS. TS Ng« ThÕ Chi - ChuÈn mùc kÕ to¸n ViÖt Nam n¨m 2002.
4 PhÇn I C¬ së lý luËn vÒ chi phÝ s¶n xuÊt - gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ mét sè chØ tiªu tµi chÝnh. Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm. Chi phÝ s¶n xuÊt 1. Kh¸i niÖm vÒ chi phÝ.
Chi phÝ s¶n xuÊt lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña c¸c hao phÝ vÒ lao ®éng sèng, lao ®éng vËt ho¸ vµ c¸c chi phÝ cÇn thiÕt 5 kh¸c mµ doanh nghiÖp ®· chi ra ®Ó tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh. §Ó cã thÓ hiÓu râ cÇn ph©n biÖt chi phÝ vµ chi tiªu. VÒ thùc chÊt chi phÝ s¶n xuÊt lµ sù chuyÓn dÞch vèn, chuyÓn dÞch gi¸ trÞ cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt vµc c¸c ®èi tîng tÝnh gi¸ thµnh (s¶n phÈm, lao vô, dÞch vô) s¶n xuÊt trong kú chø kh«ng ph¶i mäi kho¶n chi ra trong kú h¹ch to¸n. Ngîc l¹i chi tiªu lµ sù gi¶m ®i ®¬n thuÇn cña c¸c vËt t, tµi s¶n, tiÒn vèn cña doanh nghiÖp, bÊt kú nã ®îc dïng vµo môc ®Ých g×.
Nh vËy chi phÝ vµ chi tiªu lµ hai kh¸i niÖm kh¸c nhau nhng cã quan hÖ mËt thiÕt víi nhau. Chi tiªu lµ c¬ së ph¸t sinh chi phÝ, kh«ng cã chi tiªu th× kh«ng cã chi phÝ. Tæng sè chi phÝ trong kú cña doanh nghiÖp bao gåm toµn bé gi¸ trÞ tµi s¶n hao phÝ hoÆc tiªu dïng hÕt cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh tÝnh vµo kú nµy. Chi phÝ vµ chi tiªu kh«ng nh÷ng kh¸c nhau vÒ sè l- îng mµ cßn kh¸c nhau vÒ thêi gian, cã nh÷ng kho¶n chi tiªu ë kú nµy nhng l¹i ®îc tÝnh vµo chi phÝ cña kú sau (chi mua nguyªn vËt liÖu nhËp kho nhng cha dïng) vµ cã nh÷ng kho¶n tÝnh vµo chi phÝ kú nµy nhng thùc tÕ cha chi tiªu (chi phÝ ph¶i tr¶).
Së dÜ cã sù kh¸c biÖt gi÷a chi phÝ vµ chi tiªu trong c¸c doanh nghiÖp lµ do ®Æc ®iÓm tÝnh chÊt vËn ®éng vµ ph¬ng thøc chuyÓn dÞch gi¸ trÞ cña tõng lo¹i tµi s¶n vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ yªu cÇu kü thuËt h¹ch to¸n chóng. ViÖc ph©n biÖt chi phÝ vµ chi tiªu cã ý nghÜa rÊt lín trong viÖc t×m hiÓu b¶n chÊt, néi dung, ph¹m vi vµ ph¬ng ph¸p h¹ch 6 to¸n chi phÝ s¶n xuÊt. Chi phÝ s¶n xuÊt trong doanh nghiÖp ®îc lµm râ gióp chóng ta tÝnh ®óng, tÝnh ®ñ chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, tõ ®ã míi cã thÓ gióp nhµ qu¶n lý cã nh÷ng biÖn ph¸p kÞp thêi trong c«ng t¸c ®iÒu hµnh doanh nghiÖp. Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt.
Ph©n lo¹i theo néi dung, tÝnh chÊt cña chi phÝ. Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy nh÷ng chi phÝ cã tÝnh chÊt, néi dung kinh tÕ gièng nhau xÕp vµo mét yÕu tè, kh«ng ph©n biÖt chi phÝ ®ã ph¸t sinh trong lÜnh vùc nµo, ë ®©u. Toµn bé c¸c chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp ®îc chia thµnh c¸c yÕu tè sau: Chi phÝ nguyªn vËt liÖu: bao gåm gi¸ trÞ nguyªn vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, phô tïng thay thÕ, c«ng cô, dông cô sö dông vµo s¶n xuÊt kinh doanh (lo¹i trõ gi¸ trÞ dïng kh«ng hÕt nhËp l¹i kho vµ gi¸ trÞ phÕ liÖu thu håi cïng víi nhiªn liÖu ®éng lùc) trong kú. Chi phÝ nhiªn liÖu ®éng lùc sö dông vµo gi¸ trÞ s¶n xuÊt kinh doanh trong kú (trõ sè kh«ng dïng hÕt nhËp kho vµ phÕ liÖu thu håi).
Chi phÝ BHXH, BHYT, KPC§: trÝch theo tû lÖ quy ®Þnh trªn tæng sè tiÒn l¬ng vµ phô cÊp cã tÝnh chÊt l¬ng ph¶i tr¶ c¸n bé c«ng nh©n viªn. 7 Chi phÝ khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh: ph¶n ¸nh sè tiÒn khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh ph¶i trÝch trong kú cña tµi s¶n cè ®Þnh sö dông cho s¶n xuÊt kinh doanh trong kú. Chi phÝ b»ng tiÒn: ph¶n ¸nh toµn bé chi phÝ kh¸c b»ng tiÒn cha ph¶n ¸nh vµo c¸c yÕu tè trªn dïng vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong kú. Ph©n lo¹i chi phÝ theo néi dung, tÝnh chÊt cña chi phÝ cã ý nghÜa lín trong qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt.
Nã cho biÕt kÕt cÊu, tû träng cña tõng lo¹i chi phÝ ®· dïng vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh lµm c¬ së ®Ó x©y dùng ®Þnh møc chi phÝ còng nh viÖc lËp, kiÓm tra, ph©n tÝch chi phÝ. Ph©n lo¹i chi phÝ theo môc ®Ých c«ng dông cña chi phÝ C¸ch ph©n lo¹i nµy c¨n cø vµo môc ®Ých vµ c«ng dông cña chi phÝ trong s¶n xuÊt ®Ó chia chi phÝ thµnh c¸c kho¶n môc kh¸c nhau kh«ng ph©n biÖt chi phÝ cã néi dung kinh tÕ nh thÕ nµo. Chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp: bao gåm nguyªn vËt liÖu chÝnh, nguyªn vËt liÖu phô sö dông trùc tiÕp ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm. Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp: bao gåm nh÷ng chi phÝ dïng ®Ó tr¶ l¬ng vµ c¸c kho¶n trÝch theo l¬ng cña c«ng nh©n trùc tiÕp s¶n xuÊt.
8 Chi phÝ s¶n xuÊt chung: lµ nh÷ng chi phÝ dïng cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt chung ë c¸c ph©n xëng ngoµi hai kho¶n môc trªn. Chi phÝ nµy bao gåm: Chi phÝ nh©n viªn ph©n xëng: tiÒn l¬ng vµ c¸c kho¶n trÝch theo l¬ng cña nh©n viªn qu¶n lý ph©n xëng. Chi phÝ vËt liÖu: lµ nh÷ng chi phÝ vËt liÖu sö dông chung nh: vËt liÖu dïng ®Ó söa ch÷a, b¶o dìng tµi s¶n cè ®Þnh, vËt liÖu dïng cho v¨n phßng vµ vËt liÖu dïng cho nhu cÇu qu¶n lý ph©n xëng ë ®éi s¶n xuÊt. Chi phÝ dông cô s¶n xuÊt: lµ nh÷ng chi phÝ vÒ c«ng cô, dông cô dïng cho nhu cÇu s¶n xuÊt chung ë ph©n xëng ®éi s¶n xuÊt.
Chi phÝ khÊu hao TSC§ lµ toµn bé sè tiÒn trÝch khÊu hao cña TSC§ h÷u h×nh, TSC§ v« h×nh, TSC§ thuª tµi chÝnh … sö dông ë ph©n xëng, ®éi s¶n xuÊt. Chi phÝ dÞch vô mua ngoµi: lµ toµn bé nh÷ng chi phÝ dÞch vô mua ngoµi ®Ó phôc vô cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh nh ®iÖn, níc, ®iÖn tho¹i, dÞch vô bu chÝnh. Chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c: ph¶n ¸nh toµn bé chi phÝ b»ng tiÒn ngoµi c¸c chi phÝ nªu trªn phôc vô cho yªu cÇu s¶n xuÊt chung. Víi c¸ch ph©n lo¹i nµy nhµ qu¶n lý cã thÓ ®¸nh gi¸ møc ®é hîp lý cña chi phÝ trªn c¬ së ®èi chiÕu víi ®Þnh møc tiªu hao cña tõng lo¹i chi phÝ vµ viÖc kÕ ho¹ch ho¸ gi¸ thµnh s¶n phÈm.
9 Ph©n lo¹i theo mèi quan hÖ víi khèi lîng s¶n phÈm s¶n xuÊt ra. Chi phÝ kh¶ biÕn (BiÕn phÝ): Lµ nh÷ng chi phÝ cã sù thay ®æi vÒ sè lîng t¬ng quan thay ®æi tû lÖ thuËn víi s¶n phÈm s¶n xuÊt trong kú (chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp, chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp …). Tuy nhiªn nÕu tÝnh biÕn phÝ cho mét ®¬n vÞ s¶n phÈm th× ®©y l¹i lµ kho¶n chi phÝ cã tÝnh æn ®Þnh. Chi phÝ bÊt biÕn (§Þnh phÝ): lµ nh÷ng chi phÝ kh«ng biÕn ®æi khi møc ®é ho¹t ®éng thay ®æi.
Nhng khi tÝnh cho mét ®¬n vÞ s¶n phÈm th× chi phÝ nµy l¹i thay ®æi.